
Spanish: 
Estas charlas se llaman
"Creciendo en el Universo".
"Crecer" significa tres cosas...
primero, crecer como individuo,
como tú y yo,
o un pino.

English: 
This series of lectures is called "Growing Up In The Universe".
Growing up means three things.
First, it means the growing up of an individual, like you or me, or a redwood tree.

French: 
Cette série de conférences s’intitule « Grandir dans l’Univers ».
Grandir signifie trois choses.
C’est tout d’abord la croissance d’un individu, comme vous, comme moi, ou comme un arbre.

Polish: 
Geneza celu
Geneza celu
Ta seria wykładów nazywa się
"Dorastać we Wszechświecie".
Dorastać oznacza trzy rzeczy.
Po pierwsze oznacza dorastać jako
jednostka, jak wy, ja czy sekwoja.

French: 
Nous grandissons tous, à partir d’une seule petite cellule, jusqu’à un immense édifice
de centaines de billions de cellules pendant notre vie.
Le verbe ‘grandir’ peut aussi définir la croissance de toute une forme de vie sur une planète:
c’est ce qu’on appelle son évolution.
L’évolution est une modification que l’on ne peut percevoir
que lorsque l’on observe plusieurs générations les unes après les autres.
Enfin, la troisième signification du verbe « grandir » est celle qu’on va aborder dans cette conférence:
c’est acquérir une compréhension adulte de l’univers.
Pour qu’un être vivant puisse comprendre l’univers,
il faut qu’il en ait les moyens. Ces moyens, sur notre planète, c’est un cerveau.
Lorsqu’un cerveau devient suffisament grand,
il devient capable de comprendre l’univers.
Il y arrive en faisant un modèle de l’univers en lui-même.

Polish: 
Wszyscy wyrastamy z maleńkiej,
pojedynczej komórki
w olbrzymi gmach setek trylionów
komórek w czasie własnego życia.
Po drugie, dorastać oznacza
wyrastanie całej formy życia na
planecie,
co nazywamy ewolucją.
Ewolucja jest zmianą, którą widzimy
tylko wtedy,
kiedy przechodzimy przez wiele
pokoleń
i patrzymy na jedno pokolenie po
drugim.
Trzecim rodzajem dorastania jest to,
co będzie tematem tego wykładu.
Jest to dorastanie w sensie osiągania
dorosłego zrozumienia Wszechświata.
Aby forma życia mogła osiągnąć
zrozumienie Wszechświata, musi mieć
właściwą aparaturę.
A na naszej planecie oznacza to
mózg.
Kiedy mózg dorasta do naprawdę
bardzo dużych rozmiarów,
staje się zdolny do zrozumienia
Wszechświata.
A robi to rozwijając w samym sobie
model Wszechświata.

Spanish: 
Todos crecemos a partir
de una diminuta célula,
hasta ser una gran edificación...
...con billones de células,
durante nuestra vida.
Segundo,
se refiere al crecimiento de
toda una especie en un planeta,
esto lo llamamos evolución.
La evolución es un cambio
que vemos únicamente...
...cuando transcurren muchas
generaciones sucesivas.
Esta charla está dedicada
al tercer tipo de crecimiento.
Crecer en el sentido de
lograr un entendimiento...
...maduro del Universo.
Para que un ser vivo
comprenda el Universo...
...debe tener el aparato
apropiado,
y en este planeta es el cerebro.
Cuando éste crece,
adquiere la capacidad de
comprender el Universo,
lo hace, introduciendo un modelo
del Universo dentro de sí mismo.
De hecho, esta charla
pudo llamarse...

English: 
We all grow up from a tiny, single cell, up to a massive edifice
of hundreds of trillions of cells during our own lifetime.
Secondly, growing up means the growing up of an entire life form on a planet,
what we call its evolution.
Evolution is a change that we see only when we go through a lot of generations
and see each generation after the other.
The third sort of growing up is what this lecture is about.
It's growing up in the sense of achieving a grown-up understanding of the universe.
In order for a life form to achieve an understanding of the universe,
it has to have the right apparatus, and on our planet, that means a brain.
When the brain has grown very large indeed,
it becomes capable of comprehending the universe.
And it does this by putting a model of the universe inside itself.

Polish: 
Tak naprawdę ten wykład mógłby
nosić tytuł: "Jak włożyć Wszechświat
do czaszki".
Na długo jednak zanim mózg może to
zrobić, musi urosnąć poprzez stadia
pośrednie.
Musi odsłużyć praktykę układania
modeli znacznie zwyklejszych,
przyziemnych rzeczy.
Mózgi nie wyewoluowały do wielkich
celów, jak symulowanie
Wszechświata.
Mózgi zaczęły od symulowania
zwykłych rzeczy, jak żywność czy
geografia wokół domu.
To jest osa grzebaczowata, która
właśnie żądli pasikonika.
Jest to osa samotnica, nie jak
większość os, które dokuczają nam
jesienią.
Żądli ona pasikoniki i inne owady i
zabiera je do swojej norki.
Ta ilustracja przedstawia osę, a ta jej
norkę
i za każdym razem osa wylatuje, żeby
złapać pasikonika,
przynosi go z powrotem i wciąga do
norki, żeby nakarmić swoje małe.

Spanish: 
"Cómo meter el Universo
dentro del cráneo",
pero mucho antes de lograrlo,
el cerebro debe crecer
a través de fases intermedias.
Hacer un curso de
montaje de modelos...
...de cosas más mundanas.
Los cerebros no evolucionan
para grandiosos propósitos...
...como simular el Universo.
Empiezan simulando cosas
cotidianas...
...como la comida,
o la geografía circundante.
Aquí vemos
una avispa cavadora.
Está picando un grillo.
Es una avispa solitaria, a diferencia
de las que nos fastidian en otoño.
Pica a los grillos u otras
presas y los lleva a su nido.
Esto representa a la avispa,
y éste es su nido.
Cada vez que atrapa un grillo...
lo lleva al nido...
...para alimentar a sus crías.

French: 
En fait, cette conférence aurait pu s’appeler « Comment mettre l’univers dans ton crâne ».
Mais bien avant qu’un cerveau puisse le faire,
il doit grandir sur sa planète en de nombreuses étapes intermédiaires.
Il fait un stage de modelisation des objets bien plus ordinaires et communs.
Le cerveau n’évolue jamais dans le but énorme de simuler l’univers:
il commence plutôt par simuler des objets ordinaires,
comme la nourriture ou la géographie autour de chez lui.
Voici une guêpe foreuse en train de piquer une sauterelle.
Une guêpe foreuse est solitaire: elle ne vit pas en groupe, comme celles qui nous embêtent à l’automne.
Elle pique des sauterelles ou d’autres petites proies, qu’elle rapporte dans son terrier.
Ceci représente la guêpe, et là, son terrier.
Chaque fois qu’elle sort chasser des sauterelles,
elle les rapporte dans son terrier pour nourrir ses petits.

English: 
In fact, this lecture might have been called "How to Put the Universe Inside Your Skull".
But long before a brain can do that,
it must grow up on its planet through intermediate stages.
It serves an apprenticeship of setting up models of much more ordinary, mundane things.
Brains never evolve for grand purposes like simulating the universe,
brains begin by simulating ordinary things,
like food or like the geography around your home.
This is a digger wasp, which is in the act of stinging a grasshopper.
A digger wasp is a solitary wasp, not like the wasps that bother us in the autumn,
and it stings grasshoppers or other prey and takes them back to its burrow.
Now this represents the digger wasp, and this is its burrow,
and every time it goes off and catches a grasshopper it brings it back
and puts it in the burrow to feed to its young.

English: 
But in order to do that, it's got to be able to find its way home,
because it's foraging for grasshoppers for quite a long distance.
So what does it do?
It comes out of its burrow and then it flies around its burrow
on a couple of reconnaissance flights, learning the geography of the terrain.
Then, it flies off, quite a long way, catches a grasshopper, and then brings it back
then goes down into the burrow, comes back out, picks up the grasshopper and takes it in.
Then it sets off to catch another one, and so on.
Each one it catches it takes down to feed to its young.
Now, the great ethologist, Niko Tinbergen, did a very ingenious experiment.
He waited until a digger wasp was down in its burrow, so it couldn't see,
then he quickly put four fir cones around the burrow.
And he waited, and out came the digger wasp, and it flew round and round

Polish: 
Aby to zrobić, musi jednak umieć
znaleźć drogę do domu,
ponieważ poluje na pasikoniki na
dużych odległościach.
Co więc robi?
Wychodzi z norki i lata w kółko nad
norką lotem wywiadowczym, ucząc się
geografii terenu.
Potem odlatuje daleko, łapie
pasikonika i przynosi go z powrotem,
a następnie wchodzi do norki,
wychodzi, podnosi pasikonika i zabiera
go do środka.
Potem wybiera się po następnego itd.
Każdy złapany pasikonik stanowi
pokarm dla jej młodych.
Znany etolog Niko Tinbergen wykonał
bardzo pomysłowy eksperyment.
Poczekał, aż osa schowa się w norce,
aby nic nie widziała,
a następnie szybko umieścił cztery
szyszki wokół norki.
Poczekał aż osa wyszła i przeleciała
lotem wywiadowczym dokoła,

French: 
Mais pour ce faire, elle doit être capable de retrouver son terrier,
parce qu’elle va loin de chez elle pour chercher les sauterelles.
Alors comment fait-elle?
Tout d’abord, elle survole quelques fois les alentours
afin de reconnaître la géographie du terrain.
Puis elle part chasser, assez loin du terrier: elle attrape une sauterelle et la rapporte.
Elle descend dans son terrier, remonte, récupère la sauterelle, et l’emporte dans le terrier.
Puis elle s’envole à nouveau pour trouver une autre sauterelle, et ainsi de suite.
Toutes les sauterelles servent à nourrir ses petits.
Le célèbre éthologue Niko Tinbergen a élaboré une expérience très astucieuse.
Il a attendu qu’une guêpe foreuse soit descendue dans son terrier, pour qu’elle ne puisse pas le voir,
puis il a vite arrangé quatre pommes de pin autour du terrier.
Il a attendu que la guêpe soit sortie, et qu’elle ait fait sa ronde de reconnaissance autour de son terrier,

Spanish: 
Debe hallar el camino de
regreso a casa,
pues recorre largas distancias
en busca de sus presas.
¿Cómo lo hace?
Sale de su nido
y vuela en las cercanías,
en un vuelo de reconocimiento,
aprendiéndose la geografía
del terreno.
Después vuela muy lejos,
caza un grillo,
vuela de regreso,
entra al nido,
vuelve a salir,
recoge al grillo,
y lo mete.
Repite el proceso...
...cada vez que atrapa
una presa para sus crías.
El gran etólogo, Niko Tinbergen,
hizo un experimento muy ingenioso.
Cuando la avispa
estaba dentro del nido,
rápidamente puso cuatro
conos alrededor del nido.
Esperó...
hasta que salió la avispa,

French: 
notant la présence des quatres pommes de pin.
Puis elle est partie chercher une sauterelle.
Pendant que la guêpe était en chasse, Tinbergen a déplacé les quatre pommes de pin comme ça.
La guêpe est revenue avec sa sauterelle, et là, qu’est-ce qu’elle a vu?
Elle a vu les quatre pommes de pin, dont elle se rappellait comme étant autour de son terrier.
Alors elle est allée tout droit au milieu des quatre pommes de pin!
La guêpe foreuse avait élaboré une carte mentale des alentours directs de son terrier.
Donc même un cerveau de guêpe foreuse peut le faire, ça.
Mais pour pouvoir simuler l’univers, là, il faut un cerveau beaucoup plus gros.
Et les cerveaux des guêpes foreuses n’y arrivent pas.
On peut voir dans une autre expérience de Tinbergen,
(en fait, c’est le grand entomologiste français, Fabre, qui l’a faite en premier),
Voici ce qu’il a fait.
Comme je vous ai dit, quand la guêpe revient avec la sauterelle,

Spanish: 
esta vez tomó nota de los conos,
y voló lejos a cazar un grillo.
Mientras tanto,
Tinbergen corrió los conos.
Así.
La avispa regresó con su grillo...
...y vio los cuatro conos
que aprendió...
...eran las marcas
alrededor de su nido,
y fue directo allí,
pero no halló su nido.
La avispa había fabricado
un modelo, o mapa mental...
...del entorno de su nido.
Incluso el cerebro de una
avispa puede hacer esto,
pero para simular el Universo
se requiere un cerebro...
...más grande que el de
una avispa.
Veámoslo con otro
experimento de Tinbergen,
realizado primeramente por
el entomólogo francés, Fabre.
Hizo lo siguiente...
Cuando la avispa vuelve
con su presa,

Polish: 
tym razem zauważając szyszki,
odleciała, złapała pasikonika,
a kiedy to robiła Tinbergen szybko
przesunął szyszki.
W ten sposób.
Osa wróciła z pasikonikiem.
Wróciła i co zobaczyła?
Zobaczyła cztery szyszki.
To, jak się nauczyła, były punkty
orientacyjne wokół norki.
Poleciała więc prosto na środek
między szyszkami. Nie znalazła norki.
Osa zbudowała umysłowy model,
umysłową mapę otoczenia swojej
norki.
To potrafi także mózg osy.
Jeśli jednak chcecie wykonać
symulację Wszechświata, musicie
mieć dużo większy mózg.
A mózgi os nie są wystarczająco duże.
Możemy to łatwo spostrzec dzięki
innemu eksperymentowi, jaki
przeprowadził Tinergen.
Właściwie pierwszy zrobił to wielki
entomolog francuski, Fabre. A oto co
zrobił.

English: 
on its reconnaissance flight, this time taking notice of the fir cones,
flew away and picked up a grasshopper.
While it was doing that, Tinbergen swiftly moved the fir cones, like that.
The digger wasp came back with its grasshopper, came back and what did it see?
It saw four fir cones. That's what it had learned, were the landmarks around its burrow.
So it went straight for the middle of the fir cones.
The digger wasp had built up a mental model, a mental map of the surroundings of its burrow.
Now, even a digger wasp's brain can do that.
But if you want to simulate the universe, you've got to have a much bigger brain than that.
And digger wasps' brains aren't up to that.
We can easily see that by another experiment that Tinbergen did,
actually it was first done by the great French entomologist, Fabre.
What he did was this:
I told you, when the digger wasp comes back with its grasshopper,

Polish: 
Mówiłem, że kiedy osa wraca z
pasikonikiem, na krótko zostawia go
obok norki.
Potem wchodzi do norki i wydaje się,
że sprawdza czy norka jest w
porządku,
czy nic nie stoi na przeszkodzie.
Następnie znowu wychodzi, zabiera
pasikonika i wciąga go do norki.
Tak się to zazwyczaj dzieje.
A oto co zrobił Tinbergen.
Poczekał aż osa wróci z pasikonikiem i
pozostawiwszy go tam,
osa weszła do norki.
Teraz, kiedy była w norce, Tinbergen
podniósł pasikonika i przesunął go
trochę, w taki sposób.
Osa wyszła z norki i doszła do miejsca
gdzie przedtem był pasikonik.
Nie znalazła go.
Rozejrzała się więc, w końcu go
odnajdując i, żeby się tak wyrazić,
powiedziała do siebie:
"Dobrze. Mam pasikonika, teraz
muszę znowu wejść do norki".
Nie powiedziała "znowu".
Muszę wejść do norki i sprawdzić, czy
nie ma tam żadnych przeszkód."
No więc zrobiła to.

English: 
it briefly leaves it on the side of the burrow and then it goes down the burrow,
and what it seems to be doing there is checking that the burrow is clear,
that there's nothing in the way.
And then it comes out again, and picks up the grasshopper and drags it in.
Well that's what normally happens.
But what Tinbergen did was this:
he waited till the digger wasp came back with the grasshopper, planted it there,
digger wasp went down the burrow. Now while it was down there,
Tinbergen picked up the grasshopper and just moved it, a little bit, like that.
The digger wasp came out, went to where the grasshopper was and didn't find it.
So it looked around, eventually it found it, and it then said to itself, so to speak,
"Right, I've got a grasshopper, I've now got to go down the burrow again."
Well, he didn't say again, I've got to go down the burrow
and check that there are no obstacles in it, so it did that.

Spanish: 
deja al grillo a un lado,
baja al nido,
revisa que esté despejado,
que no haya obstáculos,
entonces sale,
coge al grillo,
y lo mete al nido.
Esto hace normalmente.
Pero Tinbergen esperó que la
avispa regresara con su grillo,
lo dejara allí,
y bajara a su nido.
Entre tanto, Tinbergen
cambió de sitio al grillo.
La avispa salió,
fue donde dejó el grillo...
...y no lo halló.
Lo buscó y lo halló.
Entonces se dijo a sí misma...
Oh, cacé un grillo...
...debo bajar al nido y revisar
que no hallan obstáculos.

French: 
elle la laisse à côté du terrier, puis elle y descend,
apparament pour vérifier que tout va bien à l’intérieur,
et que la voie est libre.
Et puis elle ressort, récupère la sauterelle et la traîne à l’intérieur.
Bien, c’est ce qui se passe normalement.
Mais voici ce que Tinbergen a fait:
il a attendu que la guêpe revienne avec la sauterelle, la dépose devant le trou,
et y descende en premier. Pendant que la guêpe était dans le trou,
Tinbergen a attrapé la sauterelle et l’a déplacée très légèrement.
La guêpe est sortie et s’est aperçue que la sauterelle n’était plus à l’endroit où elle l’avait laissée.
Elle a regardé par-ci par-là et a fini par la trouver. Et puis elle a dû se dire:
« Bon, j’ai une sauterelle, maintenant je dois aller vérifier une nouvelle fois que le terrain est libre ».
En fait, elle ne s’est pas dit « une nouvelle fois »:
elle s’est dit: « Je dois aller vérifier que la voie est libre ». C’est ce qu’elle a fait.

English: 
Then Tinbergen moved the grasshopper a bit more (laughter),
out it came, back to where it had left it, wasn't there.
Looked for it, found it. Ah, a grasshopper! (laughter) Down the burrow again
it went on and on doing this, 40 times, until Tinbergen got bored
and just stopped doing it. (laughter)
So there are limitations to the digger wasp's brain
and in fact, on our planet there's only ever been one brain that
even begins to be capable of simulating the universe,
and that of course is the human brain.
Well here is a human brain, in a rather unfortunate state, it's in a - it's in pickle.
So let's look at a human brain of a living person.
This very brain that you're looking at on the screen now,
is at this very moment, thinking about a yellow rose.

Spanish: 
Entonces Tinbergen corrió
al grillo un poco más.
La avispa no lo halló.
Lo buscó.
¡Oh, un grillo!
Al nido otra vez.
Lo repitió 40 veces...
...hasta que Tinbergen se aburrió
Existen limitaciones en el
cerebro de la avispa cavadora.
De hecho, en nuestro planeta
hay sólo un cerebro...
...que recién empieza a ser
capaz de simular el Universo,
y por supuesto,
es el cerebro humano.
Aquí hay un cerebro humano,
en un estado desafortunado.
Veamos el cerebro de
una persona viva.
El cerebro que ven en pantalla,
en este preciso momento
piensa en una rosa amarilla.
Ahora piensa...

Polish: 
Wtedy Tinbergen znowu przesunął
trochę pasikonika.
Osa poszła tam gdzie zostawiła
zdobycz.
Nie było jej. Poszukała. Znalazła.
Aha! pasikonik. Znowu do norki.
l robiła to 40 razy aż Tinbergen się
znudził i przestał to robić.
lstnieją więc ograniczenia mózgu osy
i w rzeczywistości na naszej planecie
jest tylko jeden mózg zdolny do
symulacji
Wszechświata, a jest nim, oczywiście,
mózg ludzki.
Tutaj jest mózg ludzki w dość
nieszczęsnym stanie.
Jest zamarynowany.
Spójrzmy więc na mózg żyjącego
człowieka.
Ten właśnie mózg, na który patrzycie
na ekranie teraz, myśli w tym
momencie o żółtej róży.

French: 
Puis Tinbergen a de nouveau déplacé la sauterelle (Rires).
Hop, la guêpe est ressortie, et n’a pas trouvé la sauterelle.
Elle a fait un petit tour, et là, bingo! la sauterelle (Rires). Et elle est encore redescendue dans le terrier.
Ce petit jeu s’est répété 40 fois, et puis Tinbergen en a eu marre (Rires)
et il a simplement arrêté de déplacer la sauterelle.
Donc le cerveau de la guêpe foreuse est limité.
D’ailleurs, sur notre planète, il n’y avait jamais qu’un cerveau
capable de simuler l’univers:
c’est, bien entendu, le cerveau humain.
En voici un, mais pas dans un état trop terrible: il est plongé dans du formol.
Essayons d’observer le cerveau d’un humain vivant.
Ce cerveau que vous voyez sur l’écran en ce moment
est en train de penser, en ce moment précis, à une rose jaune.

Polish: 
Ten sam mózg myśli teraz o myśleniu
o żółtej róży.
teraz myśli o sali wykładowej Royal
lnstitution.
A teraz myśli o. . .
Jak ci na imię?
Sarah.
Teraz ma wewnątrz umysłowy obraz
twarzy Sarah.
Otrzymuje ten umysłowy obraz
poprzez tę rzecz, a jest to oko.
Tu jest soczewka oka, tam jest
siatkówka,
tam jest teraz obraz twarzy Sarah do
góry nogami, w tym miejscu.
A ten obraz przekazuje wielki kabel z
milionów drutów, tędy,
tutaj, do tyłu i obraz twarzy Sary
jest teraz wyświetlony z tyłu mózgu.
Jeszcze bardziej tajemniczo, gdzieś
tutaj, nie wiemy gdzie, może
rozmieszczone wszędzie,
jest świadome uczucie, świadomy
obraz.

French: 
Ce cerveau-ci pense à une rose jaune.
Là, maintenant, il pense à l’amphithéâtre de la Royal Institution.
Et là, maintenant, il pense à… hmmm… comment tu t’appelles?
Sarah. Le cerveau a maintenant une image mentale du visage de Sarah.
Il l’obtient à travers ce truc-là, qui est l’œil.
Là, c’est la pupille, là, c’est la rétine.
Il y a maintenant une image du visage de Sarah, à l’envers, juste ici.
Et cette image est en train d’être transmise par un grand câble composé d’un million de fils,
jusqu’à l’autre côté, et l’image du visage de Sarah est maintenant projetée
au fond du cerveau, ici.
Encore plus étonnant, il y a quelque chose, là-dedans – on ne sait pas où,
peut-être un peu partout – qui est capable de sentiments conscients, et qui est conscient de cette image.

Spanish: 
sobre estar pensando
en una rosa amarilla.
Ahora piensa...
...en la Sala del Royal Institution,
y ahora piensa...
¿cómo te llamas?
¿Caroll?
Sara.
Ahora...
hay una imagen mental
del rostro de Sara.
La capta a través del ojo.
Ahí está el cristalino,
y la retina.
Ahora hay una imagen
invertida del rostro de Sara.
Aquí.
Esa imagen se transmite...
...por un gran cable troncal
de un millón de alambres,
por allí hacia atrás,
y la imagen de Sara...
se proyecta en la parte
trasera del cerebro.
En una zona aún más recóndita,
quizá distribuida por todo
el cerebro,
la imagen se hace consciente.

English: 
This very brain is now thinking about thinking about a yellow rose.
It's now thinking about the Royal Institution Lecture Theater,
and it's now thinking about - oh, what's your name? [Girl] Sarah
[Richard Dawkins] Sarah. It's now got a mental picture of Sarah's face inside it.
It gets that mental picture through this thing, which is the eye.
There's the lens of the eye, there's the retina.
There is now a picture of Sarah's face, upside down, there.
And that picture is being transmitted up a great trunk cable of a million wires,
through there to the back, and the picture of Sarah's face is now projected
on the back of the brain, there.
More mysterious still, somewhere in here - and we don't know where,
it could be distributed all over - there is a conscious feeling, a conscious image.

French: 
Ce cerveau, bien entendu, c’est le mien.
On a obtenu ces images grâce à une nouvelle technique, l’IRM (Imagerie à Résonance Magnétique),
qui permet aux docteurs d’observer directement l’intérieur
du corps d’un patient sans avoir à le couper en deux,
ou à utiliser des rayons X, qui peuvent être dangereux.
J’ai fait cette IRM il y a quelques mois, exprès pour cette conférence.
Le cerveau pourrait s’appeler l’ordinateur de bord du corps.
Le corps se déplace dans un monde complexe, en trois dimensions.
Mais les yeux, qui transmettent des informations au cerveau, lui livrent ces informations en deux dimensions.
Chaque rétine perçoit une image du monde en deux dimensions.
De plus, cette image est à l’envers.
D’une manière ou d’une autre, le cerveau arrive à utiliser ces informations pour percevoir le monde en trois dimensions.
Maintenant, vous allez faire une petite expérience très facile,

English: 
That brain, is of course, my brain.
It was done by a brilliant new technique called Magnetic Resonance Imaging,
which is a lovely way in which doctors can now get right inside,
look right inside somebody's body without cutting them open,
and without using harmful rays like X-rays.
And I went and had that done earlier this year, for the purpose of this lecture.
The brain could be called the on-board computer of the body.
The body moves around in a big, complicated three-dimensional world.
But the eyes that are feeding the brain with information, are giving it two-dimensional information.
The two retinas of the eyes are each seeing a two-dimensional picture of the world.
What's more, it's upside down.
Somehow, the brain manages to use that information to see in three dimensions.
Now, would you just do something very easy for me -

Spanish: 
Ese cerebro es mío.
Se hizo mediante una
nueva técnica llamada...
Imagen por
Resonancia Magnética,
con la cual los médicos
examinan el organismo...
...sin necesidad de abrirlo,
y sin usar los dañinos Rayos X.
Yo me sometí a una RM con
motivo de esta conferencia.
El cerebro podría llamarse el
ordenador interno del cuerpo.
El cuerpo se desplaza en un
complejo mundo tridimensional,
pero los ojos suministran
información bidimensional.
Las retinas ven una imagen
bidimensional del mundo,
y además la ven de cabeza.
De algún modo, el cerebro
elabora esa información...
...y vemos en tres dimensiones.
Quisiera pedirles que
hagan algo muy sencillo,

Polish: 
Ten mózg jest oczywiście moim
mózgiem.
Zrobiono to znakomitą nową technika,
nazwaną obrazowaniem rezonansem
magnetycznym,
która jest wspaniałym sposobem, na
jaki lekarze mogą teraz zaglądać do
środka,
prosto do czyjegoś ciała, bez
rozcinania tkanek czy używania
szkodliwych promieni,
jak promienie rentgenowskie.
Zrobiłem to na potrzeby tego wykładu.
Mózg można nazwać pokładowym
komputerem ciała.
Ciało porusza się w dużym,
skomplikowanym, trójwymiarowym
świecie.
Ale oczy, które dostarczają mózgowi
informacji, przekazują dwuwymiarową
informację.
Każda z obu siatkówek oczu widzi
dwuwymiarowy obraz świata.
Co więcej, jest on do góry nogami.
W jakiś sposób mózgowi udaje się
używać tych informacji,
żeby widzieć w trzech wymiarach.
Czy moglibyście teraz zrobić coś
bardzo prostego

Spanish: 
los televidentes también lo
pueden hacer en casa.
Alza la mano derecha frente a ti,
y mírame,
no mires tu mano,
mírame a mí.
Verás dos manos.
Y estas manos son...
la que ve tu ojo izquierdo
y tu ojo derecho.
Por eso hay dos.
Ahora, enfoca sólo tu mano.
No me mires a mí,
mira tu mano.
Verás dos imágenes de mí
y una sola imagen de tu mano.
Es suficiente.
¿Qué ocurre?
Aún hay dos imágenes de tu mano.
Una en la retina izquierda,
y otra en la derecha.
Pero el cerebro junta
ambas imágenes...
y forma una única imagen
tridimensional,

French: 
qui peut aussi être réalisée par ceux qui sont en ce moment devant leur téléviseur.
Levez la main droite, et tenez-la juste en face de vous. Et maintenant, regardez-moi –
ne regardez pas votre main, regardez-moi.
Ce que vous voyez, en ce moment, ce sont deux mains.
Ces deux mains, bien sûr, sont en réalité celle vue par l’œil gauche
et celle vue par l’œil droite.
Voilà pourquoi vous en voyez deux. Maintenant, concentrez-vous sur votre main,
ne me regardez plus, regardez votre main.
Et là, vous me voyez en double, alors que votre main est redevenue unique.
Voilà, très bien.
Que se passe-t-il alors?
Il existe toujours deux images de votre main.
Il y en a toujours une sur la rétine gauche, et une sur la rétine droite.
Mais, d’une certaine façon, le cerveau s’est arrangé pour relier ces deux images

Polish: 
i to mogą również zrobić ludzie w
domu, oglądający to w telewizji.
Po prostu proszę podnieść prawą
rękę.
Po prostu podnieście przed sobą
prawą rękę i patrzcie na mnie.
Nie patrzcie na swoją rękę, patrzcie na
mnie.
Zobaczycie dwie ręce.
A te dwie ręce to oczywiście jedna
ręka widziana przez lewe oko
i druga ręka widziana przez prawe
oko.
A teraz skupcie wzrok na ręce, nie
patrzcie już na mnie, patrzcie na swoją
rękę.
Teraz zobaczycie podwójnie mnie i
tylko jeden obraz ręki.
Dobrze. To wystarczy.
To co dzieje się tutaj?
Nadal macie dwa obrazy swojej ręki.
Nadal istnieją dwa obrazy, jeden na
lewej siatkówce, a drugi na prawej.
Ale w jakiś sposób mózg potrafił
połączyć te dwa obrazy razem i zrobić
z nich jeden,

English: 
and this can be done by people at home as well watching on the television -
just hold up your right hand, please, in front of you, and look at me.
Don't look at your hand, look at me.
And what you'll see is two hands, two of your hands.
And these two hands, of course, are the one that's being seen by your left eye
and the one that's being seen by your right eye.
That's why there are two. But now, just focus your eyes on your hand.
Don't look at me any more, look at your hand.
Now you'll see two pictures of me, and only one picture of your hand.
Okay, that's enough.
So what's happening here?
You've still got two images of your hand.
There's still two images: one on the left retina, and one on the right retina.
But somehow the brain has managed to pull those two images together

French: 
pour en faire une en trois dimensions, complexe et unique,
Le cerveau a construit un seul modèle de la main, dans ta tête.
Lorsqu’on imagine voir quelque chose « là-bas », lorsqu’on croit voir ce qu’on appelle la réalité,
ce qu’on voit vraiment, c’est une représentation, un modèle, dans la tête.
Une simulation dans la tête.
C’est une simulation très utile, parce qu’elle est constamment mise à jour
par de nouvelles informations issues des organes sensoriels.
Elle ne reste pas là à ne rien faire. Les organes sensoriels abreuvent le cerveau d’informations:
mais ces informations ne restent pas telles quelles:
elles sont utilisées pour mettre à jour le modèle qui existe déjà dans votre cerveau.
En d’autres termes, la réalité que l’on perçoit est construite, dans nos crânes,
comme une réalité virtuelle.
Voyons voir ce qui est la réalité virtuelle dans un ordinateur.

English: 
and make them form a single, composite, three-dimensional image, somewhere in the head.
The brain has built a single model of the hand, or whatever it is, in your head.
Whenever we think we see 'out there', whenever we see what we call reality out there,
what we're actually seeing is a representation in the head, a model in the head.
A simulation in the head.
It's a very useful simulation because it's constantly being updated
by information coming in from the sense organs.
It's not just sitting there. The sense organs are pouring information in
but that information is not being seen raw,
it's being used to update the model that's sitting there in the head.
The reality that we see, in other words, is constructed, in our skulls,
as virtual reality, to use the computer jargon.
So now let's look at virtual reality in a computer.

Spanish: 
en algún sitio de la cabeza.
El cerebro fabrica
un "modelo" singular...
de tu mano u otra cosa,
en tu cabeza.
Siempre que observamos
la llamada realidad exterior,
lo que realmente vemos es una
representación o modelo mental,
una simulación cerebral.
Es muy útil,
constantemente se actualiza...
...con información captada
por los sentidos.
No está inactiva.
Los órganos sensoriales vierten
una constante información,
pero esa información no
la percibimos en bruto,
sino que es procesada en
el modelo cerebral.
La realidad que vemos
es reconstruida...
...en nuestro cráneo como
una "realidad virtual",
dicho en jerga informática.
Veamos la realidad
virtual en un ordenador.

Polish: 
złożony trójwymiarowy obraz gdzieś w
głowie.
Mózg zbudował jeden model ręki, czy
czegokolwiek innego, w twojej głowie.
Kiedykolwiek myślimy, że widzimy coś,
kiedykolwiek widzimy to, co nazywamy
rzeczywistością,
tak naprawdę widzimy jej
odwzorowanie w głowie,
model w głowie. Symulację w głowie.
Jest to bardzo pożyteczna symulacja,
ponieważ jest nieustannie
uaktualniana informacją pochodzącą
od zmysłów.
Nie siedzi tam po prostu.
Narządy zmysłów tłoczą informacje,
ale nie widzimy tych surowych
informacji,
są one użyte do uaktualnienia modelu
siedzącego w głowie.
lnnymi słowy, rzeczywistość, którą
widzimy,
jest budowana w naszych czaszkach
jako rzeczywistość wirtualna,
żeby użyć komputerowego żargonu.
Spójrzmy więc teraz na rzeczywistość
wirtualną w komputerze.

Polish: 
Tutaj mamy potężny, szybki komputer,
a wewnątrz tego komputera
- zobaczycie za moment
- jest model świata, mikrokosmos,
mały świat.
Jest to dom z korytarzem i pokojami.
Poproszę kogoś, żeby tu przyszedł i
doświadczył, jak to jest spacerować po
tym świecie.
Karen tu zejdzie i nam pomoże.
Stań tutaj, na tym miejscu tutaj.
Przede wszystkim powinienem
wyjaśnić, że ten hełm ma dwa małe
ekrany telewizyjne.
Obrazy na tych ekranach są tak
sprytnie przesunięte względem siebie
w komputerze, że to,
co ona zobaczy, będzie takie, jakby
widziała to w 3-D stereo.
Teraz, jeśli mogłabyś to nałożyć.
Tak, dobrze.

Spanish: 
Aquí tenemos un ordenador
muy rápido y poderoso,
y en su interior hay un
modelo de un mundo,
un microcosmos.
Una casa,
un corredor y algunos cuartos.
Necesito alguien que
experimente...
...lo que se siente
caminar por ese mundo.
Karen nos ayudará.
Sitúate aquí.
Primero les explicaré...
este casco tiene dos
pantallas de TV miniatura,
y muestran imágenes
desalineadas,
para conferir la ilusión
estereoscópica...
...de tres dimensiones.
Póntelo.

French: 
Voici un ordinateur très puissant, très rapide, et dans cet ordinateur,
comme vous allez le voir, il existe une modélisation du monde.
Un microcosme, un petit monde.
C’est une maison, avec un couloir auquel sont rattachées quelques salles.
Je vais demander à quelqu’un de venir sur l’estrade
pour voir ce que ça fait d’évoluer dans ce monde virtuel.
Karen va venir nous aider.
Viens ici, à cet endroit précis. Il faut d’abord que je vous explique que ce casque,
que je vais lui mettre sur la tête, est pourvu de deux petits écrans de télévision,
et que les images diffusées sur ces écrans sont orchestrées par l’ordinateur:
elle verra donc ce qu’elle verrait en vrai, en trois dimensions, et en stéréo.
Alors, si tu pouvais mettre ce casque…

English: 
Here we have a very powerful, fast computer
and inside that computer, you're going to see in a moment, is a model of a world.
A microcosm. A small world.
It's a house, with a corridor and some rooms leading off it.
And I'm going to ask somebody to come down
and experience what it's like to walk through that world.
Karen is going to come down and help us.
Stand there, on that spot there, and first of all I ought to just explain
that the headset here has two little television screens,
and the images of those two screens are cunningly offset in the computer,
so that what she will see is just what she would see if she were seeing in 3-D, in stereo.
Now if you could put that on -

Polish: 
W drugą stronę, dobrze.
Dziękuje, dobrze.
Czy to wygodne?
Aha.
Teraz zaczynamy widzieć na ekranie
to, co ona widzi.
Karen, czy teraz mogłabyś po prostu
delikatnie pokręcić głową?
Zauważcie, że kiedy to robi, świat
wydaje się poruszać.
Gdybyście teraz nosili ten hełm, tak
jak ona, wydawałoby się to wam
zupełnie naturalne,
ponieważ kiedy odwracacie głowę,
świat wydaje się odwracać we
właściwym kierunku.
Porusz także głową w górę i w dół i
zobaczymy co się dzieje,
kiedy podnosi głowę i kiedy ją pochyla.
Pamiętajcie, że ona widzi to wszystko
w stereo.
My widzimy tylko to, co widzi jedno jej
oko. My więc widzimy w mono.
Dobrze. Rozumiecie więc, że Karen,
chociaż stoi przed wami tutaj, myśli,
że stoi w korytarzu z szeregiem drzwi z
jednej strony i myśli, że może,
i faktycznie może przejść w głąb tego
korytarza.

Spanish: 
Vemos en pantalla lo que
ella está observando.
¿Podrías girar la cabeza
de lado a lado?
Noten que el mundo
parece moverse.
Este casco proporciona una
experiencia muy natural,
pues responde a cada
giro de la cabeza.
Veamos qué pasa si
miras arriba y abajo.
Arriba...
...y abajo.
Ella ve en estéreo,
y nosotros sólo vemos
una pantalla...
...en mono.
Aunque Karen está situada
frente a ustedes,
ella piensa que está en un
pasillo con puertas laterales,
y piensa recorrerlo,
no con sus pies,

English: 
Now we're beginning to see, on the screen, what she can see.
Now, Karen, could you please just turn your head gently from side to side.
Notice that when she does that, the world appears to move.
Now, if you were in this helmet, as she is, this would seem very natural to you,
because as you turn your head, the world appears to move in just the right way.
Move your head up and down as well, and see - let's see what happens.
If she moves her head up, and moves her head down.
Remember that she's seeing it in stereo, we're only seeing what one of her two eyes is seeing,
so we're seeing it in mono.
So you have the idea that Karen, although she's standing in front of you there,
she thinks that she's standing in a corridor with a row of doors on one side,
and she thinks that she's going to be able - indeed she is going to be able -
to walk down that corridor.

French: 
On va voir sur l’écran la même chose que ce qu’elle voit.
Alors, Karen, est-ce que tu pourrais tourner ta tête lentement de l’un côté à l’autre?
Comme vous le voyez, le monde semble bouger quand elle fait cela.
Si vous portiez le casque, comme elle, cela vous semblerait très naturel,
parce que le monde semble bouger parfaitement en accord avec les mouvements de tête.
Déplace ta tête de haut en bas et voyons ce qui se passe.
Regarde en haut, et regarde en bas...
N’oubliez pas qu’elle voit tout cela en stéréo, alors que nous voyons seulement
ce que l’un de ses yeux voit, et en deux dimensions.
Et donc Karen, même si nous la voyons en face de nous, juste là,
a l’impression d’être dans un couloir flanqué de portes.
Et je crois qu’elle peut… oui, elle peut
marcher le long de ce couloir.

Spanish: 
sino mediante el control
que sostiene en su mano.
Avanza pulsando un botón...
...y retrocede pulsando otro.
Pasea alrededor, Karen.
Abre una puerta.
Camina por el corredor.
Dará un giro.
No sé cuál abrirá,
es su decisión.
Cruza la puerta.
¿Qué hay aquí?
Está nadando en un
cuarto lleno de peces.
También veo una mariposa.
Es un mundo virtual,
en donde cualquier cosa puede
recrearse mediante el ordenador.
Cada pez está programado para
actuar como entidad autónoma,
como si fueran verdaderos.

French: 
Voilà, elle ne marche pas vraiment,
mais elle va presser des boutons sur
ce petit boîtier de contrôle pour avancer.
Tu peux avancer un peu? Bien.
Et si elle appuie sur un autre bouton, elle va reculer.
Très bien. Maintenant, promène-toi un peu, Karen,
et regarde si tu peux ouvrir l’une de ces portes.
Voilà, là, elle avance dans le couloir… elle va se tourner…
je ne sais pas quelle porte elle va choisir, c’est à elle de décider…
Elle peut ouvrir n’importe quelle porte et elle trouvera quelque chose juste derrière.
Elle a ouvert celle-là… Et où est-elle maintenant? Ca ressemble à des poissons…
Elle… Elle est en train de nager dans une pièce remplie de poissons (Rires).
Ah, non, il y a un papillon aussi.
N’oubliez pas que ceci n’est pas le monde réel, c’est un monde virtuel.
On peut y mettre n’importe quoi.
C’est un monde imaginaire, dans l’ordinateur.
Chacun de ces poissons est programmé pour réagir comme une entité autonome,

Polish: 
l robi to, choć w rzeczywistości niezbyt
będzie poruszać nogami.
Naciśnie przycisk w tym małym
przedmiocie, który trzyma w ręku.
Jest to mały pilot i jeśli naciśnie jeden
przycisk, to pójdzie do przodu.
Możesz pójść kawałek do przodu?
A jeśli naciśnie inny przycisk, to
pójdzie do tyłu.
Dobrze.
Teraz przejdź się trochę, Karen, i
zobacz, co znajdziesz za którymiś z
tych drzwi.
Tutaj idzie korytarzem
i skręci . . .
Nie wiem, w które drzwi wejdzie.
To jej wybór.
Może wejść w które drzwi chce i
znajdzie coś za tymi drzwiami.
Przechodzi przez drzwi.
Co tam znalazła?
To wygląda jak ryby.
Pływa w pokoju pełnym ryb.
Zdaje mi się, że widzę także motyla.
Pamiętajcie, że to nie jest rzeczywisty
świat. To świat wirtualny.
Wszystko czego sobie zażyczycie,
może zostać umieszczone w tym
świecie,.
To jest wyimaginowany świat w
komputerze.
Każda z tych ryb jest zaprogramowana
niezależnie,
tak aby zachowywała się jak
autonomiczna jednostka, jak gdyby to
były prawdziwe ryby.

English: 
She's not going to actually move her feet very much, she's going to press buttons
on the little thing you see her holding in her hand.
This is a little controlling box, and if she presses one button she can go forward -
can you go forward a bit?
And if she presses another button she can go backwards.
Right. Now, have a little walk around, Karen,
and see what you find if you go into one of those doors.
Here she is, walking along the corridor and she's going to turn
I don't know which door she's going into, that's her choice. She can go into any door she likes,
and she'll find something behind the door.
She's going through the door - now, what's she got here?
This looks like fish. She's - she's swimming around, in a roomful of fish (laughter),
but I think I see a butterfly as well.
Remember, this is not a real world, this is a virtual world.
Anything you like can be put into this world.
It's an imaginary world, in the computer.
Those fish are each programmed, individually, to behave as autonomous entities.

English: 
As though there were real fish.
Would you like to tell us what you're doing now, Karen?
[Karen] Well, if I go out here, into space -
[Richard Dawkins] Alright, she's backed out through a wall I think!  It's a game.
[Karen] and then turn round 180 degrees, I can look onto it all.
[Richard Dawkins]  Right, go back into the room then, into the room - [Karen] To get out...
[Richard Dawkins] That arrow that you see hanging in front of her, in the virtual space, is her hand.
That represents her hand.
Now if she waves her hand around you can see the arrow moving,
and soon she's going to approach the door and touch it with the hand, with the arrow,
it opens the door. And through we go into the corridor.
Now where're you going to go Karen?
Turning round, okay, turning right round -
And everywhere she looks she sees something.

Polish: 
Czy mogłabyś nam powiedzieć, co
robisz teraz, Karen?
Wyjdę w przestrzeń.
Dobrze, myślę, że przeszła tyłem
przez ścianę.
Obrócę się o 180o. Widzę wszystko.
Tak.
Wejdź znowu do pokoju. Do pokoju.
żeby wyjść. . .
Dobrze.
Ta strzałka, którą widzicie wiszącą
przed nią w wirtualnej przestrzeni, to
jej ręka.
Reprezentuje jej rękę.
Teraz macha ręką. Widzicie, że
strzałka się porusza.
Wkrótce podejdzie do drzwi, dotknie je
ręką ze strzałką.
Drzwi się otwierają.
Przechodzi przez nie na korytarz.
Dokąd idziesz teraz, Karen?
Obracasz się. Dobrze. Obracasz się
wokół.
Tu jesteśmy.
Wszędzie, gdzie spojrzy, coś widzi.
Może iść, gdzie chce.

Spanish: 
¿Qué haces, Karen?
Bueno...
Salí al espacio.
Está contra la pared, creo.
Giro 180 grados.
Puedo verlo todo.
Regresa al cuarto.
Esa flecha que ven
en el espacio virtual...
...representa su mano,
y responde a sus movimientos.
Ella abrirá la puerta con
su mano-flecha.
Entramos al corredor.
¿Dónde irás, Karen?
Se está volteando.
Ella puede ir donde quiera.

French: 
comme si c’était un vrai poisson.
Alors, et là, qu’est-ce que tu es en train de faire, Karen?
[Karen] Eh bien, je recule, là…
Elle vient de traverser un mur, je crois! Ce n’est qu’un jeu.
[Karen] Là, je peux faire un demi-tour et regarder la pièce entière.
[Richard Dawkins] Bien. Maintenant, ressors…
Vous voyez cette flèche qui volète devant elle, dans l’espace virtuel? C’est sa main,
ça représente sa main.
Si elle bouge sa main, la flèche bouge aussi,
et elle peut donc ouvrir la porte avec sa main.
Et hop, on est à nouveau dans le couloir.
Où tu vas, maintenant, Karen?
Elle tourne, voilà…
Bien. Tout autour d’elle, il y a quelque chose.

Spanish: 
Está en el corredor.
¿Otro cuarto?
Sí, veamos qué hay
tras esa puerta.
Parece un juego de ajedrez.
Camina entre las piezas.
¿Puedes coger ese peón?
Trataré.
Tócalo.
Ella alza el peón.
Está moviendo el peón.
Lo soltaré.
Cayó.
¿Qué hay más allá?
Explora.
¡Caerá por una orilla!
Hay otro tablero abajo.
¡Cae!
Está en el tablero inferior.
Hay otro peón.
Ve donde quieras.

French: 
Elle peut aller où elle veut, le long du couloir…
[Karen] Dans une autre pièce, peut-être?
[Richard Dawkins] Oui, va voir ce qu’il y a derrière cette porte, là.
Très bien, qu’est-ce que c’est? On dirait un jeu d’échecs géant.
Tu peux marcher entre les pièces du jeu? Ca, c’est un pion. Tu peux le prendre?
[Karen] Mouai...attendez, j’essaie.
[Richard Dawkins] Touche-le avec ta main. Voilà, elle a pris le… le pion.
Vous voyez sa main? Elle bouge. Et le pion bouge aussi.
Elle l’a lâché… ah non…
[Karen] Je peux le lâcher… [Richard Dawkins] Il est tombé.
Tiens, mais c’est quoi, ce rebord-là?
Va voir ce qu’il y a derrière.
Oh non, elle est tombée du bord de l’échiquier!
Il y a un autre échiquier en-dessous… Elle tombe!
Très bien, elle a atterri sur celui du dessous, il y a un autre pion…
Va où tu veux, Karen, tu veux te balader un peu?

Polish: 
Z powrotem na korytarz.
Może do innego pokoju?
Tak, wejdź i zobacz, co jest za tymi
drzwiami.
Dobrze i co mamy tutaj?
Wygląda to na szachy.
Czy możesz przejść się pomiędzy
figurami szachowymi?
Tam jest pionek. Możesz go podnieść?
Dobrze.
Dotknij go ręką. Teraz.
Podnosi pionka ręką.
Widzicie jej poruszającą się rękę i
potem także poruszającą się figurę
szachową.
Puściła. Nie, nie puściła.
Nie, jeśli mogę puścić. . .
No proszę. l spada. OK.
Teraz, co to za dziwna deska tam?
ldź i zobacz, co tam jest.
Ona zaraz spadnie poza krawędź.
Tam w dole jest inna szachownica.
Ona spada.
Teraz jest na niższej szachownicy.
Tam jest inny pionek.

English: 
She can go wherever she likes - back along the corridor -
[Karen] Maybe into another room?
[Richard Dawkins] Yes. Go and see what's in that door there.
Right, now what have we here? This seems to be a chess set.
Can you walk around among the chess men? There's a pawn. Can you pick that up?
[Karen] Mm hmm. Let's try again.
[Richard Dawkins] Touch it with the hand. There it goes, she's lifting up the pawn with her hand.
Do you see her hand moving? And then also the chess man is moving.
[Richard Dawkins] She's let go of it. [Karen]  Yeah...no [Richard Dawkins] No she hasn't.
[Karen] If I can let go, there. [Richard Dawkins] It drops. Okay.
Now what's that curious sort of plank there?
Go and see what's over there.
She's - oh, she's going to fall over an edge!
There's another chessboard down there. She's falling!
Right, she's on the lower chessboard, there's another pawn.
Go wherever you like, Karen - do you want to fly about a bit?

French: 
Essaie de transporter ce pion…
Elle l’a lâché! Mais où est-ce qu’il va? (Rires)
Il disparaît, il est parti.
Et toi, tu es où? Au secours! On est sous l’échiquier! (Rires)
On est juste dessous… ah, on remonte… on remonte une falaise,
il y a un château… Houlà! (Rires)
OK, merci beaucoup, Karen. (applaudissements)
Que s’est-il réellement passé là-dedans? Est-ce qu’il y avait vraiment un jeu d’échecs?
Est-ce qu’il y avait vraiment un pion? D’une certaine manière, oui.
Il y avait une représentation mathématique de tout cela, décryptée par l’écran de télévision,
comme si c’était un échiquier, comme s’il y avait des pions.
Et tout cela a un comportement réaliste: on peut prendre des choses, les jeter,

English: 
Do you want to carry the pawn about?
She's dropped it! Where's it going? (laughter)
[Richard Dawkins] It's disappearing, it's gone, right.
Now where are you? Help! We're now underneath the chess board! (laughter).
We're right underneath the lower - now we're up - we're going up the cliff,
there's a castle - up the - whoops! (laughter)
Okay, well thank you very much indeed, Karen. (applause)
Well, what was really going on there? Was there really a chess man there?
Was there really a chess board? In a sort of sense there was.
There was a mathematical representation that is read out on the television screens,
as though it was a chess board, as though it was chess men.
And it behaved in a realistic way: you could pick things up, throw them around,

Spanish: 
¿Cogerás el peón?
¡Lo dejó caer!
Desapareció.
Ahora estamos bajo el tablero.
Subimos el barranco.
Una torre.
¡Epa!
Muchas gracias, Karen.
¿Qué ocurrió?
¿Había realmente
un tablero de ajedrez?
En cierta manera, sí.
Era una representación
matemática...
...interpretada en la pantalla
como un tablero de ajedrez.
Un mundo realista, en donde
podías manipular objetos,

Polish: 
ldź, dokąd zechcesz, Karen.
Czy chcesz trochę polatać? Czy
chcesz ponosić pionka?
Upuściła go! Dokąd spada?
Zniknął. Nie ma go. Tak.
A gdzie jesteś teraz?
Pomocy, jesteśmy pod szachownicą.
Tak. Jesteśmy tuż pod niższą. . .
Teraz wspinamy się na skałę, tam jest
zamek.
Do góry. . . Ojej!
OK. Bardzo ci dziękuje, Karen.
Co się tu naprawdę działo?
Czy naprawdę były tam figury
szachowe, czy naprawdę była tam
szachownica?
W pewnym sensie były, było tam
matematyczne odwzorowanie,
wyświetlane na ekranach
telewizyjnych, jak gdyby była to
szachownica,
jak gdyby były to figury szachowe.
l zachowywały się w realistyczny
sposób.
Można było podnosić rzeczy,
przechodzić przez drzwi,

Polish: 
poruszać się w świecie i jak rzucisz
figury szachowe na niższą
szachownicę,
to będą tam, dopóki nie zejdziesz i nie
podniesiesz ich znowu.
Było tam więc coś, co odpowiada
rzeczywistości.
To co zatem próbuję wam
zaproponować,
to to, że to samo coś dzieje się
wewnątrz waszych czaszek w tej
właśnie chwili.
Zachodzi tam symulacja wirtualnej
rzeczywistości świata,
wewnątrz waszych głów i to właśnie
widzicie.
Ale skąd wiem, skąd wiem, że to
właśnie robi nasz mózg?
Jednym ze sposobów uzyskania
wskazówek jest patrzenie na iluzje.
Tutaj jest maska Charlie Chaplina.
Wygląda zupełnie zwyczajnie, nie ma
w niej nic dziwacznego.
Jest to zwykła maska.
Kiedy patrzysz na przód, wygląda na
pełną i normalną, tak jak można
oczekiwać.
Zobaczycie dziwną rzecz, kiedy
zaczniecie patrzeć na tył, na wklęsłą
stronę.
Ponieważ, mimo że rzeczywiście jest
wklęsła, jeśli patrzycie na nią,
myślę, że zgodzicie się, iż wygląda na
wypukłą.

Spanish: 
abrir puertas, desplazarte,
y si soltabas un peón...
...éste permanecía allí hasta
que lo cogías nuevamente.
"Algo" correspondía a la realidad,
y ese mismo "algo"...
...ocurre ahora mismo
dentro de sus cráneos.
El cerebro fabrica una
simulación virtual del mundo,
y eso es lo que ven.
¿Cómo sé que nuestros
cerebros hacen esto?
Una pista es observar ilusiones.
Aquí hay una máscara
de Charlie Chaplin.
No hay truco es su fabricación.
Cuando miras el frente,
se ve sólida y normal.
Cuando miras el reverso
algo insólito ocurre.
Si observan,
la cara hueca se ve sólida,

French: 
ouvrir des portes, se déplacer dans ce monde
et, si on jette des pions sur l’échiquier du dessous, ils y restent
jusqu’à ce que vous y descendiez pour retourner les chercher.
C’est donc un espace similaire à la réalité,
et c’est cela que j’essaie de vous faire comprendre:
il se passe exactement la même chose dans vos crânes en ce moment même.
Vos cerveaux recréent une version virtuelle du monde,
et c’est celle-là que vous voyez.
Mais comment le sais-je?  Comment est-ce que je pourrais savoir ce qui font nos cerveaux?
Eh bien, par exemple, il est possible de glaner des indices en étudiant les illusions d’optique.
Voici un masque de Charlie Chaplin. Il est tout à fait normal,
il n’a rien de spécial, c’est simplement un masque ordinaire.
Quand on le regarde de face, il a l’air solide et normal, comme on pourrait s’y attendre.
Ce qui est bizarre, par contre, c’est que lorsqu’on regarde l’intérieur, la partie creuse,
même si l’on sait qu’elle est creuse,
elle a l’air solide, elle aussi.

English: 
you could go through doors, you could move around that world,
and if you threw chess men down to the lower board, then they would stay there
until you went down and picked them up again.
So there was something that corresponded to reality there,
and what I'm trying to suggest to you is that just that same something
is going on inside your own skulls at this very moment.
There is a virtual reality simulation of the world going on inside your heads,
and that's what you're seeing.
But how do I know that? How do I know that that's what our brain is doing?
Well one way we can get a clue is by looking at illusions.
Now here's a mask of Charlie Chaplin. It's perfectly ordinary,
nothing trickery about it, it's just an ordinary mask.
And when you look at the front side, it looks solid and normal, as you'd expect.
The odd thing that you'll see is when you start looking at the back side, at the hollow side,
because although it is in fact hollow, if you look at it,
I think you'll agree that it looks solid.

English: 
And what's more, it not only looks solid
but it seems to be going around in the wrong direction,
so that when the real front side comes round, it seems to sort of eat it up.
There's the real front side - now that really is solid -
and when the other side comes round, that is going to look solid as well.
Even though it isn't.
Well what's going on here?
When the brain sees anything that looks like two eyes, a nose and a mouth,
it immediately sets up inside the head a model of a face.
It's desperately eager to see a face.
It will see a face if there's the slightest excuse to do so,
and the back side of this mask is the slightest excuse.
There is two eyes, a nose and a mouth, and that makes the brain get out,
dust off, its model of a three-dimensional face.
Now if you think about what would happen to the images on the two retinas,
if the image really was solid, if the thing really was solid,

Spanish: 
además parece rotar en
sentido contrario,
se diría que la cara real
se traga a la virtual.
Ese lado es realmente sólido.
El otro lado también
se verá sólido,
aunque sea hueco.
¿Qué sucede?
Cuando el cerebro ve algo que
semeja tener ojos, nariz y boca,
inmediatamente fabrica el
modelo de un rostro.
Está ansioso por ver un rostro,
lo verá aunque exista
la mínima excusa,
y el reverso de esta máscara,
es la mínima excusa:
hay dos ojos, nariz y boca,
que incitan al cerebro a
fabricar su modelo facial 3D.
Analicemos qué sucedería
a las imágenes retinianas...
...si el objeto fuese
verdaderamente sólido.

Polish: 
Co więcej, nie tylko wygląda na
wypukłą, ale wydaje się obracać w
złym kierunku.
Tak, że kiedy rzeczywista przednia
strona ukazuje się, wygląda, jakby ją
połykała.
To jest rzeczywista przednia strona.
Ona rzeczywiście jest wypukła.
Kiedy pojawia się druga strona, będzie
także wyglądała na wypukłą, chociaż
nią nie jest.
Co tu się dzieje?
Kiedy mózg widzi cokolwiek
podobnego do dwojga oczu, nosa i
ust,
natychmiast ustawia wewnątrz głowy
model twarzy.
Rozpaczliwie pragnie widzieć twarz.
Zobaczy twarz pod najsłabszym
pretekstem.
A tył tej maski jest najsłabszym
pretekstem.
Jest tam dwoje oczu, nos i usta i to
powoduje,
że mózg wyciąga i odkurza swój model
trójwymiarowej twarzy.
Teraz pomyślcie, co by się stało z
obrazami na obu siatkówkach,
gdyby ten obraz rzeczywiście był
wypukły.
Gdyby ta rzecz rzeczywiście była
wypukła.

French: 
En plus, non seulement elle a l’air solide,
mais on dirait qu’elle tourne dans le mauvais sens.
Quand on fait tourner le masque, on dirait que le creux efface,
pour ainsi dire, le côté solide.
Là, c’est le masque de face – qui est vraiment solide – et là, le côté creux –
dont on dirait qu’il est solide aussi, même s’il ne l’est pas.
Alors, qu’est-ce qui se passe, dans cette expérience?
Eh bien, lorsque le cerveau perçoit quelque chose qui a deux yeux, un nez et une bouche,
il recrée immédiatement l’image d’un visage.
Le cerveau tente désespérément de voir un visage,
et, de fait, il fabrique ce visage à la moindre occasion.
et la derrière du masque est une telle occasion.
Il y a deux yeux, un nez, une bouche, et donc le cerveau plaque son modèle
d’un visage en trois dimensions.
Réflechissez à ce qui se passe avec l’image sur les deux rétines:
si l’image était vraiment solide, si le masque était vraiment solide,

Spanish: 
El movimiento en las retinas...
es compatible con la idea
de un rostro sólido...
...rotando en dirección opuesta.
El cerebro se vale de eso,
y hace al rostro rotar
en la dirección opuesta.
Para la siguiente demostración...
necesito un voluntario.
Vas a salir,
pero volverás enseguida.
Éste es un triángulo imposible.
En esta esquina...
vemos que apunta en
una dirección.
Acá,
los ojos nos dicen que
apunta hacia otra dirección.
y acá apunta hacia
una tercera dirección.
Los ángulos no encajan entre sí.

French: 
le mouvement sur les rétines serait compatible avec l’idée d’un visage solide
tournant dans la direction opposée.
Et donc le cerveau s’accroche à cette vision,
et il crée, de fait, l’image d’un visage solide, tournant dans la mauvaise direction.
Alors, pour la prochaine démonstration, je vais avoir besoin d’un volontaire qui va devoir sortir de la pièce… voilà, merci…
Bryson va te faire sortir… et tu seras de retour dans une petite minute. (Rires)
Voici un triangle impossible.
Regardez cet angle-là, et vous penserez
qu’il s’agit d’un triangle en bois qui pointe dans cette direction.
Or, si on regarde cet angle-là,
nos yeux nous disent qu’il pointe dans cette direction.
Et maintenant on apperçoit un triangle pointu dans une troisème direction.
Les trois angles ne vont pas ensemble. Ils ne peuvent pas appartenir au même triangle.

English: 
the actual movements on the retinas is compatible with the idea of a solid face
moving in the opposite direction.
And so the brain eagerly seizes upon that,
and it makes the solid face rotate in the wrong direction.
Now, for the next demonstration we need a volunteer to be taken off and...yes...thank you...
Bryson is going to take you off and you'll come back in a moment. (laughter)
Now here we have an impossible triangle.
We look first at this corner and it's telling us that there is a wooden triangle,
which is facing in that direction.
Now if we go up here we see this corner and we're told by our eyes
that there's a triangle facing in that direction,
and now we're told there's a triangle facing in a third direction.
Those three angles don't match up together. They can't mix together

Polish: 
Faktyczne ruchy na siatkówkach
byłyby zgodne z ideą pełnej twarzy
przesuwającej się w przeciwnym
kierunku.
A więc mózg gorliwie łapie się tego i
powoduje, że wypukła twarz obraca
się w niewłaściwym kierunku.
Na kolejną demonstrację
potrzebujemy ochotnika, który opuści
salę. . .
Tak, dobrze. Dziękuję.
Bryson zabierze cię na zewnątrz sali i
za chwilę wrócicie z powrotem.
Tutaj mamy nieprawdopodobny trójkąt.
Patrzymy najpierw na ten kąt i mówi
on nam, że jest to drewniany trójkąt,
zwracający się w tym kierunku.
Jeśli przejdziemy tutaj, widzimy ten kąt
i nasze oczy mówią nam,
że ten trójkąt zwraca się w tym
kierunku,
a teraz mówią nam, że trójkąt zwraca
się w trzecim kierunku.
Te trzy kąty nie pasują do siebie.

French: 
Et pourtant le cerveau les voit, ou plutôt les construit, comme un vrai triangle –
un triangle impossible. Je pense que vous êtes tous capables de le voir.
On va maintenant briser l’illusion, et plutôt violemment.
Tadam! (Rires).
Encore une fois? Le triangle s’est reformé. Et hop! (Rires)
il est ressorti… merci beaucoup.
Tu peux m’apporter le… l’objet, pour qu’on voie ce que c’est?.
Merci. Je suis désolé, je ne t’ai pas demandé ton nom. [Volontaire] Sarah.
[Richard Dawkins] Sarah, d’accord. Reste là encore quelques minutes, Sarah.
Comme vous pouvez le voir, ce triangle n’a absolument rien de spécial.
Ce sont trois morceaux de bois, collés dans des directions opposées, comme ça.
Je vais le faire tourner encore une fois pour recréer l’illusion.

Spanish: 
Aun así, el cerebro fabrica un
modelo de una figura imposible,
Un triángulo imposible.
Todos lo pueden ver.
Ahora romperemos
bruscamente la ilusión.
¿Qué pasó?
Sal.
El triángulo se rehace.
Entra.
Sal.
Muchas gracias.
¿Podrías traer el objeto para
ver cómo es realmente?
Gracias, ¿tu nombre?
Sara.
Quédate un momento, Sara.
No es nada especial.
Sólo tres maderos
en direcciones opuestas.
Trataré de recrear la ilusión.

Polish: 
Nie mogą być razem, a jednak mózg
widzi je,
buduje w mózgu model niemożliwej
figury, niemożliwego trójkąta.
Sądzę, że wszyscy to widzą.
Teraz brutalnie rozbijemy tę iluzję.
Co się stało?
Proszę unieść głowę.
Trójkąt jest złożony ponownie.
Znowu pochylamy głowę.
Znowu unosimy głowę.
Czy chciałabyś teraz przynieść ten
przedmiot i zobaczymy, co to
naprawdę jest?
Dziękuję, przepraszam, nie znam
twojego imienia.
Sarah.
Możesz tu zostać na chwilę, Sarah.
Widzicie, nie ma w tym niczego
szczególnego.
To są po prostu trzy kawałki drewna
sklejone w odwrotnych kierunkach, o
tak.
Poruszę tym, żeby odtworzyć iluzję.

English: 
And yet the brain sees it, constructs in the brain a model of an impossible figure,
an impossible triangle. And I imagine all of you can see that.
Now we're going to shatter the illusion, rudely.
What's happened? (laughter)
Out again? The triangle's reformed. In again? (laughter)
Out again - thank you very much.
Would you like to bring in the object now and we can see what it really is?
Thank you, I'm sorry I didn't get your name. [Girl] Sarah.
[Richard Dawkins] You can stay there for a moment, Sarah.
You see, there's nothing special about it at all.
It's just three bits of wood, glued in opposite directions, like that.
I'm going to move it round and try to recreate the illusion.

French: 
Bon, ce n’est pas terrible, mais voilà, c’st à peu près ça.
Vous pouvez aussi voir cela se produire, comme ça.
OK, merci beaucoup, Sarah. (applaudissements)
Voici l’une des plus célèbres illusions d’optiques,
qui est aussi la meilleure pour expliquer ce que j’essaie de vous faire comprendre.
Il s’agit du ‘cube de Necker’. C’est, tout simplement, le dessin d’un cube, sur une feuille de papier.
Si vous le regardez, vous verrez qu’il fait quelque chose assez étrange.
Il va se passer que le côté qui semble le plus proche de vous, va changer.
Parfois, ce sera un côté: parfois, l’autre.
Qu’est-ce qui se passe?
Eh bien, le dessin, tracé à l’encre sur une feuille de papier en deux dimensions,
correspond à deux différents cubes en trois dimensions.
Le cerveau n’arrive pas à se décider: lequel de ces deux cubes va-t-il choisir?
Il possède deux modèles de cubes potentiels, qui ne demandent qu’à être utilisés,

English: 
I haven't done it terribly well but there it is, and now I think if I put my face in,
you can again see it happening, like that.
Okay, thank you very much, Sarah. (applause)
Now here's one of the great classic illusions,
which is the best one I have to make the point I'm trying to make.
This is called the Necker cube. And it's just a picture of a cube, drawn on paper.
If you look at it, I think you'll see it doing a rather strange thing:
it'll be alternating the side that seems to be nearer to you, will change.
Sometimes it'll be one side, sometimes it'll be another.
What's going on here?
The two-dimensional pattern of ink on the paper
is equally compatible with two alternative three-dimensional cubes.
So the brain doesn't know which of its three-dimensional cubes to use.
It's got two potential models of three-dimensional cubes in there,

Polish: 
Nie udało mi się to zbyt dobrze, ale oto
jest.
Myślę, że jeśli przesunę tu moją twarz,
znowu zobaczycie jak to się pojawi.
Bardzo dziękuję, Sarah.
Tutaj mamy znakomitą, klasyczną
iluzję, która jest najlepsza, jaką mam,
żeby pokazać, o co mi chodzi.
Nazywa się to sześcian Neckera i jest
po prostu rysunkiem sześcianu na
papierze.
Jeśli popatrzycie na to, zobaczycie, jak
robi on dość dziwne rzeczy.
Będzie zmieniał naprzemiennie strony.
Strona, która wydaje się bliżej was,
zmieni się.
Czasami będzie to ta strona, a
czasami ta druga.
Co tu się dzieje?
No cóż, dwuwymiarowy wzór
atramentu na papierze
jest równie zgodny z dwoma
alternatywnymi trójwymiarowymi
sześcianami.
Mózg nie wie więc, który z
trójwymiarowych sześcianów użyć.

Spanish: 
Eso es.
Si meto mi rostro verán
nuevamente el efecto.
Gracias, Sara.
Ésta es una clásica ilusión,
y demuestra lo que
intento explicar.
El cubo de Necker.
Es un cubo dibujado
sobre papel.
Al observarlo produce
un extraño efecto.
Parece alternar la cara
más cercana al observador.
A veces será un lado,
otras veces será otro.
¿Qué pasa aquí?
El patrón bidimensional
dibujado a tinta,
es igualmente compatible...
con dos cubos 3D alternativos,
entonces el cerebro no sabe
cuál de estos cubos adoptar.
Tiene dos potenciales
modelos tridimensionales,

Polish: 
Ma dwa potencjalne modele
trójwymiarowych sześcianów,
czekających, żeby je użyć.
Nie wie, którego użyć, bo oba są
równie zgodne
z dwuwymiarowym wzorem atramentu
na papierze.
Co więc robi?
Mógłby zdecydować się na jeden lub
na drugi z nich, ale tego nie robi.
Używa ich naprzemiennie.
Czasami więc widzicie jeden, a
czasami drugi.
Tutaj jest bardziej skomplikowana
wersja tego samej bryły
ponieważ to naprawdę jest sześcian,
jak widzicie, zrobiony z metalu i
obraca się.
Jeśli będzie właściwe oświetlenie, to
jest wystarczające. . .
Może najlepiej będzie, jak będziecie
patrzeć na ten ekran.
Dwuwymiarowy wzór, poruszający się
na waszych siatkówkach,
jest równie zgodny z dwoma różnymi
trójwymiarowymi sześcianami.
Jeśli więc patrzycie na to i mrugniecie,
a potem spojrzycie znowu,
możecie zobaczyć, że zmienia
kierunek.
Dzieje się tak dlatego, że - jak
powiedziałem - mózg nie wie, którego
z dwóch modeli użyć,
a więc używa ich naprzemiennie.
Nie musimy jednak posuwać się aż do
ustawiania iluzji przy pomocy
aparatury,
żeby przekonać się, iż mózg naprawdę
tworzy model wirtualnej
rzeczywistości.

Spanish: 
y no sabe cuál usar,
ya que ambos son compatibles
con el patrón hecho a tinta.
Podría decidirse por uno,
pero interpreta ambos
modelos alternativamente.
Acá tenemos un cubo real.
Es de metal y está rotando.
Una vez más,
si la luz es correcta...
Mejor veámoslo en pantalla.
El patrón bidimensional
que se mueve en tus retinas...
es compatible con dos
cubos tridimensionales.
Si lo miras bien, verás
que cambia de dirección.
El cerebro no sabe cuál
modelo adoptar,
entonces los escoge
alternativamente.
Los aparatos ilusorios no son
la única forma de comprobar...
...que el cerebro construye
un modelo de realidad virtual.
Ahora todos podrán participar,

English: 
waiting to be used, and it doesn't know which one to use because both of them
are equally compatible with the two-dimensional pattern of ink on the paper.
So what does it do? Well it could plump for one or other of them but it doesn't do that,
what it does is alternate. And so you sometimes see one,
Now this is a more elaborate version of the same thing, because this is a real cube -
as you can see, made of metal - and it's rotating.
But once again, if you get the lighting right, it is sufficiently -
perhaps it's best if you look at it on the screen here -
the two-dimensional pattern that's moving round your retina
is equally compatible with two different three-dimensional cubes.
And so, if you look at it and perhaps blink, look away and come back again,
you may see it change direction. And what's happening is that the brain
doesn't know which of two models to use, and so it chooses them alternately.
But we don't have to go to the lengths of setting up illusions with apparatus
to satisfy ourselves that the brain does set up a virtual reality model.

French: 
et il ne sait pas lequel utiliser puisque les deux correspondent,
de manière égale, au dessin bidimensionnel.
Et donc que fait-il? Bon, il pourrait se décider pour l’un ou pour l’autre, mais en réalité, ce qu’il fait,
c’est alterner les deux. De temps en temps, vous en voyez un, et un peu plus tard, vous voyez l’autre.
Ca, c’est une version plus élaborée de ce phénomène, parce que c’est un vrai cube,
en métal, qui pivote sur son socle.
Si on règle correctement la lumière, ça marche…
tenez, regardez l’écran là-haut…
le modèle en 2D qui atteint votre rétine
est compatible avec deux différents cubes en 3D.
Donc si vous regardez le cube qui tourne, en essayant de cligner les yeux, par exemple, ou en arrêtant de le regarder par moments,
vous allez le voir changer de direction. Tout ça parce que, comme je vous l’ai dit, le cerveau
ne sait pas lequel des deux modèles utiliser, donc il les utilise tour à tour.
Mais il n’est pas nécessaire d’aller chercher des illusions d’optique complexes
pour nous rendre compte que le cerveau recrée un modèle virtuel du monde.

Polish: 
To jest coś, co wszyscy możemy
zrobić bez żadnej aparatury. Także w
domu.
To jest więc coś, co robicie sami, nie
zobaczycie niczego na ekranie
telewizyjnym,
jeśli jesteście w domu, po prostu sami
to sobie zrobicie.
Bardzo delikatnie poruszcie palcem
gałkę swojego oka.
Szturchnijcie ją do góry, tak jak ja to
robię.
Widzicie, jak to robię?
l sądzę, że zobaczycie, że świat się
porusza, kiedy to robicie.
To jest jak nieduże trzęsienie ziemi,
kiedy to robicie.
Ale oczywiście tego właśnie
oczekiwaliście, prawda?
Bo porusza się obraz na siatkówce.
Gałka oczna zostaje poruszona,
a więc pozorna pozycja przedmiotu,
na jaki patrzycie,
także się porusza.
Widzicie więc ruch.
Co w tym dziwnego? Nie ma w tym nic
dziwnego, tego właśnie
spodziewaliście się.
Ale pomyślmy nieco głębiej.
Bo czy nie dzieje się coś podobnego,
kiedy przewracacie oczami?
Jeśli tak przewrócę oczami - zróbcie to
teraz, po prostu przewróćcie oczami,
poruszcie głową
- obraz na waszej siatkówce szaleje,

French: 
Voici quelque chose que n’importe qui peut faire sans aucun équipement.
Encore une fois, les téléspectateurs peuvent le faire, eux aussi.
si vous êtes chez vous, vous le ferez vous-même
Il suffit de faire très légèrement bouger votre globe oculaire du bout du doigt,
comme ça – vous voyez où je place mon doigt?
Et j’imagine qu’en faisant ça, vous voyez le monde bouger tout autour de vous, pas vrai?
Comme un petit tremblement de terre.
Evidemment, ça n’a rien de surprenant,
parce que lorsque votre globe oculaire bouge, la rétine bouge aussi,
et la position apparente de l’objet que vous êtes en train de regarder
semble donc également en mouvement.
Rien d’étonnant à cela – c’est ce à quoi vous vous attendiez.
Mais à présent, réfléchissez bien.
Qu’est-ce qui se passe quand vous faites rouler vos yeux dans vos orbites?
Comme ça, par exemple, faites comme moi, faites rouler vos yeux dans vos orbites,
tout en bougeant la tête.
L’image projetée sur votre rétine s’affole.

English: 
Here's something we can all do without any apparatus at all, again including people at home.
So this is something to do to yourself, you won't see anything on the television screen
if you're at home, you'll just do it to - to yourself.
Just very gently, with your finger, move your own eyeball.
Just poke it up where I'm doing it - do you see where I'm doing it?
And I think what you'll see is that the world moves as you do it, doesn't it?
It's like a little minor earthquake when you do that.
Well of course, that's exactly what you'd expect, isn't it?
Because the image on your retina is being moved, the eyeball is being moved,
and so the apparent position of the object you're looking at
is moving, so you see it as movement. What's so strange about that?
Nothing's strange about that, that's just what you'd expect.
But now let's think a bit further,
because doesn't something very similar happen whenever you roll your eyes about?
If I roll my eyes like - do it now, just roll your eyes,
move your head about, roll your eyes.
The image on your retina is going crazy.

Spanish: 
incluso los televidentes.
No serás un espectador pasivo,
tú mismo lo experimentarás.
Muevan suavemente con
un dedo su globo ocular.
Meneen su ojo como yo.
Verán que el mundo se desplaza.
Como un pequeño temblor.
Es lo esperable,
pues la imagen en tu retina y el
globo ocular está siendo movido,
entonces la posición aparente
del objeto que miras se mueve,
y ves un movimiento.
Es lo esperable
y no tiene nada de extraño.
Analicemos más.
¿No sucede lo mismo
cuando giramos los ojos?
Miren alrededor
moviendo los ojos.
La imagen en tu retina
se mueve como loca,

Spanish: 
mucho más que cuando
meneas el ojo con un dedo.
Aunque las imágenes en
tu retina se sacuden,
tú no ves un terremoto.
El mundo parece tan firme
como una piedra.
Por un lado,
si meneas tu ojo...
es como si vieras un temblor.
Por otro lado, cuando giras
los ojos voluntariamente,
aunque ocurre lo mismo
en las retinas,
se observa todo
perfectamente estable.
¿Cuál es la diferencia entre
ambos casos?
Es la siguiente:
puede que haya un terremoto...
...y es importante que el
cerebro lo sepa,
pero es importante que no
crea que hay un terremoto...
...cada vez que giras los ojos.
Cuando el cerebro ordena a los
músculos oculares mover el ojo,
y lo hace a menudo,

Polish: 
w rzeczywistości dużo gorzej niż kiedy
tylko szturchniecie gałkę oczną
palcem.
Obraz na siatkówce porusza się, ale
co naprawdę widzicie?
Nie widzicie, by świat poruszał się jak
przy trzęsieniu ziemi.
Kiedy przewracacie oczami, świat
wydaje się stabilny jak skała.
Tak więc z jednej strony, kiedy
szturchacie gałkę oczną, świat wydaje
się poruszać,
z drugiej strony, kiedy dobrowolnie
wiercicie oczami w ten sposób,
chociaż to samo dzieje się z
siatkówką, widzicie całkowicie stabilny
świat.
Dlaczego? Jaka jest różnica między
tymi dwoma przypadkami?
No cóż, różnica jest taka.
Może naprawdę zdarzyć się trzęsienie
ziemi i dla mózgu ważna jest wiedza o
tym ;
z drugiej strony jest równie ważne,
żeby mózg nie myślał,
że zachodzi trzęsienie ziemi zawsze,
kiedy tylko poruszycie oczami.
Mózg więc, kiedy wysyła rozkaz do
mięśni oczu, żeby poruszyły oczami,
żeby przewróciły oczami, co robi
często,

French: 
Elle se brouille encore plus, en fait, que lorsque vous faites simplement trembler votre globe oculaire avec votre doigt.
L’image sur votre rétine gigote, mais qu’est-ce que vous voyez, en réalité?
Pas un mini tremblement de terre.
Quand vous faites rouler vos yeux, le monde semble quand même d’une parfaite stabilité.
Donc, d’un côté, quand vous faites trembler vos yeux avec votre doigt,
vous assistez à un petit séisme: mais d’un autre côté,
si vous faites bouger vos yeux volontairement dans votre crâne,
même s’il se passe techniquement la même chose sur la rétine,
le monde semble parfaitement solide.
Comment ça se fait? Quelle est la différence entre les deux cas?
Eh bien, c’est la suivante.
Si vous vous retrouviez réellement au milieu d’un tremblement de terre, le cerveau aurait besoin d’être au courant de ce qui se passe.
Mais en même temps, il est très important que le cerveau n’aille pas imaginer
qu’il y a un tremblement de terre dès que vous faites bouger vos yeux.
Donc que fait le cerveau? Lorsqu’il donne aux muscles oculaires l’ordre

English: 
Much worse, in fact, than when you simply poke your eyeball with your finger.
The image on the retina is moving but what are you actually seeing?
You're not seeing the world moving like an earthquake.
When you roll your eyes about, the world appears to be as steady as a rock.
So on the one hand, when you poke your eye,
the world appears to move as though there's an earthquake,
on the other hand, when you voluntarily wiggle your eyes about like that,
although the same thing's happening on the retina,
what you see is a perfectly steady world.
Why is that? What's the difference between those two cases?
Well, it's this.
There might really be an earthquake going on and it's important for the brain to know
On the other hand, it's also important that the brain should not constantly think
there's an earthquake whenever you move your eyes about.
So what the brain does when it sends an order to the eye muscles to move the eye,

English: 
to roll the eye, which it often does, it sends a copy of that order
to the virtual reality software that's engaged,
that's busy setting up the model of the world.
And the virtual reality software is told,
"Okay, the eye's about to move - expect the world to move."
And so, the virtual reality software does not see an earthquake,
because it's been told to expect it.
The model in the head is precisely compensating for the anticipated movement.
But when you poke your eye, no copy of any order is ever received.
And so the world really does appear to move as if there was an earthquake.
And indeed there might be an earthquake and it would be important for the brain
to know that and not just to immediately discount it.
Now a very clever experiment on this was once done by a German scientist,
who put his own eye muscles out of action with an anesthetic.
Now, I was going to call for a volunteer for this (laughter) experiment

Spanish: 
envía una copia de esa orden,
al software de realidad virtual...
...que está fabricando el
modelo interno del mundo.
Este software es avisado:
Prepárese, el ojo se moverá.
De modo que el software
no muestra un terremoto,
porque se le advirtió
con anticipación,
y el modelo cerebral compensa
con precisión aquel movimiento.
Pero cuando te meneas el ojo,
no se recibe copia de la orden,
y el mundo se desplaza como
si se presenciara un temblor.
Ciertamente puede haber uno,
y es importante que el cerebro
lo sepa y no deseche la idea.
Un científico alemán realizó
un experimento muy ingenioso.
Anuló sus propios músculos
oculares con anestesia.
Llamaría a un voluntario...
desafortunadamente...

Polish: 
wysyła równocześnie kopię tego
rozkazu do programu wirtualnej
rzeczywistości,
który zajmuje się ustalaniem modelu
świata.
l mówi programowi wirtualnej
rzeczywistości:
OK, oko zaraz się poruszy, spodziewaj
się, że świat się poruszy.
Tak więc program wirtualnej
rzeczywistości nie widzi trzęsienia
ziemi,
ponieważ powiedziano mu, by się tego
spodziewał.
Model w głowie kompensuje
precyzyjnie spodziewany ruch.
Ale kiedy szturchasz oko,
żadna kopia rozkazu nigdzie nie
dociera i świat naprawdę wydaje się
poruszać,
jak gdyby było trzęsienie ziemi i
istotnie mogłoby być trzęsienie ziemi
i dla mózgu ważne jest wiedzieć o tym,
a nie natychmiast odrzucić tę
możliwość.
Niemiecki naukowiec zrobił kiedyś
bardzo sprytny eksperyment.
Unieruchomił mięśnie swoich oczu
przy pomocy środka znieczulającego.
Chciałem teraz poprosić ochotnika do
tego eksperymentu.

French: 
de faire bouger les yeux – ce qu’il fait très souvent – il envoie une copie de cet ordre
au système de réalité virtuelle qui s’occupe
de créer une simulation du monde qui l’entoure.
Il lui dit:
« Fais gaffe, l’œil va commencer à bouger – attends-toi à ce que le monde ait l’air de se casser la figure ».
Et le système de réalité virtuelle n’est pas surpris de voir le monde gigoter dans tous les sens,
parce que le cerveau l’a prévenu auparavant.
Le modèle virtuel compense le mouvement qu’il a anticipé.
Mais quand vous donnez de petits coups à votre œil, le système ne reçoit aucune copie, aucun ordre.
Et donc le monde semble réellement bouger comme sous l’effet d’un séisme.
D’ailleurs, si c’était vraiment un séisme,
il serait capital que le cerveau soit au courant.
Un scientifique allemand a réalisé une expérience extrêmement intelligente pour tester cette hypothèse.
Il a d’abord anesthésié ses propres muscles oculaires.
Un volontaire, peut-être, pour cette expérience? (Rires)…

Spanish: 
...no tenemos tiempo.
Les relataré lo ocurrido.
Este alemán anestesió sus
propios músculos oculares.
¿Qué piensan que sucedió?
Cuando daba a los ojos la
orden de moverse...
estos no respondían.
Los ojos y la imagen
retiniana seguían inmóviles.
Pero la copia de la orden
había sido despachada...
...al software de realidad
virtual en el cerebro,
informándole que
esperara un movimiento.
Como no hubo movimiento,
lo interpretó como si
fuera un terremoto.
Cuando el alemán ordenó a
sus músculos mover los ojos...
estos permanecieron quietos,
la imagen retiniana también,
pero el modelo en su
cerebro se movió,
y él vio un terremoto.

English: 
ah, we have a volunteer but I think, unfortunately, there isn't any time,
so I'll just have to tell you what happened. (laughter)
What this German did was he anesthetized his own eye muscles.
Now think what would happen?
Whenever he told his eyes to move, they didn't. Nothing happened.
They stayed absolutely stock-still.
And, the image on the retina stayed absolutely stock-still as well.
But the copy of the order had gone out to the virtual reality software in the brain,
and the virtual reality program was told to expect a movement.
So when no movement came, it interpreted it as if was an earthquake.
So whenever this German told his eyes to move,
whenever he gave out the order for his eye muscles to pull the eyes around,
the eyeballs stayed absolutely still, the image on the retinas stayed absolutely still,
but the model in the brain moved, and he saw an earthquake.

French: 
Ah! On en a un… mais bon, malheureusement, on ne va pas avoir le temps de la refaire… (Rires).
Bon, je vais simplement vous dire ce qui s’est passé.
Donc cet Allemand a anesthésié ses propres muscles oculaires.
Et que s’est-il passé?
Il a eu beau ordonner à ses yeux de bouger, rien ne s’est produit.
Ses yeux sont restés absolument figés.
Et l’image sur la rétine, elle aussi, est restée figée.
Mais le cerveau envoyait quand même une copie de l’ordre au système de réalité virtuelle,
quise préparait donc à un mouvement.
Comme ce mouvement n’arrivait pas, le système l’interprétait comme un tremblement de terre.
Et donc, dès que cet Allemand ordonnait à ses yeux de bouger,
quand il va donner l’ordre a ses muscles oculaires de bouger les yeux,
ses yeux restaient absolument fixes, ainsi que l’image sur sa rétine,
mais le modèle virtuel de son cerveau, lui, créait l’image d’un tremblement de terre.

Polish: 
No cóż, mamy ochotnika, ale sądzę,
ze niestety mamy zbyt mało czasu,
więc będziemy musieli . . . Po prostu
będę musiał opowiedzieć, co się
zdarzyło.
Więc ten Niemiec znieczulił mięśnie
własnych oczu.
Pomyślcie teraz, co by się zdarzyło.
Kiedy mówił oczom, by się poruszyły,
nie poruszały się. Nic się nie działo.
Były całkowicie nieruchome. l obraz na
soczewkach pozostawał całkowicie
nieruchomy.
Ale kopia rozkazu wychodziła do
programu wirtualnej rzeczywistości w
mózgu
i program ten otrzymywał informację,
że ma oczekiwać ruchu.
Kiedy więc nie następował żaden ruch,
interpretował to jako trzęsienie ziemi.
Kiedy więc Niemiec mówił oczom, by
się poruszyły,
kiedy dawał mięśniom ocznym rozkaz
poruszenia oczami,
gałki oczne pozostawały nieruchome,
obraz na siatkówce pozostawał
nieruchomy,
ale model w mózgu poruszał się i
widział on trzęsienie ziemi.

English: 
So that's my evidence that the brain is setting up a model of the world.
We're seeing virtual reality.
I now want to switch temporarily from that topic, and talk about the evolution,
the growing up, of the human brain itself.
By evolutionary standards, the brain seems to have grown up very, very fast indeed.
One authority has said that the evolution of the human brain over the last million years or so,
is perhaps the fastest advance recorded for any complex organ in the entire history of life.
And compared with the skulls of other apes like chimpanzees,
our brain is indeed - our skull is indeed very big.
It seems to have blown up like a balloon. And here's an animation of that.
This is the head of Australopithecus, which is one of our ancestors,
and now you can see the evolution gradually happening before your eyes,

Spanish: 
Esto evidencia que el cerebro
fabrica un modelo del mundo.
Vemos una realidad virtual.
Cambiaré temporalmente de tema,
para hablar sobre la evolución
del cerebro humano en sí.
Según estándares evolutivos,
el cerebro creció muy rápido.
Expertos dicen que su evolución
durante el último millón de años,
quizá sea el avance más veloz
registrado de un órgano...
...en toda la historia de la vida.
Comparado con cráneos
de otros primates,
el nuestro es muy grande,
parece haberse inflado
como un globo.
Aquí hay una animación.
Esta es la cabeza de un
Australopithecus,
uno de nuestros ancestros.
Evoluciona ante tus ojos,

French: 
On a donc la preuve que le cerveau recrée une modélisation du monde.
Nous percevons une réalité virtuelle.
Je voudrais maintenant passer à un autre sujet, temporairement: celui de l’évolution.
Comment le cerveau humain a-t-il grandi et évolué?
Si l’on se réfère aux normes de l’évolution, le cerveau semble avoir évolué à une vitesse extrêmement rapide.
Un scientifique célèbre a dit que l’évolution du cerveau humain, qui a eu lieu en un million d’années,
est peut-être l’évolution la plus rapide jamais constatée pour un organe complexe dans toute l’histoire de la vie.
Et comparé à d’autres grands primates, comme le chimpanzé,
on s’aperçoit que notre crâne est vraiment très gros.
On dirait qu’il a enflé comme un ballon. Voici une modélisation de cette croissance:
ça, c’est la tête d’un australopithèque, l’un de nos ancêtres,
et à partir de là on peut observer l’évolution de la taille du crâne humain.

Polish: 
Takie są więc moje dowody na to, że
mózg ustawia model świata.
Widzimy wirtualną rzeczywistość.
Chcę teraz na chwilę odejść od tego
tematu i mówić o ewolucji,
dorastaniu samego mózgu człowieka.
Według standardów ewolucji wydaje
się, że mózg urósł bardzo, bardzo
szybko.
Pewien ekspert powiedział, że
ewolucja ludzkiego mózgu w ciągu
mniej więcej ostatniego miliona lat jest
chyba najszybszym rozwojem
zanotowanym
dla jakiegokolwiek złożonego
organizmu w całej historii życia.
A w porównaniu z czaszkami innych
małp człekokształtnych, jak
szympansy,
nasz mózg, nasza czaszka, jest
doprawdy bardzo duża.
Wydaje się, jakby została nadmuchana
jak balon.
A tutaj jest animacja tego procesu.
To jest głowa australopiteka, który jest
jednym z naszych przodków.
A teraz możecie zobaczyć jak
ewolucja stopniowo dzieje się na
naszych oczach.

English: 
it's becoming a Homo erectus, it's an early Homo sapiens,
it's changing now to becoming a modern Homo sapiens like us.
Look how the skull is ballooning out, the head is ballooning out, as evolution goes by.
We've compressed about three million years of evolution into that animation.
Now here's the same thing from the side view of the skulls.
Here's Australopithecus again, look, quite a low head - now it's growing bigger,
the jaw's coming in, evolution's going by, millions of years going by,
and the skull is blowing up like a balloon, blowing up, blowing up.  There it is.
There's a modern skull, there's a modern human skull. Chock-full of brains.
One way of understanding what's happening there, is to look at computers again
because something similar - very fast evolution - seems to have happened with the computer.
And here's a dramatic quotation to illustrate that, from a psychologist, Christopher Evans.
Here's what he said:

Spanish: 
se torna un Homo erectus,
un Homo sapiens arcaico,
ahora un Homo sapiens
moderno, como nosotros.
La cabeza se hincha
a medida que evoluciona.
Tres millones de años
comprimidos en esta animación.
Veamos el perfil
de las cajas craneanas.
El Australopithecus.
Cabeza chata.
El maxilar se contrae.
Millones de años evolutivos.
El cráneo se infla.
Ahí está el cráneo moderno.
Repleto de sesos.
Una forma de entender
lo que ocurre...
...es dirigiendo nuestra
mirada a los ordenadores.
Algo similar ocurrió con el
veloz crecimiento del ordenador.
Para ilustrarlo, leeré una cita,
del psicólogo, Christopher Evans.
Dijo lo siguiente:

French: 
Voici le crâne d’un Homo erectus, ça, c’est un Homo Sapiens primaire,
et voilà, là, c’est nous, Homo Sapiens Sapiens.
Regardez comme ce crâne a enflé au cours de l’évolution,
en trois millions d’années.
Voici le même crâne, vu de côté.
Un crâne d’australopithèque, une fois encore, regardez, la tête est assez basse… et voilà qu’elle évolue,
la mâchoire s’avance, et sur des millions d’années d’évolution,
le crâne gonfle comme un ballon, il grandit, il grandit…
et voici un crâne moderne, un crâne humain de nos jours. Rempli de cervelle à ras bord.
Alors, l’un des moyens pour comprendre ce qui s’est passé pour en arriver là, c’est d’utiliser un ordinateur, une fois encore,
parce que… parce que l’ordinateur a subi une évolution qui, elle aussi, a été extrêmement rapide.
Je vais vous lire une citation qui illustre parfaitement ce phénomène, une citation d’un psychologue nommé Christopher Evans.
Voici ce qu’il en dit:

Polish: 
Przekształca się on w Homo erectus,
to jest wczesny Homo sapiens,
zmienia się teraz, żeby stać się
współczesnym Homo sapiens, takim
jak my.
Patrzcie jak czaszka się wydyma,
głowa się wydyma, w miarę
postępowania ewolucji.
W tej animacji skondensowaliśmy
okóło 3 miliony lat ewolucji.
Tutaj jest to samo, ale czaszkę
widzimy z boku.
Tutaj jest znowu Australopitecus,
całkiem niska głowa, teraz się
powiększa,
szczęka wychodzi do przodu,
ewolucja trwa, mijają miliony lat i
czaszka nadyma się jak balon.
Nadyma się, nadyma się, i tutaj jest
już współczesna czaszka,
czaszka współczesnego człowieka,
wypełniona po brzegi mózgiem.
Jednym ze sposobów zrozumienia, co
się tutaj dzieje,
jest ponowne spojrzenie na komputery,
ponieważ coś podobnego czyli dość
szybka ewolucja, wydaje się zachodzić
z komputerami.
Żeby to zilustrować, dramatyczny cytat
z psychologa Christophera Evansa:

Spanish: 
El automóvil actual difiere al
de los años de la posguerra...
...en varios aspectos.
Es más barato, teniendo
en cuenta la inflación,
y es más económico y eficiente.
Esto se debe al avance
de la ingeniería automotriz,
mejor producción,
y amplitud del mercado.
Pero supóngase que la
industria automotriz...
...hubiera crecido al mismo
ritmo que los ordenadores,
y en el mismo periodo.
¿Cuánto más baratos y eficientes
serían los modelos actuales?
Si aún no has oído la analogía,
la respuesta es impresionante.
Hoy podríamos comprar
un Rolls Royce por £1.35,
rendiría 18.000.000
Km. por litro,
y tendría la potencia para
impulsar el Queen Elizabeth II.
Si te interesa la miniaturización,
podrías colocar media docena
de ellos en una cabeza de alfiler.
Si el cerebro humano se
infló como un globo,
el ordenador creció de
manera aun más espectacular.

English: 
"Today's car differs from those of the immediate postwar years on a number of counts.
It is cheaper, allowing for the ravages of inflation, and it's more economical and efficient.
All this can be put down to advances in automobile engineering,
more efficient methods of production, and a wider market.
But, suppose for a moment that the automobile industry had developed
at the same rate as computers, and over the same period.
How much cheaper and more efficient would the current models be?
If you have not already heard the analogy, the answer is shattering.
Today, you would be able to buy a Rolls Royce for £1.35,
it would do 3 million miles to the gallon,
and it would deliver enough power to drive the Queen Elizabeth II.
And if you were interested in miniaturization,
you could place half a dozen of them on a pinhead."
So if the human brain has blown up like a balloon,
it looks as though the computer has advanced even more spectacularly.

Polish: 
"Dzisiejszy samochód różni się pod
wieloma względami
od samochodów z lat bezpośrednio po
wojnie.
Jest tańszy, wziąwszy pod uwagę
inflację, jest bardziej ekonomiczny i
wydajniejszy.
Wszystko to można przypisać
postępom inżynierii samochodowej,
wydajniejszym metodom produkcji i
szerszemu rynkowi.
Ale załóżmy przez moment, że
przemysł samochodowy rozwijał się
w takim samym tempie jak komputery i
przez ten sam okres czasu,
o ile tańszy i wydajniejszy byłyby
obecne modele?
Jeśli jeszcze nie słyszeliście tego
porównania, odpowiedź jest
wstrząsająca.
Dzisiaj bylibyśmy w stanie kupić Rolls-
Royce'a za funta i 35 pensów,
zużywałby 1 galon na 3 miliony mil
i dostarczałby dość energii, by
napędzać statek Queen Elisabeth l l.
A jeśli interesuje was miniaturyzacja,
można by umieścić sześć z nich na
czubku szpilki !"
Jeśli więc mózg ludzki nadął się jak
balon, wygląda na to,
że komputer poczynił jeszcze bardziej
spektakularne postępy,

French: 
« La voiture, de nos jours, diffère de la voiture d’après-guerre en de nombreux aspects.
Elle est moins chère, ce qui amortit les ravages de l’inflation, et elle est plus économique et plus efficace.
Tout cela étant dû aux progrès de l’ingénierie automobile,
à des moyens de production plus efficaces, et à un marché de consommateurs plus élargi.
Mais imaginez un instant ce qui se passerait si la voiture avait évolué
au même rythme que l’ordinateur.
A quoi ressemblerait alors la voiture moderne, en termes de coûts et d’efficacité?
La réponse est hallucinante.
Si c’était le cas, vous pourriez acheter une Rolls Royce pour trois euros:
elle roulerait à moins d’un millilitre d’essence pour cent kilomètres:
et elle serait assez puissante pour tracter le paquebot Normandie.
Et si on s’amusait à la miniaturiser,
on pourrait en placer une demi-douzaine sur une tête d’épingle.
Si l’on considère que le cerveau humain a enflé comme un ballon,
alors vous pouvez constater à quel point les avancées dans le domaine de l’informatique ont été spectaculaires.

French: 
Bon, bien sûr, c’est plutôt injuste de comparer les deux,
puisque l’échelle du temps de l’évolution est freinée par le fait
que l’évolution se base sur la succession, et donc la mort, des êtres vivants.
Elle se construit génération après génération, au fil des morts et des naissances.
Il est donc logique qu’elle prenne plus de temps que l’évolution des technologies,
qui peut avancer à tout moment.
Personne ne sait exactement pourquoi le cerveau humain a enflé comme un ballon.
Il y a beaucoup de théories sur le sujet mais, comme je vous l’ai dit, on peut peut-être s’inspirer des ordinateurs.
Si l’on se demande comment ils ont pu se développer aussi rapidement, et s’améliorer au même rythme,
on pourra peut-être mieux comprendre comment nos propres cerveaux ont fait, eux aussi.
Bon, il y a beaucoup de différences entre l’ordinateur et le cerveau,
il y a des tas de choses qu’il serait inutile d’étudier, comme, par exemple,
le passage des transistors aux circuits intégrés –
le cerveau ne fonctionne pas comme ça, de toute façon.
Mais il y a un facteur d’évolution informatique
qui pourrait nous donner des indices sur ce
qui s’est passé avec le cerveau.

Polish: 
chociaż, oczywiście, nie jest
sprawiedliwe bezpośrednie
porównywanie skal czasowych,
ponieważ skala czasu ewolucyjnego
ma ograniczenia narzucone faktem,
że - aby zachodziła ewolucja - ludzie
muszą umierać,
pokolenie za pokoleniem i inni ludzie
muszą się rozmnożyć.
Z konieczności więc zabiera to więcej
czasu niż technologia,
która może postępować cały czas.
Nikt nie wie z pewnością, co
spowodowało powiększanie się mózgu
ludzkiego.
Jest wiele teorii. Ale jak powiedziałem,
być może jakieś wskazówki da nam
komputer.
Jeśli spojrzymy na to, co pozwoliło im
rozwinąć się tak szybko, ulepszyć tak
szybko,
może nam to pomóc w odgadnięciu,
dlaczego to samo zrobiły nasze mózgi.
Wiele jest różnic między komputerami
i mózgami, wiele rzeczy nie będzie tu
pomocą,
na przykład nie ma sensu
patrzenie na ulepszenie od lamp
elektronowych
do tranzystorów do układów
scalonych,
ponieważ mózgi nie działają w ten
sposób.
Ale jest jedno źródło postępu w
komputerach,
jedna rzecz, która przyczyniła się do
rozwoju komputerów,
która mogłaby dać nam wskazówkę o
tym, co zdarzyło się z mózgiem.

English: 
Although of course it's rather unfair to compare the timescales directly,
because the evolutionary timescale is limited by the fact
that in order for evolution to happen, people have got to die.
Generation after generation. And other people have got to reproduce.
It necessarily takes a lot longer than technology,
which happens - which can advance all the time.
Nobody knows for certain what it was that caused the ballooning of the human brain.
There're lots of theories but as I said, perhaps we can get a clue from computers.
If we look at what it is that's made them develop so fast, improve so fast,
it might help us to guess why our brains have, too.
Well there are lots of differences between computers and brains,
lots of things won't help us, it's no good looking at, for example,
the improvement from valves to transistors to integrated circuits,
because brains don't work like that anyway.
But there is one source of computer advancement,
one thing that's been going on in the development of the computer,
which just might give us a clue about what happened with the brain.

Spanish: 
Aunque es injusto comparar
ambas escalas temporales.
La evolución biológica
está limitada por el hecho...
que sólo ocurre a través de
la muerte de unos individuos,
generación tras generación,
y la reproducción de otros.
La evolución necesita tiempo.
La tecnología, en cambio,
avanza sin pausa.
Nadie sabe con certeza qué causó
la hinchazón del cerebro humano.
Hay muchas teorías.
El ordenador nos da indicios.
Si estudiamos las causas
de su veloz desarrollo,
quizá podamos comprender
el de nuestro cerebro.
Pero hay muchas
diferencias entre ambos,
y es inútil ver el progreso...
...de válvulas a transistores
o circuitos integrados,
pues los cerebros no
funcionan así.
Pero hay otra fuente de
avance informático,
algo ocurrido en su desarrollo,
y que puede ser relevante para
nuestra comprensión del cerebro.

English: 
I'm going to give it a long name, and you'll see what it means later.
I'm going to call it self-feeding co-evolution.
Co-evolution just means evolving together.
Self-feeding is the name I'm going to give to any process in which the more you have,
the more you get.
Think about the arms race, for instance.
As the missiles on one side in the arms race get bigger and better and faster,
so the interceptor devices on the other side, the radars and counter missiles,
have to get better and faster and more accurate as well.
And when they've got better, then the missiles on the first side have to get better still.
And so the radars and interceptors have to get better still.
And the process escalates, indefinitely, like that.
I call it "self-feeding" because there is a sense in which improvements
in the original radars directly necessitate later improvements in the same radar,

Spanish: 
Le daré un largo nombre,
ya veremos su significado...
coevolución de autoalimentación.
Coevolución,
es la evolución conjunta.
Autoalimentación, es
cualquier proceso en el que...
"cuánto más tienes,
más obtienes".
La carrera armamentista
es un ejemplo.
A medida que los misiles
mejoran en uno de los bandos,
los dispositivos interceptores
y radares en el otro bando...
deben a su vez perfeccionar
la rapidez y precisión.
Si los radares mejoran,
los misiles deben mejorar más,
luego los radares deben
mejorar más,
en un proceso de escalada.
Lo llamo autoalimentación,
porque las mejoras en los
radares originales...
...crean una necesidad de mejoras
en los mismos radares,

Polish: 
Dam temu długą nazwę i później
zobaczycie, co to znaczy.
Nazwę to "samonapędzającą się
koewolucją".
"Koewolucja znaczy "ewoluować
razem".
"Samonapędzający" jest nazwą, która
daję każdemu procesowi,
w którym im więcej masz tym więcej
dostaniesz.
Pomyślcie na przykład o wyścigu
zbrojeń.
Kiedy rakiety jednej strony w wyścigu
zbrojeń stają się większe, lepsze i
szybsze,
wtedy urządzenia przechwytujące
drugiej strony, radary i obrona
przeciwrakietowa,
muszą również stawać się lepsze,
szybsze i bardziej dokładne.
A kiedy stały się lepsze, wtedy rakiety
drugiej strony muszą stać się jeszcze
lepsze,
a więc radary i obrona
przeciwrakietowa muszą stać się
jeszcze lepsze
i proces potęguje się w ten sposób
nieskończenie.
Nazywam to "samonapędzaniem",
ponieważ w pewnym sensie
ulepszenie radarów wymusza dalsze
ulepszenia tych radarów,

French: 
Je vais lui donner un nom assez long, et vous comprendrez pourquoi plus tard.
Je vais l’appeler la coévolution autoalimentée.
‘Coévolution’ veut simplement dire ‘évoluer avec’.
Autoalimenté, c’est un adjectif que je vais appliquer à tout procédé
pour lequel chaque nouvel apport en appelle d’autres.
Pensez à la course aux armements entre deux pays en guerre, par exemple.
Dès que les missiles de l’un des pays se perfectionnent,
les systèmes de détection, d’interception, de contre-attaque et de radars de l’autre pays
doivent s’adapter en se montrant de plus en plus perfectionnés aussi.
Et donc, par conséquent, les missiles du premier pays doivent se montrer de plus en plus élaborés.
Ce qui appelle de nouvelles améliorations dans les systèmes de détection du pays adverse.
Et la spirale continue indéfiniment de cette manière.
J’ai appelé ce procédé ‘autoalimentation’ parce que, d’une certaine manière, les améliorations
d’un certain radar appellent d’autres améliorations sur le même radar,

Spanish: 
aunque esto a su vez conduzca
al progreso del otro bando.
Entre más tienes, más necesitas...
...y más obtienes.
También ocurre en la evolución.
Éste es un halcón peregrino.
Está volando.
Una bella máquina de vuelo.
Pronto hará un vuelo en
picada para cazar su presa.
Entró sus alas.
Cae a 150 km/h
...hacia su presa.
Es un pato.
también vuela rápido.
Ahí viene.
El pato y el halcón...
...son el resultado de una larga
carrera armamentista evolutiva.
Ambos son excelentes voladores,
porque el otro lo es.
La mejora en una de las partes...

English: 
even though it's going via the loop of making the radars on the other side
get better, so the more you have, the more you need, the more you get.
Arms races happen in evolution, as well.
Here's a peregrine falcon which is flying along, a beautiful piece of flying machinery,
and soon it's going to see some prey which it's going to dive to attack.
Here it is: the wings go in, it screams down at nearly 100 miles an hour on its prey,
which in this case happens to be a duck, also flying very, very fast.
The duck's flying fast - there it comes. (laughter)
Both the duck and the hawk are end products of a long evolutionary arms race.
Both of them are extremely good at flying, and the reason is that the other one is.

French: 
même si celles-ci ne seront réalisées qu’après le perfectionnement des radars du pays ennemi.
En d’autres termes: plus on en a, plus on en a besoin, et plus on en acquiert.
Les courses aux armements se produisent aussi au cours de l’évolution naturelle.
Voici un faucon pèlerin en plein vol, un bel exemple de machine volante,
et il va bientôt apercevoir une proie sur laquelle plonger.
Et voilà: il replie les ailes et il fond sur sa proie à plus de 150 km/h.
Cette proie, c’est un canard, qui lui aussi vole extrêmement rapidement.
Voilà le canard. (Rires)
Le faucon et le canard sont les produits actuels d’une longue course aux armements de l’évolution.
Tous deux volent extrêmement bien. Pourquoi? Pour concurrencer l’autre.

Polish: 
chociaż związane jest to z pętlą
ulepszania radarów drugiej strony,
a więc im więcej masz, tym więcej
potrzebujesz i tym więcej otrzymujesz.
Także w ewolucji zdarzają się wyścigi
zbrojeń.
Tutaj jest sokół wędrowny, który leci,
piękna latająca maszyna,
wkrótce zobaczy zwierzynę i
zanurkuje, żeby ją zaatakować.
Tutaj widzimy jak skrzydła składają
się,
pędzi z szybkością niemal 100 mil na
godzinę do swojej ofiary,
którą w tym wypadku jest kaczka,
także bardzo szybko lecąca.
Kaczka leci szybko - tutaj się to dzieje.
Zarówno kaczka, jak i sokół są
produktami końcowymi
długiego ewolucyjnego wyścigu
zbrojeń.
Oba ptaki znakomicie latają,
a powodem tego jest ten drugi ptak.

English: 
In their ancestry, improvements on one side necessitated improvements on the other.
As hawks got better ducks had to get better, and as ducks got better hawks had to get better.
So, indirectly, it was the improvements in the hawks
that made their descendants have to get even better later.
And improvements in the ducks made their descendants have to get even better later.
That's why I call it "self-feeding."
Now what this is all leading up to is that something like that self-feeding co-evolution
may have gone on in the development of computers and, more importantly, brains.
In computers, both hardware and software co-evolve.
"Hardware" means the physical bits, like this.  Things you can touch and feel.
"Software" means programs, and improvements in both are important.
Here's a very simple piece of hardware: the mouse.

Polish: 
Wśród ich przodków ulepszenie po
jednej stronie wymuszało ulepszenie
po drugiej stronie.
Gdy sokóły stały się sprawniejsze,
kaczki musiały stać się sprawniejsze,
a gdy kaczki były sprawniejsze, sokoły
musiały być sprawniejsze.
Tak więc pośrednio ulepszenia wśród
sokółów spowodowały,
że później ich potomkowie musieli stać
się jeszcze lepsi.
A ulepszenia wśród kaczek
spowodowały, że później ich
potomkowie musieli stać się jeszcze
lepsi.
Dlatego nazywam to
"samonapędzające się".
To wszystko prowadzi to myśli,
że coś podobnego do
samonapędzającej się koewolucji
mogło zachodzić w rozwoju
komputerów, a co ważniejsze,
mózgów.
W komputerach sprzęt elektroniczny
oraz oprogramowanie koewulują.
Sprzęt elektroniczny to fizyczne
części, jak ta - rzeczy, które można
dotknąć i poczuć.
Oprogramowanie to programy. Ważne
są ulepszenia w nich obu.
Tutaj mamy bardzo proste urządzenie
elektroniczne: mysz.
To tylko kulka i oprawka - kulka jest
wewnątrz oprawki

French: 
Au fil des millénaires, toute amélioration chez l’un a dû être reflétée chez l’autre.
Si le faucon se perfectionne, le canard doit se perfectionner, et si le canard se perfectionne, le faucon doit se perfectionner.
Donc, indirectement du moins, ce sont les améliorations des ancêtres du faucon
qui ont provoqué celles de leurs descendants actuels.
Idem pour le canard.
C’est ça, l’autoalimentation.
Là où je veux en venir, c’est que les ordinateurs et les cerveaux
ont peut-être subi un même genre de coévolution autoalimentée.
Dans un ordinateur, les logiciels coévoluent avec le hardware.
‘Hardware’, c’est un terme anglais qui désigne toutes les parties matérielles de l’ordinateur, celles que l’on peut théoriquement toucher et tenir.
Les logiciels, ce sont les programmes informatiques. Il est essentiels que les deux s’améliorent en même temps.
Voici une pièce de hardware basique: la souris.

Spanish: 
...creó la necesidad de
mejora en la otra.
Si los halcones mejoran,
los patos deben mejorar.
y como los patos mejoran,
los halcones deben mejorar.
Indirectamente,
la mejoría en los halcones...
...obliga a sus descendientes
a mejorar aún más.
Lo mismo ocurre con los patos.
Por eso lo llamo autoalimentación.
Algo semejante a esta
coevolución de autoalimentación...
pudo haberse dado en el
desarrollo de los ordenadores...
...y de los cerebros.
En informática, tanto el hardware
como el software coevolucionan.
"Hardware" son las partes
físicas que puedes tocar.
"Software" significa programas,
ambas son importantes.
Aquí hay una pieza de
hardware muy simple:
el mouse.
Es solo una bola metida
en una cuenca,
y según la mueves...

French: 
Elle est simplement constituée d’une boule et d’une poche, la boule est ici, dans la poche, et en bougeant la souris
vous faites bouger un petit curseur, là-haut, sur l’écran.
Cela vous donne l’illusion très, très puissante
que c’est votre main qui est sur l’écran à déplacer des objets.
C’est très instinctif.
A l’époque des débuts de l’informatique, si l’on voulait, par exemple, supprimer un dossier,
il fallait utiliser le clavier, et taper un charabia ridicule, du genre: ‘suppr doss baslib coswud txt’.
A la moindre erreur, il fallait tout corriger – et comme il était très facile de faire des erreurs,
on finissait par oublier ce qu’on était censé obtenir au début!
De nos jours, pour supprimer un dossier,
il suffit de cliquer dessus et de le faire glisser jusqu’à la corbeille.
Et puis quand la corbeille apparaît pleine,
il suffit de donner son accord pour la vider, comme ceci, et voilà.

English: 
It's just a ball and socket, a ball there in a socket, and as you move it around
you see a little pointer moving around on the screen,
and this gives you a very, very powerful illusion.
You almost feel as though your hand is in there, moving things around the screen.
It's a natural thing to do.
In the bad old days of computing, if you wanted to do something like throw away a file,
then you had to go to the keyboard and you had to type some ridiculous rigmarole like:
If you made a mistake you had to correct it, and you usually did make a mistake,
you nearly always forgot what the command was anyway.
Nowadays, all you have to do, if you want a throwaway comment,
is just pick it up move it to the wastepaper basket and let go.
Now we have to empty the wastepaper basket,
which you see has bulged, and agree to let it go, and it goes.

Polish: 
i kiedy nią poruszasz, mała
wskazówka porusza się po ekranie
i daje bardzo, bardzo potężną iluzję.
Masz niemal uczucie, jakby twoja ręka
tam była, poruszając rzeczy na
ekranie.
To jest tak naturalne.
W dawnych, złych czasach, kiedy
chciałeś na przykład wyrzucić plik,
to musiałeś wystukać na klawiaturze
jakąś absurdalną formułkę,
jak "wymaż mydr baslif coswud tuxtot"
- coś takiego.
Jeśli się pomyliłeś, trzeba to było
poprawić, a na ogół myliłeś się,
i niemal zawsze zapominałeś jaki to
był rozkaz.
Dzisiaj jedyne co trzeba zrobić, jeśli
chcesz coś wyrzucić,
to chwycić to, przesunąć do kosza i
puścić.
Teraz musimy opróżnić kosz, który jak
widzicie, jest przepełniony,
Potwierdzić polecenie i kosz już jest
pusty.

Spanish: 
un puntero se desplaza
en la pantalla.
Esto genera una fuerte ilusión...
como si tu mano moviese
los objetos en pantalla.
Se hace en forma natural.
En los viejos tiempos,
si querías, por ejemplo,
eliminar un archivo,
debías teclear un comando
complicado y ridículo...
A menudo cometías errores,
y siempre lo olvidabas.
Hoy en día,
todo lo que hay que hacer...
para eliminar un archivo...
es levantarlo...
moverlo al basurero...
y soltar.
Luego vaciamos el basurero,
confirmamos,
y se va.

French: 
Ca, c’est juste un exemple très simple. Ce qui est important,
c’est de comprendre que le monde de l’ordinateur moderne est entièrement dominé par l’utilisation d’une souris
ou d’un curseur quelconque, qui permette de déplacer des éléments rapidement,
et de manière très naturelle,
comme si l’on faisait simplement bouger des feuilles de papier sur un bureau.
Hop, on peut attraper un élément, le déplacer,
faire apparaître des menus déroulants, etc.
C’est très simple, de nos jours, alors qu’il y a quelques années,
il fallait se souvenir de formules extrêmement difficiles.
Alors, la raison pour laquelle je vous raconte tout ça, c’est parce que ce changement extraordinaire a été provoqué
par l’arrivée d’un élément matériel tout simple, et original: la souris.
En soi, elle n’a rien d’extraordinaire, c’est un petit objet de rien du tout, très simple à fabriquer,
mais elle a donné naissance à une toute nouvelle génération de logiciels,
qui eux-mêmes ont engendré de nouveaux logiciels,

Polish: 
To jest przykład błahostki.
Znacznie ważniejsze jest to,
że świat nowoczesnych komputerów
jest całkowicie zdominowany przez
mysz
lub jakiś inny rodzaj urządzenia
wskazującego do szybkiego
poruszania rzeczami,
do wykonywania czynności bardzo
naturalnie,
jak gdybyśmy przesuwali kartki
papieru na biurku.
Podnieś coś, przesuń, każ im się
pojawić, każ pojawić się menu i tak
dalej.
To wszystko jest teraz bardzo łatwe,
podczas gdy kiedyś trzeba było
pamiętać trudne formułki i wpisywać je
na klawiaturze.
Powodem, dla którego o tym mówię,
jest to,
że początkowo bardzo proste
urządzenie elektroniczne, bardzo
błahe,
nic takiego, coś bardzo prostego,
uruchomiło, dało początek całemu
nowemu pokoleniu oprogramowania,
oprogramowania zbudowanego w
oparciu o inne oprogramowanie, i w
ten sposób powstał kompletny gmach

English: 
That's just a trivial example. What's much more important
is that the modern computer world is entirely dominated by using a mouse
or using some kind of pointing device to quickly move things around,
do things very, very naturally,
as though you were moving bits of paper around on your desktop.
Pick things up, move them around, make them appear,
make menus appear, and so on, like that.
It's all now very easy, where once upon a time
you'd have had to remember difficult rigmaroles to type.
Now, the reason for bringing this up is that it was all triggered
by an original, very simple, hardware device.
That in itself is trivial, there's nothing much to it, it's very easy,
but what it spawned was a whole new generation of software
and software building upon other software, building upon other software,

Spanish: 
Es sólo un ejemplo trivial.
Lo significativo,
es que la informática hoy
está dominada...
por el uso del mouse
u otros punteros...
...para mover las cosas
rápida y naturalmente,
como si estuvieras moviendo
papeles sobre tu escritorio.
Puedes manejar objetos...
mostrar y ocultar menús,
entre otras cosas.
Hoy es muy fácil,
pero tiempo atrás había que
ingresar complejos comandos.
El quid de la cuestión...
es que todo fue impulsado por un
original dispositivo de hardware.
El aparato en sí es sencillo,
pero desencadenó toda una
nueva generación de software,
levantándose uno sobre otro,
así se armó una gran edificación...

Polish: 
współpracującego, koewolującego
oprogramowania.
lnnym przykładem komputerów w
samonapędzającej się spirali
jest sposób projektowania samych
komputerów.
Współczesne komputery są dalece
zbyt skomplikowane,
by ich szczegóły mogli projektować
ludzie.
Ten wykres tutaj jest jedną ósmą
diagramu obwodów na tym układzie
scalonym.
Tak więc to jest jeden układ scalony
komputera,
a diagram obwodów dla tego układu
scalonego komputera jest
ośmiokrotnie większy niż to,
co widzicie.
Obejrzyjmy to.
Każdy z tych czerwonych znaków to
jeden przewód.
ldąc za nimi tutaj - idźmy za głównym
pniem tutaj -

French: 
et au fur et à mesure, un édifice de logiciels coévolutifs s’est érigé.
Un autre exemple de cercle vertueux dans le domaine de l’informatique,
c’est la manière dont les ordinateurs eux-mêmes sont conçus.
Les ordinateurs modernes sont bien trop complexes pour être conçus entièrement par des êtres humains.
Ce schéma représente le circuit intégré d’une puce électronique, à l’échelle 1/8.
Cela veut dire que chaque dimension sur ce schéma
est huit fois plus importante que la même dimension sur cette petite puce.
Et regardez bien tout cela. Chacun de ces points rouges que vous voyez là représente un fil.
Les câbles principaux sont représentés ici…

English: 
and so you build up a complete edifice of mutually working co-evolving software.
Another example of computers getting into a self-feeding spiral
is the way computers themselves are designed.
Modern computers are far too complicated to be designed in detail by humans.
This chart here is one-eighth of the circuit diagram of this chip here.
So that is one computer chip, and the circuit diagram for that computer chip
is eight times as big as what you see here.
Now let's just walk around this a little bit. Each of these red marks here is one wire.
Following them up round here, let's follow these main trunks round here.

Spanish: 
...de software que trabajan
y coevolucionan mutuamente.
Otro ejemplo informático...
que da lugar a una espiral
de autoalimentación,
es la forma en que los
ordenadores están diseñados.
En la actualidad,
son demasiado complejos...
...y los detalles no pueden ser
diseñados por humanos.
Este diagrama...
sólo ilustra la octava parte del
circuito integrado de este chip.
Esto es un chip informático,
y su diagrama es ocho veces
más grande del que vemos aquí.
Recorrámoslo un poco.
Cada línea roja
representa un cable.
Seguimos los recorridos del mapa.
Observen este formidable
documento,

Polish: 
przesuńcie oczami po tym niezwykłym
dokumencie i uświadomcie sobie,
że żaden człowiek nie mógłby
rzeczywiście usiąść i zaprojektować
tego.
Człowiek ma podstawowy zamysł,
człowiek programuje komputery by go
wykonały,
ale nowoczesne komputery są w dużej
mierze zaprojektowane
przez poprzednie pokolenie
komputerów.
Współczesne komputery jadą na
plecach poprzedniego pokolenia
komputerów.
l tutaj znowu mamy przykład
samonapędzającej się spirali.
Wczesne postępy prowadziły do
późniejszych postępów i idą one
spiralą.
Dobrze, widzieliśmy samonapędzającą
koewolucję komputerów i celem tego,
oczywiście, było rozwinięcie analogii z
mózgiem ludzkim.
Czy widzimy coś, co jest podobne do
tego samego zachodzącego w mózgu
człowieka?
Niestety, inaczej niż z komputerami,
nie możemy popatrzeć na stadia
pośrednie.
Jako świadectwa mamy jedynie
czaszki i, w ograniczonym zakresie,
umiejętności.

Spanish: 
y noten que ningún humano
podría diseñar algo así.
El humano tiene las ideas básicas,
puede programar al ordenador
para hacerlo,
pero los ordenadores modernos
en gran parte han sido diseñados...
...por la generación previa
de ordenadores.
Los ordenadores actuales...
...se enlazan a los ordenadores
de la generación previa.
Es otro ejemplo de una
espiral de autoalimentación.
Los primeros avances
llevan a posteriores avances
y se vuelve una espiral.
Vimos la coevolución de
autoalimentación en informática,
con el propósito de hacer una
analogía con el cerebro humano.
¿Hay alguna semejanza
con el cerebro humano?
A diferencia de los ordenadores,
no podemos observar
directamente su desarrollo,
las únicas evidencias que tenemos
son cráneos y ciertas habilidades.

French: 
laissez votre regard glisser sur ce document incroyable…
il est facile de s’apercevoir qu’il serait impossible pour un être humain de concevoir tout cela en une seule fois.
Les hommes conçoivent les idées de base, ils programment les ordinateurs,
mais en fin de compte les ordinateurs modernes sont principalement conçus par les générations précédentes d’ordinateurs.
Les ordinateurs modernes sont montés sur les épaules des ordinateurs plus anciens.
Encore une fois, cela nous donne un exemple de cercle vertueux.
Les avancées précédentes conduisent aux avancées suivantes, et ainsi de suite.
Bon, si on a observé la coévolution autoalimentée de l’ordinateur,
c’est pour tenter d’élaborer une analogie avec le cerveau humain.
Alors, est-ce que le cerveau humain s’est développé plus ou moins de la même manière?
Eh bien, malheureusement, contrairement aux ordinateurs, on ne peut pas étudier directement les étapes intermédiaires du cerveau humain.
Les seuls indices que nous ayons, ce sont les crânes, et, dans une certaine mesure, les œuvres.

English: 
let your eye roam over this remarkable document, and realize
that no human could really sit down and design that.
A human has the basic ideas, a human programs the computer to do it,
but modern computers are very largely designed by the previous generation of computers.
Modern computers are piggy-backing on the back of an earlier generation of computers
Once again we have an example of a self-feeding spiral.
Early advances lead into later advances, and they go into a spiral.
Well, we've seen self-feeding co-evolution in the computer and the purpose of that,
of course, was to develop an analogy with the human brain.
Can we see there's something like the same thing going on in the human brain?
Unfortunately, unlike computers we can't look directly at the intermediates.
All that we have by way of evidence is skulls, and to a limited extent, skills.

English: 
We have the outer casings, and by way of software, we have the products
which are things like flint arrowheads produced by our ancestors,
and we have pictures like these two bison here, a cave painting.
This is a relic of the product of an early human brain,
and much later, of course, we have writings like this cuneiform tablet
or like this book.
But what happened to make the human brain take off?
What was the equivalent of the mouse,
the thing that made our species leap forward in the way that it did?
Well, it has to be largely guesswork.
About 3 million years ago, when our ancestor Australopithecus roamed about Africa,

Spanish: 
Tenemos las "cajas externas",
y el "software"
serían nuestros productos...
como estas puntas de flecha...
...hechas por nuestros ancestros.
Tenemos dibujos,
como esta pintura rupestre.
Es el producto de un
cerebro humano primitivo,
En una etapa muy posterior
se produjeron escritos,
como esta tabla cuneiforme,
o este libro.
¿Qué causó el "despegue"
del cerebro humano?
¿Qué fue lo equivalente al mouse,
lo que impulsó a nuestra especie?
En gran parte debe ser especulado.
Hace 3 millones de años,
cuando el Australopithecus
caminaba por África,

French: 
On a les crânes, et on a quelques produits finis des… ‘logiciels’,
comme, par exemple, les flèches en silex taillés de nos ancêtres,
ou des peintures de bisons comme celle-ci, ou bien entendu.
C’est une relique d’un cerveau humain très ancien,
beaucoup plus tard, l’écriture, comme ici, cunéiforme, sur cette ardoise,
ou comme ce livre.
Alors comment le cerveau humain a-t-il réalisé sa remarquable ascension?
Quel a été l’équivalent de la souris,
un élément qui aurait fait bondir l’évolution de notre espèce comme elle l’a fait?
Eh bien, là, on entre dans le domaine des devinettes.
Il y a trois millions d’années, notre ancêtre, l’australopithèque,

Polish: 
Mamy zewnętrzną obudowę i jako
oprogramowanie mamy produkty,
to znaczy rzeczy takie jak groty do
strzał produkowane przez naszych
przodków,
i mamy malowidła, jak te dwa bizony
tutaj, malowidła z jaskiń.
To jest relikt wytworu wczesnego
mózgu ludzkiego,
znacznie później mamy oczywiście
pismo, jak ta tabliczka klinowa czy jak
ta książka.
Ale co się stało, co spowodowało
początek wzrostu mózgu ludzkiego?
Co było odpowiednikiem myszy, co
spowodowało,
że nasz gatunek skoczył do przodu w
taki sposób?
W większości musi to być zgadywanie.
Mniej więcej 3 miliony lat temu, kiedy
nasz przodek australopitek wędrował
po Afryce,

Spanish: 
su cerebro no era más grande
que el de un chimpancé.
Éste es un Australopithecus.
Si estas especies hubieran
coincidido en el tiempo,
hubieran estado en
igualdad de condiciones...
...con respecto al cerebro.
En aquel entonces,
cualquiera de ambos simios
podría haber despegado.
Lo sustancial en las espirales
de autoalimentación,
es que no comienzan de
forma espectacular.
Una especie innovó
ligeramente su software,
hizo algún pequeño avance.
El resultado se vio mucho después.
La espiral se incrementó
por un período de tiempo,
y eventualmente alcanzó
la magnitud actual.
Aún no digo cuál fue la innovación
en el software que encendió la mecha.
No lo sabemos,
sólo podemos especular.

French: 
qui vivait en Afrique, avait un cerveau de la même taille qu’un chimpanzé.
Le voilà, l’australopithèque. Et s’il avait rencontré un chimpanzé,
ils auraient été plus ou moins égaux, du point de vue de l’intelligence.
N’importe laquelle de ces deux espèces de primates
aurait pu évoluer comme nous l’avons fait.
Mais ce qui est important, avec les cercles vertueux des évolutions autoalimentées,
c’est de bien comprendre qu’au tout début, rien ne semble présager l’incroyable progrès qui va se réaliser.
L’une de ces deux espèces a dû muter légèrement –
une toute petite évolution du logiciel –
et le résultat n’est apparu que bien plus tard.
Pendant un long moment, il a sans doute été impossible de savoir qu’un progrès avait été fait le cercle vertueux s’était enclenché, et au fur et à mesure de son développement,
il a fini par atteindre les sommets sur lesquels nous sommes à présent perchés.
Je n’ai pas mentionné quelle a été cette innovation dans le ‘logiciel’ qui a tout provoqué.
On ne le sait pas. On peut seulement le deviner.
Il est possible, par exemple, que notre capacité à créer des simulations du monde se soit brutalement améliorée.

Polish: 
jego mózg nie był większy niż mózg
szympansa.
To jest australopitek.
l jeśli ten nasz przodek spotkał
szympansa, byliby mniej więcej równi
sobie,
przynajmniej jeśli chodzi o mózgi.
Każdy z tych gatunków - każdy
gatunek małp człekokształtnych w
owym czasie
- mógł być tym, który skoczył do
przodu.
Ale cały sens mówienia o
samonapędzających się spiralach
polega na tym,
że na początku nie zdarza się nic
bardzo dramatycznego.
Sugeruję tutaj, że jeden z tych
gatunków dokonał jakiegoś rodzaju
pomniejszego przełomu w
oprogramowaniu, jakiegoś ulepszenia
oprogramowania.
Wyniki tego można zobaczyć dopiero
dużo później ; przez pewien czas nie
widać niczego;
Wchodzi to w spiralę i z czasem
osiąga wyżyny, które teraz
osiągnęliśmy.
Nadal jednak nie powiedziałem jaka
innowacja software rozpoczęła to
wszystko.
Nie wiemy i możemy tylko zgadywać.

English: 
his brain was no bigger than that of a chimpanzee.
This again is Australopithecus. And if this ancestor of ours had met a chimpanzee,
they would have been on roughly equal terms as far as brains are concerned.
Either of those species, any ape species at that time,
could have been the one that took off.
But the whole point of talking about self-feeding spirals
is that to begin with there won't be anything very dramatic.
One of those species made some kind of minor breakthrough in software,
some software advancement, I'm suggesting.
The result of that wasn't seen till much later.
You wouldn't have seen anything for a while, it would've gone into a spiral,
and eventually reached the heights that we have now reached.
But I still haven't said what the software innovation was that sparked it all off.
We don't know and we can only guess.
One possibility is an improvement in our ability to simulate models of the world.

Spanish: 
Quizá fue un avance en nuestra
aptitud para simular modelos.
El cerebro fabrica un modelo
de lo que ocurre en la realidad,
y también fabrica modelos...
...de lo que "podría" suceder
en el mundo.
Nuestro antepasado,
el Homo erectus,
vivió hace un millón de años atrás.
Imaginemos una hembra
Homo erectus en particular...
tratando de cruzar con su
familia sobre un cañón.
Así.
Hasta ahora, nadie había
construido un puente.
De pronto, ella imaginó un
árbol caído a través del cañón,
y notó que serviría como puente.
Pensó en cómo lograrlo,
entonces imaginó un
fuego en la base del árbol,
y pensó en quemarlo para
que cayera, y así cruzar.

French: 
Nous avons vu, au cours de cette conférence, que nos cerveaux sont capables de recréer un modèle de ce qui se passe autour d’eux:
mais nous avons vu qu’ils peuvent aussi créer des simulations de ce qui pourrait se passer dans le monde.
Notre ancêtre, Homo erectus, a vécu il y a… oh, à peu près un million d’années.
Imaginez qu’un jour, une femelle de l’espèce soit en train de se demander
comment faire traverser un gouffre comme celui-ci par sa famille. Personne n’a jamais construit un pont.
La technologie n’existe pas. Mais soudainement, elle perçoit, dans son esprit,
un arbre, qui chevauche le gouffre. Et elle s’aperçoit que cela pourrait fonctionner comme pont.
Elle se demande aussi: « Comment le fabriquer? » et là, elle imagine…
elle perçoit, dans son imagination, un feu consumant la base d’un arbre.
Il lui vient l’idée de brûler la base de l’arbre pour le faire tomber en travers du gouffre, et créer un pont.
Evidemment, tout cela n’est que pure spéculation. On ne sait pas si cet événement s’est réellement produit,

English: 
We've seen that our brains make a model of what's actually going on in the real world,
but we also know that they can make models of what might be going on in the world.
Our ancestor Homo erectus lived a million years ago,
and let's imagine that a particular female Homo erectus was trying to solve the problem
how to get her family across a gorge like that. Nobody had ever built a bridge before.
Bridge technology wasn't around, but she suddenly saw in her mind's eye
a tree fallen across the gorge, and she realized that it could function as a bridge.
She also thought, "How can I get that to happen?" and she's imagined,
she saw in her imagination, a fire at the base of the tree.
She had the idea of burning the tree down to make it fall and make a bridge.
Now this of course is entirely speculation. We don't know if that ever happened,

Polish: 
Jedną możliwością jest ulepszenie
naszej zdolności symulowania modeli
świata.
Widzieliśmy, że nasze mózgi tworzą
model tego, co faktycznie zachodzi w
rzeczywistym świecie,
ale wiemy także, że potrafią tworzyć
modele tego, co mogłoby zachodzić w
świecie.
Nasz przodek Homo erectus żył milion
lat temu i wyobraźmy sobie,
że konkretna samica Homo erectus
próbowała rozwiązać problem,
jak przeprawić rodzinę przez wąwóz.
Nigdy wcześniej nikt nie zbudował
mostu.
Nie było technologii budowy mostów,
ale ona nagle zobaczyła w wyobraźni
przewrócone drzewo, sięgające
drugiej strony wąwozu
i zrozumiała, że może ono stanowić
most.
Pomyślała także: "Co mogę zrobić,
żeby to się zdarzyło?" i wyobraziła
sobie,
zobaczyła w wyobraźni, ognisko u
podstawy drzewa.
Wpadła na pomysł obalenia drzewa
przez spalenie jego podstawy i
zrobienia z niego mostu.
Oczywiście, jest to czysta spekulacja.

Polish: 
Nie wiemy czy to się kiedykolwiek
zdarzyło; nie wiemy nawet, czy to by
działało.
Chodzi mi o to,
że miała w głowie model drzewa
padającego poprzez wąwóz przy
pomocy ognia
i że to jeszcze się nie zdarzyło,
przewidywała coś, co mogło się
zdarzyć w przyszłości,
a jeśli można to zrobić, ma się
rzeczywiście cenną sztuczkę,
ponieważ można rozwiązywać
problemy, których inne zwierzęta nie
mogą rozwiązać.
Jest to więc jedna możliwość:
pełna inwencji twórczej symulacja
mogła być sztuczką oprogramowania,
która pchnęła nasz gatunek do przodu.
lnną możliwością jest język. Często to
sugerowano.
Jest to oczywista sugestia, ponieważ
język wydaje się jak stworzony, żeby
rozpocząć podróż po spirali.
nauczyć się od poprzednich pokoleń,
nauczyć się z ich błędów,
budować na ich doświadczeniu. Więc
może był to język.
Niestety, jest tu jeden szkopuł.
lstnieją dowody, by sądzić, że język,
przynajmniej w postaci mowy,

French: 
on ne sait même pas s’il aurait pu réellement se passer comme cela.
Mais ce que j’essaie de vous expliquer, c’est que cette femelle aurait pu créer, dans son esprit,
l’image d’un arbre tombant en travers d’un gouffre, brûlé à sa base. Cette image n’aurait pas été réelle, mais potentielle.
Elle aurait anticipé quelque chose qui pourrait se produire.
Et être capable de faire ça, c’est un avantage sans précédent –
parce que l’on peut résoudre des problèmes que d’autres animaux ne peuvent pas résoudre.
Donc ça, c’est une des possibilités. La simulation du monde a peut-être été
l’étincelle qui a déclenché l’évolution de notre espèce.
Une autre possibilité: le langage. C’est une idée courante, une suggestion assez évidente,
parce que le langage semble taillé sur mesure pour déclencher un cercle vertueux.
Grâce au langage, chaque génération peut apprendre des choses des générations précédentes,
apprendre à ne pas faire les mêmes erreurs, apprendre à se baser sur
l’expérience de ses prédécesseurs. Le langage est donc une possibilité.
Malheureusement, il y a un lézard avec cette théorie.
On a la preuve que le langage, du moins le langage oral,
n’a émergé qu’après l’expansion du cerveau.

Spanish: 
Esto es especulativo,
no sabemos si acaso ocurrió.
El punto es que ella...
fabricó un modelo mental
de un hecho aún no ocurrido.
Anticipó lo que podría
suceder en el futuro.
Si puedes hacer eso,
posees un valioso truco,
pues resuelves problemas que
ningún otro animal puede.
Es una posibilidad.
La simulación imaginativa quizá
hizo despegar a nuestra especie.
Otra posibilidad que siempre
se sugiere es el lenguaje.
Parece hecho a la medida
para sustentar una espiral.
Cada generación puede aprender
de sus antepasados inmediatos,
aprender de los errores
y así acumular experiencia.
Quizá fue el lenguaje.
Pero hay una traba...
Existe evidencia de que
el lenguaje hablado...

English: 
we don't even know if it would have worked.
The point I'm making is that she had a model in her head of a tree fallen across a gorge
with fire and that something hadn't yet happened.
She was anticipating something that might happen in the future,
and if you can do that you've got a trick that's really worth having,
because you can solve problems that other animals can't solve.
So that's one possibility. Imaginative simulation may have been
the software trick that took our species off.
Another possibility is language. It's often been suggested, it's an obvious suggestion,
because language seems tailor-made to get a piggy-back spiral going.
If you've got language, then each generation can learn from its predecessors,
learn from the previous generation, learn from their mistakes,
build on their experience. So maybe it was language.
Unfortunately, there's a snag.
There's some evidence that language, in the form of speech at least, proper speaking,
didn't arise until after the ballooning of the brain.

French: 
Mais on peut peut-être contourner cette difficulté si l’on suggère que le langage s’est développé à partir d’une forme plus primitive
comprenant une communication par signes, ou par dessins dans le sable.
On peut aussi supposer que le langage a commencé avant la communication,
comme une sorte de monologue, une manière pour l’homme d’organiser ses pensées dans un ordre logique,
de planifier ses actes. Le langage en tant qu’outil
de communication n’est peut-être apparu que plus tard, en utilisant la langue, les lèvres,
la voix, et, au bout du compte, le cerveau, soudant ces différents organes ensembles.
On peut aussi penser à la technologie, aux outils, comme celui-ci. Les outils sont des moyens extérieurs à la personne,
utilisés par le cerveau pour étendre le pouvoir des mains,
ou des yeux, dans le cas des télescopes et des microscopes.
La technologie a peut-être donné le coup de pouce initial au cercle vertueux de l’évolution humaine.

English: 
But perhaps we can get out of that by suggesting that language had an early apprenticeship
in the form of a kind of sign language, or drawing in the sand,
or perhaps language arose before actual speech arose,
as a sort of way of talking to yourself to get your thoughts into a logical order,
to plan your actions in a logical order, and only later perhaps,
did it become externalized in the form of speech using the tongue, lips,
and voice so that brains became, as it were, networked together.
We can also think of technology, tools, say, like these tools here, as external devices
used by brains for extending the power of the hands,
or other devices like telescopes and microscopes as devices for extending the power of the eye.
Maybe it was technology that provided the breakthrough for humans to take off.

Spanish: 
...surgió después de la
expansión del cerebro.
Pero podemos sugerir que
tuvo una fase primitiva,
como señas,
o dibujos en la arena,
o tal vez el lenguaje surgió
antes de la invención del habla,
como una voz interior,
un pensamiento...
...para planear las acciones.
Quizá después se exteriorizó
como lenguaje hablado,
usando lengua, labios, y voz,
así los cerebros se
interconectaron en una red.
También podemos pensar
en la tecnología,
como estas herramientas,
mediante las cuales el cerebro
amplió el poder de las manos,
u otros dispositivos, como
telescopios y microscopios,
para ampliar el poder de los ojos.
Quizá fue la tecnología...
la innovación que produjo
el despegue de los humanos.

Polish: 
powstał dopiero po nadęciu się
mózgu.
Ale możemy, być może, wybrnąć z
tego, dzięki propozycji, wg której,
język musiał przejść wczesny okres
czeladnictwa jako rodzaj języka
migowego,
rysowania na piasku, albo może język
powstał zanim powstała mowa,
jako jakiś rodzaj mówienia do siebie,
żeby ułożyć własne myśli w logicznym
porządku,
planować działania w logicznym
porządku,
a dopiero później został
uzewnętrzniony w postaci mowy przy
użyciu języka,
warg i głosu, tak że mózg stał się, by
się tak wyrazić, powiązany razem
siecią.
Możemy także myśleć o technologii - o
narzędziach, jak te narzędzia tutaj -
jako o zewnętrznych urządzeniach
używanych przez mózg,
by zwiększyć siłę rąk, czy o innych
urządzeniach,
jak teleskopy i mikroskopy jako
urządzeniach służących do
wzmocnieniu zdolności wiedzenia
naszych oczu.
Być może to technologia dostarczyła
przełomu dla ludzkiego skoku do
przodu.

English: 
So we've identified imagination, language, and technology as three possible candidates
for our trigger innovation, and perhaps all three played a role.
Perhaps they reinforced each other in a three-way spiraling explosion.
But each of those three mental tools:
imagination, language, and technology, is double edged.
If we use them right, we can perhaps end up making a model of the universe,
but the double edge is always there.
Take imagination and the brilliant simulating software that we saw earlier.
It can be immensely useful but it can also have unfortunate consequences.
A brain that's good at simulating models in imagination,
things that aren't there, is unfortunately also almost inevitably in danger of self-delusion.
How many of us have lain in bed, terrified because we thought we saw a ghost

French: 
On a donc identifié trois candidats potentiels: l’imagination, le langage, et la technologie.
Ils ont peut-être joué un rôle commun:
ils se sont peut-être épaulés l’un l’autre, dans un cercle vertueux à trois entrées.
Mais chacun de ces trois outils,
l’imagination, le langage, et la technologie, a une face cachée.
Si on les utilise correctement, on peut construire un modèle de l’univers,
mais il y a toujours un danger.
Prenez l’imagination, par exemple, et cet excellent logiciel de simulation que nous avons étudié.
Il peut être extraordinairement utile – mais il peut aussi avoir des conséquences terribles.
Un cerveau qui fabrique de très bons modèles grâce à son imagination –
qui ‘voit’ es choses qui n’existent pas – s’expose malheureusement à n’être que le jouet de ses propres illusions.
Qui n’a jamais été terrifié, couché dans son lit,

Spanish: 
Hemos identificado a
la imaginación,
al lenguaje, y la tecnología...
como tres posibles candidatos
de dicho despegue,
y quizá participaron los tres,
reforzándose uno al otro,
en una explosión en espiral.
Pero estas herramientas:
imaginación, lenguaje, y tecnología,
tienen doble filo.
Bien utilizadas,
podríamos fabricar
un modelo del Universo,
pero el doble filo siempre está.
Nuestra capacidad imaginativa
es un ejemplo.
Puede ser muy útil,
pero también puede tener
consecuencias desafortunadas.
Un cerebro que es hábil para
simular modelos imaginarios,
inevitablemente corre el
riesgo de auto engañarse.
¿Quién no ha creído ver un
fantasma en el dormitorio,

Polish: 
Zidentyfikowaliśmy więc wyobraźnię,
język i technologię
jako trzech możliwych kandydatów
początku procesu innowacji,
a może cała trójka odegrała tu rolę.
Być może elementy te wzmacniały się
wzajemnie w trójstronnej, spiralnej
eksplozji.
Ale każde z tych trzech narzędzi
umysłowych, wyobraźnia, język i
technologia,
jest obosieczne.
Jeśli używamy ich poprawnie,
możemy, być może, skończyć budując
model Wszechświata,
ale obosieczność pozostaje.
Weźmy wyobraźnię i wspaniały
program symulacyjny, który
widzieliśmy wcześniej:
może to być niesłychanie użyteczne,
ale może mieć także niefortunne
konsekwencje.
Mózg, który jest dobry w symulowaniu
modeli w wyobraźni - rzeczy, których
nie ma -
jest także, niestety, w sposób niemal
nieunikniony, w niebezpieczeństwie
łudzenia samego siebie.
llu z nas leżało w łóżku, byliśmy
przerażeni, ponieważ myśleliśmy,

Spanish: 
o un rostro diabólico
en la ventana,
y luego descubrimos que era
un juego de luces en la cortina?
Vimos con Charlie Chaplin,
lo ansioso que está el
cerebro de modelar caras,
aun cuando sólo sea el
reverso de una máscara.
El software interno puede
hacer el mismo truco...
al ver pliegues en la cortina
que sugieran ojos, nariz y boca.
Vemos un rostro
aunque no haya ninguno.
Todas las noches soñamos.
El software de simulación
fabrica mundos ilusorios:
Gente, animales, países irreales,
que quizá nunca podrían existir.
Los experimentamos como
si fueran realidad,
y no es de extrañar,
ya que percibimos la realidad
cotidiana de la misma manera,
mediante modelos mentales.
También podemos engañarnos
cuando estamos despiertos.

French: 
par un reflet sur la fenêtre ressemblant à un fantôme ou à un monstre?
Un reflet qui n’est sans doute, en réalité, qu’une illusion créée par
la lumière de la lune dans les rideaux…
Nous avons vu, avec le masque de Charlie Chaplin, à quel point le cerveau
‘construit’ des visages dès qu’il perçoit quelque chose qui y ressemble plus ou moins.
Le ‘logiciel’ du cerveau fait exactement la même chose s’il perçoit des replis du rideau qui,
par hasard, ressemblent vaguement à des yeux, un nez et une bouche.
Et c’est ainsi que l’on peut voir un visage qui n’existe pas.
On rêve toutes les nuits.
Ce même ‘logiciel’ de simulation crée des mondes entiers qui n’existent pas – des gens, des animaux, des pays
qui n’ont jamais existé, et qui, peut-être, ne pourraient même pas exister.
Mais quand on rêve, on a l’impression que ces simulations sont réelles.
Et c’est logique, puisque chaque jour, la réalité
nous est présentée à travers des modèles simulés par nos cerveaux.
Le logiciel de simulation peut aussi créer des illusions quand nous sommes éveillés.

Polish: 
że widzimy ducha albo koszmarną
twarz gapiącą się przez okno sypialni,
by potem odkryć, że to był tylko trik
światła, księżyc grający na firankach?
Widzieliśmy po masce Charlie
Chaplina, jakie to łatwe, jak gorliwy
jest mózg,
by dostrzec twarz także wtedy, kiedy
jest to tylko wydrążony tył maski.
To samo oprogramowanie może
dokonać tego samego triku, jeśli widzi
fałdy w firankach,
które przypadkiem sugerują oczy, nos i
usta, tak że widzimy twarz, której tam
nie ma.
Każdej nocy przez całe życie mamy
sny.
To samo oprogramowanie do
symulacji tworzy światy, które nie
istnieją: ludzi, zwierzęta, kraje,
które nigdy nie istniały i może nie
mogłyby istnieć.
W czasie doświadczania tych
symulacji są one dla nas jak
rzeczywistość.
l dlaczego nie miały by nią być,
skoro normalnie w ten sam sposób
doświadczamy rzeczywistości,
patrząc na symulację modeli w
naszych głowach?
Oprogramowanie symulacyjne może
nas zwieść także, kiedy jesteśmy
obudzeni.

English: 
or a monstrous face staring in the bedroom window,
only to discover eventually that it was just a trick of the light,
the moonlight playing on the curtains?
We've seen from Charlie Chaplin how easy it is, how eager the brain is,
to make a face even when there's only a hollow back to a mask.
That same software can do the same trick if it sees some folds in the curtain
that just happen to suggest eyes, a nose and a mouth perhaps,
so we see a face when there isn't one there.
Every night of our lives we dream.
That same simulating software sets up worlds that don't exist - people, animals, countries
that never existed, perhaps never could exist.
At the time, we experience those simulations as though they were reality.
And why shouldn't we, given that we habitually experience reality
in just the same way by looking at simulation models in our heads?
The simulation software can delude us when we're awake, too.

Spanish: 
La lección de esto, es que si
alguna vez oímos una historia...
de alguien que vio un arcángel
y escuchó voces en su cabeza,
debemos entrar en
sospecha de inmediato.
Segundo, el lenguaje.
¿Por qué es una espada
de doble filo?
La información provechosa...
se propaga por el mundo a
través de la red de cerebros,
pero todo lo demás también.
Hasta algo tan trivial...
...como esto.
Hace diez años,
nadie se ponía la gorra
con la visera hacia atrás.
En este país, nadie siquiera
se ponía gorras de béisbol.
Actualmente, si caminas por las
calles de Inglaterra o América,
es inevitable ver un
chico con la gorra al revés.
La gorra al revés se ha
propagado como la varicela,

Polish: 
Sądzę więc, że płynie z tego nauczka,
że jeśli słyszymy opowieść,
że ktoś miał wizję, odwiedził go
archaniół,
słyszał głosy w głowie, natychmiast
powinniśmy być podejrzliwi.
Po drugie, język. Jakie mogą być
minusy języka? Dlaczego jest to
obosieczny miecz?
No cóż, dobra informacja może bardzo
łatwo szerzyć się po świecie, po sieci
mózgów,
ale tak samo może wszystko inne. Nie
musi to być nic dobrego.
Także coś tak błahego jak to:
Dziesięć lat temu nikt nie chodził w
czapce baseballowej tyłem do przodu.
Dziesięć lat temu nikt nie chodził w
czapce baseballowej tyłem do przodu.
Właściwie w tym kraju, nikt w ogóle nie
chodził w czapce baseballowej.
Ale jeśli wyjdziesz teraz na ulice, w
tym kraju, albo w Ameryce,
niemal nie unikniesz widoku młodego
mężczyzny w czapce baseballowej
tyłem do przodu.
Obrócona czapka baseballowa
rozprzestrzeniła się jak ospa wietrzna,

French: 
Je pense qu’il faut en tirer une bonne leçon:
lorsque quelqu’un raconte qu’il a eu une vision, qu’il a vu un archange,
ou qu’il a entendu des voix, on ferait mieux de rester très prudent avant d’y croire.
Deuxièmement, le langage. Quel est le problème? Pourquoi le langage est-il à double tranchant?
Eh bien, il peut servir à communiquer des informations utiles autour du monde, en passant
par de nombreux cerveaux, et très facilement, mais plein de choses ont la même capacité.
Et pas forcément des choses utiles. Regardez, par exemple, quelque chose d’extrêmement anodin, comme une casquette.
Il y a dix ans, personne ne portait de casquette à l’envers.
D’ailleurs, en Europe, personne ne portait de casquette, point final.
Mais de nos jours, si on se balade dans la rue, que ce soit en Europe ou en Amérique,
on rencontre des tas d’adolescents qui portent leur casquette à l’envers.

English: 
So I think the lesson from this is that if ever we hear a story
that somebody has seen a vision, been visited by an archangel,
heard voices in his head, we should be immediately suspicious.
Secondly, language. What's the downside of that? Why is that a double-edged sword?
Well, good information can spread around the world,
round the network of brains, very easily, but so can everything else.
It doesn't have to be good. Even something as trivial as this:
Ten years ago you never saw anyone going around with a baseball cap on backwards.
In fact, in this country you never saw anyone with a baseball cap on at all.
But now, if you go down a street, either in this country or America
you almost can't help seeing a young man with a baseball cap on backwards.

Spanish: 
primero en América y luego aquí.
Es una epidemia mental,
un virus de la mente.
Como una epidemia de varicela,
los virus de la mente,
me alegra decir que...
mueren pronto.
Tarde o temprano,
la gorra puesta al revés...
se esfumará así...
Las gorras y las tortugas
son inofensivas,
pero hay otros sistemas de ideas,
más poderosos y siniestros,
y que frenan nuestro
entendimiento del Universo.
En 1633, la Sagrada Inquisición
condenó a Galileo Galilei,
el gran físico italiano,
a cadena perpetua.

English: 
The reversed baseball cap has spread like chickenpox, first in America and then here.
It's a mind epidemic, a kind of virus of the mind.
And like a chickenpox epidemic,
epidemics of mind viruses also, I'm glad to say, die out remarkably quickly.
And my guess is that before very long the reversed baseball cap will go the way of this. (applause)
Well, baseball caps and turtles are, of course, harmless,
but there are other more powerful idea systems that are more sinister
and that do actively hold back progress towards our understanding of the universe.
In 1633 the Holy Inquisition condemned Galileo Galilei, the great Italian physicist,
to life imprisonment.

Polish: 
najpierw w Ameryce, a potem tutaj.
Jest to epidemia umysłu, rodzaj wirusa
umysłu.
l tak jak epidemia wietrznej ospy,
epidemia wirusów umysłu,
na szczęście wymiera zadziwiająco
szybko.
Sądzę, że niedługo odwrócona czapka
baseballowa zniknie jak to.
Czapki baseballowe i żółwie są,
oczywiście, nieszkodliwe,
ale istnieją inne, potężniejsze systemy
idei, które są bardziej złowrogie,
i które aktywnie powstrzymują postęp
w naszym zrozumieniu Wszechświata.
W 1633 roku Święta lnkwizycja
skazała Galileusza, wielkiego
włoskiego fizyka,
na dożywotnie więzienie.

French: 
Cette mode s’est répandue comme un feu de paille, d’abord en Amérique, puis ici.
C’est une épidémie de l’esprit, une sorte de virus de l’esprit.
Et heureusement, selon moi, tout comme un feu de paille,
les épidémies de l’esprit s’éteignent très rapidement.
A mon avis, dans très peu de temps les casquettes se remettront à l’endroit… et je crois que bientôt la casquette à l’envers ira de ce côté (Applaudissements)
Bon, les casquettes ne font de mal à personne, bien entendu,
mais il y a d’autres systèmes de pensées plus délétères,
qui freinent activement nos progrès pour la compréhension de l’univers.
En 1633, l’Inquisition catholique a condamné Galileo Galilei, le grand physicien italien,
à la prison à vie.

English: 
His crime was to publish a book arguing, correctly, that the world moved round the sun.
He was condemned, on vehement suspicion of heresy,
because his science contradicted the beliefs of the dominant culture of his time.
And don't let's be complacent about our time.
It's in our time that an entire religious sect has been actively incited by its leaders
to murder a distinguished novelist because he wrote a book
that was seen as threatening the verbally handed-down beliefs of that sect.
And it is in our century, too,
that perhaps the most pernicious language virus ever known was spread.
[Extract from Hitler speech in German]
There's no need for me to add words there.
Let me return to the general problem of language and its power for ill as well as good.

Polish: 
Popełnił przestępstwo opublikowania
książki twierdzącej, słusznie,
że Ziemia obraca się wokół Słońca.
Wyrok oparto na podejrzeniu o ostrą
herezję,
ponieważ jego nauka przeczyła wierze
dominującej w owym czasie kultury.
l nie bądźmy zbyt zadowoleni z siebie
w sprawie naszych czasów.
To w naszych czasach cała sekta
religijna była aktywnie podburzana
przez swoich przywódców do
zamordowania wybitnego pisarza,
ponieważ napisał on książkę,
którą uznano za zagrażającą słownie
przekazywanym przekonaniom tej
sekty.
l także w naszym wieku
rozprzestrzenił się najbardziej, być
może,
zgubny wirus językowy, jaki
kiedykolwiek poznaliśmy. . .
Nie muszę tu dodawać żadnych słów.
Powróćmy do ogólnego problemu
języka i jego mocy czynienia zła, jak
również dobra.

French: 
Son crime: avoir écrit et publié un livre affirmant (avec raison) que la Terre tourne autour du Soleil.
Il a été condamné pour hérésie,
parce que sa science contredisait les croyances de la culture dominante de son temps.
Et de nos jours, ce n’est pas vraiment l’idéal non plus.
De nos jours, une secte religieuse a été volontairement incitée par ses chefs
à assassiner un brillant écrivain, Salman Rushdie, parce que son livre
était perçu comme une menace pour les croyances de cette secte, communiqués par le langage.
Ce siècle a aussi
connu le virus de langage le plus meurtrier jamais créé…
[Extrait d’un discours de Hitler]
Sans commentaires.
Retournons au problème plus général du langage, et à son pouvoir pour le bien et pour le mal.

Spanish: 
Su crimen fue publicar un libro,
aseverando que la tierra
gira alrededor del sol.
Fue condenado
por sospecha de herejía,
pues su ciencia contradecía la
creencia cultural de su tiempo.
Y no seamos complacientes
con nuestros tiempos.
Fue en la actualidad,
que una secta religiosa fue
incitada por sus líderes...
...a matar un novelista,
cuyo libro fue considerado una
amenaza para sus creencias...
...verbalmente transmitidas.
También fue en nuestro siglo...
que se propagó el
peor virus del lenguaje...
No hay necesidad de
comentar nada al respecto.
Analicemos el poder positivo
y negativo del lenguaje.

Polish: 
Dzieci, dorastając, muszą nauczyć się
bardzo wiele.
Język jest wspaniałym narzędziem do
uczenia się.
Umożliwia nam wkuć w kilka lat
najlepszą mądrość stuleci.
Nie ulega wątpliwości, że właśnie
dlatego dzieci są tak chłonne, kiedy są
małe.
Dzieci w pewnym wieku wierzą we
wszystko, co się im powie.
Święty Mikołaj i wróżka, kiedy mamy
mleczne zęby, są dość nieszkodliwi,
ale umysł zdolny do wiary we wróżki,
jest także umysłem bezbronnym
wobec wszystkiego innego.
Każdy, kto słuchał mojego pierwszego
wykładu, pamięta może - to jest w
zasadzie parodia -
pokazywałem mapę świata, w którym
ludzie wierzyli w różne rzeczy,
jak na przykład różne teorie o
dinozaurach, na różnych obszarach.
Chodziło mi o to, żeby powiedzieć,
jakim absurdem byłoby,
gdyby nauka rzeczywiście działała w
ten sposób, żeby to,

French: 
Les enfants ont beaucoup à apprendre lorsqu’ils grandissent.
Le langage est un outil magnifique pour l’apprentissage:
il nous permet de compresser en quelques années la sagesse accumulée depuis des siècles.
C’est sans doute pour cela que les enfants sont si réceptifs quand ils sont jeunes.
Les petits enfants croient tout ce qu’on leur dit.
Le Père Noël, la Petite Souris – bon, ça ne fait de mal à personne.
Mais un esprit capable de croire à la Petite Souris
se rend aussi vulnérable à beaucoup d’autres choses.
Si vous étiez là lors de ma première conférence, vous vous souvenez peut-être de cette ‘carte du monde’ imaginant
ce qui se passerait si les gens avaient des idées différentes,
des théories différentes sur les dinosaures, par exemple, à travers le monde.
L’idée, c’était de montrer l’absurdité d’un monde où la science fonctionnerait comme cela,
si nos croyances concernant le monde ou l’univers
dépendaient de l’endroit où l’on avait été élevé.

Spanish: 
Los niños aprenden
mucho mientras crecen.
El lenguaje es una magnífica
herramienta de aprendizaje,
nos permite concentrar en pocos
años la sabiduría de siglos.
Sin duda por eso los niños son
tan receptivos cuando jóvenes.
Los niños creen todo
lo que les dicen.
El Papá Noel y el Ratón Pérez
son inofensivos,
pero una mente capaz
de creer en hadas...
...es una mente vulnerable
a todo tipo de cosas.
Quien haya oído mi primera charla...
quizá recuerde esta imagen ficticia,
un mapa del mundo en donde la
gente cree en diferentes ideas,
como diversas teorías de los
dinosaurios en distintas áreas,
y grafiqué la inutilidad de una
ciencia que funcionara así,
si tus creencias sobre
el mundo o el Universo...

English: 
Human children have an awful lot to learn as they grow up.
Language is a magnificent tool for learning.
It enables us to cram in a few years the best of the wisdom of centuries.
No doubt that's why children are so receptive when they're young.
Children of a certain age believe whatever they're told.
Father Christmas and tooth fairies are harmless enough,
but a mind that's capable of believing in fairies
is also a mind that's vulnerable to all manner of other stuff.
Anybody who heard my first lecture may remember this picture of the distribution of,
it's a spoof really, showing a map of the world in which people believed in different ideas,
like different theories of the dinosaurs in different areas.
And the point was to say how absurd it would be if science really worked like that,
if what you believed about the world or the universe
depended upon where you happened to be brought up.

English: 
And I won't repeat the details of that.
But do take the lesson seriously.
Look at your own beliefs about the world, about life, beliefs about the universe.
Do you believe them because you have some reason to believe them,
or do you believe them simply because of where you were born?
Would your beliefs about the universe fit comfortably on a map of the world like that?
If so, be intensely suspicious of them.
If only because the facts about the universe
can hardly be different in different countries of the world.
Now to our third double-edged sword: technology.
Gadgets like these telescopes, microscopes, and so on are immensely powerful.
It's through them that we shall comprehend the universe if we ever do.
So what's their downside? What's wrong with them?
Obviously, the first thing we think of when we think of bad effects of technology

Spanish: 
...dependieran de donde
te tocó nacer.
No repetiré los detalles.
Aprendan esta lección.
Observen sus propias creencias,
sobre el mundo, la vida,
y el Universo.
¿Tienes razones para
creer en ellas?
¿o sólo crees debido
a dónde te tocó nacer?
¿Encajarían en aquel mapa
tus creencias sobre el Universo?
Si es así...
sospecha enérgicamente,
pues los datos sobre el Universo...
no puede diferir en las
distintas áreas del mundo.
El tercer doble filo:
la tecnología.
Aparatos como telescopios,
microscopios, y demás...
son muy poderosos,
Si alguna vez comprendemos el
Universo, será a través de ellos.
¿Cuál es su punto débil?
El primer efecto negativo
en el cual pensamos...
es la bomba de hidrógeno,

Polish: 
w co wierzysz o świecie czy
Wszechświecie, zależało od tego,
gdzie się przypadkiem wychowaliście.
Nie będę tu powtarzać szczegółów.
Ale potraktujcie tę lekcję poważnie.
Popatrzcie na własne przekonania o
świecie, życiu, o Wszechświecie.
Czy wierzycie w nie, bo macie po temu
jakiś powód,
czy też wierzycie w nie po prostu z
powodu tego, gdzie urodziliście się.
Czy wasze przekonania o
Wszechświecie dobrze pasują do
takiej mapy świata?
Jeśli tak, bądźcie wobec nich bardzo
podejrzliwi.
Jeśli nie z innego powodu, to dlatego,
że fakty o Wszechświecie nie mogą być
inne w różnych krajach świata.
A teraz nasz trzeci obosieczny miecz:
technika.
Gadżety takie jak teleskopy i
mikroskopy i tak dalej są niezmiernie
potężne.
Dzięki nim zrozumiemy Wszechświat,
jeśli to nam się kiedykolwiek uda.
To jaki jest minus? Co jest z nimi nie
tak?
Oczywiście pierwszą rzeczą, o której
myślimy,
kiedy myślimy o złych skutkach
techniki, jest bomba wodorowa

French: 
Je ne vais pas vous répéter les détails.
Mais ne prenez pas cette carte à la rigolade.
Pensez à vos propres croyances, concernant le monde, la vie, l’univers.
Est-ce que vous y croyez parce que vous avez une bonne raison d’y croire,
ou parce que vous êtes simplement nés à un endroit où l’on y croit?
Est-ce que vos croyances correspondent confortablement à une carte comme celle-ci?
Si oui, vous devriez faire très attention.
Simplement parce que la réalité de l’univers
ne change pas d’un pays à l’autre.
Et maintenant, notre troisième outil à double tranchant: la technologie.
Les outils comme ceux-ci – télescopes, microscopes, etc – sont extrêmement puissants.
C’est à travers de tels outils que l’on comprendra l’univers entier, si jamais on y arrive.
Alors, quel est leur inconvénient? Où est le problème?
Evidemment, la première chose à laquelle on pense, quand on réfléchit aux effets négatifs de la technologie,

Polish: 
i wszystkie inne koszmarne wynalazki
służące do niszczenia.
Tego nawet nie trzeba mówić.
To jest najważniejszy skutek.
Ale mówię o czymś mniej oczywistym :
o skutku dla umysłu, całkiem
interesującym skutku, który, jak sądzę,
powstrzymuje umysłowe dorastanie
naszego gatunku.
A chodzi o to:
jesteśmy tak przyzwyczajeni
do widoku skomplikowanych,
elegancko działających rzeczy
zaprojektowanych przez ludzi,
że mamy naturalną tendencję do
myślenia, że wszystkie
skomplikowane,
elegancko działające rzeczy muszą
być zaprojektowane.
Na wcześniejszym wykładzie zrobiłem
rozróżnienie między
obiektami "zaprojektowanymi" i
"projektoidami".
Obiekty "zaprojektowane" to rzeczy
takie jak teleskopy i mikroskopy,
które rzeczywiście ktoś zaprojektował.
"Projektoidy" to coś takiego jak oczy,
które wyglądają,
jakby były zaprojektowane i często
działają w bardzo podobny sposób,
ale nie są zaprojektowane.
Powstały dzięki zupełnie innemu
procesowi,
a mianowicie ewolucji przez dobór
naturalny,
teorii Darwina o tym, jak powstają
rzeczy.

English: 
is hydrogen bombs and all the other ghastly inventions of destruction.
And that goes without saying. That's the most important effect.
But I'm talking about something less obvious: an effect on the mind,
quite an interesting effect, which I believe has held up our species' mental growing up.
And it's this:
we're so used to seeing complicated, elegant working things that humans have designed
that we naturally tend to think that all complicated, elegant, working things
must have been designed.
In an earlier lecture I made a distinction between "designed" and "designoid" objects.
And "designed" objects are things like telescopes and microscopes
that really have been designed by somebody.
"Designoid" objects are things like eyes, which look as though they've been designed,
and work in often very much the same way, but haven't.
They've arisen by an entirely different process,
namely evolution by natural selection, Darwin's theory of how things came about.

French: 
c’est la bombe H et autres machines à détruire.
Et ça, cela va sans dire, c’est l’effet le plus important.
Mais je veux vous montrer un effet plus subtil, moins évident: leur impact sur l’esprit.
C’est un impact assez intéressant, qui, je crois, a freiné l’évolution mentale de notre espèce.
Et c’est le suivant: nous sommes tellement habitués à voir des machines complexes,
élégantes, conçues et réalisées par des êtres humains,
que nous avons tendance à penser, naturellement, que tout objet complexe, élégant et qui fonctionne
a forcément été conçu.
Dans l’une de mes conférences, j’ai fait une distinction entre les objets ‘conçus’ et les objets ‘pseudo-conçus’.
Les objets ‘conçus’ sont, par exemple, des télescopes, des microscopes,
qui ont réellement été conçus par quelqu’un.
Les objets ‘pseudo-conçus’ sont, par exemple, les yeux, qui ont l’air d’avoir été conçus,
et qui fonctionnent comme s’ils l’avaient été, mais qui ne l’ont pas été.
Ils ont émergé à la suite d’un processus complètement différent,
l’évolution par sélection naturelle, la théorie de Darwin sur le développement des êtres vivants.

Spanish: 
y otros inventos de destrucción.
Sin duda, es el principal efecto,
pero hablo de algo menos obvio:
un efecto en la mente
que, a mi juicio...
ha entorpecido el desarrollo
de nuestra especie.
Es esto:
Estamos acostumbrados a ver
cosas complejas y operativas...
diseñadas por humanos,
y pensamos que todas las
cosas complejas y operativas...
...debieron ser diseñadas.
En otra charla,
hice la distinción entre
objetos diseñados y diseñoides.
Objetos como telescopios
y microscopios,
son realmente diseñados.
Los objetos diseñoide
son como los ojos,
parecen diseñados,
operan como diseñados,
pero no lo son.
Surgieron por otro proceso,
la evolución por selección natural.
La teoría darwiniana,
del cómo se dieron las cosas.

French: 
Contrairement à la théorie de la relativité d’Einstein, par exemple,
l’évolution par sélection naturelle est une idée extrêmement simple.
N’importe qui peut la comprendre. Mais au cours des siècles passés, personne ne l’avait comprise.
Même pas les gens les plus intelligents du monde. Même pas Aristote, même pas les plus grands philosophes,
les plus grands mathématiciens. Personne n’avait pensé à cette idée toute simple
avant le milieu du dix-neuvième siècle – lorsque deux hommes,
Darwin et Wallace, ont finalement compris. Pourquoi a-t-il fallu tant de temps?
Pour plusieurs raisons, sans doute, mais je pense que l’une d’entre elles est la suivante:
à cause des effets de la technologie.
Nous sommes tellement habitués à voir des choses que nous avons créées,
que des ingénieurs ont conçues, comme des télescopes, des microscopes,
des outils de bricolage ordinaire, que nous pensons –
et les enfants, en grandissant, pensent aussi – que tout a un but, un dessein.
Mais à présent nous pouvons nommer le ‘dessein’ de l’être humain.

Polish: 
lnaczej niż ogólna teoria względności
Einsteina,
ewolucja przez dobór naturalny jest
bardzo prostą ideą. Każdy może ją
zrozumieć.
Ale w minionych stuleciach nie
rozumiał jej nikt.
Także najmądrzejsi ludzie na świecie:
ani Arystoteles, ani żaden z wielkich
filozofów,
ani matematycy - nikt nie złapał tej
prostej idei aż do połowy XlX w.,
kiedy dwóch przyrodników, Darwin i
Wallace, zrozumieli ją.
Dlaczego zabrało to tyle czasu?
Mogło być wiele powodów.
Ale ja mówię o jednym z nich.
Podejrzewam, że to mógł być
częściowo rozpraszający efekt
techniki.
Właśnie dlatego, że byliśmy tak
przyzwyczajeni do widzenia rzeczy,
które zrobiliśmy, które zrobili
inżynierowie, rzeczy takich jak
teleskopy i mikroskopy,
zwykłe narzędzia stolarza, dzieci
dorastały z myślą, że wszystko musi
mieć cel.
Teraz jednak możemy zobaczyć co to
jest cel.

English: 
Now, unlike, say, Einstein's General Theory of Relativity,
evolution by natural selection is really a very simple idea.
Anybody can grasp it. But in past centuries, nobody grasped it.
Not the cleverest people in the world. Not Aristotle, not any of the great philosophers,
no great mathematician. Nobody got this simple idea
until the middle of the 19th century when a couple of naturalists,
Darwin and Wallace, got it. Why did it take so long?
There could be a number of reasons, but the one I'm talking about now is this:
I suspect that it may have been partly the distracting effects of technology.
Precisely because we were so used to seeing things that we had made,
that engineers had made, things like telescopes, microscopes,
ordinary little carpenters' tools and things, we got the idea,
children grew up with the idea, that everything had to have a purpose.
But now we can see human purpose for what it is.

Spanish: 
A diferencia de la teoría de
la relatividad de Einstein,
la evolución por selección
natural es una idea simple.
Cualquiera la puede captar,
pero en el pasado, nadie la captó,
ni las personas más inteligentes,
ningún gran filósofo,
ningún gran matemático,
nadie captó esta simple idea...
...hasta mediados del siglo 19
cuando un par de naturalistas,
Darwin y Wallace, la captaron.
¿Porqué tomó tanto tiempo?
Hay muchas posibles razones,
pero yo me refiero a la siguiente:
Sospecho que fue por las
distracciones de la tecnología.
Estábamos tan acostumbrados a
ver cosas fabricadas por humanos,
objetos como telescopios
y microscopios,
herramientas cotidianas de
carpintería y otras cosas,
crecimos pensando que todo
debe tener un propósito.
Pero hoy vemos el propósito
humano por lo que es:
un producto del cerebro,

Spanish: 
y el cerebro es producto
de la evolución.
El propósito evolucionó
como todo lo demás.
Durante tres mil millones
de años,
las formas de vida
crecieron en este planeta...
...de manera diseñoide,
parecían diseñadas,
pero en sí mismas no tenían
el concepto de diseño.
Finalmente, nuestra especie,
adquirió la capacidad de diseñar,
y de tener propósitos.
El propósito ha surgido y se ha
desarrollado en el Universo...
...recientemente.
Pero el propósito mismo,
ya desarrollado en el
cerebro humano,
tiene el potencial de causar
otra innovación de software...
y detonar una progresiva
espiral de coalimentación.
Especialmente cuando
un equipo de humanos...
...comparten el mismo propósito.
Éste es el explorador lunar
de la NASA,

English: 
It is a product of brains, and brains are a product of evolution.
Purpose has evolved like anything else.
For millions of years, three thousand million years, life forms grew up on this planet
that were very "designoid," that looked designed,
but did not have the concept of design themselves.
Finally, one species, ours, grew up that was capable of designing things deliberately,
was capable of having purposes.
Purpose itself has arisen in the universe, has grown up in the universe, recently.
But purpose itself, now that it has arisen in human brains,
has the potential to be yet another of those software innovations
that is capable of taking off into a progressive self-feeding spiral.
Especially when teams of humans share the same purpose.
This is a picture of the lunar lander of NASA, about to land on the moon,

Polish: 
Jest to produkt mózgów, a mózgi są
produktem ewolucji.
Cel ewoluował tak samo jak wszystko
inne.
Przez miliony lat, 3 miliardy lat, formy
życia rosły na tej planecie i były
"projektoidami",
wyglądały na zaprojektowane, ale
same nie miały pojęcia projektu.
Wreszcie wyrósł jeden gatunek, nasz,
zdolny do umyślnego projektowania
rzeczy,
zdolny do posiadania celów.
Sam cel niedawno powstał we
Wszechświecie, dorósł we
Wszechświecie.
Ale sam cel, kiedy już powstał w
ludzkich mózgach,
miał potencjał stania się jedną z tych
innowacji oprogramowania,
zdolnych do rozpoczęcia postępującej,
samonapędzającej się spirali.
Szczególnie, kiedy całe zespoły ludzi
mają ten sam cel.

French: 
C’est un produit du cerveau, et le cerveau est un produit de l’évolution.
Le dessein a évolué, comme tout le reste.
Pendant des millions d’années, trois mille millions d’années pour être exact, des formes de vie ont émergé sur cette planète,
des formes ‘pseudo-conçues’, qui avaient l’air conçues,
mais qui ne possédaient pas en elles-mêmes la notion de conception.
Et puis une espèce – la nôtre – a évolué jusqu’à être capable de concevoir des choses, délibérément,
et avec un certain dessein en tête.
Le dessein est né dans l’univers, a grandi dans l’univers, récemment.
Mais le dessein lui-même, à présent qu’il est apparu dans les cerveaux humains,
a le pouvoir de déclencher de nouvelles innovations dans le logiciel de nos cerveaux,
pour les faire évoluer dans un nouveau cercle vertueux.
Surtout quand plusieurs groupes d’êtres humains partagent le même dessein.
Voici une photographie du module lunaire de la NASA, lors de son atterrissage sur la Lune – son alunissage.

English: 
a magnificent example of what groups of human minds can do
when they get together with a common purpose.
Once the team purpose of standing on the moon had been announced
by an American president, it was achieved in less than a decade.
A similar group purpose of completely mapping the human genome
has recently been agreed, and it, too, will be achieved.
Science itself, the understanding of the universe in which we've woken up,
is another group purpose with almost limitless potential.
We can get outside the universe,
I mean in the sense of putting a model of the universe inside our skulls.
We've seen that whenever we perceive anything,
we're putting a model of it inside our skulls.
Our model of the universe will be inside our skulls
in a similar way to a virtual-reality model in a computer.
Now, we have a final virtual-reality model,
and I think we have somebody already trained up to do this.

French: 
C’est un exemple magnifique de ce dont les groupes humains sont capables
lorsqu’ils se constituent en équipe avec un dessein commun.
Un président des Etats-Unis a ordonné à ‘l’équipe’ de réaliser le but d’un alunissage –
et en moins de dix ans, cela s’est produit.
Un autre dessein de groupe a été proposé récemment, celui de dresser la carte complète du génome humain.
Il sera réalisé, lui aussi.
La science en elle-même, la compréhension de l’univers dans lequel nous avons grandi,
est un autre dessein de groupe au potentiel quasi illimité.
Nous pouvons nous projeter hors de l’univers, ou du moins en pensée:
nous pouvons créer un modèle de l’univers dans nos crânes.
Lorsque nous percevons quelque chose,
nous le refabriquons dans nos crânes.
Notre modèle de l’univers sera dans nos crânes,
au même titre qu’un logiciel de réalité virtuelle dans un ordinateur.
Voici un dernier modèle de réalité virtuelle,
et je crois que quelqu’un ici est équipé pour le faire fonctionner.

Spanish: 
próximo a aterrizar en la luna,
un ejemplo de lo que un grupo de
mentes humanas puede lograr...
...cuando se juntan con un
propósito común.
Cuando un equipo anunció
su propósito de ir a la luna,
el objetivo se logró en
menos de una década.
Otro propósito grupal fue...
...elaborar el mapa completo
del genoma humano,
y también será conquistado.
La ciencia misma,
entender el Universo
en el cual despertamos,
es otro propósito con un
potencial casi ilimitado.
Podemos salir del Universo,
metiendo un modelo del
Universo en nuestros cráneos.
cuando percibimos algo,
metemos un modelo de ello
dentro de nuestro cráneo.
Nuestro modelo del Universo
estará dentro de nuestros cráneos,
de manera similar a un modelo de
realidad virtual en un ordenador.
Tenemos un último
modelo virtual.

Polish: 
To jest zdjęcie pojazdu księżycowego
NAS A, który właśnie ma wylądować
na Księżycu,
wspaniały przykład tego, co grupy
ludzkich umysłów mogą zrobić,
kiedy zbiorą się wokół wspólnego celu.
Kiedy amerykański prezydent ogłosił
cel postawienia stopy na Księżycu,
osiągnięto to w mniej niż dziesięć lat.
Podobnie niedawno uzgodniono
grupowy cel odczytania całego
ludzkiego genomu
i niebawem będzie to osiągnięte.
Sama nauka, rozumienie
Wszechświata, w którym obudziliśmy
się,
jest innym grupowym celem o niemal
nieograniczonym potencjale.
Możemy wyjść poza Wszechświat,
mam na myśli wkładanie modelu
Wszechświata do naszych czaszek.
Widzieliśmy, że kiedy coś
postrzegamy, wkładamy model tego do
naszych czaszek.
Nasz model Wszechświata będzie
wewnątrz naszych czaszek w podobny
sposób,
jak model wirtualnej rzeczywistości w
komputerze.
Tutaj mamy końcowy model wirtualnej
rzeczywistości i myślę,

English: 
It's Alistair, isn't it? Come along, Alistair.
To begin with, he can fly us around under his own control,
so we can go wherever he wants to go.  And it's quite a difficult operation.
We're now flying around this virtual model, which is in a computer.
And there's a picture outside a door, and some of you may recognize what that picture is.
Now we're moving away from it again. Remember we're in a model, in a computer.
Now we're going to go, I think, through that door.
In we go, burst through the door, where are we?
Lo and behold, we're in the Royal Institution lecture Theater.
That is a model of the Institution lecture Theater in the computer.
There's this lecturer's dais, there's the exit there, there are the blue seats,
there's the bit of wall under the gallery

Polish: 
że mamy kogoś już wyćwiczonego, jak
to robić.
To Alastair, prawda?
Podejdź tutaj, Alastair, proszę.
Na początek przeleci z nami wokół,
kontrolując sam lot,
abyśmy mogli iść gdzie tylko on
zechce iść.
To dość trudna operacja.
Latamy teraz wokół tego wirtualnego
modelu, który jest w komputerze.
A to jest obraz za drzwiami.
Niektórzy z was mogą go rozpoznać.
Teraz znowu się od niego oddalamy.
Pamiętajcie, jesteśmy w modelu, w
komputerze.
Teraz, jak sądzę, przejdziemy przez te
drzwi.
Wchodzimy, najpierw przez drzwi.
Gdzie jesteśmy?
A chodzi o to:
jesteśmy tak przyzwyczajeni
do widoku skomplikowanych,
To jest model auli wykładowej w tym
komputerze.
Tam jest podium wykładowcy.
Tam jest wyjście, niebieskie siedzenia,
kawałek ściany pod galerią. . .

French: 
C’est Alastair, pas vrai? Viens ici, Alastair.
nous pouvons aller où il veut aller.
Et c’est une opération très difficile.
Il peut d’abord voleter dans ce modèle virtuel, qui est dans un ordinateur.
Il y a une image ur une porte – vous la reconnaissez peut-être.
Là, on s’en éloigne… N’oubliez pas qu’on est dans un modèle, dans un ordinateur.
Maintenant, je pense que l’on va ouvrir la porte.
Et hop, ça y est, on entre – où est-on? Tadam!
On est dans l’amphithéâtre de la Royal Institution, c’est-à-dire, ici.
Ceci est un modèle de l’amphithéâtre, entré dans l’ordinateur.
Là, c’est l’estrade, là, la sortie, là, les sièges bleus, et là,
un bout de mur…

Spanish: 
Alguien lo ejecutará.
¿Alistair?
Ven Alistair.
Él nos conducirá bajo
su propio control,
iremos donde él quiera ir.
Es una operación difícil.
Recorremos este modelo virtual.
Hay un cuadro y una puerta,
ustedes quizá lo reconozcan.
Ahora nos alejamos.
Estamos en un modelo informático.
Ahora cruzaremos esa puerta.
Entramos,
¿dónde estamos?
Estamos en la sala de charlas
del Royal Institution.
Es un modelo de esta sala,
dentro del ordenador.
Allí está el estrado,
la salida,
los asientos azules,
los muros tras la galería.
Ya captamos la idea.

English: 
OK, I think that's enough. We've got the idea. Thanks very much, Alastair. We've got the idea.
But once again we had a model of a world, in this case a little microcosm,
a small world, inside the computer.
But our model of the universe would not be a little, local model like this one.
It will be a far grander undertaking.
Building it is a shared enterprise.
The model is distributed over the network of brains that are participating.
Bits of the model are in books and libraries, pictures, computer databases.
As time goes by, and our civilization grows up more,
the model of the universe that we share with one another will get better.
It will become progressively more refined and more accurate in its mirroring of reality.
And at the same time, as we grow up,

Polish: 
OK. Sądzę, że to wystarczy. Bardzo
dziękuję, Alastair. Mamy już pojęcie.
Raz jeszcze mieliśmy model świata, w
tym wypadku mały mikrokosmos,
mały świat, wewnątrz komputera.
Ale nasz model Wszechświata nie
będzie małym, lokalnym modelem jak
ten.
To znacznie większe przedsięwzięcie.
Budowanie jest wspólnym
przedsięwzięciem.
Model jest rozmieszczony w sieci
uczestniczących mózgów.
Części modelu są w książkach i
bibliotekach, obrazach,
komputerowych bazach danych.
W miarę upływu czasu nasza
cywilizacja dorasta, model
Wszechświata,
który dzielimy ze sobą, stanie się
lepszy, będzie coraz bardziej
dopracowany
i dokładniejszy w swoim
odzwierciedlaniu rzeczywistości.
A w tym samym czasie, w którym my
dorastamy,

French: 
Très bien, ça suffit, on a compris l’idée. Merci beaucoup, Alastair. L’idée est là. (Applaudissements)
Mais une fois encore, on a un modèle du monde – dans ce cas-là, un microcosme,
un petit monde – dans l’ordinateur.
Mais notre modèle de l’univers ne serait pas un petit modèle local comme celui-là.
Il irait beaucoup, beaucoup plus loin.
Pour le construire, il faut s’y mettre à plusieurs.
Le modèle se distribue à travers un réseau de cerveaux qui y participent.
Il y a des morceaux du modèle dans des livres, des bibliothèques, des images, des disques durs d’ordinateurs.
Le temps passe, notre civilisation grandit,
et le modèle de l’univers que nous partageons s’améliore.
Il est de plus en plus sophistiqué, de plus en plus précis, et reflète de mieux en mieux la réalité.
Et au fur et à mesure que nous grandissons,

Spanish: 
Muchas gracias, Alistair.
Era el modelo de un mundo,
un microcosmos dentro
del ordenador.
Pero nuestro modelo del Universo...
no será un pequeño modelo local.
Será una gestión más grandiosa.
Fabricarlo es una empresa
compartida.
El modelo se distribuye por la
red de cerebros que participan.
Trozos del modelo están en
libros, bibliotecas...
...cuadros, base de datos.
A medida que pasa el tiempo
y nuestra civilización crece,
el modelo del Universo que
compartimos mejorará,
se refinará progresivamente,
y será más exacto en su
reflejo de la realidad.
Y al mismo tiempo, según crecemos,

English: 
our shared model will become progressively less superstitious,
less small-minded, less parochial.
It will lose its remaining ghosts, hobgoblins, and spirits.
It will be a realistic model correctly regulated and updated
by incoming information from the real world.
A powerful model, with parts that move relative to one another,
a model capable of running on into the future and making accurate predictions
of what's going to happen to us and our world.
We, perhaps alone in the universe, are capable of finally growing up.
Thank you very much.
(applause)

French: 
ce modèle deviendra de moins en moins superstitieux,
de moins en moins local, de moins en moins étroit.
Il perdra ses fantômes, ses gobelins, ses spectres.
Ce sera un modèle réaliste, régulé correctement,
mis à jour au fur et à mesure des nouveautés du monde.
Un modèle puissant, dont les parties évolueront en commun,
un modèle capable de se projeter dans le futur pour prédire avec précision
l’avenir du monde et des hommes.
Nous sommes peut-être les seuls, dans l’univers, à être capables de grandir.
Merci beaucoup.
(Applaudissements)

Polish: 
nasz wspólny model będzie stopniowo
mniej przesądny, mniej ograniczony,
mniej prowincjonalny.
Utraci pozostałe duchy, gnomy i zjawy.
Będzie to realistyczny model
poprawnie regulowany
i uaktualniany nadchodzącymi
informacjami z rzeczywistego świata
- potężny model, z częściami, które
poruszają się względem siebie,
model zdolny do wybiegania w
przyszłość i czynienia dokładnych
przewidywań tego,
co stanie się z nami i z naszym
światem.
My, prawdopodobnie jedyni we
Wszechświecie, jesteśmy zdolni do
tego,
by wreszcie dorosnąć.
Bardzo dziękuję.
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
Tłumaczenie: Małgorzata
Koraszewska
Napisy: Stanisław Pąk
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
Tłumaczenie: Małgorzata
Koraszewska
Napisy: Stanisław Pąk

Spanish: 
se volverá menos supersticioso,
menos limitado y parroquial.
Perderá sus fantasmas,
duendes y espíritus.
Será un modelo realista,
regulado y actualizado...
...por información entrante
del mundo real.
Un modelo poderoso,
con piezas en armonía,
capaz de avanzar hacia el futuro,
y predecir lo que nos sucederá
a nosotros y a nuestro mundo.
Nosotros,
quizá solos en el Universo,
seamos al fin capaces de crecer.
Muchas gracias.
www.richarddawkins.net
