2003 yazında,
"Ateizm, İnançsızlığın Kısa Tarihi"...
...adlı belgeselin çekimine başladım.
Bu sürecin bir parçası olarak...
...birkaç yazar, bilim adamı, tarihçi
ve felsefeciyle görüştüm.
Onların işbirliğine
güvenerek çekilen...
...belgeselin 24 saati aşması
sebebiyle...
...büyük bir kısmı montaj odasında...
...atıldığı için çok mahcup olmuştum.
Fakat bu olurken,
BBC bu 6 parçalık programın...
...ve görüşmelerin
çöpe atılamayacak kadar...
...ilginç olduğu konusunda
bana katıldılar...
...ve orijinal materyalin
geri getirilmesiyle...
...bendeki görüşmelerin bazılarının
yayınlaması konusunda...
...son derece olağandışı
bir karar aldılar.
İngiliz biyolog,
Richard Dawkins...
...Amerikan filozof,
Daniel Dennett...
...Cambridgelı teolog,
Denys Turner...
...Amerikan oyun yazarı,
Arthur Miller...
...İngiliz filozof,
Colin McGinn...
...ve Amerikan, Nobel ödüllü fizikçi
Steven Weinberg ile görüşme yapıldı.
Richard Dawkins,
bilim adamlığının yanında...
...ateist olmasıyla da
tanınan bir biyolog.
Yaptığımız söyleşide,...
...Evrim Teorisi'nin, onun dini
inançlarını sarsmasındaki...
...önemli rolüne değineceğimiz aşikar.
Tam da Irak Savaşı'nın patlak
verdiği zamanda görüştük.
Darwin meselesine
geçmeden önce,...
...dinin, Hristiyan İngiliz Başbakanı...
...ve Hristiyan Amerika
Başkanı'nın izlediği...
...politikalardaki yerine
değinerek başladık.
Blair, entelektüel
bilgi bakımından...
...açıkça Bush'dan
daha üst seviyede.
Bunu anlamak zor değil.
Ancak Bush'un da tamamen...
...saf olduğunu düşünmüyorum.
Muhtemelen ikisi bir araya gelip,
iyi ve kötü arasında...
...bir savaşın başlayacağı
fikri üzerinde yoğunlaşmışlar.
Bush,...
...hatta bir çok Amerikalı,...
...sanıyorum ki...
...Saddam Hüseyin ile Usame Bin Ladin
arasındaki farkı söyleyemezler bile.
Hepsi 'kötü' sonuçta.
11 Eylül sonrasında
Amerikan toplumunda,...
...Irak'a karşı durduk yere
ortaya çıkan...
...tamamıyla yersiz
bir terörizm nefretinin...
...sebebi de bu.
11 Eylül'de olanlardan sonra,...
...insanlar 'kötü'ye
odaklanmaya başladı.
Şu bir gerçek ki;
'Onlar'a karşı 'Biz' var.
Bu aşamadan sonra...
...insanların aklındaki 'kötü' tanımını
karıştırmak daha kolay oldu.
Onları kötülüğün neferleri
olarak tanımlarken--
İnanıyorum ki, kötülüğün,...
...evrende var olan bazı
varlıkların -ruhların-...
...temel prensibi
olduğunu düşünüyorlar.
Evet.
Kötülük kavramının,
otonom bir prensip gibi,...
...tanrısallığa dayalı
dini bir inancın...
...ayrılmaz bir parçası
olduğunu düşünüyor musun?
Buna benzer bir şey.
İnsan karakterindeki
bir çeşit tepki gibi.
İyinin ve kötünün,...
...insanların 'durum'lara
verdiği tanımlamalar...
...olduğunu kavramak yerine...
...-iyi şeyler, kötü şeyler gibi-...
...iyilik ruhu, kötülük ruhu
olduğunu, ve bunlar arasında...
...bir çeşit savaş olduğunu
düşünmek eğilimindedirler.
Böylece, kötülüğü,...
...kötü insanlarla savaşarak
öldürebilirsiniz.
Ancak, özünde kötü
olmayan bir çok insanın da...
...-farkında olmadan-...
...terörist saldırılarda
bulunmasına sebep olursunuz.
Yani diğer bir deyişle,...
...insanların...
...yaptıkları kötü
işlerin arkasında...
...bir çeşit metafiziksel ilke var.
Bence öyle olduğunu düşünüyorlar.
Doğrudan olmasa da...
-ki Bush, bence doğrudan inanıyor.-
Blair'in de bilinçaltında bu olabilir.
Peki bu, metafiziksel ilkelerin
olduğuna inanan...
...büyük dinlere inanmanın
kaçınılmaz bir sonucu mu?
Sanırım öyle.
Tabii ki dini inançla bir ilgisi var.
Ancak bu ilginin direkt
olarak dinden mi geldiğini,...
...yoksa tüm insanlarda ortak
olduğunu düşündüğüm...
...zihinsel bir eğilimin sonucundan
mı ileri geldiğini bilmiyorum.
Richard'ın iddia ettiği gibi,...
...tüm insanlarda bir
inanma eğilimi varsa,...
...onun da yaşamının
önceki kısımlarındaki...
...inanma deneyimini öğrenmek istedim.
Şimdiye kadar, kendilerini
ateist veya inançsız olarak...
...çeşitli derecelerde sınıflandıran
bir çok insanla görüştüm;...
...ve onların bu noktaya
nasıl ulaştıklarını...
...veya başlangıçta mı
içlerinde inançsızlık...
...olduğunu merak ediyorum.
Richard'ın hayata, -benim gibi-
dini bir düşünceden...
...yoksun olarak başlayıp
başlamadığını sordum.
Normal bir İngiliz gibi yetiştirildim.
Bir çok farklı dinin olduğunu...
...ve bunların hepsinin doğru
olamayacağını anladığım zaman...
...şüphelenmeye başladım.
İngiliz Kilise'sine gidiyor olmam...
...bir rastlantıdan ibaretti.
Bu, şüphelerimin oluşmasını sağladı.
Bunun sonucunda 9
yaşımda inançsız...
...biri oldum.
Ama daha sonra,...
...16 yaşıma kadar
tekrar dine döndüm.
Burada biraz dur.
Böyle kritik anlar ilgimi çekiyor.
- Evet.
- Şüpheci...
...tavrından sonra tekrar geri
dönmene sebep olan şey nedir?
Sanırım, tasarım argümanıydı.
Yaşamın muhteşem
karmaşıklığını takdir ediyordum...
...ve o zamanlar, Darwinci bir
açıklamayı kavramamıştım.
Bu yüzden, saf davranıp,...
..."Bir şey tasarlanmış gibi görünüyorsa...
...muhtemelen tasarlanmıştır."
diye düşündüm...
...ve 16 yaşıma kadar
alternatif bir açıklamanın...
...olduğunu anlamadım.
Ayrıca, Darwinci bir açıklama olmasa
dahi, 'tasarım'ın yaşamın karmaşıklığını...
...açıklamak için kötü bir
açıklama olduğunu da anlamadım.
Çünkü tasarımda bir
kısır-döngü söz konusu.
Tasarımcıyı da açıklamanız gerekiyor.
Bu yüzden iyi bir açıklama değil.
Nihayet Darwinizmi
keşfettiğimde 16 yaşımdaydım.
Darwinizmi öğrendim...
...ve şunu fark ettim ki,...
...sadece yaşamın karmaşıklığına
karşı açıklama getirmiyor;...
...aynı zamanda,
Darwinci evrim şeklinde,...
...heyecan verici,
basit ama mükemmel...
...bir açıklama getiriyor.
Hissettiğin bir
aydınlanma gibi miydi,...
...yoksa kaybettiğin zamana duyduğun...
...üzgünlük ve pişmanlık mıydı?
Pişmanlık hissettiğimi hatırlamıyorum.
Keyif verici bir aydınlanmaydı.
Dünyanın açıklanmasında
tatmin etmeyen...
...yönüne ilişkin...
...özgürlük hissinin verdiği
keyif duygusu vardı.
Dünyanın işleyişine ilişkin...
...tatmin edici açıklamaya
sahip olmanın getirdiği...
...olumlu duyguların
verdiği keyif vardı.
Önümde, bunun ayrıntılarını anlamaya
çalışmak için uzun bir ömür vardı.
Pekala. Şimdi 9-15 yaş
periyoduna geri gidersek;...
9 yaşında ilk defa kuşku
duymaya başladın,...
...çünkü bir çok din vardı...
...ve 15 yaşında biyolojik olarak
muhteşem bir değişim yaşayıp...
...Darwin okumaya başladın.
Diğerlerine göre şüpheci sayılmayan
dini anlayışın nasıl bir şekil aldı?
Dini gelenekler ve dualar bakımından?
- Bir şekilde işte...
- Anlıyorum.
9-15 yaş arasında
oldukça dindar biriydim.
Kiliseye kabul edildiğimde dua ediyordum.
Yatılı okuldayken çeşitli
küçük fantezilerim vardı;...
...küçük kiliseye gidip diz çöker...
...ve dua ederdim;
melek görüntüleri falan vardı.
Kabul törenine kabulümü hatırlıyorum;...
...ki aslında o zamanlarda bile bunun
saçmalık olduğunu görebiliyordum.
Kendimi inanmaya zorluyor gibiydim,...
...çünkü orada cüppeli bir rahip
bana sürekli dini anlatıyordu.
Fakat çok uzun sürmedi bu.
Artık anlamsızlaşıyordu.
Dünyanın güzel bir yer olduğu...
...ve bunun için bir tasarımcıya ihtiyaç
duyduğu fikrini kabul edebilirdim.
Ancak her şey bununla bitmiyordu.
'İlk Günah' gibi şeyler vardı.
O zamanlarda bile bana
tutarsız gelen şeyler.
Yani sorunun, yaratılışın
güzelliğinden ziyade...
...'günahkarlık' gibi ahlakla ilgili olan...
...şeylerle ilgiliydi.
Kabul törenine hazırlık kısmı öyleydi.
Demek ki rahip, sürekli,...
...insanın doğası gereği
bazı günahların...
...mirasçısı olduğunu söylüyordu.
Tam olarak hatırlamıyorum.
Parça parça şeyler var aklımda.
"Hastalık, günahların sonuçlarıdır."
gibi saçma sapan şeyler.
Hastalıklar bakterilerin, virüslerin...
...ya da kanserli tümörlerin sonucu
değil de günahların sonucuymuş.
Bunun bana anlatıldığını...
...ve sonra başka insanlardan da
bunu duyduğumu hatırlıyorum,...
...ki bu fikri de ciddiye alıyorlardı.
Böyle bir inancın...
...olağanüstü tatsız ve
mantıksız olduğunu...
...fark etmiyorlardı.
16 yaşına geldiğinde...
...Darwin ile tanışmanın sebebi...
...Darwin'in sana öğretilmiş
olması mıydı,...
...yoksa 'Türlerin Kökeni'ni mi
okumaya başlamıştın?
Hayır, öğretmişlerdi.
Peki bunu öğretenler,...
...böyle bir şeyin teolojik
sonuçları olacağının...
...farkında mıydılar?
Hayır, pek sanmıyorum.
Böyle bir şey sezdirmemişlerdi bana.
Ne kadar sonra derslerin...
...teolojik sonuçları olduğunu
ve az ya da çok...
...tasarım fikrini yere
serdiğini fark ettin?
Bu fikri yere serebilecek denli
büyük bir işi yapacağını...
...anlamadan önce Darwinizm prensibini
kavradığımı hatırlıyorum.
Prensibi anladım ve sonra bunun...
...bu işi yapabileceğini fark
ettim ancak yeterince...
...büyük bir şey olduğunu
düşünmüyordum.
Daha sonra bu denli büyük
olduğuna karar verdim.
O halde bir soru sorayım hemen:
Soracağım şey izleyicilerin
merak ettiği garip bir soru.
Darwin Teorisi'nin en inandırıcı...
...yönünü sunabilir misin bize?
Tabii ki.
Öncelikle evrim gerçeği ile
nesilden nesile geçerek,...
...aşamalı bir şekilde
bakteriyel atalarımızdan...
...bugünkü tüm canlılara...
...ulaşmayı sağlayan
gerçek değişim arasında...
...ayrım yapmak isterim.
Değişimi bir nesilde fark
etmeniz mümkün değildir;...
...doğrudan gözlenemez, ancak
fosiller ve canlı varlıklardaki...
...etkileri ile görülebilen bir değişim.
Peki bunun böyle olmasına
sebep olan güç nedir?
Doğal seçilim.
Bunu en iyi şöyle açıklayabilirim:
Tüm canlılar, kendi
yansımalarını taşıdıkları...
...bir dijital koda sahiplerdir,
ve kendilerini oluşturmak...
...ve kendilerine daha
fazla benzetmek için...
...dijital kodlar içeren
talimatlar taşıyorlar.
Bu talimatlar,...
...bedenlerin hayatta kalmalarındaki
veya üremelerindeki...
...başarılarına göre
bir sonraki nesle...
...aktarılıyor
ya da aktarılmıyor.
Böylece dünyada sadece...
...hayatta kalma kapasitesine sahip...
...ve o talimatları tekrar üretebilecek...
...bedenlere sahip canlılar kalıyor.
Aslında ikna edici olan...
...bu tezi duyan bir çok kimse,...
...sana ve bana,
sıklıkla şunu soruyor:...
"Doğal seçilimin işini
gerçekleştirmesini...
...sağlayacak materyal
nereden geliyor?"
İnsan şöyle düşünüyor:...
..."Tamam, doğal seçilim
değişime yön veriyorsa bile,...
...bu farklılıkların en başta
nasıl çıktığını da açıklamalı."
Farklılıklar, gen
havuzundaki mutasyonların...
...ve seksüel çaprazlamaların...
...sebep olduğu genetik
varyasyonlamalardan...
...ileri geliyor.
Bu farklılıklar düzenli
veya zekice değil.
Rastgele ve çoğunlukla zararlı.
Çoğu mutasyon kötüdür.
Bu yüzden, doğal seçilime...
...bu olayın pozitif tarafı
olarak bakmalısınız.
Tasarlanmış gibi görünen canlılar...
...sadece doğal seçilimin
bir ürünüdür.
Tasarlanmış gibi görünmelerinin
sebebi farklılıklarından gelmiyor.
O farklılıkların filtreden
geçirilmiş halinden geliyor.
Ancak tartışma...
...şu noktaya geliyor hep:
Sezinlenemez davranışlar
gelişir ve değişirken...
...işe yarar bir şeylere doğru gider.
Sık sık,
"Bu birikimlerin,...
...fark edilebilir bir adaptasyon...
...haline gelmeden önceki...
...dönemdeki amaçları neydi?"
diye sorulur.
"Doğal seçilim, bir sivilceden
fazlası olmayan bir şey üzerinde...
...ne zaman etkisini
göstermeye başlıyor?"
Doğru bir nokta.
Bu konuda çok konuşma yaptım.
Faydalı olmayan ara türlerin...
...olması mümkün değildir.
Doğal seçilimde,
"Bu şekilde evrilmeyi...
...önümüzdeki 10 milyon
yıl boyunca sürdürürsek,...
...yararlı hale geliriz." gibi...
...bir sağduyu mekanizması yok.
İşler böyle yürümez.
Her durumda bir
'seçim baskısı' mevcuttur.
Bu yüzden, hücrelerde, "Bakın! Sabırlı
olmalısınız. Tüyleriniz bu şekilde çıkacaktır....
...İnanın bana." gibi bir süreç işlemiyor.
Sydney Bremner,
Kambriyen Dönem'de ortaya çıkan...
...bir proteinin Mezozoik Dönem'in sonunda
işimize yarayacak hale geleceği için...
...saklandığını hayal ettiğini söyleyerek
bu konuyu oldukça güzel bir şekilde hicvetmişti.
Elbette böyle olmuyor.
Tüylerin oluşabilmesi için...
...her halükarda bir üstünlükler
serisinin oluşması şart.
Böyle bir süreci düşünemiyorsan,...
...bu, doğal seçilimin değil;
senin sorunundur.
Doğal seçilim fikrinin
çok tutarlı ve güçlü...
...olduğuna inandığım andan
beri bu teori benim için...
...vazgeçilmez bir hale geldi.
Tüylerden bahsetmiştik.
Tüylerin,
ısı dengesini sağlamak için,...
...sürüngenlerin pullarının hafif
hafif değişmesiyle oluşması...
...mümkün görünüyor.
Şu an uçan kuşların
kanatlarındaki tüylerin...
kusursuzluğu çok daha sonra
ortaya çıkmıştır muhtemelen.
İlkel tüyler, sürüngenler arasında...
...sıcaklığı korumak için gerekli olan...
...farklı kıllanmaların ürünü olabilir.
Defalarca, bir organın ilk başta...
...tek bir görevi yaparken,
daha sonra değişerek...
...başka bir görevi de
yaptığı durumlarla karşılaştık.
Ancak bir biyologun kapasitesini de...
...tüm bunları nasıl
tasarladığını ölçüp tartarak...
...belirlemek pek doğru değil.
Çünkü--
Belki de bizler aslında ne olup
bittiğini anlayacak kadar zeki değiliz.
"Bu olanlar için geçerli bir
açıklama düşünemiyorum,...
...bu yüzden bunlar
tasarlanmış olmalı." gibi...
...aslında hiç kullanmamamız gereken...
...genel bir kanı var.
"X'in nasıl oluştuğunu anlayamıyorum,...
...öyleyse tasarlanmış olmalı."
gibi bir ifade içeren argüman...
...inanılmaz zayıf bir argümandır.
Örneğin, Hodgkin ve Huxley'in üzerinde
çalıştıkları, ünlü bir bilimsel keşif olan,...
...sinir tepkilerinin nasıl
çalıştıklarını anlama incelemesi...
...çok zor matematiksel
düşünce içeren, zor bir sorundu.
Onlar için bunun çok
zor geldiğini varsayalım.
"Bu sinir tepkilerinin nasıl çalıştığını
anlayamıyorum, Hodgkin. Sen anlıyor musun?"
"Hayır, Huxley, ben de anlamıyorum.
Haydi, bırakalım bu işin peşini;...
...tanrı yapmıştır, değil mi?" deselerdi
onlara saygı duyar mıydık?
Yanlış olan, pes etmek ve yenilmek.
"Bunun nasıl çalıştığını anlayamıyorum,...
...öyleyse tasarım açıklamasına geri dönelim."
Evet, bir yaratıcının tasarladığı bir şeyin...
...kusursuz bir parçası gibi gözükmese de...
...söylediklerin bana,
19. yüzyılda yükselen...
...'dirimsellik' prensibini hatırlattı.
'Dirimsellik prensibi'
veya 'ilk etki' gibi şeyler...
...aslında hiçbir şeyi açıklamıyor.
Sadece sorunu yeniden tanımlıyorlar.
Ancak zararlılar, çünkü insanlar bunların
gerçekten bir şeyi açıkladığını sanıyorlar.
Sanki birazcık bir şeyi açıklıyor gibiler.
İnsanlar da bu dünyadaki...
...karmaşık şeylerin tasarlandığı ve
yaratıldığını düşünmeye meyillidirler.
Ancak "Bunları tanrı yarattı." dediğinde,...
...aslında hiçbir şeyi
açıklamamış oluyorsun.
Çünkü yaratıcının
nereden geldiği sorununa...
...bir açıklama getirilmiyor.
Ortada bir açıklama yok.
Açıklama adayı olarak
bile alamayız bunu.
Eskiden, oldukça zeki olan...
...bazı biyologların 'dirimsellik
prensibi' gibi şeylerle...
...yaşayan varlıkların
kendiliğindenliğini açıklamaya çalışması...
...hakkında ne düşünüyorsun?
Biz şimdi bu açıklamaların...
...anlamsız olduğunu görürken,
onlar görememişlerdi.
Bizlerin şu anda bu
açıklamaların saçma olduğunu...
...söylememiz çok da zor değil.
Ancak elinizdeki veriler
yetersiz olduğunda...
...mesela Hume'un zamanında,...
..."Evet, bu, kötü bir açıklama."
diyebilirdi ve...
...haklı da olurdu.
Ama bu sefer de...
...yerine koyacak daha
iyi bir açıklaması olmazdı.
Felsefi bir konunun
tamamen yanlış olduğunu...
...göstermek için çok güçlü bir
entelektüel cesarete sahip olmalısınız.
Bunun için de,
tam anlamıyla tatmin edici...
...bir açıklama üreten
Darwin'i beklemeliydik.
Eğer Hume,...
...Darwin'in açıklamasını duymuş olsaydı...
...o anda büyülenirdi.
Richard için,...
...Evrim Teorisi, inançsızlığını
besleyici bir unsur oldu.
Ancak ateizmin onun için neden öncelikli
bir konu olduğunu öğrenmek istedim.
21. yüzyılda, bizler bu sorunun...
...çözüldüğünü düşünürken,
bu argüman neden...
...bu kadar önemli bir halde ve bizler...
...kendimizi bir savaş alanında buluyoruz?
Bu argümanı önemli kılan şey ne?
Bir bilim adamı olarak
benim için önemli,...
...çünkü doğaüstü yaratıcı hipotezi,...
...benim için bilimsel bir hipotez.
Bence yanlış bir hipotez
ama tamamen bilimsel.
"Sana katılmıyoruz.
Din sadece ahlak ile ilgileniyor...
...ve bilim de evrenin işleyişiyle.
Bu yüzden aralarında bir sorun yok."
...diyen teologlara katlanamıyorum.
Ortada bir sorun var:
Doğaüstü bir yaratıcı
hakkında konuşurken...
...doğru veya yanlış bir
bilimsel hipotez öne sürersiniz.
İçinde...
...doğaüstü bir zeka barındıran evren,...
...saf bilim temelli...
...evren anlayışından...
...çok çok farklı bir evren.
Ve bu çok ilginç bir farklılık.
Hatta, devasa bir farklılık.
Süper bir akıl barındırmayan...
...evren fikrine bilimsel bir
entelektüellikle bağlanmak...
...çok daha ilginç,
ki ben de öyle yapıyorum.
Belki de bizim sahip
olduğumuzdan daha üstün zekaya...
...sahip olan canlılar vardır,
ancak onlar da yavaş, aşamalı ve...
...ilerleyen bir süreçten
geçmek durumundalar.
Başlangıçtan beri öyle olamazlar.
İnsanlar, başlangıçtan beri orada olan...
...ve her şeyden sorumlu
olan doğaüstü bir zekanın...
...varlığı şeklinde karşıt
bir görüşe sarılıyorlar...
...ve tamamen farklı olan
bu bilimsel hipotez de...
...ya doğru ya da yanlış olmalı.
Doğru ya da yanlışın ne
olduğuna karar veremezsek bile...
...en azından çok farklı,
hipotez olduğunu ve...
...bu yüzden önemli
olduğunu kabul etmeliyiz.
Ama ben sık sık şöyle düşünen...
...dindar insanlarla karşılaşıyorum.
"Aslında öyle değil." diyorlar.
"Bunu bilimsel bir hipotez
olarak ele alamayız."
"Bu, bir çeşit inanç meselesi."
Diğer bir deyişle, onlara göre bu, doğruluğu
veya yanlışlığı ispatlanabilecek bir şey değil.
Doğruluğunu veya yanlışlığını
ispatlamak mümkün değil,...
...çünkü söz konusu fikir kanıtlanması,...
...araştırılması, irdelenmesi
mümkün olmayan şeylerin...
...varlığına dayanmaktadır.
Seni bu yaratıcıyla bir tutan,...
...'inanç sıçraması'
dedikleri bir şeyler var.
Böyle düşünceler beni pek etkilemiyor.
Empati bile kuramıyorum.
Teorik olarak, bunu ispatlamanın...
...mümkün olmama
ihtimalini anlayabiliyorum.
Sorularına cevap olabilecek
bilimsel bir deney...
...yapmak mümkün olmayabilir.
Bunu da anlıyorum.
Ama bana göre, yine de bu,...
...o şeyin doğru ya da
yanlış olmasını etkilemiyor.
'İnanç sıçraması' dedikleri,
bir insanın içindedir...
...ve başka insanlara ispatlayamayacağı,...
...başka insanlarla
paylaşamayacağı içsel duygulara...
...dayanmaktadır,
ve bana göre bu,...
...zihinsel bir rahatsızlıktır.
Öyleyse insanlar neden
bu 'inanç sıçraması'nı...
...kendilerindeki bir tür
zayıflık olarak değil de,...
...senin-benim gibi insanlarda eksik
olan bir üstünlük gibi görüyor?
Sanki ayrıcalıklı bir
iyi niyetleri varmış gibi...
...ve bu iyi niyet, bizlerde olmayan...
...ruhani bir cömertliğin ürünüymüş gibi.
Şunu açıklığa kavuşturmamız gerekiyor,...
...üzerine konuştuğumuz insan türü,...
...yaratışçılık ve benzeri şeyleri
tartışmalarının yanı sıra...
...aslında entelektüel hayvanlardır...
...ve bu yüzden...
...dünyaya müdahalede bulunan...
...bir tanrı fikrini kabul edebilirler.
Ancak içsel bir vahye
sahip insanlar, büyük ihtimalle,...
...tanrılarının dünyaya
karışmadığını kabul ediyorlar,...
...çünkü diğer türlü, bunun bilimsel bir hipotez
olduğunu kabul etmek zorunda kalırlar.
Yani, o varlığın çalışma şekli,...
...garip bir şekilde,...
...dünyadan bağımsız olmakla birlikte,...
...insanlardaki özel
içsel duygulara dayanıyor.
Ancak bizlerin o
çalışma alanının dışında...
-...tutulduğumuz için talihsiz
olduğumuzu ima ediyorlar. -Evet, doğru.
Söylediğim gibi, bir çeşit...
-...yetenek yoksunluğu bu, ya da...
- Evet.
...tanrının iyiliği ve görkemini
görmemizi engelleyen bir körlük.
Neye aşık olacağımızı bilmiyor gibiyiz.
Mahrum bırakılmışız ve
önemli konularda eksikmişiz gibi.
Evet, bunu anlayabiliyorum.
Bence...
...o kadar da mahrum
değiliz bu yetenekten.
Çünkü sen ve ben
yıldızları, galaksileri...
...ve engin jeolojik çizgide
yaşamı düşündüğümüzde...
...muhtemelen birbirine benzer...
...mistik bir hayret duygusu...
...içinde kalıyoruz.
Onların adına tanrı dedikleri...
...mistik bir çağrışım yaratan...
...içsel duyguları ben yaşıyorum.
Muhtemelen sen de yaşıyorsundur.
Bu sebep yüzünden dindar bir
insan olarak adlandırılacak olursam,
...buna sert bir
şekilde karşı çıkarım:
"Kelimelerle oynuyorsun!"
Çünkü insanların çoğu
'dindar'ı benimki gibi...
...mistik bir deneyimden
tamamen farklı...
...ve üstün bir şeyi ifade
etmek için kullanıyor.
Kastettikleri, dünyaya karışan ve...
...dünya üzerinde bir
etki bırakan bir varlık...
...ve bu yüzden bu,
bilimsel bir hipotez.
Dindar insanlardaki ve...
...dindar olmayan insanlardaki...
...o aşkın ve mistik duygu...
...kelime anlamıyla
çok farklı şeylerdir.
Aksi durumda, ben de
muhtemelen dindar bir insan olurum.
Sen de muhtemelen
dindar bir insan olursun.
Ama bu, dünyaya etki eden,...
...onu değiştiren veya...
...dua ya da tövbe etmemizi isteyen...
...doğa-üstü bir varlığın
olduğu anlamına gelmez.
Ama bir kere bunu kabul ettiğimizde,...
...mesela merak, korku veya
görkem ya da gizemle ilgili...
...bir durumu dile getirdiğimizde,...
...benim 'defne yaprakları
arasındaki rahip' dediğim...
...duruma davetiye çıkarırız.
Mesela, mitokondriye...
...şiirsel bir duyguyla daldığınızda,...
-...defne yapraklarının...
- Evet.
...arasından rahip sıçrar ve,...
-..."Tüm bunlardan sonra, sen de
bizden birisin." der. -Kesinlikle.
Defalarca yaşadım bunu.
Bence bu çok sahtekarca bir davranış.
Kelimelerle aptalca oynamaktan...
...ve normal insanların kullandığı
kelimeleri anlamaksızın...
...ve sahtekarca kullanmaktan ibaret.
Bu yüzden, 'dindar' ve 'tanrı'
gibi kelimeleri kullanırken...
...dünyadaki insanların çoğunluğunun
anlayacağı şekilde kullanırım...
...ve bahsettiğin rahip
gibi insanlar karşı...
...o duygularımı anlatmak için...
...farklı bir dil kullanırım.
Ancak biri bunu kabul ettiğinde,...
...dindar insanlardan...
...-ki hepsi Ortodoks değildir;...
...ama çoğu enerjilere, titreşimlere...
...ve aromalara ilgi duyar-...
..."Bir şeyler olmalı."...
...gibi bir ifade duyarsın.
Evet ama hiçbir ilgisi yok.
"Bir şeyler olmalı."
diyenlere cevabım şu olur:
"Evet, bir şeyler var, ve bu, 'her şey'dir;...
...içinde süper güç
bulunmayan tüm prensipler.
Ancak sanırım daha
sert bir cevap vermeliyim:
Bir bilim adamının evrene
veya mitokondriye...
...kafa yormasını sağlayan merak duygusu,...
...geleneksel amaçlara...
...veya dinsel gizemlere
karşı duyduğunuz...
...hislerden daha muhteşemdir.
