Nalon Rehpotsirhc!
Christopher Nolan!
Zamanı; tersten, önden-arkadan...
...altan-üstten, oradan-buradan...
...her yerden kurcalamayı seven bir eleman.
Onun filmini izlerken bir bakmışsın gelecektesin...
...bir bakmışsın geçmişte.
Hatta bazen geçmişte olduğunu zannedersin ama aslında gelecektesindir.
Bir şeyin öyle olduğuna inanırsın ama aslında olay bambaşkadır.
İşte Christopher abimizi diğer yönetmenlerden ayıran özellik de...
...bunu çok başarılı bir şekilde yapabilmesi.
Klişeleri alıp başka bir boyuta taşıyor.
Böylece klişeler eşsiz bir sanat eseri haline geliyor.
Zamanla oynamak ve bunu izlenebilir bir film haline getirmek, her babayiğidin harcı değil.
Tamam, zamanla oynuyor anladık da bunu nasıl yapabiliyor?
Yani filmi izlerken nasıl adapte olabiliyoruz?
Bu bizim ilgimizi neden çekiyor?
Çok daha rahat izlenebilen, doğrusal bir zaman çizgisi olan filmler varken?
Christopher Nolan' ın zamanla oynarken yaptığı şey...
...gerilim yaratmada kullanılan paralel kurgu denen zımbırtıya benziyor.
Tabi bu benim düşüncem.
Şimdi hangi mantıkla buraya vardığımı söyleyeyim.
Ama önce Paralel kurgu denen şeyin ne olduğunu açıklamam lazım.
Bunu yine Nolan abimizin bir filminden açıklayalım.
Yıldızlararası filminde bir kapışma sahnesi var.
Ve aynı zamanda genç bir ablamız, kardeşinin çocuklarını kurtarmaya çalışıyor.
İşte tam olarak paralel kurgu denen şey bu.
Bir uzaydaki kapışmayı görüyoruz...
...bir evden kardeşinin çocuklarını kurtarmaya çalışan ablamızı.
Bu sahneler art arda da gösterilebilirdi.
İlk başta uzaydaki kapışmayı izlerdik...
...o bittikten sonra da ablamızın evden kaçırmaya çalıştığı çocukları.
Ama o zaman işin heyecanı kalmazdı.
Hatırlarsanız filmin bu sahnesi, bizi heyecanın doruklarına taşıyor.
İşte bunun sebebi paralel kurgu.
Aynı zamanda, farklı yerlerde gerçekleşen olayları...
...paralel bir şekilde gösterirseniz çok etkileyici sahneler ortaya çıkabilir.
İsminin paralel olması boşa değil.
Mesela şöyle bir olay olsun.
Simsiyah bir herif.
Bu herif bir binadaki kötü elemanlarla kapışıp ellerindeki rehineleri kurtarmaya çalışıyor.
Ama bir de bakıyor ki kötü eleman gibi gözüken herifler aslında rehine olanlarmış.
Ancak bunu bilmeyen Rıza babanın ekibi de bir yandan...
...binanın her yerinden rehineleri kurtarmak için son hızla yaklaşıyor.
Siyah herif mecburen bu gelen emniyet ekibini de dövmek zorunda kalıyor.
Hepsini bertaraf ettikten sonra, sıra pişmiş kelle gibi sırıtan esas elemanı dövmeye geliyor.
Şu ana kadar paralel kurgu gayet güzel bir şekilde çalışır ve izleyicinin heyecanını arttırabilir.
Ama Nolan bununla yetinmemiş.
Sahneye bir paralel olay daha yerleştirmiş.
O da siyah herif ve emniyet ekiplerinin...
...rehineleri kurtarıp sırıtan elemanı yakalaması için sınırlı bir süreye sahip olması.
Çünkü eğer o süre içinde yetişemezlerse...
...iki farklı gemide yer alan bombalar patlayacak ve ortaya bir katliam çıkacak.
Tabi bir de onların arasında geçen muazzam bir seçim hikâyesi var.
Şimdi elimizde 3 tane aynı anda gerçekleşen olay var.
Yani 3 olayı birbiriyle paralel bir şekilde kurgulayacağız.
Ama maalesef Nolan abimizi 3 paralel olay da kesmiyor.
Adam bir tane daha paralel olay eklemiş.
O da Rıza babanın karısını ve çocuklarını yakalayan yüzü yanık, tuhaf tipli bir arkadaşın yazı tura manyaklığı.
Yüzü yanınca iyi tarafının yanında kötü tarafının da ortaya çıkması çok güzel bir düşünce olmuş.
Buna benzer bir olayı Nuri Bilge Ceylanı analiz ederken de söylemiştim.
Karakterleri aydınlatırken, onların yüzünün bir kısmını aydınlık...
...diğer kısmını ise karanlıkta bırakır.
Böylece karakterin aydınlık ve karanlık taraflarını vurgular.
Nuri Bilge'nin aydınlatmayla uyguladığı şeyi Nolan çok egzantirik bir şekilde yapmış.
Bilirsiniz, Nolan abimizi aydınlatma kesmez.
Bu adamın özelliğiyle de uyuşuyor yüzün yarıdan ikiye ayrılması.
Çünkü her şeyi şansa bırakmış.
Ya adamın aydınlık, iyi olan tarafına...
...ya da yanmış, kötü tarafına denk gelirsiniz.
Nolan abimiz 4 paralel olayla heyecanı doruklara taşımış bu sekansta.
Şimdi şöyle düşünün.
Daha rahat anlatmak için ikiye indirelim biz bu paralel olayları.
Heh, bu güzel.
Normal paralel kurguda bu olaylar aynı zamanda gerçekleşiyor.
Eğer siz bu olayları farklı zamanda gerçekleştirirseniz ne olur?
Diyelim ki bu sahne gelecekten, bu sahne de geçmişten.
Böyle olunca ismine paralel kurgu denmez belki.
Ama mantık paralel kurgudaki gibi değil mi?
İsminin ne olduğunun ne önemi var?
Böyle düşünüce ortaya Memento filmi çıkıyor.
Memento filminde, gelecekte gerçekleşen sahnelerle geçmişte gerçekleşenler...
...adeta bir paralel kurgu halinde ilerliyor.
Bu arada Chris abimiz her detayı sever.
İsimlerin anlamı bile önemlidir onun için.
Başlangıç filmindeki isimlerin rastgele olmadığını daha önce söylemiştim.
Dom, Robert,  Eames, Arthur, Mall...
ve Saito' nun isimlerinin ilk harflerini birleştirince..
..."Dreams" yani "Rüyalar" sözcüğü oluşur.
Tabi Nolan' a ait bir özellik değil bu, başkaları da önem veriyor.
Ama biz yine de bahsedelim.
Mesela az önce yüzü yanık bir lavuktan söz ettik.
Lavuğun adı Harvey Dent.
Harvey isminin anlamını basitçe aradığımızda “Değer” olduğunu görüyoruz.
Dent kelimesi de göçüntü, çökük, gibi anlamlara geliyor.
Dent kelimesini çok kolay bağdaştırabiliyoruz.
Yüzündeki yara baya bir göçüntü.
Peki ya değer?
Çok da zor değil.
Karakterin ilk baştaki hali iyimserdi.
Yüzü göçtü, kötü bir karakter oluverdi.
Yani bir bakıma, göçüntüyle birlikte karakterin esas değeri belli oldu.
Bu çekimde bir duralım lütfen!
Burada çok iyi bir ayrıntı var gibi.
Karakterin esas değeri belli oldu demiştik.
Karakterin iyimser, aydınlık tarafından eser yok.
Tamamen çokmüş, kötümser tarafı her haliyle kendini hissettiriyor.
Zaten ölmeden önce yaptıklarına diyecek yok.
Ama şehrin gerçek bir kahramana ihtiyacı var.
Ve gerçek kahramanlar, kötü insanların tüm suçlarını üstlenip...
...onları iyi bir insana dönüştürebilir.
Böylece karakterin kötü tarafını yok edip...
...aydınlık, iyimser hâlini yüceltebilir.
Yani başka bir deyişle, gerçeği değişterebilir.
Klişelerden bahsetmiştik.
Size desem ki bir senaryo var.
Sonunda karakter uyanıp her şey bir rüyaymış oluyor.
Efsanenin ötesinde bir klişe değil mi?
Rüya muhabbeti artık kalmadı.
Yüzlerce her şey bir rüyaymış filmi vardır.
Ama Nolan' ın elinde artık bir klişe olmaktan çıkıyor.
Başlangıç filmi tamamen rüyalarla alakalı bir film.
Ama bırakın klişeyi eşi benzeri olmayan bir şaheser.
Bir süper kahraman filmi!
Yüzlerce var, hepsi birbirine benziyor.
Ama yönetmen Christopher Nolan olursa?
İşte o zaman klişe değil bir başyapıt olur!
Bir film olsun...
...ve uzayda geçsin.
Zaman göreceli olsun.
Böyle söyleyince çok basit bir klişe gibi duruyor.
Ama ismi Yıldızlararası ve Yönetmen Christopher Nolan olursa?
Dünyanın en iyi uzay filmlerinden biri oluyor.
Bir film olsun, gelecekten sahne gösterelim...
...sonra geçmişe dönelim.
Bir başka efsane klişe daha:
Geçmişe dönmek!
Ama ismi Memento olursa?
Yönetmenini söylemiyorum bile.
İşte Chirstopher Nolan' ı diğer yönetmenlerden farklı yapan şey de bu.
Klişeleri alıp farklı bir boyuta taşıyor.
Onları eşi benzeri olmayan bir sanat eseri haline getiriyor.
Bizse “Rüyalar artık klişe oldu herkes filminde kullanıyor.” diye hiç üstüne gitmiyoruz.
Ama belki de klişelerden korkmamak gerekir.
Onları bir o tarafa bir bu tarafa çekip...
...ilginç bir hale getirmeyi denemek gerekir.
Ya da hiçbir şey yapmayıp sahneyi Nolan' a da bırakabiliriz.
Nasıl olsa Nolan bir şeyler yapar.
