Bu küçük adam, burada bir transistör ve
burada bunun için şematik sembolü var.
Transistör üzerinde üç ayak var ve bunlar üç şeye karşılık geliyor.
Yani bir 'Emitter' bir 'Base' ve bir 'Collector' ve sadece kendimizi yönlendirmek için bir şey var.
Bu ayak 'Emitter', ortadaki ayak 'Base' ve bu ayak ise 'Collector'.
Şematikteki karşılğı bu şekildedir. Transistörler için aslında birer akım 'switch' diyebiliriz.
Yani bir diğer değişle, eğer 'Base' ayağından 'Emitter' ayağına bu yönde akım gönderirsek,
böylelikle transistörümüz aktif hale gelecek ve daha yüksek akımların 'Collector' ayağından 'Emitter' ayağına geçmesine olanak verecektir.
Yani biz şöyle bir şey yapabiliriz
Burada gördüğünüz basit bir devre ki bu devrede
Bir adet anahtarımız(switch) var, ki bu anahtar devreyi tamamlamamızı sağlıyor. Böylelikle
, az önce de belirttiğim gibi, 'Base' bacağından 'Emitter' bacağına akım geçişi sağlanmış oluyor.
Eğer bu küçük anahtarı(switch) buton ile kapatırsak
ki bu buton böyle bir devre kuruyor, böylelikle akımın 'Base' bacağından akmasına neden oluyor. Böylelikle transistörümüz aktif hale geliyor.
Transistörümüz aktif hale gelince akımın 'Collector' ayağından 'Emitter' ayağına doğru akması sağlanmış oluyor.
Bu da devrenin ikinci kısmının çalışmasına olanak sağlıyor-burada da akım pilden yola çıkacak,
direnç ve LED üzerinden geçtikten sonra
ki LED üzerinden geçerken de LED'in yanmasını sağlayacak ve transistöre girecek.
eğer biz
'Base' ayağından 'Emitter' ayağına giden akımı kesersek, transistör pasif konuma geçecek ve böylelikle devrenin bu kısmı enerjisiz kalacak.
Haliyle LED yanmayacak. Devrenin ilk kısmında da görebildiğimiz gibi biz
(+) ayak ile buton arasında bir adet direncimiz mevcut. Haliyle akım, direnç üzerinden geçtikten sonra butona girecek
oradan da transistörün 'Base' ayağına, bu da
transistörü aktif hale getirecek, oradan da (-) kutba bağlı olan transistör ayağından devreyi tamamlayacak.
Transistör aktif hale geldiğinde, akım, önce direnç üzerinden akabinde de LED'in üzerinden de geçerek
transistöre girecek ve aktif hale getirecek.
Oradan da (-) ayağa geçip devreyi tamamlayacak. Eğer butona basarsak.
Transistör aktif hale gelecek ve LED yanacak.
Şimdi, buraya kadar her şey yolunda. Sıra bir başka devreyi incelemede.
Ki bu devre ise devre tahtasının diğer yarısında. Bu devrede ise
Biraz değişik olaylar mevzu bulmakta. Biz
Pasif bir transistörümüz mevcut.
Her ne kadar transistörümüz pasif halde olsa da devrenin bu kısmında
Akım, direncin ve LED’in üzerinden geçerek LED’i yakmakta
Gördüğünüz gibi LED yanıyor
Amma eğer transistörü aktif hale getirirsek, o zaman da
Bir miktar akımın transistörün üzerinden akmasına sebebiyet vereceğiz
Bu ise bu ayaktaki gerilimin düşmesine neden olacak
Burada (+) gerilime sahip olmak yerine, ki bu gerilim
Akımın LED üzerinden akmasını sağlayacak, transistor aktif hale geldiğinde. transistörün iki ayağı arasında gerilim farkına sahip olamayacağız.
Bu da LED'in sönmesine neden olacak.
Eğer biz
Bunu yaparsak LED’in söndüğünü göreceğiz. Bu durumda da bizim transistörümüz bir tür
Gerilimi sıfırlama özelliği olacak. Eğer bu noktadaki gerilime baktığımızda sıfır olduğunu görürüz.
Çünkü anahtar açık ve
Gördüğünüz LED (+) gerilime sahip
Eğer ki anahtarı açtığımızda, bu noktada (+) gerilim olacak. Fakat o zaman da sıfır gelirim
Mevcut olacak, LED’in ayakları arasında. Bu da LED’in sönmesine neden olacak. Bu devreye de ‘tersinir ‘ devre denir.
Aslında bakarsanız bir adet sembol bile mevcuttur bu devre için, işte bu daireli-üçgen.
Doğruluk tablosu bile vardır, mantık kapıları için
Gayet de basit bir manası vardır
Eğer ki girişte  0 Volt var ise çıkışta 5 Volt görürüz.
Eğer girişte 5 Volt mevcut ise bu sefer de çıkışta 0 Volt görürüz. Gayet düz mantık :P
Şimdi transistöler ile yapabileceğimiz diğer mantık devrelerine göz atalım.
Sıradaki devremizde iki adet transistör bulunmakta.
Devre tahtasının bu kısmındaki.
2 adet transistörümüz mevcut ve çalışma mantığı
bu noktalar giriş ayakları, her ne kadar bütün devreyi çizmemiş olsamda,
Bu noktada bir direnç var
(+) ayağa bağlı
oradan da butona geçiş yapılıyor. Buradan da transistörün ‘base’ ayağına geçiliyor. Böylelikle
transistörün 'base' ayağına akım gitmesi sağlanıyor.
Bu mantıkla çalışan 2 transistör var. Şimdi, bu iki transistor aktif hale getirildiğine ne olacak?
Tabii ki devre tamamlanacak,
Buradaki dirençlerden, akabinde buradaki LED üzerinden. Sonrasında, sizin de bildiğiniz gibi, birinci transistörden bu noktaya, o noktadan da ikinci transistöre
Eğer her iki transistor de aktif ise
LED yanacak ve buradaki küçük mantık kapı devresi ki AND Kapısı diye anılır
Bu tablo ise AND kapısının doğruluk tablosu. Bu sembol ise
AND Kapısının sembolü. Böyle karışık devre çizmek yerine, bu şekilde göstereceğiz.
Bir diğer değişle bu koca devrenin gösterimi bu AND Kapısı şeklinde.
Bir tarafı küt, diğer tarafı çemberimsi bir sembol.
Doğruluk tablosuna göre, eğer a ve b girişleri 0 Volt ise çıkış gerilimi de 0 Volt olur.
Ki bu devrede de şu an gerçekleşen şey bu: butonlar basılı olmadığından girişler 0 Volt, haliyle çıkış 0 Volt.
Eğer B ayağında 5 Volt, ki ilgili butona basarak bunu gerçekleştirebiliriz, fakat A ayağında 0 Volt olursa, yine çıkış ayağında 0 Volt olacaktır.
Gördüğünüz gibi LED yanmadı.
Aynı şey A ayağında 0 Volt,
Pardon, A ayağında 5 Volt,
B ayağında ise 0 Volt olduğunda, çıkış ayağında yine 0 Volt olmauacaktır. Bunu da butonlar ile test edebiliriz.
Eğer her iki giriş ayaklarında 5 Volt olursa, çıkış ayağında da 5 Volt olacaktır. Ki bu da gayet mantıklıdır. Çünkü
akım bütün ekipmanlar üzerinden geçerek devreyi tamamlayacaktır. Eğer her iki butona da basacak olursam
LED'in yandığını göreceksiniz. Çünkü az evvel de bahsettiğim gibi akım devre elemanlarının üzerinden geçerek devreyi tamamlamaktadır.
Peki, bu diğer devre hakkında ne diyebiliriz? Biraz farklı bir devre bu, öncekilere nazaran.
İlk olarak sizlere devre çizimini göstereceğim. Bu devrenin çizimi biraz farklı
Bu devremizde de 2 adet transistörümüz var, hala LED’imiz var.
Amma velakin bağlantı noktaları bu sefer öncekilerden farklı. Şimdi,
Transistörlerimiz paralel bağlı durumdalar ( ki önceki şemada seri bağlılardı )
bu da demektir ki
Eğer herhangi bir transistor aktif hale geçerse, o zaman LED yanacaktır. Çünkü akım, devreyi
Ya bu transistörün ya da bu transistörün üzerinden geçerek tamamlayacaktır. Şimdi devreye dikkatle baktığımızda görüyoruz ki
(+) gerilim, direnç üzerinden geçiypr. Akabinde LED üzerinden geçiyor ve ilk transistörün ilgili ayağına kadar geliyor.
Transistörün 'Collector' ayağından 'Emitter' ayağına geçiyor.
Aynı zamanda ikinci transistörün de ilgili ayağına ulaşıyor bu (+) gerilim.
'Collector' ayağından da 'Emitter' ayağına geçiş yapıyor. Eğer bu iki transistörlerden birisi aktif hale geçerse,
LED yanacak. Bunu da butonlar ile test edebiliriz.
Eğer bu butona basarsak LED yanacak ve bu butona basarsak da LED yanacak.
Bu devreye OR-Kapısı denmektedir.
Ki gayet mantıklıdır da. Herhangi bir ayakta 5 Volt var ise çıkış da da 5 Volt olacaktır.
Doğruluk tablosuna göre de eğer her iki ayakta 0 Volt var ise çıkışta da 0 Volt olacaktır. Sizin de gördüğünüz gibi.
Eğer bir giriş ayağında 5 Volt var ise
Çıkış ayağında 5 Volt olacak. Eğer diğer ayakta 5 Volt olsadyı, çıkışta yine 5 Volt olacaktı. Her her iki giriş ayağında 5 Volt olursa
ki bu da demektir ki devre her iki transistör üzerinden tamamlanacak,
Böylelikle çıkış ayağında yine 5 Volt olacaktır. Buton ile test edersek
Her iki ayakta veya sadece bir tane giriş ayağında 5 Volt olması, çıkışta 5 Volt olması için yeterli geliyor.
Sizin de gördüğünüz üzere, burada iki farklı devremiz var. Fakat birbirlerine çok benzerler. Ama
Çok küçük bir nüans farkı var; bir tanesi AND-Kapısı, Diğer ise OR-Kapısı.
Haydi şimdi biraz daha detaylı olarak inceleyelim. Şimdi burada
daha farklı bir devre mevcut ve ilk olarak bu devreyi enerjilendirelim.
Evet, burada beş adet transistör içeren bir devre mevcut.
Tamamiyle aynı konsept üzerine kurulu bir devre.
Burada iki adet giriş ayağımız var, tahmin edeceğiniz üzerine butonlar ile yönettiğimiz.
Burada da çıkış ayağına bir adet LED bağlanmış.
Burada yaptığımız şey ise
Harici OR-Kapısı, yani XOR-Kapısı. OR-Kapısına oldukça benzerdir.
ki OR-Kapısında çıkış voltajı 0 Volt eğer  her iki giriş ayağında da 0 Volt mevcutsa. Ama A veya B ayağında 5 Volt mevcut ise bu durumda da çıkış voltajında 5 Volt olacaktır.
Farklı olan kısmı şudur ki çıkış voltajı 0 Volttur eğer her iki giriş ayağında da 5 Volt mevcut ise.
Devre şemasından da görebileceğiniz gibi
LED yanmamakta çünkü hiç bir giriş ayağında 5 Volt mevcut değil (Doğruluk tablosundaki ilk senaryo ).
Eğer A girişine 5 Volt ve B girişine 0 Volt verirsek veya tam tersi bir senaryoyu uygularsak, LED'in yandığını göreceksiniz.
Fakat her iki giriş ayağına da 5 Volt gönderirsek, LED yanmayacaktır.
Sistemin işleyişini anlamak için
buraya bir devre şeması çizdim.
Sizin de gördüğünüz üzere, devrenin bu kısmı, OR-Kapısını andırmaktadır.
Çünkü buradaki 5 Volt gerilim önce direnç üzerinden geçmekte. Akabinde LED üzerinden geçmekte, ki bu anlattığım şey buradaki devre üzerinde meydana geliyor:
buradaki 5 Volt gerilim önce direnç üzerinden geçmekte. Akabinde LED üzerinden geçmekte, oradan da her iki transistörün ilgili ayağına gelmekte.
her iki transistörün ilgili ayağına gelmekte.
Akabinde, bu transistörlerin giriş ayakları A ve B ayakları.
Bu sarı renki kablolar bu noktadan çıkıyor akabinde de bu butonlara bağlanıyor.
Eğer herhangi bir transistor aktif ise devre bu noktaya kadar tamamlanmakta, yani bu noktaya kadar 5 Volt gelmekte.
OR-Kapısı kısmında da
Bu noktayı direkt olarak toprağa/(-) ayağa bağlardık. Haliyle her iki transistörden bir tanesi aktif ise devre tamamlanırdı.
Fakat bizim şuan ki senaryomuzda, GND noktası elde edebilmemiz için, buradaki transistörün aktif olması gerekmekte.
Aksi durumda 5 Volt gerilim, 5 Volt gerilime seri bağlanmış olacağından ötürü( ki burada aynı uçlar birbirine baktığından )
her iki 5 Volt gerilim kaynağı arasında gerilim farkı olmayacağından ötürü LED yanmayacaktır.
Bu OR-Kapısının çalışabilmesi için
Bu transistörün aktif olması gerekmekte.
Aslında bakarsanız, normalde bu transistor aktif halde çünkü direkt olarak 5 Volt gerilime bağlı.
Yani, 5 Volt güç kaynağından çıkan bir akımımız var ki bu akım ‘Base’ ayağı üzerinden toprağa akmakta.
Taki A ve B ayaklarında 5 Volt var olana dek. Eğer A ve B ayaklarında 5 Volt olursa
o zaman
Bu nokta direct olarak toprağa bağlanmış olacak ki bu da şu transistörü pasif hale getirecek.
Eğer A ve B ayaklarında 5 Volt var ise şuradaki transistor pasif halde olacak
Bu da demekdir ki
Teknik olarak bu OR-Kapısı çalışmıyor olacak.
Ki bu da aslında bizim istediğimiz bir şey. Her iki A ve B ayağına 5 Volt verdikten sonra,
OR-Kapısı senaryosundaki gibi bir sonuç almak istemiyoruz.
Burada gerçekleşen şeyler gerekli şeyler.
5 transistöre mâl olsa da,
Böyle bir devre elemanı kurabilmiş olduk. Adı da XOR-Kapısı.
Devrede görmek istersek, eğer A ayağına veya B ayağına 5 Volt gönderirsek LED yanmakta
Fakat her iki ayağa aynı anda 5 Volt gönderirsek
LED yanmayacak. Tabii her iki ayağa 0 Volt gönderdiğimiz zaman da LED yanmayacak.
Bu kapı devreleri, transistör kullanarak kurabileceğiniz devrelerden bir kaçı.
Burada da aslında bakarsanız büyük resmi görebilirsiniz. AND-Kapısı, OR-Kapısı
XOR-Kapısı oradan bize göz kırparken, Inverter-Kapısı ise bize el sallamakta.
Ayrıca bir adet ‘yükseltici/buffer’ da yapabilirsiniz. Yanılmıyorsam transistörler ile ilk yaptığımız şeydi.
Girişte 5 Volt var ise çıkışta da 5 Volt oluyor. Eğer girişte 0 Volt var ise çıkışta da 0 Volt oluyor.
Çok heyecanlandıran bir şey değil ama yeri geldiğinde kullanışlı olabilir.
Listenin bu kısmında da transistor kullanarak yapabileceğimiz diğer Kapı Devreleri bulunmakta. Her ne kadar şu an bunları yapmasakta kağıt üzerinde açıklamak gerekirse:
NAND, NOR ve XNOR Kapıları.
Bunların mantığı da diğer kapılar gibi fakat
çıkış değerleri ters hale getirilmiş. Sembollere dikkatli baktığınızda,
küçük minik daireleri göreceksiniz.
Bunun anlamı da şudur ki çıkış değerleri ters çevrilmiş.  Yani N'siz olan devrelerin çıkış durumlarının tam tersi.
XNOR, XOR kapısının zıddı olarak çıkış üretmekte.
NOR ise OR kapısının zıddı vs.
Bu devreleri bir kaç transistor kullanarak siz de yapabilirsiniz.
Akabinde bu mantık kapı devreleri ile dahar karmaşık devreler üretebilirsiniz ki bu devreler aritmatik işlemler,
Hafıza da değer tutuma ve bilgisayar yapabileceğiniz diğer şeyler.
