
Macedonian: 
'Рѓосување и заштита од 'рѓосување
Замисли си автомобил. Автомобилот што го имаш на ум најверојатно ја има твојата омилена боја.
Бојата не е само за твојот автомобил да изгледа убаво, туку има и позначајна цел, а тоа е да го спречи 'рѓосувањето.
Кога железото и челикот се изложени на кислород и влага, тие 'рѓосуваат.
Под 'рѓосување се подразбира корозијата на железо и челик.
Терминот корозија се користи за да се опише разложувањето на металите под влијание на околината.
Кога се вели дека металите кородираат,
всушност се мисли дека реагираат со водата и кислородот од околината, притоа образувајќи оксиди.
Корозијата може да се демонстрира со помош на едноставен експеримент.

Estonian: 
Rooste ja selle ennetamine
Mõtleme korra autode peale
Auto, millest sa mõtled,
on tõenäoliselt sinu lemmivärvi.
Värv ei tee autot 
mitte ainult ilusaks,
sellel on palju olulisem eesmärk - 
hoida ära roostetamist.
Kui raud ja teras puutuvad kokku
hapniku ja niiskusega,
tekib rooste.
Rooste on raua ja terase
korrosioon.
Korrosioon on metalli hävimine
väliskeskkonna toimel.
Metalli korrosioon tekib siis,
kui metall reageerib 
väliskeskkonnas vee ja hapnikuga
ja tekivad vastavad oksiidid.

Turkish: 
Pas ve Önlenmesi
Arabaları bir düşünelim
Düşündüğün arabanın rengi muhtemelen en sevdiğin renk
Renk arabayı sadece güzelleştirmez
Çok önemli bir amacı daha var- paslanmayı önlemek
Demir ve çelik o2 ve suyla temas ettiğinde,pas oluşur
Pas,demir ve çeliğin korozyonudur.
Korozyon, metalin dış çevre tarafından imha edilmesidir
Metal korozyonu oluştuğunda
Metal dış ortamda su ve oksijenle reaksiyona girdiğinde
oksitler oluşur
Bunu basit bir deneyle açıklayalım

Estonian: 
Vaatame seda ühe 
lihtsa eksperimendi abil.
Asetame rauast naelad
nelja katseklaasi.
Täidame ühe katseklaasi
tavalise kraaniveega (H2O)
kuni nael on üleni vees.
Täidame teise 
tavalise kraaniveega (H2O)
ja lisame ühe lusika naatriumkloriidi (NaCl) 
ehk tavalist lauasoola
raputame küljelt küljele, 
et sool täielikult lahustuks.
Täida kolmas katseklaas
äsja keedetud veega
ja lisa õhuke kiht õli
Vett keetes kaob sealt
kogu lahustunud hapnik
ja lisatud õlikiht takistab
uue hapniku lahustumist.
Viimasesse katseklaasi
lisa teelusikas kaltsiumkloriidi (CaCl2)
Kaltsiumkloriid eemaldab 
niiskuse või vee.
Esimeses katseklaasis
puutub nael kokku hapniku ja veega.
Teises katseklaasis
hapniku, vee ja soolaga.

Turkish: 
Demir çivileri 4 tane tüpe yerleştirin
Birinci tüpü normal su ile doldurun
ikinci tüpü de normal su ile doldurun
ve içine bir çay kaşığı tuz ekleyin
Tuzu tamamen çözmek için tüpü sallayalım
Üçüncü tüpü kaynamış su ile doldurun
ve ince bir yağ tabakası oluşturun
Kaynar su tüm çözünmüş oksijeni temizler ve
eklenen yağ tabakası, yeni oksijenin çözünmesini önler
Son tüpe bir çay kaşığı kalsiyum klorür ekleyin
CaCl2 havayı ve suyu uzaklaştırır
İlk tüpte çivi oksijen ve suyla temas eder
İkinci tüpte çivi oksijen su ve tuzla temas eder
Üçüncü tüpte çivi sadece suyla temas eder

Macedonian: 
Стави железна шајка во четири епрувети. Првата наполни ја со вода од чешма, доволно за да се потопи шајката.
Другата наполни ја со вода од чешма и додади половина лажичка натриум хлорид, обична готварска сол.
Протреси ја епруветата за целосно да се раствори натриум хлоридот.
Третата епрувета наполни ја со тукушто зовриена вода и додади тенок слој од масло.
При вриење на водата, се отстранува растворениот кислород, а слојот на масло спречува кислородот од воздухот повторно да се раствори во водата.
Во последната епрувета додади една лажичка калциум хлорид.
Калциум хлоридот ја впива влагата и водата.
Значи, во првата епрувета шајката е изложена на кислород и влага.
Во втората епрувета шајката е изложена на кислород, влага и сол.

Turkish: 
Dördüncü tüpte çivi sadece oksijenle temas eder
Tüm tüpleri lastik tıpa ile kapatın
ve birkaç gün bekleyin
İlk iki tüpteki çivilerin paslandığını göreceksiniz
Özellikle ikinci tüpteki çivi ilk tüpteki çividen
daha fazla paslanmıştır
ve muhtemelen pas tüpün dibine çökmüştür
Tüpün altında kırmızımsı kahverengi bir çökelti görülebilir
Üçüncü ve dördüncü tüpte çiviler paslanmamıştır
Peki ne oldu?
Bir demir oksidasyon reaksiyonu gerçekleşti
ve demir (ııı) oksit oluştu
Tuz ve asit reaksiyonu hızlandırır
İkinci tüpteki çivi neden ilk tüpten daha paslıydı

Estonian: 
Kolmandas katseklaasis puutub
nael kokku ainult veega.
Neljandas katseklaasis puutub
nael kokku ainult hapnikuga.
Sulge kõik katseklaasid
kummist korgiga
ja ootame paar päeva.
Sa avastad, et esimese kahe 
katseklaasi naelad on roostes.
Eriti on roostes 
teise katseklaasi nael,
rohkem kui esimese katseklaasi nael
ja rooste on tõenäoliselt 
ka küljest pudenenud.
Katseklaasi põhjas võib märgata 
punakaspruuni sadet.
Kolmanda ja neljanda katseklaasi
naelad ei ole roostes.
Mis siis juhtus?
Toimus raua 
oksüdatsioonireaktsioon
ja tekib raud(III)oksiid ehk rooste.
Sool ja happe 
kiirendavad reaktsiooni,
miks teise katseklaasi nael
oli rohkem roostes,
kui esimese katseklaasi oma.

Macedonian: 
Во третата епрувета шајката е изложена само на вода.
Во четвртата епрувета шајката е изложена само на кислород.
Затвори ги сите четири епрувети со гумена тапа и остави ги да стојат неколку дена.
По неколку дена ќе забележиш дека шајките во првта и втората епрувета 'рѓосале.
Шајката во втората епрувета има повеќе 'рѓа во споредба со шајката во првата епрувета, и 'рѓата почнала да се рони.
Можеби дури и ќе забележиш црвеникаво-кафеав талог на дното на овие епрувети.
Шајките во третата и во четвртата епрувета не се 'рѓосани.
Што се случило во епруветите?
Железото оксидирало, образувајќи хидратизиран железо(III) оксид или 'рѓа.
Солта и киселината делуваат како катализатори за оваа реакција, затоа шајката во втората епрувета има повеќе 'рѓа од шајката во првата епрувета.

Macedonian: 
'Рѓосувањето може многу да нè чини, ако треба постојано да ги заменуваме предметите направени од железо и челик.
'Рѓата може да се спречи ако ги обоиме деловите од предметот кои се изложени на кислород и влага, 
како што се прави со велосипедите и автомобилите.
Друг начин за спречување на 'рѓосувањето е со подмачкување со масло или маснотии.
Подмачкувањето на синџирите од велосипеди
го намалува триењето на подвижните делови и го забавува процесот на 'рѓосување.
Друг начин да се спречи 'рѓосувањето е методот на “заштита со жртвување“, наречен галванизација.
Ако ја погледнеме низата на реактивност ќе забележиме дека цинкот е пореактивен од железо.
Кога е изложен на кислород и влага, цинкот ќе кородира побрзо од железото,
па ако ги ставиме  заедно, цинкот ќе го заштити железо, но ќе се „жртвува“ самиот.
Оттука потекнува терминот “заштита со жртвување“.

Estonian: 
Rooste võib minna
väga kalliks maksma,
kui me peame pidevalt 
rauast ja terasest asju välja vahetama.
Roostet saab ennetada,
kui värvime pindasid,
mis puutuvad kokku 
hapniku ja niiskusega.
Seda tehakse jalgrataste ja autodega.
Teine meetod rooste ennetamiseks
on lisada kiht õli või rasva.
Seda tehakse näiteks
jalgrattakettidega.
See aitab määrida 
liikuvaid osi,
mis vähendab kulumist ja 
aeglustab roosteprotsessi.
Teine rooste ennetamise meetod
on galvaniseerimine
Vaatame seda reaktsioonivõime tabelit.
Tsingi reaktsioonivõime on 
suurem kui raual.
Kui tsink puutub kokku
hapniku ja niiskusega,
roostetab tsink kiiremini kui raud.
Seega, kui me paneme nad kokku,
tsink kaitseb rauda,
aga ohverdab iseennast.
Siit tuleb ka termin 
ohverdav kaitse (sacrificial protection)

Turkish: 
Pas yüzünden demir ve çeliğin sürekli değiştirilmesi gerekiyorsa
bu çok maliyetli olabilir
Boya ile yüzeydeki pas önlenebilir
boya oksijen ve suyla teması önler
Bu bisikletlerin ve arabaların yüzeylerine yapılabilir
Paslanmayı önlemenin bir başka yöntemi de ince bir tabaka yağ veya gres ilave etmek
Bunlar bisiklet zincirlerine yapılır
Bu Hareketlenmeyi hızlandırır
aşınmayı ve paslanmayı yavaşlatır
Pas önleme yöntemlerinden biri de galvanizlemedir
Bu reaktivite tablosuna bir bakalım
Çinkonun reaktivitesi, demirinkinden daha yüksektir
Çinko oksijen ve suyla temas ettiğinde
çinko demirden daha hızlı paslanır
Onları bir araya getirdiğimizde çinko demiri korur ama kendini feda eder
Bu fedai koruma nereden geliyor?
Bu yöntem gemilerin paslanmasını önlemek için kullanılır

Macedonian: 
Овој начин се применува за да се спречи 'рѓосувањето на бродовите.
Оксидацијата на цинк може да се опише со помош на следнава равенка: 
Покрај тоа што го спречува 'рѓосувањето, друга предност на галванизацијата е тоа што
образуваниот слој на цинк оксид може да се отстрани, притoа изложувајќи нов слој на чист цинк кој може повторно да кородира,  
и на тој начин може дополнително да го заштити железото или челикот од кој е направен бродот.

Estonian: 
Seda meetodit kasutatakse,
et hoida ära laevade roostetamist
Tsingi oksüdeerumist 
saab kirjeldada selle valemiga.
Lisaks rooste ärahoidmisele
on galvaniseerimisel veel üks eelis.
Juba oksüdeerunud tsinki
saab eemaldada
ja alles jäänud tsink 
saab uuesti korrodeeruda,
et rauda ja terast
edasi kaitsta.

Turkish: 
bu işlem çinkonun oksidasyon formülüyle tanımlanabilir
Pas önlenmesine ek olarak galvanizlemede
Çinkonun oksidi kaldırılabilir
Ancak kalan çinko
demir ve çeliği korumak için tekrar paslanabilir
