Bu hikayede müthiş bir kitap, acayip bir film,
iki çılgın yönetmen, bolca da çöl kumu var!
Aslında daha başka meseleler de var.
Hikaye oldukça karışık, kadro epey kalabalık.
Kocaman bir dünyaya açılan küçük pencereniz LOMBOZ,
DUNE romanının ve o romanın etrafında dönen heyecanlı olayların peşine düşüyor.
Hazırsanız...
Hollywood'un en eksantrik yönetmenlerinden biri olan David Lynch'in
DUNE projesinin başına geçtiği duyurulduğunda,
yıl 1981'dir.
Haber hem bilimkurgu sevdalılarında, hem de sinema aşıklarında büyük bir heyecan yaratır
zira filme çekilecek olan DUNE kitabı bilimkurgu edebiyatının en önemli eserlerinden biri;
genç yönetmen David Lynch ise Amerikan sinema sektörünün yükselen değeridir.
İlk baskısı 1965 yılında yapılan DUNE, piyasaya çıktığı ilk günden beri hep çok satanlar arasında yer almış;
bilimkurgu edebiyatının en önemli ödüllerini kazanmış olan müthiş bir kitaptır.
Hikaye, resmi adı "Arrakis" olan ancak "DUNE" olarak bilinen bir çöl gezegeninde geçer.
Gezegenin özelliği, tüm evrendeki en değerli baharat olan "melanj"ın sadece burada bulunmasıdır.
Melanj aşırı değerlidir zira ömrü uzatır, içgörüyü artırır,
zaman-uzay arasındaki yolları görmelerini sağlayarak
lonca kaptanlarının devasa yıldız gemilerini idare edebilmelerine imkan tanır.
Evrenin ve tüm galaktik imparatorluğun işleyişinin merkezinde melanj yer alır
ve yazar Frank Herbert, bu değerli baharat  etrafında dönen entrikaları,
inanılmaz bir derinlikle okurlarına aktarmayı başarır.
Herbert'ın başarısının temelinde,
döneminin bilimkurgu kalıplarından tamamen farklı bir yolda ilerlemeyi tercih etmesi yatar.
DUNE, teknolojiye odaklanmak yerine insanlar arası ilişkiler,
toplumsal davranış modelleri, ekolojik meseleler gibi
daha netameli konulara yoğunlaşmayı tercih eder.
Bu nedenle kitapta akıllı ve esprili robotlara,
süper güçlü bilgisayarlara, havalı uzay araçlarına,
durmadan ateşlenen lazer silahlarına neredeyse hiç rastlanmaz.
Hatta, uzay bile pek görülmez, anlatılmaz.
Bunun yerine okurlara derin, tasavvufi düşünceler;
felsefi ve sosyolojik tespit ve değerlendirmeler;
karmaşık insan duyguları;
"oyun içinde oyun içinde oyun içinde oyun" şeklinde ilerleyen çok katmanlı bir olay örgüsü;
iki boyutlu olmak yerine tüm günahları ve sevaplarıyla
ete kemiğe bürünmüş şekilde karşımıza çıkan bir kahramanlar topluluğu sunulur.
Frank Herbert'ın bu tercihi, DUNE'un asla eskimemesini sağlar
ve kitap her daim geniş kitlelerin ilgisini çeken büyük bir başarı hikayesi olur.
İşte bu önemli kitabı filme çekeceği duyurulan David Lynch,
ilk büyük çıkışını 1977 yılında vizyona giren 
"Eraserhead-Silgikafa" filmiyle yapar.
Oldukça düşük bir bütçeyle çekilen "Silgikafa",
sinemaların gündüz seanslarında kendisine yer bulamayacak kadar sıradışı bir filmdir.
Bu nedenle, Amerikan sinema endüstrisinde
"midnight movies"
yani "geceyarısı filmleri" olarak bilinen bir kategoride gösterime sokulur.
Geceyarısı filmleri, 1970 senesinde, dönemin en çılgın sanatçı ve yönetmenlerinden biri olan
Alejandro Jodorowsky'nin "El Topo-Köstebek" filminin New York şehrindeki bir sinemada
geceyarısı gösterime sokulmasıyla başlayan bir ticari akımdır.
"El Topo", sürreal bir kovboy filmidir
ve gerçekten de sürreal olan içeriği nedeniyle gündüz gösterilmesi mümkün değildir.
Gene de, filmden etkilenen sinema salonu, zaten boş olan geceyarısı saatlerinde filmi oynatmaya karar verir.
Verilen karar doğrudur.
"El Topo", yoğun talep gören bir film olur. Sinema salonu her akşam hıncahınç dolar.
John Lennon dahi üç kez gelip filmi salonda izler.
Film kısa zamanda kült film mertebesine erişir.
"El Topo"nun elde ettiği büyük başarı, diğer sinema salonlarının da iştahını kabartır
ve dört bir yanda geceyarısı filmleri gösterilmeye başlanır.
Gündüz seanslarında gösterilemeyecek kadar vahşi ve farklı olduğu düşünülen filmler,
aynen "El Topo" gibi gecenin ilerleyen saatlerinde gösterime sunulur.
Sinema salonları, geceyarısı filmi olabilecek filmlerin peşine düşer.
"Silgikafa" da bu akımdan yararlanan filmlerden biridir ve bir geceyarısı filmi olarak seyirciyle buluşur.
Böylelikle, David Lynch'in sinema kariyeri de Alejandro Jodorowsky sayesinde başlamış olur.
Bunun hikayemiz açısından ne kadar önemli olduğunu birazdan hep birlikte göreceğiz.
"Silgikafa" etkileyici bir filmdir ve David Lynch'in adının Amerikan sinema endüstrisinde duyulmasını sağlar.
Lynch bu film sayesinde, daha geniş bir bütçeye ve yaygın gösterim imkanına sahip olan ikinci filmi
"The Elephant Man - Fil Adam"ı çekme şansı yakalar.
1980 yılında vizyona giren "Fil Adam", hem gişede iyi iş çıkarır,
hem de sinema eleştirmenlerinden olumlu not alır.
Filmin elde ettiği 8 Oscar adaylığı da, Lynch'in ününü iyice pekiştirir.
O artık, Hollywood'un en gözde yönetmenidir.
David Lynch'in karakteri, yetenekleri ve sinema dili o kadar etkileyicidir ki, George Lucas,
"Star Wars - Yıldız Savaşları" serisinin üçüncü filmi olan "Jedi'ın Dönüşü"nü onun çekmesini ister.
Lynch, Lucas'ın teklifini düşünmeksizin reddeder zira başkasının imzası olan bir işi sürdürmek yerine
tamamen kendine özgü bir başyapıt üretmek niyetindedir.
Yönetmenin yolu, tam da bu noktada, Hollywood'un büyük yapımcılarından olan Laurentiis ailesi ile kesişir.
Uzun yıllardır sinema sektöründe olan ve birçok önemli filmin yapımcılığını üstlenen
baba Dino De Laurentiis, DUNE kitabının film haklarını 1976 yılından beri elinde tutmaktadır.
Yönetmen olarak ilk anlaştığı isim olan Ridley Scott, bir müddet uğraştıktan sonra projeden çekilmiştir.
Laurentiis, kızı ve ortağı olan Rafaella'nın önerisi üzerine David Lynch ile tanışır
ve ikili DUNE kitabını filme çekmek konusunda anlaşır.
David Lynch, Frank Herbert'ın romanından hareketle senaryoyu da kendisi yazacaktır.
Çekimler başladığında herşey yolunda gözükmektedir. Halihazırda milyonlarca okuru olan mükemmel bir kitap,
yetenekli ve büyük gelecek vaadeden bir yönetmenin ellerine teslim edilmiş;
prodüksiyon için 2020 yılının rakamlarıyla yaklaşık 115 milyon dolarlık bir bütçe ayrılmış;
döneminin önemli oyuncularından kaliteli bir kadro kurulmuştur.
Kadro o kadar geniştir ki, şarkıcı Sting dahi filmde kendisine önemli bir rol bulur.
Filmin başarısı neredeyse kaçınılmazdır.
David Lynch, verdiği röportajlarda ikinci filmi de yöneteceğini ancak
üç, dört ya da beşinci filmleri yönetmek istemediğini söyler.
Birçok oyuncuyla devam filmleri için anlaşılır.
DUNE'un en az "Yıldız Savaşları" kadar büyük ve başarılı olması beklenmektedir.
Hakkındaki beklentiler bu kadar yüksek olan DUNE filmi, 1984 yılının Aralık ayında vizyona girer ve...
Videoda izlediğiniz bu kır saçlı adamın mutlulukla ifade ettiği gibi, sonuç tam bir felaket olur!
DUNE, berbat bir filmdir!
Eleştirmenler filmi yerin dibine sokar!
Film gişede çakılır!
Ortaya çıkan ürün o kadar kötüdür ki, David Lynch bile filmi sahiplenmez,
kendisine son kurguyu yapma hakkı tanınmadığını iddia eder
ve isminin filmin yönetmeni ve senaristi olarak kayıtlara geçmesini engellemeye uğraşır.
Uğraştığı kadar da vardır zira tam kariyerinin yükselmeye başladığı bir anda gelen bu başarısızlık,
David Lynch'i yok olmanın eşiğine getirir.
Bu büyük sanatçıyı ayakta tutan, asla pes etmeyen bir karaktere sahip olmasıdır.
İnatçılığı ve yaratıcı zekası sayesinde küllerinden yeniden doğan Lynch,
DUNE'dan sonra çektiği filmler ve yaptığı işlerle ününü korumayı ve artırmayı başarır.
Aynen, az önce kendisinin başarısızlığına çocuklar gibi sevindiğine şahit olduğumuz bu kır saçlı beyefendi gibi!
Kimdir bu beyefendi?
Bu beyefendi, çektiği "El Topo" filmiyle Amerikan sinemalarında geceyarısı filmleri geleneğini başlatan
ve bu yönüyle, David Lynch'in yolunu açan Alejandro Jodorowsky'den başkası değildir!
Aslında Lynch, Jodorowsky'nin en sevdiği yönetmenlerden biridir.
Buna reğmen DUNE'un başarısızlığına sevinmesinin altındaysa,
kendisinin ve ekibinin Lynch'ten önce DUNE kitabını filme çekmek için iki yıl uğraşmış olması yatar.
Jodorowsky'nin hayal ettiği DUNE, Lynch'inkinden tamamen farklıdır.
Filmin müzikleri için Pink Floyd ile anlaşılır.
Oyuncu kadrosunda Salvador Dali'nin,
Orson Welles'in,
Mick Jagger'ın,
Udo Kier'nın,
David Carradine'in yer alması planlanır.
Filmin başrolü için Jodorowsky'nin kendi oğlu Brontis Jodorowsky seçilir.
Jodorowsky'nin ellerinde şekillenen DUNE, çılgın bir film olacaktır.
Herşey mükemmel gözükmektedir.
Tek sıkıntı, filmin on saatten uzun sürecek olması
ve Jodorowsky'nin filmi kısaltmayı reddetmesidir!
Bu durum, Hollywood stüdyolarının projeden uzaklaşmasına neden olur
ve gerekli finansman bir türlü bulunamaz.
Bu arada Jodorowsky'nin yapımcısının film haklarının süresi dolar ve DUNE,
Dino De Laurentiis'in eline geçer.
Jodorowsky'nin DUNE'u, asla çekilemeyen harika bir düş olarak kalır.
Tüm bu hikayede galiba en ilginç olan husus,
başarı beklenenin başarısız, başarısız sanılanın ise aslında başarılı olmasıdır.
David Lynch, çok başarılı bir iş yapacağım derken kariyerini bitirme noktasına getirir.
Yaptığı işten o kadar utanır ki, ismini filmden sildirmeye dahi çalışır.
Alejandro Jodorowsky ise hayal edip onca emek verdiği filmi asla çekemez
ama o süreçte kurduğu ilişkiler, ekip ve o ekibin yaratımları,
sonradan birçok esere ilham verir.
Jodorowsky'nin hikayesi o kadar etkileyicidir ki, onun DUNE'u hakkında çok başarılı bir belgesel bile çekilir.
Böylelikle, galiba David Lynch DUNE'un kaybedeni, Alejandro Jodorowsky ise kazananı olur.
Ve Lombozca anlattığımız hikayemiz burada son bulur.
Eğer izlediğiniz videoyu beğendiyseniz ve LOMBOZ'a henüz abone değilseniz, lütfen abone olun.
Yüklediğimiz yeni videolardan haberdar olabilmek için de, bildirimleri açmayı unutmayın.
Yeni videolarda görüşmek üzere
hoşçakalın...
