Soru-yanıtlara geçmeden önce,
bugün içinde bulunduğumuz duruma,
...bugünkü Kapitalizminin tipik özelliklerine
ve buna karşı nasıl bir savaş yürütülebileceğine dair
saptamalar yapmak istiyorum.
Favorim olan bir katolik dinbilimci,
Gilbert Keith Chesterton'dan
muhteşem bir alıntı ile başlamak istiyorum:
"Orthodoxy" adlı kitabında
çok hoşuma giden çılgın bir öneride bulunur:
Aynı zamanda felsefeci olan bir polis birimi oluşturulmalıdır.
"Felsefeci polisin görevi,
...sıradan polise göre hem daha kaba hem de daha inceliklidir."
"Sıradan polis hırsızları yakalar,
biz felsefeci polisler kötümserleri yakalarız"
"Sıradan dedektif, bir suçun işlendiğini bir günlükten tespit eder,
biz ise bir kitaptan hareketle bir suçun işleneceğini tespit ederiz."
ve böyle devam ediyor...
Bu kurguyu,
özgür düşünceyi mahkum eden feci bir gericilik gibi
algılamış olabilirsiniz:
"Asıl suç, özgür düşüncedir;
teröristlere karşı sadece polise değil,
ayrıca teröristce düşünceleri engelleyecek
bir düşünce polisine de ihtiyaç vardır."
Chesterton'ı gırgıra alabiliriz...
Ama bakınız,
Popper, Adorno, Levinas gibi birbirinden o kadar farklı felsefeciler bile
bu feci öneriye -küçük değişiklerle de olsa- katılmıyorlar mı !
Zamane düşünce geleneğinde benim tamamen reddettiğim,
ama çok da yerleşik olan şöyle bir anlayış var:
"Felsefede BÜTÜNSELLİK (bütünsel bilgi, bütünsel durum kavrayışı),
siyasal totaliterliğe evrilmeye mehillidir
(ya da) siyasal totaliterliğin kaynağıdır"
Ya da Batı'da bazı solcuların dediği gibi:
"Plato'dan NATO'ya..!"
"Plato'nun düşünceleriyle başlarsanız,
NATO bombardımanıyla devam edersiniz"
Chesterton'ı yine benzer şekilde zikredersek:
"Felsefi polisin görevi,
(örneğin) Plato'nun Diyaloglar'ından siyasal bir zorbalığın,
totaliter bir yönetimin,
peydahlanacağını tespit etmektir"
İşte,
BU BENİM İLLET OLDUĞUM ANLAYIŞTIR.
Neden?
Biz filozoflar ne yaparız?
Evet, bizler tehlikeliyizdir,
ama tehlikeli olmamızın çok daha sağlam bir nedeni vadır.
Şimdi teori yapacağız:
Hegel diyalektiğine odaklanıyoruz:
Karşınızda konuşan bu kaçık,
Hegel üzerine 1000 sayfayı aşan bir kitabı daha yeni bitirdi
ve bu kitap bir aya kalmadan basılmış olacak.
Yani, ne söylediğimi biliyorum.
Hegel dediğimizde ilk bilmemiz gereken şudur:
Bir nosyonun bozunma hareketi,
bizzat o nosyonun kendi içindeki bir parçanın
bozunması sayesinde ilerler.
[Bozunma: Distortion]
Bu ne anlama geliyor?
Örneğin:
Düzene getirilen vicdani eleştirilere karşılık,
Marksist Kapitalizm Eleştirisi hangi noktada başlar?
Arkadaşım Hintli sol felsefeci Saroi Giri'ni dediği gibi:
"Dünyada bugün kapitalizm karşıtı olmayan kimse var mı !"
Hatta gereğinden daha bile fazla kapitalizm karşıtıyız
(aman aman yanlış anlamayın)
Saroi Giri,
bugün gereğinden bile fazla kapitalizm karşıtı olduğumuzu söylerken,
işte bu vicdani kapitalizm karşıtlığını kastediyor.
Her gün gazeteyi açtığınızda,
bilmem hangi fabrikanın doğayı kirlettiğini,
bilmem nerede çocukların nasıl da sömürüldüğünü,
bilmem hangi bankanın hangi namussuzluğu yaptığını,
ha bire gözünüze sokmuyorlar mı !
Ve tüm bu serzenişler "vicdani" boyutta işlemektedir.
[Türkçe'de "ahlak", hem "moral" hem "ethics" karşılığı kullanıldığından,
kastedilen ayrımı vurgulamak için "vicdani" sözünü kullanıyorum]
Ancak gerçekten felsefe (teori) yapıyorsanız,
şu soruyu sormalısınız:
Bütün bu yozlaşmalar, sapkınlıklar,
düzen içinde neden olasıdır?
Öyleyse,
"Kapitalist düzen yozdur" diye zırlayacağınıza,
... "potansiyel olarak da olsa,
böyle bir yozluk nüvesi neden kapitalizme içkindir?"
sorusunu sormak gerekir.
Tarihten bildik bir örnek verelim:
Pierre Joseph Proudhon !
(Anarşist)
Ne demiş?
"Mülkiyet, Hırsızlıktır !"
Bu genelde şöyle anlaşılır:
"Bir mülke sahip isek, bu çalınabilir (ya da çalınmıştır)."
Felsefi soru ise şöyle olmalıdır:
"Mülkiyet dediğimiz şeyde halihazırda
bir çalınmışlık özelliği var mıdır?"
Marx Komünist Manifesto'da bunu yapar:
"Düşmanlarımız bize,
"Siz evliliği ortadan kaldırmak istiyorsunuz" diyorlar.
Peki ya burjuva evliliği zaten kendi kendini yadsıyorsa !"
(Fahişeliğin meşrulaşmış hali olması bakımından)
Şmdi bir sonraki adıma geçelim:
Hegel'in BÜTÜNLÜK (Totality) dediği budur.
BÜTÜNLÜK (Totality), BÜTÜNSEL (Totalitarian)
bir nosyon değildir.
Bir düzeni tüm özellikleriyle BÜTÜN olarak kavramaya çalıştığınızda,
eğer bu kavrayışınızın içinde
o düzeni bozacak çatışık unsurlar da tanımlanmış ise,
bu BÜTÜNLÜK arzeden bir kavrayıştır.
Örnek olarak, bugünün küresel kapitalizmi:
Fukuyama bakışında,
"Sorunsuz çalışan bir liberal demokratik kapitalizm vardır"
... ve "Henüz tüm ülkeler bu düzeye ulaşmış değildir."
Kimi ülkeler bu ideal seviyeye yaklaşmıştır,
kimileri henüz uzaktadır, bu iş zaman alır...
Ancak Diyalektik Hegelci bakışta:
tam da işte böyle istisnai, aksak, başarısız gibi görünen unsurlar
düzenin gerekli unsurları olarak kavranırlar.
Bence bütünlük arzeden bakış açısı böyledir:
kavram olarak liberal kapitalizmden konuşacaksak,
... sadece ABD'den, İskandinavya'dan konuşmayacaksınız,
Kongo'dan da konuşacaksınız.
Dev bir ülke, sanki Dünya'nın çekirdeği,
doğal kaynakları çok zengin,
... ama sosyal, ekonomik yapı anlamında
bir kabus.
Bir Devlet ki, devlet demeye bin şahit ister:
bir sürü yerel lider, savaş lordları ülkeyi parsellemişler,
... ve -işte teoride önemli olan bu noktadır- bu yerel liderlerin her biri,
madencilik vb alanlarda iş yapan
yabancı bir firma ile sözleşmelidir.
"Uygar Dünya" dediğimiz ortamın dışında kalmış olan Kongo,
aslında düzene tam olarak dahildir
ve tam da bu haliyle işlevini mükemmel yerine getirmektedir.
Bilgisayar üretiminde kullanılan
o ender metaller falan Kongo'da üretilir.
Afganistan için de aynı mantık geçerli:
tabii ki Taliban'a karşıyım, ama kabul etmek gerekir ki
Taliban afyon üretimi azaltan tek iktidardır.
Afganistan'a ABD müdahalesi ile,
afyon üretimi yeniden patlamıştı,
... ve Afganistan,
Dünya afyon pazarındaki geleneksel yerini yeniden almkştı...
Öyleyse dersimiz şudur:
Bütünlük, herşeyin yerli yerinde ve uyumlu bir pozisyonda durduğu
bir harmoni düzeni değildir.
Bütünlük,
yanlış ve yolunda gitmeyen unsurların,
düzenin işleyişinde bizzat işlevi bulunduğuna dair bir kavrayıştır.
Bir "düzenden" bahsediyorsak,
onun çelişkilerini, onu bozan yıkıcı unsurları da
içine dahil etmemiz gerekir.
Hegel'in "Bütünlük" derken kastettiği işte budur.
Dindarların "Herşeyin Düzeni" dediği şey değildir !
Hıristiyanlıkta bununla ilgili çok iğrenç bir mecaz vardır,
nefret ettiğim bir mecaz:.....
