
English: 
General?
-My name is Joven Hernando, sir.
-Joven?
The commander's son.
I'm sorry to have kept you waiting.
It's okay, General.
I am honored to interview you.
What is this for again?
We plan to publish a newspaper.
-Like what you did with--
-La Independencia.
Yes, sir.
We want to continue what you started.

Filipino: 
 
Heneral?
 
Joven Hernando po.
 
Joven.
 
Anak  ka ng komandante?
 
Ipagpaumanhin mo at pinaghintay kita.
 
Walang anuman po.
 
Kinangangaral ko pong makapanayam kayo.
 
Para saan na nga ulit ito?
 
Balak po namin gumawa ng periodiko,
 
tulad ng ginawa nyo sa...
 
La Independencia.
 
Opo.
Gusto po namin kasing tapusin  
ang nasimulan ninyo.

English: 
It's only fitting that our first article
should be about you, General.
You might end up with a novel.
Have a seat.
What do you think?
My brother Juan designed this.
I paid for it myself.
Our army has limited funds but...
we must show the Americans
that we are respectable.
Fall in!
Who sent these?
These are the new uniforms
from General Luna, sir.
What new uniforms?
We already have uniforms.
General Luna came up with a single design
to unify the whole army.
Why do I have to follow him?
It was also ordered
by President Aguinaldo.

Filipino: 
Naisip po namin gawing paksa ang buhay niyo  
para sa Unang Artikulo.
 
Baka maging nobela yan, iho.
 
Sige, maupo ka na.
 
Ano sa tingin mo?
Si Juan, yung kapatid ko ang  
nag-isip ng tabas.
 
Ako mismo ang nagbayad nito.
Kakaunti ang salapi ng  
Hukbong Sandatahan pero...
kailangan nating ipakita sa Amerikano  
na kagalang-galang tayo.
 
Saan nanggaling 'to?
Mga bagong uniporme po galing  
kay Heneral Luna.
Anong bagong uniporme? 
Eh may uniporme na tayo!
Pinagisa po ni Heneral Luna ang disensyo,  
para magkaisa po ang kilusan.
 
Bakit ako makikinig sa hambog na 'yun?
 
Pinag-utos rin po ito ni Presidente Aguinaldo.

English: 
It's good that our soldiers' uniforms
finally have one design.
It's hard work bringing together
a divided nation, Joven.
Word is that the Cabinet is about to make
a decision about the Americans?
It's easier for the earth
to meet the sky, Joven,
than for two Filipinos
to agree on anything.
Mr. President!
Mr. President! This will take us nowhere.
The Americans are gathering forces
as we speak.
Let's attack now while they are few.
Even if we suffer large casualties,
we can drive them out of Manila
and take control of Intramuros.

Filipino: 
Mabuti naman po iisa lang po ang  
itsura ng mga sundalo natin.
Malaking trabaho ang pagkaisahin 
ang bansang watak-watak, Joven.
May balita nga daw pong magpapasya ang Gabinete 
tungkol sa mga Amerikano?
Mas madali mo pang pagkasunduin  
ang langit at lupa, Joven..
kaysa dalawang Pilipino tungkol  
sa alinmang bagay.
 
Senyor Presidente!
 
Walang pupuntahan ito.
Habang nagtatalo tayo dito,  
lalo lamang lumalakas ang pwersa ng mga Amerikano.
Lusubin na natin sila habang  
kakaunti pa lang sila.
 
Kahit ikamatay ng karamihan saatin,
mapapalayas natin sila sa Maynila 
at mapapasakamay natin ang
 
ang Intramuros!

Filipino: 
 
Hawak na natin ang mga karatig bayan!
 
Meron na tayong apatnapung libong katao!
Tatlong libo lamang ang mga Amerikano.   
Madali natin silang mapapatalsik sa bayan na ito!
 
Naipadala ko na sina Arguelles at Buencamino
para makipag-usap ng kapayapaan  
kay Heneral Otis..
 
Pinaglalaruan lang nila tayo.
Ang balita ay mapaparating pang   
7,000 sundalo na magpapalakas sa kanilang pwersa.
 
Tignan niyo, tama si Heneral Luna!
 
Kailangan na tayong kumilos!
 
Kaaway din ng Espanya ang Amerika
 
ang kaaway ng aking mga kaaway, ituturing kong kaibigan.
 
Kinalaban ng Amerika ang Espanya sa Cuba.
 
Sinakop ba nila ang Cuba?
 
Hindi!
Tinulungan pa nila ang mga Cubano,  
na sipain ang Espanyol.
 
Wala tayong dapat ikatakot.

English: 
We have control over nearby provinces!
We have 40,000 men!
There are only 3,000 Americans.
We can easily drive them away!
I have sent Arguelles and Buencamino
as our peace commissioners
to General Otis.
They are toying with us.
My informants tell me they are expecting
7,000 armed troops
that will strengthen their forces.
Sir.
See? General Luna is right!
We must act now!
America is also an enemy of Spain.
An enemy of my enemies is my ally.
America fought Spain in Cuba.
Did they invade Cuba? No.
They even helped the Cubans
kick out the Spaniards.
We have nothing to fear.

English: 
Let's give peace a chance.
What a sissy.
Well said, Mr. Paterno.
This has to be a concerted effort, Joven.
Everyone who came before us
gave their lives for freedom.
If Spain is America's enemy,
why haven't they joined us?
Why are they stopping us
from storming Intramuros?
I agree with Mr. Paterno.
-I choose peace.
-You are blind.
Instead of sitting here all day,
we could be out there, gathering arms,
digging trenches,
and training our men to fight.
Do not believe the sweet words
of the Americans!
There is no room for blindness
in this Cabinet!

Filipino: 
At pagbigyan naman natin na magkaroon  
tayo ng kapayapaan!
 
Que maricón.
 
Muy bien, Señor Paterno.
 
Walang umiiral na mag-isa, Joven.
 
Lahat ng mga nauna saatin
 
inialay nila ang buhay nila para sa Kalayaan.
Kung Espanya talaga ang kalaban  
ng mga Amerikano,
 
bakit hindi sila makiisa saatin?
Bakit pinipigilan nila tayong   
pumasok sa Intramuros?
 
Sang-ayon ako kay Señor Paterno.
 
Pinipili ko ang kapayapaan.
 
Bulag!
 
Sa halip na nandito tayo ngayong mga nakaupo,
nandon sana tayo sa labas,  
nangangalap ng armas,
 
humuhukay ng trintsera
tinuturuan ang ating mga  
kababayan para lumaban.
'Wag kayong maniwala sa matatamis 
na salita ng mga Amerikano.
 
Walang puwang ang bulag sa Gabinete na ito!

Filipino: 
 
Paano ang ating mga negosyo?
 
Kapag nakipaglaban kami,
 
babagsak ang ekonomya.
Paano namin mapapakain ang  
aming mga pamilya?
 
Negosyo o kalayaan?
 
Bayan o sarili?
 
Pumili ka!
 
Kilala kita!
 
Kasali ka sa Gobyerno Sibil ng Kastila
at nang manganib ang Espanya,   
lumipat ka kaagad ng bakod.
 
At ngayong tayo naman ang manganganib,
makikisiping ka naman sa  
bandila ng Amerika.
 
Magtigil ka nga.
 
Lahat tayo'y may interes!
 
Tao lamang tayo.
Paano ninyo nasisikmurang  
pag-usapan ang negosyo
 
kung mga alipin tayo sa sarili  nating bayan?
 
Minamahal ko rin ang ating bayan.
 
Pendejadas!
 
Sa ngayon ay kakampi natin ang Amerika.
 
Nangako sila saakin sa Hongkong.
 
Gagawin ng Amerika ang lahat
maunahan lamang niya ang ibang mga bansa  
na may pagnanasa sa Pilipinas.
 
Get ready!

English: 
What about our businesses?
If we fight, the economy
will be in shambles.
How can we feed our families?
Business or freedom?
Country or yourself? You choose!
I know you.
You were with the Spanish
Civil Government,
and when things went bad for Spain,
you changed camps.
Now that things are rough for us,
you'll switch to the American flag?
Enough.
We all have our interests.
We're only human.
How can anyone talk of business
when we are all slaves in our own country?
-I love my country as much as you do.
-Bullshit!
For now, America is our ally.
They gave me their word in Hong Kong.
They will do anything
to compete with other nations
who want to colonize us.

Filipino: 
 
We'll begin in an hour.
 
Hintayin na lang natin matapos ang Treaty of Paris...
 
May delegado ba tayo sa Paris?
 
Kahit tagapagmasid lamang?
Para kayong mga birhen na naniniwala  
sa pag-ibig ng isang puta!
 
Sabihin mo sa ating mga kababayan
na hindi nakakamit ang Kalayaan   
sa pag-aaruga sa kanilang mga mahal sa buhay.
 
Kailangan nilang magbayad.
 
Ano pong kabayaran?
 
Dugo at pawis.

English: 
Let us wait for the Treaty of Paris
to be completed.
Do we have delegates in Paris?
Or any observers, at least?
You're like virgins who believe
in the love of a whore!
Tell our countrymen
that freedom is not achieved
by protecting their loved ones.
They have to pay the price.
-What is the price?
-Blood and sweat.

English: 
They have to jump into the abyss.
Mr. President.
I apologize for my outburst.
Everyone's suspicions are well-founded.
It's not wrong to wait,
but it's also not wrong
if General Luna were to strengthen
our military forces.
Gentlemen,
let us pray for peace,
but prepare for war.

Filipino: 
 
Kailangan nilang tumalon sa kawalan.
 
Senyor Presidente,
Ipagpaumanhin po ninyo ang  
pagtataas ko ng boses.
Aaminin ko na may batayan  
ang padududa ng lahat.
Hindi masama ang maghintay  
ngunit hindi rin masama
 
kung palalakasakin ni Heneral Luna
 
ang ating pwersa militar.
 
Mga Ginoo,
 
ipagdasal natin ang Kapayapaan
 
ngunit paghandaan natin ang digmaan.

Filipino: 
 
Mga Ginoo...
pinaputukan ng mga Amerikano ang ating mga    
tauhan sa Sta. Mesa.
 
Nilusob na rin nila ang San Juan,
 
Paco, Pandacan
 
at iba pang karatig-bayan.
May kasunduan na rin sila sa mga Espanyol  
sa loob ng Intramuros.
 
Buencamino! Arguelles!
 
Bumagsak na ang Maynila.
 
Nasa kamay na ng mga Amerikano ang lungsod.

English: 
Gentlemen.
The Americans fired on our troops
in Sta. Mesa.
They have taken San Juan,
Paco and Pandacan, and other nearby towns.
And they're holding negotiations
with the Spaniards in Intramuros.
Negotiations? How did that happen?
Buencamino! Arguelles!
Manila has fallen.
The city is in their hands.

English: 
General Luna.
It's up to you now.
The war is in your hands.
What do you want me to do? Bite them?
Would these patriots help me?
Let's go!
Buencamino, how did this happen?
What can we do?
We didn't talk to them sooner.
It is a great honor
to fight for our country.
We should not hesitate.
Forward, compatriots.
To conquer or die.

Filipino: 
 
Heneral Luna...
 
Ikaw na ang bahala.
 
Nasa mga kamay mo na ang labanan.
Paano ako lalaban?  
Kakagatin ko sila?
Matutulungan ba ako ng mga  
makabayan na katulad nila?
 
Vámonos!
 
Buencamino, papaano nangyari ito?
Anong magagawa natin?   
Hindi natin sila kinausap noong una pa man.
Isang malaking karangalan ang ipaglaban 
ang ating Inang Bayan.
 
Huwag tayong magdadalawang-isip.
 
Adelante compatriotas.
 
Ang magtagumpay o mamatay.

Filipino: 
 
Isang diresto lang ang pagputok!
 
Huwag aaksayahin ang bala!
 
Fuego!
 
Asintahin mo ng husto!
 
Sayang ang bala!
 
Walang aatras!
 
Fuego!
 
Fuego!
 
Heneral!

English: 
Concentrate your fire!
Do not waste bullets!
Fire!
Aim properly! Don't waste your bullets.
No retreat!
Fire! Fire!
General!

English: 
The left flank is in danger!
General!
Send a message to our men in Kawit.
Tell Captain Janolino
to reinforce the left flank.
The enemy must not break through.
Do not be afraid!
Fire all together.
Don't despair!
General, that would be easier
if there were more of us alive.
The Kawit troops are on their way.
Oh, man!
Hey! Where are you going?
Get back here, you cowards!
The women here
have bigger balls than you.
Get back here!
You? Come here.

Filipino: 
 
Heneral!
 
Nasa panganib ang kaliwang hanay!
 
Heneral!
 
Magpadala ka ng mensahe sa mga tiga-Kawit.
At sabihan mo si Kapitan Janolino  
na agapan niya ang kaliwang hanay.
 
Walang dapat makalusot na kaaway.
 
Huwag kang matatakot!
 
Sabay-sabay ang pagpapaputok.
 
Huwag kayong panghihinaan ng loob!
 
Heneral,
mas madali po siguro 'yun kung mas  
maraming pang buhay sa paligid namin.
 
Pinatawag ko na ang mga tiga-Kawit.
 
Naku po!
 
Huy! Saan kayo pupunta?
 
Mga duwag, bumalik kayo!
 
Huy!
 
Mas matapang pa yung mga babae dito!
 
Magsibalik kayo dito!
 
Ikaw?

English: 
Are you Buencamino's son?
Stand and fight! Fight!
Bullshit!
Son of a bitch!
Keep fighting!
Don't give up!
To the death!
-Don't move.
-General.
-I'm sorry...
-Stop talking.
Rusca!
-Sir?
-Get him to the rear.
-Call the medic!
-Medic!
Medic!
Hurry up.
Get him out of here.

Filipino: 
 
Anak ka ba ni Buencamino?
 
Lumaban ka!
 
Punyeta!
 
Hijo de puta!
 
Lumaban kayo!
 
Huwag mawalan ng loob!
 
Hanggang sa kamatayan!
 
Huwag kang gagalaw.
- Huwag kang gagalaw.  
- Heneral.
 
Ipagpaumanhin niyo po...
 
Huwag ka muna magsasalita.
 
Rusca!
 
Rusca!
 
Po?
 
Dalhin niyo ito sa likod.
- Tumawag ka ng mediko!  
- Mediko!
 
Mediko!
 
Bilis!
 
Dalhin niyo na siya.

Filipino: 
 
Tiniente,
 
para sa katapangan sa larangan ng digmaan,
 
Itinataas kita sa ranggo ng Koronel
sa ngalan ng hukbong sandatahan  
ng Republika ng Pilipinas.
 
Heneral...
 
Kunin n'yo na siya.
 
Salamat po.
 
Sandali.
 
Ibaba niyo.
 
Anong balita?
 
Koronel,
 
Ayaw sumunod ni Janolino.
 
Heneral!
 
Anong balita sa Kawit?
 
Heneral, ayaw po sumunod ng Brigada ng Kawit.

English: 
Lieutenant.
For gallantry in the field of battle,
I hereby promote you to colonel,
in the name of the Philippine Army.
General...
Get him out of here.
Thank you.
-What's the news?
-Colonel.
Captain Janolino refuses to obey.
General!
Look for Berto.
What's the word from Kawit?

English: 
The Kawit Brigade refuses to obey.
Captain Janolino says he has no
direct orders from the President.
Paco!
Get my horse.
Rusca, you stay here. Hold this line!
You can do it.
General!
Someone's coming!
Fall in! Hurry!
Look at these idiots.
Where is Janolino?
Your comrades are dying
and you're just playing cards!
Where's your captain?

Filipino: 
Ayon po kay Kapitan Janolino, wala daw 
siyang natatanggap na mensahe mula sa Presidente.
 
Kabo!
 
Kunin mo kabayo ko!
 
Rusca, maiwan ka dito.
 
Ipagtanggol mo ang linyang ito!
 
Kaya mo 'yan, kapatid.
 
Heneral!
 
May paparating!
 
Humanay!
 
Bilis!
 
Tignan mo 'tong mga tangang ito.
 
Nasaan si Janolino?
 
Nagsisimatayan ang mga kasamahan ninyo
 
naglalaro pa kayo ng bahara!
 
Nasaan ang Kapitan ninyo?

English: 
Stand properly
when the General is talking!
He's inside.
-Román.
-General?
Disarm these cowards.
Strip them of their ranks and tie them up.
Son of a bitch!
Good afternoon, Captain.
How's your nap?
General...
You understand Spanish
and Tagalog, don't you?
Yes, sir.
Well, you son of a bitch,
why didn't you obey my orders?
Do you know

Filipino: 
Tumayo kayo ng maayos 'pag  
kinakausap kayo ng Heneral!
 
Nandoon po si Kapitan.
- Roman 
- Heneral?
 
Bawian mo ng mga armas 'tong mga duwag na ito!
 
Tanggalan mo ng ranggo at igapos.
 
Putangina!
 
Magandang Hapon, Kapitan.
 
Kamusta ang siesta?
 
Heneral...
Nakakaintindi ka naman ng Tagalog o Espanyol,  
hindi ba?
 
Opo.
 
Eh putangina mo.
 
Bakit hindi mo sinunod ang utos ko?
 
Alam mo ba

English: 
how many men are dead and wounded
because of your stupidity?
I only take orders
from President Aguinaldo.
Do you know Article One
of our rules and regulations?
No, sir.
Article One:
"Any person who refuses
to follow the orders of the General
will be stripped of their ranks
and will be executed without trial."
That's you, brother.
You poor men of Kawit.

Filipino: 
kung ilan ang taong patay at sugatan ngayon 
dahil sa katangahan mo?
Sa.. Presidente Aguinaldo lang po ako 
susunod ng utos.
Alam mo ba ang Unang Artikulo  
ng patakaran natin?
 
Hindi po.
 
Artikulo Uno:
Ang hindi sumunod sa utos ng  
Punong-Heneral ng digmaan
ay tatanggalan ng ranggo at ipapapatay 
ng walang paglilitis sa Husgado Militar.
 
Ikaw 'yun, kapatid.
 
Kaawa-awang mga sundalo ng Kawit.

English: 
Your leader has his brain
in the wrong head.
By the feel of it,
his brain isn't that big.
Back to battle.
When you run out of bullets,

Filipino: 
Nasa maling ulo ang utak  
ng inyong pinuno.
 
At hindi naman gano'n kalaki ang utak niya.
 
Bumalik na nga tayo sa laban!
 
Sarge, get these men to the other flank!
 
Right, sir. I need five men!
 
Godammit, Larry!
 
You're way off range!
 
Are you cross-eyed?
 
Now get a fix on those trenches!
 
Alright, General.
 
Ready, aim, fire!
 
Sige pa!
 
'Pag ubos na ang mga bala n'yo,

English: 
come over and I'll crush
your white balls together!
We can't beat them.
Shut up.
Hey, stay low!
Keep your--
Son of a bitch!
Come back here!
Son of a bitch!
Go back there!
Hurry!
-Get your guns!
-Serves you right.
Don't despair!
Stand fast!
Fire!

Filipino: 
pumunta kayo dito't pag-uumpugin  
ko ang mga puting itlog niyo!
 
Hindi natin sila kaya!
 
Tumahimik ka nga.
 
Huy! Ibaba mo yung ulo mo!
 
Ibaba..
 
Putangina!
 
Huy! Bumalik kayo dito, mga lintik!
 
Tangina!
 
Bumalik kayo doon!
 
Bilisan niyo!
 
Buti nga!
 
Huwag panghihinaan ng loob!
 
Tibayan ang tindig!
 
Fuego!
 
Fuego!
 
Unleash hell!

English: 
General! Don't!
Cover the General!

Filipino: 
 
Heneral!
 
Heneral!
 
Huwag!
 
Huwag ninyong pabayaan ang Heneral!
 
Sugod!
 
Sugod mga kababayan!
 
Well, I’ll be damned.
 
Have your men concentrate their fire on that man.
 
Let’s have us a General for dinner tonight.
 
Fire at will! Fire at will!

English: 
Why did you stop me?
Don't you see?

Filipino: 
 
Heneral!
- Hinto! 
- Magsiputok kayo!
 
Heneral, 'wag!
 
Fire! Fire!
 
Did we get him?
 
Not sure, General.
 
Bakit mo ako pinigilan?
 
'Di mo ba nakikita...

English: 
-Hey! You stupid Americans!
-General, get down!
General, look.
For the motherland!
Charge!
They're retreating!
Long live the Philippines!

Filipino: 
 
Hoy! Mga Amerikanong gunggong!
 
Baba!
 
Looks like he's still alive, sir.
 
Godammit!
 
Heneral, tignan niyo po.
 
Para sa Inang Bayan!
 
Lusob!
 
- Lusob!
 
Should we engage with them, General?
 
No, we'll lose too many men.
 
Let's give them this one.
 
Besides, It'll be dinner time soon.
 
Umaatras na sila!
 
Mabuhay ang Pilipinas!
 
Mabuhay!

English: 
Long live!
This is not a victory, Paco.
I know, General.
But look at them.
They're now real soldiers
and they need you.

Filipino: 
 
Hindi tayo nanalo, Paco.
 
Alam ko, Heneral.
 
Pero tignan mo sila.
Ganap na sundalo na sila  
at kailangan ka nila.
 
They must be the bravest men I've ever seen.
 
Or the looniest lunatic this side of fresco.
 
His men were hightailing it back
 
until he started his suicide charge. Goddamn!
 
Should have picked them off. Yeah.
 
Well, no matter.
 
We've seen them in action,
 
we cannot afford
 
to underestimate the enemy.
 
It's been days now.
 
His position still holding up?
 
To this day,
 
well-planned and executed.
 
He must have read the same books we did.
 
Hell! I think we should've picked them off. Yeah.

English: 
He humiliated my captain
in front of his men.
You said we should take orders
from you only.
We can't afford to lose more men.

Filipino: 
 
Damn, mosquitos. They're bigger than hummingbirds.
 
Men are falling like flies.
 
Dysentery, cholera, malaria, heatstroke.
 
200 and counting.
 
And, and the food?
 
We've got to do something about the food.
 
That will come with reinforcements.
 
Then, we'll get that Aguinaldo.
 
We've got to get that Luna first.
 
Once we get him,
their military  
will fall like a house of cards.
 
We're being courted, you know.
 
Some of the leaders in the Philippine Army,
 
the malcontents,
 
they wanna sit down and talk to us.
Pinahiya niya ang Kapitan ko sa harap 
ng mga tauhan niya.
Sabi niyo kayo lang ang susundin namin, 
Senyor Presidente.
 
Hindi na natin kayang mawalan pa ng tao.

English: 
Don't worry, Tomas.
They will all be reinstated.
Thank you, Mr. President.
We have to do something
about that crazy Luna.
He humiliated us Caviteños.
They are my men.

Filipino: 
 
Huwag ka mag-alala, Tomas.
 
Ibabalik ko ang kanilang mga ranggo.
 
Maraming salamat, Senyor Presidente.
Kailangang may gawin tayo sa   
baliw na Lunang 'yon.
 
Pinahiya niya tayong Kabitenyo.
We should take this malcontent  
to its illogical conclusion.
 
A little nudge here,
 
big smile there.
 
What’s he talking about?
 
Business, Arthur. Business.
 
The leaders of this here island are businessmen.
 
They need what we have to offer.
 
You sayin’, they would sell out their own kind?
There’s only one kind of interest 
- the bottom line.
 
It’s a carrot on a stick.
 
Divide and conquer.
 
Oldest trick in the book.
 
Mga kasama ko sila.
 
Mga tauhan sa Kawit.

English: 
My men from Kawit.
I know they need discipline,
but the way he carried it out--
Whatever we say,
the fact is Luna is useful.
I don't understand him.
What do we do with him?
Support him.
We still share the same goals.
We still share the same goals.
Is there anything we can do?
And his arrogance?
Have you tried catching air?
They say that...
you are a warmonger.
Why not compromise?
Wouldn't that be easier?
I detest war, Joven.
But to compromise?
Can we simply ignore the enemy?
The Americans are not going
to stop soon, Paco.

Filipino: 
Alam kong kailangan ng disiplina   
pero kung paano niya ginawa
ang pagpapahiya, 
- Kahit ano pang sabihin natin,
 
may nagagawa si Luna.
 
Hindi ko siya maintindihan.
 
Anong gagawin natin sakanya?
 
Tulungan siya.
 
Pareho pa rin naman ang ating layunin.
 
May iba pa ba tayong magagawa?
 
Paano ang kayabangan niya?
Nasubukan mo na bang hulihin  
ang hangin?
 
Ang sinasabi ng iba,
 
hinahanap niyo daw po ay digmaan.
 
Pero bakit hindi po kayo magkompromiso?
 
Hindi po ba mas madali iyon?
 
Isinusuka ko ang digmaan, Joven.
 
Pero ang kompromiso?
 
Magbubulag-bulagan ba tayo sa kalaban?
Hindi titigil ang pagdagsa ng mga 
Amerikano, Paco.
 
Unti-unti tayong mauubusan ng pwersa.

English: 
Our forces will eventually run out.
That is why we have to prepare
for our last stand.
The plan is clear, General.
These trenches we're planning to dig
north of Bagbag River will hold up.
But the trenches from Caloocan
to Novaliches are more important.
While the Americans are busy fighting,
we will retreat North.
-General.
-Yes?
First,
we do not have enough men
to dig a trench line that long.
We need at least 2,000 volunteers
with shovels and pickaxes to start with.
Second,
I don't think the President
will agree to such ambitious plan,
especially the trench line
from Caloocan to Novaliches.
-Three days.
-Sir?
Give me three days.

Filipino: 
Kaya kailangan paghandaan na natin 
'tong huling laban na ito.
 
Malinaw po ang plano, Heneral.
Sapat naman po ang binabalak niyong trintsera 
sa hilaga ng ilog ng Bagbag.
At mas lalong mahalaga itong hukay 
magmula Caloocan hanggang Novaliches.
Habang natataranta ang mga Amerikano, 
aatras tayo papuntang Norte.
 
Heneral.
 
Ano?
Una po sa lahat, wala po tayong sapat na tao 
para maghukay ng ganito kalawak.
Kailangan po nating ng mga 2,000 taong may 
kaniya-kaniyang pala, piko at aserol
 
para lang matupad ang unang bahagi ng plano.
Pangalawa po, sa tingin ko'y 'di sasang-ayon 
ang Presidente.
lalo na sa hukay mula 
Caloocan hanggang Novaliches.
 
Tatlong araw.
 
Po?
 
Bigyan niyo ako ng tatlong araw.

English: 
Major.
Captain.
The Americans know
why we have to fight for our liberty,
because they also fought
ferociously for theirs.
Are we different from them?
Do we not have the same right to liberty?
That's why their aggression
toward us is inexcusable.
Fall in!
Article One:
"Any person who refuses
to follow the orders of the General
will be stripped of their ranks
and will be executed without trial."

Filipino: 
 
Kumandante!
 
Kapitan!
Alam ng mga Amerikano kung bakit natin 
ipinaglalaban ang ating kasarinlan dahil
dahil buong tapang at buong bangis 
din nilang ipinaglaban ang sakanila.
 
Iba ba tayo sakanila?
Wala ba tayong karapatang 
magbuhay ng malaya?
Kaya hindi ko mapapatawad ang ginagawa 
nilang pananakop.
 
Humanay na!
 
Artikulo Uno:
Ang hindi sumunod sa utos ng  
Punong-Heneral ng digmaan
ay tatanggalan ng ranggo at ipapapatay 
ng walang paglilitis sa Husgado Militar.

Filipino: 
 
Nakapagpahinga ka na ba?
 
Pasensya na po, Heneral.
- Pauwi na po tayo?  
- May tatlong kampo pa tayong pupuntahan.
Mawalang galang na po, eh 
hating-gabi na.
 
Kaya bilisan mo kapatid.
 
Heneral.
 
Heneral.
 
Magandang Umaga, Paco.
 
Mukhang nanggaling kayo sa labanan.

English: 
Ready?
I'm sorry, General. Are we going home?
Three more camps to visit.
-With all due respect, sir. It's midnight.
-Then ride fast, brother.
General.
General.
-Good morning, Paco.
-You look like you came from battle.

Filipino: 
 
Almusal?
 
Meron pong nakahanda diyaan.
 
Hindi para saakin.
 
Para sakanila...
 
Dalawang libo?
 
Apat.
 
Apat?
 
Hinto!
 
Kapitan.
 
Salamat sa tulong.
 
Hindi naman po kami pwedeng tumanggi.
 
'Pag hindi daw po kami sumama sakanya
 
papatayin daw niya kaming lahat.
 
Ang tawag nga po ng iba sakanya
 
Heneral Artikulo Uno.

English: 
-Breakfast?
-Yes. There's breakfast ready.
Not for me.
For them.
Two thousand?
Four.
Four?
Halt!
Captain.
Thank you for the help.
We had no choice.
He threatened to shoot us all
if we didn't go with him.
Some of the men have begun calling him
General Article One.

Filipino: 
Heneral, kailangan pong magpadala ng  
tauhan at gamit sa Bataan.
Meron akong tatlong pulutong na 
reserba sa Bulacan.
 
Pwede na silang umalis bukas.
Mawalang galang na, pero kailangang  
umabot sila bago mag-Linggo.
 
Walang pakpak ang ating mga sundalo, Paco.
 
Ikaw muna ang bahala dito, Heneral.
 
Anong gagawin mo?
 
Kukuha kami ng tren.
 
No, no, over there.
 
The copra goes over there!
 
How many times must I repeat myself?
 
Heneral,

English: 
General, we need to send men
and ammunition to Bataan.
I have three reserve platoons in Bulacan.
They can ride tomorrow.
With all due respect, but they need
to reach Bataan before Sunday.
Our men cannot fly, Paco.
-Take command, General.
-What are you going to do?
I will get us a train.

Filipino: 
 
marunong ba kayo  mag-Ingles?
 
Excusez-moi
 
Uh… yes? What is it?
 
Parlez-vous français monsieur.
 
Apparently.
 
Je suis Général Antonio Luna
 
et c'est commandant...
 
Ne peux pas comprendre.
 
Oh damn it to hell, I said over there!
 
Ale, doon iyan!
It’s necessary to have  
extreme patience with indolence.
 
So… yes? What is it?
 
That train,
 
sequestered by the Americans, yes?
 
I’m not quite sure.
 
You’re quite not sure?
 
That’s quite correct, sir.
 
I am quite sequestering that train!
 
You’re what?

English: 
General, do you know how to speak English?
Excusez moi.
There! Over there!

Filipino: 
Don’t be absurd, sir. 
How can you sequester…
 
Baliw daw kayo Heneral.
 
Absurd?
 
Absurd?
 
Commandant Général of the Philippines absurd.
 
Arrest him!
 
W-w-w-wait. See, see, look, see here, my passport.
 
Read the signature on that document.
 
Oh my goodness!
 
Signed by Secretary of State, Lord Salisbury!
 
None other!
 
So my dear chap, if you would just release me…
 
Nauubusan na ako ng Ingles.
Arestuhin niyo na!  
Tangina naman oh!
 
Rapido!
Inglesin mo ako sa Bayan ko? 
Punyeta!
Parang mas masarap pa rin yung  
ensaymada dito eh!

English: 
He says you're crazy.
My English is running out.
Arrest him already, damn it!
Go on!
Quickly!
How dare you talk to me
in English in my own country!
This tea would go better with ensaymada.

Filipino: 
 
Heneral!
 
Ano, handa na lahat?
 
Ah...may problema po tayo.
 
Ano? Mga Amerikano?
 
Hindi po.
 
Mga opisyal po natin.
Inimbitahan po nila mga pamilya't kamag-anak 
nilang sumakay ng tren.
Wala na pong masasakyan 
ang mga tauhan natin.
 
Punyeta!
 
Mas bagay ensaymada diyan.
 
Tabi!
 
Tabi!
 
Mga inutil!
 
Hindi tayo mamamasyal!
 
Baba!
 
Baba!

English: 
General.
Is everything ready?
We have a problem.
The Americans?
No, sir. Our officers.
They invited their families on the train
for sightseeing.
There is no room for the troops.
Damn it!
Ensaymada is better with that.
Excuse me.
Out of my way!
Idiots!
We're not going sightseeing!
Out!
Out! Out!
Out! Out!

English: 
Out! Out!
That was a big headache.
That's just how Filipinos are.
Family comes first.
That's our biggest fault.
We risk our lives for our families.
But patriotism?
There are only a few patriotic soldiers
I've met in my life.
I remember one fight in Malabon.

Filipino: 
Maalala ko lang 'yun, 
sumasakit ang ulo ko.
 
Gano'n naman po ang mga Pilipino.
 
Laging inuuna ang pamilya.
 
At 'yun di ang sakit natin.
Kaya nating magbuwis ng buhay 
para sa pamilya
 
pero sa isang prinsipyong makabayan.
Mabibilang ko lang ang sundalong nakilala  
kong tunay na makabayan.
 
Minsan sa isang labanan sa Malabon.
 
Pansamantalang tumigil ang putukan

Filipino: 
 
para maghapunan ang dalawang kampo.
May isang Amerikanong Koronel na kumakain  
sa loob ng isang bahay
 
Good god, what is this?
 
I don’t know, Sir. The locals seem to love it.
 
Bring out the rations, private.
 
Yes, Sir.
 
This stuff smells atrocious.
Tingan natin kung sinong matapang 
sa mga tauhan natin.
 
Ngayon,
may pagkakataon tayong patunayan  
ang galing ng ating hukbo.
 
Sinong gustong sumugod sa kalaban?
 
Naghahapunan sila ngayon.
 
May isang koronel
 
sa loob ng bahay sa dakong kanluran ng bayan,
 
na pwede nating takutin.
 
Sinong gustong sumugod?

English: 
The fighting had stopped
around dinner time
There was an American colonel
who was having dinner in a house.
Let's see who amongst our men
are brave enough.
I'm giving you a chance
to prove our army's worth.
Who wants to attack the enemy?
They're having dinner.
There is a colonel
inside a house in the western side of town
who's a sitting duck at this moment.
Any volunteers?

Filipino: 
 
Wala ba sa inyong makabayan?
Wala ba sa inyong nagnanasang ialay 
ang kaniyang buhay para sa Pilipinas?
 
Pangalan?
 
Garcia po, Heneral.
 
Bihira ang katulad ni Tiniente Garcia,
ang Pilipinong handang gawin ang lahat 
para sa bayan.

English: 
Do we have no patriots here?
Is there no one
willing to die for this country?
Name?
Garcia, General.
There are only a few men
like Lieutenant Garcia.
One who's willing to give
everything for his country.

Filipino: 
 
Find out where this is coming from!
 
Yes, sir!
Heneral, bakit hindi mo na lang pinapatay 
kay Garcia yung opisyal?
Sapat ng malaman ng mga Amerikano na 
hindi tayo natatakot sa kanila.
 
Mabuhay ang Pilipinas!
 
Mabuhay!
 
Ipasok mo yan si Garcia sa mga tiradores.
 
Pasado yan!
 
Mabuhay si Heneral!

English: 
Why don't you let Garcia
just shoot the officer?
It's enough for them to know
that we are not afraid of them.
-Long live the Philippines!
-Long live!

English: 
Put Garcia in the sharpshooters.
He's qualified.
-Long live the General!
-Long live!
If only Filipinos were like him.
There are many like him.
Not enough, Joven.
Come in.
General.
It's time.
Let's continue this tomorrow, Joven.
Thank you, General.

Filipino: 
 
Mabuhay!
 
Kung gano'n lang ba lahat ng Pilipino...
 
Marami naman po ang katulad niya.
 
Hindi sapat ang bilang nila, Joven.
 
Come in.
 
Heneral,
 
oras na po.
 
Ipagpatuloy na lamang natin ito bukas, Joven.
 
Salamat po Heneral.

Filipino: 
 
May mga lasing ho kagabing nanggulo sa bayan.
 
Nagkasuntukan ho, kailangan ho silang arestuhin.
 
Yung isa nga po pala doon, kapatid po ninyo.
 
Sino?
 
Si Joaquin po.
 
Pustahan tayo, tungkol sa babae.
 
Marka ho ng isang Luna!
Alam mo bang muntik na kaming magkabarilan 
ni Dr. Rizal dahil sa babae.
 
Naikwento nga ho saakin ni Paco 'yun eh.
 
Nasa kulungan ngayon si Joaquin?
Oo, nagsisigaw pa nga hong  
kapatid niya kayo.
 
Hayaan mo siya doon.
 
Heneral, mag-ingat ho kayo.
 
Mukhang matindi yung haharapin niyo ngayon.
 
Alam ko.

English: 
Several drunk men
made a scene in town last night.
There was a scuffle,
so we had to arrest them.
One of them was your brother.
-Who?
-Joaquin, sir.
I bet it was over a woman.
The mark of a true Luna.
Dr. Rizal and l almost got into a duel
because of a woman.
So l heard from Paco.
Is Joaquin in jail?
-Yes. He kept yelling he's your brother.
-Leave him there.
Be careful, General.
This is going to be tough.

English: 
I know.
What took you so long?
Were you seen?
I've always been discreet.
Don't laugh.

Filipino: 
 
Bakit ngayon ka lang?
 
Nahalata ka ba?
 
Naging maingat naman ako.
 
Huwag kang tatawa.

Filipino: 
 
Mas maraming mawawala saakin.
 
Babae akong nasa edad na pagpapakasal.
 
At galing sa isang kilalang pamilya.
 
Umibig sa isang Indio.
Hindi ka kaya Indio.  
Mayaman ang pamilya ninyo.
 
Pero tama ako
 
umiibig ka?
 
Punyatero.
 
Nauuhaw ako.

English: 
I have more to lose.
I am a woman of marrying age.
And from a prominent family,
in love with an Indio.
You are not an Indio. Your family is rich.
But I'm right.
You love me.
Bastard.
I'm thirsty.

Filipino: 
Hindi pa ba ako sapat 
para sa uhaw mo?
 
Dusmiyo. Anong nangyari?
 
Trabaho.
 
Nabaril ka?
Bakit ba sa tuwing natatapos ang pagtatalik, 
bigla kang nagiging nanay?
 
Maldito, tinamaan ka ng bala.
 
Galos lang.
 
Demonyo. Hindi galos 'yan!

English: 
Am I not enough to satisfy your thirst?
What happened?
Work.
Were you shot?
Why is it that after making love,
you start acting like my mother?
You got shot.
Just a scratch.
This is not a scratch.

English: 
Now you sound like a
nagging wife.
Antonio.
The war is your wife.
I'm just a mistress.
Hey.
- It's cold.
-Go to hell.
Everyday I'm in hell
when I'm not with you.
Liar.
You think...
I enjoy fighting?
Yes, because you are a sadist.
The war is not my wife.
It's the cross I bear.

Filipino: 
Ngayon naman biglang kang naging 
isang talakerang asawa.
 
Antonio,
 
giyera ang asawa mo.
 
Ako ang kabit.
 
Huy,
malamig. 
- Magdusa ka diyan!
 
Araw-araw akong nagdudusa
 
kapag wala ka.
 
Sinungaling.
 
Sa tingin mo ba
 
nasisiyahan ako sa pakikipagdigma?
 
Oo, dahil sadista ka.
 
Hindi ko asawa ang giyera,
 
krus ko siya.

Filipino: 
Totoo ba ang sinabi mo na hanggang 
dito na lang 'to?
 
Isabel.
 
Hindi na tayo maaaring magkita ng ganito,
 
gano'n ba?
 
Tama.
Wala na tayong panahon para sa mga bagay 
na hindi natin kayang panindigan.
Mas malaki ang responsibilidad natin 
sa giyerang ito
 
kaysa sa damdamin natin para sa isa't-isa.

English: 
So this is where it ends?
Isabel.
We can't keep
seeing each other again like this.
Is that it?
Correct.
We do not have time for things
we cannot hold onto.
Our duties in this war are more important
than our feelings for each other.

Filipino: 
 
Sa susunod na magkita tayo,
 
isa kang sundalo
 
at ako...
 
isang tiga-Krus Roha.
 
Isabel.
 
Heneral.
 
Senyor Presidente.
Senyor Presidente, nais makipag-usap  
ng Schurman Commission
 
tungkol sa mga kundisyon.
 
Kundisyon?
 
Walang kundisyon!
 
Aba! Bakit walang kundisyon?
 
Sandali.
Sandali! Tahimik! 
Pabayaan natin siya magsalita.
Nais nilang isulong ang autonimiya 
para sa Pilipinas

English: 
The next time we see each other,
you are a soldier,
and I...
a woman of the Red Cross.
Isabel.
General.
Mr. President.
Mr. President, the Schurman Commission
wants to meet with us
-to discuss some terms.
-Terms?
-There are no terms!
-What do you mean, no terms?
Wait! Quiet! Let him speak.

English: 
They are offering some kind
of autonomy for the Republic.
To be a protectorate
under America.
-That would be treason!
-That would not happen.
According to our constitution,
sovereignty rests only with the Filipinos.
You're a traitor for proposing annexation.
I am not proposing it.
I am merely reporting it.
How can you trust him?
He worked for the Spanish government.
With people like these,
we don't need enemies.
America is the strongest nation
in the world.
Think of the advantages
for trade and economy.
How long are we going to keep fighting?
Many have died.
We are short on money, arms,
-and supplies.
-But not in spirit.
My men are committed.
Even Dr. Jose Rizal--

Filipino: 
 
na gawing itong protektorado
 
sa ilalim ng Amerika.
 
Kataksilan'yan!
 
Kataksilan!
 
Ayon sa saligang batas,
nasa kamay lamang ng Pilipino 
ang soberenia.
Traydor ka sa pagmumungkahi ng 
annexation.
 
Hindi ko naman iminumungkahi.
 
Ibinabalita ko lang.
Paano niyo napagkakatiwalaan ang 
taong katulad nito?
 
Dati niyang kasabwat ang Espanya.
Kung may ganito na tayo sa pangkat natin, 
hindi na natin kailangan ng kaaway!
 
Ang Amerika...
 
ang pinakamalakas na bansa sa buong mundo.
 
Mapapalawak natin ang ating ekonomiya,
 
kung makikipagkalakal tayo sakanila.
 
Hanggang kailan tayo makikipaglaban?
 
Ang dami nang namatay.
 
At kulang tayo sa pera,
 
sa armas, sa kagamitan.
 
Hindi sa lakas ng loob.
 
Buo ang tiwala ng mga tauhan ko!
 
Kahit si Dr. Jose Rizal...
Nasisikmura ba ng Gabinete ang  
ganitong kataksilan?

English: 
How can this assembly consider
something this treasonous?
-Are you calling me a traitor?
-And a coward.
I remember I saw your son in battle.
He deserted his post
while his comrades lay dying.
There are no cowards in my family.
My son never joined you in battle,
so you have no right
to insult my family, Antonio.
I was not insulting you.
I was stating the fact that treason
and cowardice runs in the family.
You're like your brother Juan.
Had he been in the country,
he would have been executed
for murdering his wife.

Filipino: 
 
Tinatawag mo ba akong traydor?
 
At duwag!
Naalala ko noong nakasama ko ang 
anak mo sa labanan
at iniwan niya ang kaniyang mga kasamahan 
na namamatay.
 
Wala akong anak na duwag!
At kailan man, hindi mo nakasama ang  
anak ko sa labanan.
Kaya wala kang karapatang laitin 
ang pamilya ko, Antonio.
 
Hindi panglalait ang totoo.
 
Talagang nasa lahi ninyo
 
ang traydor at duwag.
Magkapareho lang kayo ng kapatid  
mong si Juan.
 
Kung nasa Pilipinas lang siya,
binitay na siya dahil sa pagpatay  
niya sakanyang asawa.
 
Kaya, totoo din ang pangalan nyo!
 
Luna...

Filipino: 
 
Lunatiko!
 
Tama na!
 
Huminahon kayo!
 
Huminahon kayo!
 
Tama na 'yan!
Sa ngalan ng malayang Republika ng Pilipinas, 
ipinaguutos ko na arestuhin
 
ang traydor na ito!
 
At ikaw din.
 
Bakit pati ako?
 
Nasa kapangyarihan niya naman ito.
 
Kapitan, Kumandante,
 
arestuhin si Buencamino.
 
Koronel, Roman.
 
Sumama kayo saakin.
 
Hindi ako traydor!
 
Labag ito sa konstitusyon!
 
Sumama ka na
 
marami ka pang satsat!

English: 
You are true to your name.
Luna...
Lunatic!
Enough!
That's enough!
Calm down! Enough!
By the authority granted
by the Philippine Republic,
I order the arrest of this traitor.
And you too.
Why me?
It's within his authority.
Captain, Major, arrest Buencamino.
Colonel, Román.
Come with me.
I am not a traitor!
-This is unconstitutional!
-Just come with me.
And you shut up!

Filipino: 
Kung  magiging isang bansa man tayo,  
kailangan natin ng isang radikal na pagbabago.
 
Mga kapatid,
meron tayong mas malaking kaaway 
kaysa Amerikano:
 
Ang ating sarili.
 
Sariwang prutas at gulay!
 
Sir.
 
Huwag kang gagalaw!

English: 
If we are to become one nation,
we must go through a radical change.
Brothers,
we have an enemy
bigger than the Americans.
Ourselves.
Fresh fruits and vegetables!
Fresh fruits and vegetables! Sir!

English: 
Stop right there!
Sir?
Don't move.
General, do you want to buy a chicken?
Don't move.
Do as he says, old man.
Sir, what have I done?
Just keep quiet.
I can give you half price
for the chickens.
Tell him to shut up.
Okay. I'll give them for free.
That's what I'll do to traitors.
I will not hesitate.
No one is above the law.
Not even the President.

Filipino: 
 
Po?
 
Huwag kang gagalaw.
 
Heneral,
 
gusto niyo bang bumili ng manok?
 
Huwag kang gagalaw.
Manong, huwag ho kayong gagalaw 
kahit anong mangyari.
 
Senyor, ano pong kasalanan ko?
 
Manahimik na lang po kayo.
Kung gusto nyo po, kalahati na lang  
ang ibayad ninyo sa mga manok.
 
Sabihin mo sakanya, tumahimik siya.
 
Kahit 'wag niyo na lamang po bayaran, Senyor...
Ayan ang gagawin ko sa mga traydor 
at hindi ako magdadalawang-isip.
 
Walang nakakaangat sa Batas.
 
Kahit na Presidente.
 
Heneral, baka may makadinig.
 
Eh di makinig sila!

English: 
-General, people might hear you.
-Let them hear.
Have mercy, sir. Please don't hurt me.
Have mercy, sir.
Hush now.
Apologies.
For your trouble.
Have chicken for dinner.
Thank you so much, sir.
A true son of liberty
will never allow themselves
to be tied up like dogs.
They are worse than Americans,
those who place
their self-interests first,

Filipino: 
 
Maawa po kayo, Senyor.
 
Huwag niyo po akong sasaktan.
 
Maawa po kayo.
 
Tahan na.
 
Paumanhin po.
 
Para sa abala.
 
Salamat po.
 
Gawin niyo na pong hapunan ang manok.
 
Salamat po, Senyor.
 
Salamat po!
 
Ang tunay na anak ng kalayaan
ay hindi pumapayag na magpagapos  
na parang aso sa mga dayuhan.
Mas masahol pa sa mga Amerikano ang mga taong 
inilalagay ang pansariling interes,

Filipino: 
sumusumpa ng katapatan para lamang sa  
sariling relihiyon at tribo...
 
Ayan ang pagpapatunay
na hindi pa tayo handang pamunuan 
ang ating sarili.
 
Espero que acabe ya esta puta guerra.
 
De acuerdo.
 
Realmente no me
 
importa si los Americanos ganan la guerra
con tal de que sea 
Bueno para el negocio.
 
Excatemente.
 
Non gracias.
 
Mi prometido me ha invitado a Paris.
 
Te quedas a vivir allí?
 
Si.
 
Apres le mariage.
Que suerte tienes!  
Todo el mundo se quiere marchar.
 
Ilan pang mga sundalo ang dumating?
 
Isang libo't kalahati,
 
mula Pangasinan at Ilocos.

English: 
those who pledge allegiance
only to their regions and their tribes.
That is proof
that we are not ready
to rule ourselves.
-I hope this fucking war ends already.
-I agree.
I really don't care
if the Americans win the war,
-as long as it's good for business.
-Exactly.
No, thanks.
My fiancé has invited me to Paris.
-You're moving there?
-Yes.
After the wedding.
You're so lucky. Everybody wants to leave.
How many men arrived?

English: 
About a thousand and a half,
from Pangasinan and Ilocos.
Lieutenant Manuel Quezon brought us
about 400 men from Tayabas.
Everyone goes to you
now that Bonifacio is gone.
Procopio!
Mr. President, I will go ahead.
Where are you going?
To Arayat.
There's a feast I have to attend.
Still thinking about Andres Bonifacio?
I'm afraid it might happen again.
Our defenses are up for the three camps.
Here in Bagbag,
Pulilan,

Filipino: 
May dalang apat na daang tauhan mula  
Tayabas si Tiniente Manuel Quezon.
 
Sainyo na sila lahat pupunta,
 
ngayong wala na si Bonifacio.
 
Procopio!
 
Magpapaalam na po ako.
 
Saan ka pupunta?
 
Sa Arayat po.
 
May pista lang po akong sasaluhan.
 
Iniisip mo pa rin ba si Andres Bonifacio?
Nangangamba lang akong may  
kasunod pa 'yun.
 
Sapat na po ang depensa sa tatlong kampo,
 
dito sa atin sa Bagbag,
 
Pulilan
 
at sa hanay ni Heneral Del Pilar
 
sa Quinga.

Filipino: 
Pero kinakailangan pa po natin 
ng karagdagang tauhan.
Magpadala ka nga ng telegrama 
kay Heneral Mascardo.
 
Sabihin mo sakanya
 
magsama kako siya ng dagdag na pwersa
 
mga kawal para sa Quinga at dito sa Bagbag.
 
Heneral,
 
Nagpunta pong Arayat si Heneral Mascardo.
 
Bakit?
 
Wala po siyang sinabi.
 
Pero ang alam ko po, may pista po sa Arayat.
 
Heneral Mascardo,
 
telegrama po mula kay Heneral Luna.
 
Anong sabi?
Pinababalik po kayo sa Bagbag 
sa madaling panahon
 
kailangan daw pong magpadala ng tauhan.
Kararating ko lang dito, 
aalis nanaman ako?
At tsaka, wala na daw pong panahon 
para sa pistahan.
 
Tignan mo nga 'yang yabang ng Luna na yan.
Kung makautos akala mo hindi kapwa 
Heneral ang kausap.
 
Sabihin mo sakanya
 
Hindi lang pista ang dinayo ko dito.

English: 
and with General del Pilar's troops
in Quinga.
But we still need more troops.
Send a telegram to General Mascardo.
Tell him
to send more troops
to Quinga and here in Bagbag.
Sir,
General Mascardo
is headed for Arayat.
Why?
He didn't say.
But there's a feast today in Arayat.
General Mascardo.
A telegram from General Luna.
-What does it say?
-He's ordering you to return Bagbag.
Additional troops are needed.
I just got here and he wants me to leave?
He also said
there's no time for festivities.
Look at that Luna's arrogance.
You'd think he wasn't talking
to a fellow general.

English: 
Tell him I didn't come for the feast.
I have to inspect our troops
here in Arayat.
I'll return to Bagbag when I'm done.
While the Americans advance,
our troops will slowly retreat
to a fortress in the Cordillera Mountains.
By the time the enemies reach North,
our defenses would have been fortified.
If we can't surpass them
in numbers and technology,
we will beat them with tactics.
We need to dig trenches
from Caloocan to Novaliches.
From Arayat, sir.
I am just waiting
for the President's approval.
What a mess.
-I hope he approves it.
-He must.
General.
Kindly ask Mascardo
if he understands Tagalog.
Or do you understand Spanish more?

Filipino: 
Kailangan ko rin magsiyasayat ng mga sundalo  
dito sa Arayat.
Babalik akong Bagbag, kapag tapos  
na ang trabaho ko dito.
 
Sa pagsulong ng mga Amerikano
 
unti-unting aatras ang buong pwersa natin
habang nagtatayo ng isang malawak na 
kuta sa Cordillera.
 
At pagdating ng kalaban sa Norte,
 
buo na ang depensa.
 
Hindi man natin sila malalamangan
 
sa bilang o sa teknolohiya,
 
tatalunin natin sila sa taktika.
 
Kailangan pa nating maghukay ng mga trintsera
 
magmula sa Caloocan hanggang sa Novaliches.
 
Galing pong Arayat.
Hinihintay ko na lang pahintuloy  
ng Presidente
 
para maipatupad ito.
 
Malaking gulo 'to.
 
Sana po'y pumayag sila.
 
Dapat.
 
Heneral.
Pakitanong mo nga kay Mascardo kung 
nakakaintindi siya ng Tagalog.
Baka naman daw po mas nakakaintindi  
kayo ng Espanyol
 
kasi malinaw naman daw po ang..
 
Nakakaintindi ako ng Tagalog!

English: 
-It was clear--
-I understand Tagalog.
I will return when I'm done here.
He doesn't have authority over me.
I'm the commander of Pampanga.
The President gave him authority
over the troops...
...but not over generals like him.
Is that so?
Rusca!
Ride to Arayat.
Tell to that Mascardo's face
that I will...
...have you arrested for stubbornness.
Is that a threat?
General, what's important
is you return to Bagbag
and send reinforcements
before the Americans attack.
I was about to leave
if not for that Luna's arrogance.
Who is he to give me orders?
If he wants a fight I'm not backing down!
Román!

Filipino: 
 
Babalik ako ng Bagbag pagkatapos ko dito!
 
Sabihin mo sa kanya,
walang siyang kapangyarihan saakin dahil ako  
ang kumandante ng Pampanga.
Binigyan nga siya ng awtoridad ni Presidente Aguinaldo  
sa mga sundalo pero...
... pero sa opisyal na katulad niya, 
wala kang karapatan magbigay utos.
 
Gano'n ba?
 
Rusca!
 
Tumakbo ka sa Arayat
at sabihin mo sa mukha ng Mascardong 
na yan na pwede ko siyang...
 
... ipaaresto dahil sa katigasan ng inyong ulo.
 
Hinahamon ba niya ako?
Heneral, ang mahalaga ho dito'y 
makabalik ho kayo ng Bagbag
upang sa kayo'y makapagpadala ng mga tauhan 
bago umatake ang mga Amerikano.
Eh aalis na dapat ako kundi dahil sa  
kayabangan ng Luna na yan eh!
 
Sino ba siya para utusan ako?
Aba'y kung naghahamon siya, 
'di ako aatras!
 
Roman,
magpadala ka ng telegrama sa lahat ng mga opisyales 
sa ilalim ni Heneral Mascardo
 
at sabihin mo sa kanila

Filipino: 
na inuutusan ko silang magpulong sa  
punong himpilan ng Pampanga ngayong gabi.
 
Lahat sila ay nasa ilalim ng kapangyarihan ko,
 
kaya walang dapat na tumutol!
 
Rusca,
pumunta ka sa opisina ni Presidente Aguinaldo 
at sabihin mo sa kanya...
...balak daw hong arestuhin ni Heneral Luna 
si Heneral Mascardo
 
kapag di pa daw po siya sumunod sa utos.
 
Hindi maganda 'to,
Baka naman isipin ng mga Amerikano 
na nagkakagulo tayo
 
sa sarili nating ranggo.
 
Totoo naman, 'di ba?
 
Punyeta!
Kung naghahanap ng away yung  
hayop na 'yun,
 
Ibibigay ko sa kanya!
 
Tabi!
 
Itigil niyo yan!
 
Kawal!
 
'Wag niyong susundin ang utos ni Luna.
 
Kunin niyo ang mga armas ninyo!
 
Ano pang hinihintay niyo?
 
Tawagin mo si Kapitan Janolino.
Sabihin mo sa kanya, itipon niya lahat 
ng mga sundalo papuntang Bagbag
 
sumama sila lahat sa akin.
 
Sabihin mo kay Luna, mas mabuti pang...
...ikulong mo na lang daw siya sa kabaong 
dahil habang buhay siya sa Presidente

English: 
Send a telegram to every official
under Mascardo and tell them
they are to report to the main
headquarters in Pampanga tonight.
They are all under my command
so they cannot disobey.
Rusca,
inform President Aguinaldo that...
General Luna plans to have
Mascardo arrested if this continues.
This is bad.
The Americans will think
there's confusion amongst our ranks.
It's true, isn't it?
Damn it!
If that bastard is looking for a fight,
I will give it to him.
Move away!
Stop the music! Soldiers!
Do not follow Luna's orders.
Arm yourselves!
What are you waiting for?
Get Captain Janolino.
Tell him to gather the soldiers
headed for Bagbag
and have them report to me.

Filipino: 
 
o kapwa Caviteño lang daw siya makikinig.
Ano bang iniisip niya? 
Ibang bansa na ang Cavite?
Tinipon na po ni Mascardo ang sundalo't opisyales. 
Papunta na silang Guagua.
 
Anong ginagawa niya sa Guagua?!
Kung gusto mo daw siyang makausap, 
sa Guagua siya maghihintay.
 
Ilan ang mga tauhan natin ngayon?
 
Andito po si Jose and Manuel Bernal.
 
Kapitan.
 
Kumandante.
 
Wag kayong mag-alala, Heneral.
 
Tapat po kami sa inyo.
May mga ilang sundalo na nagbabantay  
sa tulay.
 
Si Kapitan Rusca hindi pa po nakakabalik.
 
Jose?
 
Maiwan ka dito kasama ng ilang tiniente
 
bantayan niyo ang tulay.
Lahat ng mga natitira, sumama sa akin 
sa Guagua!
Magpadala ka ng telegrama kay Alejandrino  
at sabihin mo sakanya
 
kailangan ko ng tiradores sa Guagua.
 
Opo.
 
At magdala na rin tayo ng kabaong.

English: 
Tell Luna that...
He'd rather lie in a coffin,
because he will only take orders
from the President or fellow Caviteños.
Idiot! Does he think Cavite
is a different country?
He has gathered his troops and officers.
They're heading to Guagua.
-What's he gonna do there?
-If you want to face him, he'll be there.
-How many men do we have now?
-The Bernal brothers are here.
-Captain. Major.
-General.
Do not worry, General. We are behind you.
There are some men
stationed at the bridge.
Rusca hasn't returned yet.
-Jose?
-General.
Stay here with a few lieutenants
to oversee the bridge defenses.
Everyone else come with me to Guagua.
Send a telegram to Alejandrino.
-I need the sharpshooters in Guagua.
-Yes, sir.
And let's bring a coffin.

Filipino: 
Mukhang magkakaroon po ng malaking 
kaguluhan sa may Guagua.
Nag-aabang na po si Heneral Mascardo  
kasama ang mga sundalo niya
 
sa pagdating ni Heneral Luna.
 
Kailangan mo na magpasya.
 
Heneral Luna,
humihingi po kami ng paumanhin sa ngalan  
ni Heneral Mascardo
 
Mga tiga-Krus Roha.
 
Alam ko.
 
Heneral,
hindi ho maaaring magkaroon ng ganitong 
gulo sa pagitan ng kapwa Pilipino.
 
- May punto siya, Heneral.
- Hindi ko ginusto 'to, Kumandante. 
- May punto siya, Heneral.
 
Isa...
 
Binibini...

English: 
There's trouble brewing in Guagua.
General Mascardo has armed his troops
and is waiting for General Luna.
You have to decide.
General Luna.
We apologize
on behalf of General Mascardo.
-Women of the Red Cross.
-I know.
General, we do not want fighting
amongst fellow Filipinos.
-She has a point, General.
-I didn't ask for this, Major.

Filipino: 
 
Heneral.
 
Sabihin mo kay Heneral Mascardo
 
na binibigyan ko pa siya ng isang pagkakataon
 
para sumuko ng mapayapa.
 
Nasa mga kamay niya ang lahat.
 
Naiintindihan ko kayo mga Binibini
 
pero huli na ang lahat.
Sa Presidente lang ako susunod at hindi sa mga taong 
katulad ni Luna.
 
Ano ba talaga ang pinag-aawayan ninyo?
 
Isabel.
 
Bahala kayo ni Antonio, Tomas.
 
Para kayong mga bata.
 
Heneral.
 
Paco.
 
Bakit po?
 
Magpadala ka nga ng telegrama sa Bagbag.

English: 
Isa--
- Miss.
- General.
Tell Mascardo I'm giving him
one more chance to surrender peacefully.
It's all in his hands.
I understand, ladies.
But it's too late.
I'll only take orders from the President,
not to someone like Luna.
What are you really fighting about?
Isabel...
To hell with you two, Tomas.
You're acting like children.
General.
Paco.
What is it, sir?

Filipino: 
 
Alamin mo ang sitwasyon nila doon.
 
May bilin po ba kayo?
 
Kamustahin mo na lang sila.
 
Andiyan na ang mga Amerikano!

English: 
Send a telegram to Bagbag.
-Find out their situation.
-Do you have orders?
Just find out how they are.

Filipino: 
 
Ang mga Amerikano.
 
Andiyan na ang mga Amerikano!
 
Sige!
 
Barilin ninyo ako!
 
Ito na ako!
 
Barilin ninyo ako!
 
Bilis!
 
Heneral Tomas Mascardo!
 
Nandito ako para arestuhin ka
sa ngalan ng Hukbong Sandahatan 
ng Republika ng Pilipinas.
 
Magpakita ka!

English: 
Americans.
The Americans are here!
Go ahead,
shoot me.
I'm here.
Shoot me.
Now!
General Tomas Mascardo.
I'm here to arrest you
in the name
of the Philippine Republic Army.
Show yourself.

Filipino: 
 
Magandang gabi Heneral Luna.
 
Magandang gabi rin.
 
Umaasa akon na susuko ka ng mapayapa?
 
Sinabi ko na sayo
Kung gusto mo akong ipakulong, 
magdala ka ng kabaong.
 
Baliw ka talaga, Luna.
 
Sinusunod ko lang ang gusto mo.
 
Napapaligiran ka ng mga tauhan ko.
 
Ilan ba kayo?
 
Labing-lima?
 
Dalawampu?
 
Tomas,
 
Ikaw lang ang kailangan naming barilin
 
at ito ka nasa harap ko.
 
Dahan-dahan.
 
Isipin mong mabuti ang gagawin mo.

English: 
-Good evening, General Luna.
-Good evening too.
I trust that
you will surrender peacefully.
I told you if you want to arrest me,
bring a coffin.
You really are insane.
That's your request.
You're surrounded by my troops.
How many men do you have?
Fifteen?
Twenty?
Tomas.
We only need to shoot you,
and you're standing right in front of me.
Easy.

English: 
Think carefully.
You know what to do.
We can easily--
First Battalion Sharpshooters, sir.
What now?
-You son of a bitch.
-Wait!
Wait.
General.
General Tomas Mascardo,
under orders from President Aguinaldo...

Filipino: 
 
Alam niyo na ang gagawin nyo!
 
Kayang-kaya nating ubusin-
 
Heneral,
 
Ano na?
 
Walang hiya ka talaga!
 
Sandali!
 
Sandali.
 
Heneral Tomas Mascardo,
sa utos ni   
Presidente Emilio Aguinaldo—

English: 
Thank you, Tomas.
Just in time, Rusca.
General,
I ran into Paco.
There's terrible news.
The Americans have attacked
Bagbag and Quinga.
Both camps are in grave danger.
Joven! Over here!

Filipino: 
 
Salamat, Tomas.
 
Buti na lang, Rusca.
 
Heneral,
Nag-abot ho kami ni Paco, may 
masama pong balita.
Nilusob ho ng Amerikano ang  
Bagbag at Quinga.
Kaya nanganganib daw po ang  
dalawang kampo.
 
Joven!
 
Dito.

English: 
Damn it, where are the reinforcements?
Don't!

Filipino: 
 
Punyeta!
 
Nasaan ang mga dagdag na kawal?
 
Huwag!
 
Joven!

Filipino: 
 
Joven!
 
Saan ka pupunta?
 
Dito ka lang!
 
Abante!
 
Bantayan niyo ang entrada!
 
Nasaan ang ibang mga tao?
Dumiresto na sila ng Quinga, para  
tulungan si Goyong.
 
Joven.
 
Heneral.
 
Nakakakilos ka pa ba?

English: 
Joven!
Joven, where are you going? Stay here!
Stay here.
Stay here.
Forward!
Guard the entrance!
Where are the rest?
They went to Quinga to help Goyong.

Filipino: 
 
Mediko! Dito!
 
Heneral!
 
Heneral, handa na po kami.

English: 
-Joven.
-General.
Can you move?
Medic! Over here!

English: 
General!
General, the Americans have taken Quinga.
General del Pilar and his men
has retreated to San Fernando.
Is this our fate, Paco?
We fight with our enemies.
We fight with our allies.
It's exhausting.

Filipino: 
 
Nakuha na po ng mga Amerikano ang Quinga.
Sina Heneral Del Pilar po, 
umatras na po sa San Fernando.
 
Ganito ba talaga ang tadhana natin, Paco?
 
Kalaban ang kalaban.
 
Kalaban ang kakampi.
 
Nakakapagod.
Hindi napigilan ni Luna ang pag-abante 
ng mga kalaban

English: 
Luna has not been able to stop
the enemy's advance.
We should ask for a cease fire
so we can talk with the Americans.
Granted we are at a disadvantage,
but how much is America
willing to sacrifice?
Do you know
how much it cost them
to wage this war?
General Luna is here.
A minute.
Gentlemen.
Bring your glasses.
Twenty-four hours jail time
is too short, I see.

Filipino: 
 
Kailangan humingi tayo ng tigil putukan
 
para makipag-usap sa mga Amerikano.
Sabihin na natin na mas marami  
ang mawawala sa atin.
 
Pero hanggang saan ang kaya ng Amerika?
Alam niyo ba, kung gaano kalaki ang 
ginagastos nila sa giyerang ito?
 
Si Heneral Luna po.
 
Saglit lang kamo.
 
Mga Ginoo.
 
Dalhin niyo ang mga baso niyo.
Ang bilis pala ng bente-kwatro oras  
na pagkabilanggo.
 
Kaya nga sumuko ako ng mapayapa.
 
Alak?

English: 
That's why I surrendered peacefully.
Brandy?
Mr. President.
I would like to resign
as head of the Army.
Why?
It's impossible for me to do my job
under these circumstances.
Especially when I just heard
that the traitors Paterno and Buencamino
have been set free.
They are respectable citizens.
They have contributed
resources to our cause.
They promoted annexation
under the American flag,
while our soldiers and I
are out there fighting
the very same enemy.
I will not accept such treason
while I'm alive.
General Luna.

Filipino: 
 
Senyor Presidente,
Nais kong bumitiw bilang Puno ng  
Hukbong Sandatahan.
 
Bakit?
Imposibleng matupad ang tungkulin ko 
sa sitwasyon na ito.
Ano pa't nabalitaan ko na, 
nakalaya na rin ang dalawang traydor
 
na sina Paterno and Buencamino.
 
Kagalang-galang silang mga mamamayan.
 
Nag-ambag sila ng pera at kagamitan sa---
Isinusulong nila ang aneksasyon 
sa ilalim ng Amerika.
 
Habang ako at ating mga sundalo
ay nakapain na nakikipagdigma sa  
bansang kinakaibigan nila.
Hindi ko matatanggap ang kataksilan na 'yan, 
hangga't nabubuhay ako.
 
Heneral Luna,
 
isa kang henyo pagdating sa labanan
 
pero wala kang alam sa politika.

Filipino: 
Kung pagpapalaya sa mga traydor  
ang pakiki-politika
 
ayoko maging bahagi niyan.
 
Pasensya ka na Heneral Luna
 
di ko matatanggap ang iyong pagbibitiw.
- Pero hindi 'yan ang nakiki...  
- Ikaw lang ang maaaring
 
mamuno ng ating hukbo.
 
Kailangan ka ng Inang Bayan.
 
Kung gano'n, pabayaan mo ako mamuno!
 
Pabayaan mo akong magturo ng tamang disiplina!
 
Pagpasyahan na ninyo
 
ang plano kong magtayo ng kuta sa Norte.
Ito lang ang pag-asa natin laban 
sa mga Amerikano.

English: 
You are a military genius,
but you don't understand politics.
If setting traitors free
is how you define politics,
then I want no part of it.
I'm sorry, General Luna,
but I can't accept your resignation.
-But I cannot--
-You are the only one
who can lead our Army.
Our country needs you.
Then allow me to lead.
Allow me to instill discipline!
And please approve
my plan to erect a fortress up North.
That is the only way
of defeating the Americans.

English: 
What can you tell me about General Luna,
aside from what we've already seen?
We have something to confess.
We believe he has a hidden agenda.
This happened recently.
General Luna lost his temper
in front of everyone at the plaza.
What else is new?
He said

Filipino: 
 
Anong masasabi niyo kay Heneral Luna,
 
maliban sa mga bagay na alam na natin?
 
May pagtatapat po kami sa inyo.
Napag-alaman namin na may  
masamang siyang balak.
 
Naganap ito kamakailan lang.
 
Nag-init ang ulo ni Heneral Luna
 
sa harap ng tao sa plaza.
 
Ano'ng  bago doon?
 
Sabi niya
hindi daw siya magdadalawang-isip na barilin 
ang sinumang traydor sa bansa

English: 
he would not hesitate
to shoot all traitors,
even if it was you, Mr. President.
And there are rumors that...
he's thinking of proclaiming himself
as a dictator to replace you.
Where did you hear this?
I myself witnessed
his outburst at the plaza.
We heard from other officers
about his plans
of becoming a dictator.
That's not true.
You know Luna.
He can't control his outbursts
but his words are just air.
It may just be air to us,
but Luna means what he says.
And we all know
he can be blinded by anger,
like a raging bull.
Luna is my most capable general.
There's Goyong.

Filipino: 
 
kahit na po kayo, Senyor Presidente.
 
May bali-balita na...
binabalak niyang iluklok ang kaniyang sarili 
bilang Diktador
 
kapalit ninyo.
 
Sino ang  nag-sabi?
Ako mismo ang nakasaksi, 
sa pagbabanta niya sa plaza.
Narinig po namin mula sa  
ibang mga opisyales
ang tungkol sa pagbabalak niyang 
maging Diktador.
 
Hindi totoo yan.
 
Kilala niyo naman si Luna,
 
hindi yan makapagtimpi
 
kahit na puro hangin lang ang salita niya.
 
Maaring hangin nga ito sa pandinig natin
 
pero para kay Luna, totoo lahat 'yun.
At alam natin na nabubulag siya  
sa kaniyang galit
 
parang baliw na toro.
 
Si Luna ang pinakamahusay kong Heneral.
 
Nariyan naman si Goyong.
 
Si Ricarte.
 
At nandito rin ako.

Filipino: 
 
Huwag natin kalilimutan
na iniwan ni Luna ang kaniyang pwesto 
sa Bagbag,
 
kaya nasakop ito ng mga Amerikano.
 
Kawawa naman ang ating bayan
 
kung nag-iisa siyang puno ng militar
Walang magandang idudulot ang  
pamumuno ni Luna.
Kailangan natin siyang palitan, 
sa ikabubuti nating lahat.
 
Kung pwede lang...
 
Salamat mga Ginoo.
Kailangan ko muna ng panahon 
para mag-isip.

English: 
-And Ricarte.
-I'm here too.
Let's not forget
that he abandoned his post in Bagbag,
resulting in great losses.
Our country would be in a sad state
if only one man is capable
of leading the military.
Luna does more harm than good.
He must be replaced
for the benefit of everyone.
If only we could...
Thank you, gentlemen.

Filipino: 
 
Lintik!
 
Sino ba 'yang katok ng katok?!
Lintik ka rin, kanina pa ako 
katok ng katok!
 
'Nay?
 
Napadayo po kayo?
 
Mi Antoñito.
 
Patingin nga.
 
Mabubuhay ka pa naman.

English: 
I need time to think.
Damn it!
Who the hell is knocking?
I've been knocking forever.
Mother.
What brings you here?
My little Antonio. Let me see.

Filipino: 
 
Pinakulong mo daw si...
 
Mascardo ho?
- Oo, pagkatapos...  
- Hindi.
 
Si Quinito ang kuya mo.
Nakipag-away daw dahil sa  
isang babae?
 
Oho.
 
Lasing?
 
Nakalaya na?
 
Dalawang gabi lang naman siya nakulong.
 
Mabuti.
 
Walang nakakaangat sa batas.
 
Opo.
 
Mukhang hapong-hapo ka
 
namayat ka rin.
 
Nakakatulog ka pa ba?
 
Nasa gitna tayo ng dimaan, Inay.
 
Alam ko.
Binigyan ka namin ng ama mo ng 
magandang edukasyon.
 
Sa kabila ng lahat,
 
pinili mong sumabok sa ganitong gulo.

English: 
You'll live.
-I heard you had him arrested--
-Mascardo?
-Yes, after--
-No.
Quinito, your brother.
- Was it over a woman?
- Yes.
Was he drunk?
He's out?
He was there for two nights.
Good.
No one is above the law.
Yes.
You look haggard.
And you lost weight.
Do you still get to sleep?
-We're in the middle of a war.
-I know that.
Your father and I gave you
a good education.
And yet,

Filipino: 
 
Ito ang tadhana ko, Inay.
 
Ito nga ba?
 
Maupo ka.
 
Ipikit mo ang iyong mga mata.
 
Pikit.
Naaalala mo pa ba ang mga Pasko 
natin sa Binondo?
 
Ang ate mo.
 
Numeriana.
 
Ang mga regalo sa Belen.
 
Ang musika sa bahay.
 
Ang byolin ni Kuya Manuel.

English: 
you still chose to be
in the middle of this mess.
It's my destiny, Mother.
Is it?
Sit down.
Close your eyes.
Close them.
Do you remember
our Christmases in Binondo?
Your sister.
Numeriana.
The gifts by the Nativity.
The music.

English: 
Manuel's violin.
All the delicious food.
Jose and Joaquin.
Who could never wait to touch the food.
My beloved father,
always smiling,
holding his cigar.
And Juan.
If only I could be with them again.
Our Christmas Eve was always filled
with happiness back then.
Do you remember those times?
Yes, Mother.
And we allowed you and Juan
to study in Europe.

Filipino: 
 
Ang napakasarap na pagkain.
 
Sina kuya Jose at Joaquin.
 
Na palaging hindi makapag-antay.
 
Ang mahal kong si Itay,
 
na laging nakangiti
 
hawak ang kaniyang tabako.
 
At...
 
si Juan.
Kung pwede ko lang sana silang 
makasama muli.
Punong-puno ng kasiyahan ang  
pagsalubong natin sa umaga
 
Naalala mo lahat ng iyon?
 
Opo.
At hinayaan namin kayo ni Juan na 
makapaglakbay sa Europa.
Kung saan namulat ang aming isipan 
tungkol sa kalagayan ng Pilipinas.

Filipino: 
Nagsimula sa isang hangarin na makamit 
ang karapatang pantao
 
sa ilalim ng Espanya,
 
hanggang sa namulat sa katotohanan...
dala ng walang tigil na pang-aalipusta ng mga 
Kastila sa Kayumangging balat
 
na wala tayong pinagkaiba sa kanila.
 
Ngunit lahat ng pangarap ay nabasag
 
sa pagpatay nila kay Dr. Jose Rizal.
 
Nalulungkot ako tuwing naalala ko siya,
 
at ang kanyang pag-aalay ng buhay.
My idolized country,  
sorrow of my sorrows,
 
Beloved Filipinas,
 
hear my last goodbye.
 
There I leave you all,
 
paalam magulang at mga kapatid
 
kapilas ng aking kaluluwa at dibdib.
 
Mga kaibigan, bata pang maliit
 
sa aking tahanan hindi na masisilip,

English: 
Where our minds were awakened
about the state of the country.
It all began with a dream
to win our rights under the rule of Spain.
Until we woke up to the truth,
due to the ceaseless
oppression of the Spaniards.
That we are no different from them.
But those dreams were shattered
when they assassinated Dr. Jose Rizal.
I feel sad whenever I think of him,
and his sacrifice.
My idolized country,
sorrow of my sorrows,
beloved Filipinas,
hear my last goodbye.
There l leave you all.
Goodbye, dear parents,
brother and sisters,
fragments of my soul.

English: 
Childhood friends in the home now lost.
Give thanks that I rest
from this wearisome day.
Goodbye, sweet foreigner,
my friend, my joy.
Farewell, loved ones,
to die is to rest.
This is the biggest sacrifice of all.
But that is not the only way
of showing your love for the country
Your brother Juan knows that.
But Juan also knows the Filipino mind.
We're all divided and blind
to the concept of nationhood.
He knows we will not wake up
until someone sacrifices himself
for the country.
In our travels in Europe,
it became clear how big our failure was.

Filipino: 
 
Pagpapasalamat at napahinga rin;
 
Paaalam estrangherong kasuyo;
 
Paalam sa inyong mga ginigiliw,
 
mamatay...
 
ay siyang pagkakagupiling.
Ito ang pinakamalaking sakripisyo  
sa lahat.
Ngunit hindi lang iyon ang paraan para  
ipakita ang pagmamahal sa bayan.
 
Alam yan ng kapatid mong si Juan.
 
Pero alam rin ni Juan ang ugali ng mga Pilipino.
Na tayo't watak-watak at walang malay 
sa kaisipang bansa.
Alam niya na hindi mamumulat ang 
diwa ng Pilipino
 
kung walang magsasakripisyo para sa bayan.
 
Sa paglibot namin sa Europa,
naging malinaw kung gaano kalaki ang 
pagkukulang nating lahat.
 
Alam ko ang sinasabi mo, iho.
Ito ang bunga ng pagmamahal  
niyo sa amin, Inay.

Filipino: 
 
Kami ni Juan.
 
Ang aming adhikain.
Kayong dalawa ang naging pinakamalapit 
sa mga magkapatid.
 
Kung tutuusin ay,
 
kami ang nagkalapit ng landas.
 
Landas, Antoñito?
 
Tadhana ba talaga ito o sinadya mo?
 
Isa ka ng mahusay na doktor.
May payapayang buhay na naghihintay 
sayo sa isang banda
 
pero heto ka at nakikipaglaban.
 
Hindi gusto ng ilang politiko at negosyante
 
ang iyong pamamalakad.
 
Masyado ka daw mayabang
 
marahas.
Nababaliw ka na sa hawak  
mong kapangyarihan.
 
Mga paninira lang iyan.
 
Minsan may kailangang masagasaan
 
para matupad ang trabaho ko.

English: 
I know what you're saying, son.
These are the fruits
of your love for us, Mother.
Juan and I.
Our convictions.
You and Juan we're always the closest.
In some ways,
we share the same destiny.
Destiny, Antoñito?
Is this destiny or is it your choice?
You're a skilled doctor.
There's a peaceful life waiting for you,
but you choose to wage war.
Some politicians and businessmen
don't like the way you run things.
They say you are too arrogant and strict.
They say you are mad with power.
Those are just rumors.

Filipino: 
 
Narinig ko kay Quinito.
 
Posibleng ang Presidente,
 
ay kasabwat sa mga nagbabalak.
 
'Di gano'n katanga si Aguinaldo, Inay.
 
Ginagalang namin ang isa't-isa.
 
Pareho kami Mason.
 
Tulad ni Andres Bonifacio?
 
Ito.
 
Suotin mo din ito..
Wala na ang iyong itay, 
pati na ang kuya mong si Manuel.
 
Ayokong may mangyari sa mga anak kong
kasangkot sa digmaang ito, 
sa inyo ni Juan.

English: 
Sometimes I have to step on some toes
to get my job done.
I heard from Quinito
that the President himself
is plotting against you.
Aguinaldo is not stupid.
We respect each other.
We are both Masons.
Like Andres Bonifacio?
Here.
Wear this.
Your father is gone.
And your brother Manuel too.
I don't want anything to happen
to my children because of this war.
You and Juan.

Filipino: 
 
Ang taong may damdamin ay hindi alipin
Nagwakas na ang magagadang araw  
ng mga Rosas
Nagsimula na ang busilak ng mga gabi  
ng ating matinik
 
na pakikipamuhay sa ating bayan.
 
Ang lupang tinubuan,
 
ang asul na kalangitan,
munting kaparangan, isang lupain ng sining 
at damdamin

English: 
A person who has feelings is not a slave.
The beautiful days of roses
have come to an end.
The nights of our thorny
coexistence has begun.
Our native land,
the blue skies,

English: 
green fields, a land of art and feelings.
-Has everyone left?
-Yes, sir.
Only the Kawit Brigade will remain.
Soon,
for love of our motherland.
Dismissed!
As if by some hidden message,
we are snatched by a hidden hand,
and tossed about like leaves
in a stormy wind.
I am asking for an assurance
of your loyalty.
Can l rely on you?
Yes, Mr. President!
Soon...
Dismissed!
...we will all just be whirlwinds of dust.

Filipino: 
Nakaalis na ba ang karamihan 
sa mga tauhan?
 
Opo.
 
Brigada na lang ng Kawit ang maiiwan.
 
Hindi magtatagal,
 
na sa pag-ibig sa Inang Bayan,
 
Despedido!
 
huwaring dala ang isang lihin na mensahe
 
ginagit tayo ng isang nakakubling kamay
at itinapon na parang mga dahon  
sa gitna ng siwa
Humihingi ako ng katiyakan ng  
katapatan ninyo,
 
aasahan ko ba kayo?
 
Opo, Senyor Presidente!
 
Hindi magtatagal...
 
Despedido!
At magiging nagaalipuyong mga alabok 
na lamang tayo

Filipino: 
Hindi ko na maalala kung kailan ko 
isinulat ang tulang iyan
 
Heneral, may tanong po ako sa inyo.
Madalas niyo po bang iniisip na laging 
nasa panganib ang buhay ninyo?
 
Dahil sa giyera?
 
Dahil sa prinsipyo.
 
Araw-araw.
Dalhin mo ang linya mo dito, 
sa kabilang pampang ng ilog
 
Heneral,
 
dalhin mo ang mga tuhan mo dito.
 
Adelante.
 
Mula po kay Presidente Aguinaldo.

English: 
I can't remember
when I wrote that poem.
General, I have a question.
Do you often think
that your life is in danger?
Because of the war?
Because of principles.
Every day.
Bring your troops here,
on the other side of the river.
Bring your army here.
Yes, General.
Come in.
From President Aguinaldo.

Filipino: 
 
Mga ginoo, magandang balita!
 
Magtatayo ng bagong Gabinete ang Presidente
at pinapapunta ako sa Cabanatuan  
para pamunuan ito.
 
May nangyayari na!
 
Mabuhay tayong lahat!
 
Tiniente Manuel Quezon.
 
Nagkita rin tayo.
 
Senyor Presidente.
 
Natanggap mo ba ang mga bilin ko?
 
Opo.
Papunta na kaming San Isidiro, 
kasama ang pangkat ko
 
Maiiwan po ba ang mga sundalo niyo?
 
My dearest Mother...
 
Heneral.

English: 
Gentlemen, I have great news.
The President
is establishing a new cabinet
and has asked me
to go to Cabanatuan to lead.
Things are moving forward.
-Finally!
-Congratulations!
Congratulations!
Lieutenant Manuel Quezon.
It's been a while.
Mr. President.
-You received my orders?
-Yes, sir.
My men and I are on our way to San Isidro.
Your guards are staying behind?

Filipino: 
 
Handa na po kami,.
 
Heneral.
 
Koronel,
hindi po ba kayo napapagod sa  
pakikipaglaban
 
sa lahat ng dugong nasayang?
Handang matapon ng dugo ang 
totoong makabayan.
Hindi pagdurusa ang pagdaan sa 
matinding pasakit.
 
Para kang tumanggap ng basbas,
 
parang pag-ibig.
 
Sa palagay niyo po ba'y magtatagumpay tayo?
 
'Yan ang 'di ko matitiyak.
 
Kung mangyari man 'yun,
 
isa siyang pagbibinyag sa apoy,
 
parang nagaalimpuyong na ipo-ipo.
 
Makata rin po pala kayo
 
tulad ni Heneral.

English: 
My dearest Mother
With love, Antonio
General.
We're ready.
Sir.
Colonel.
Don't you get tired of fighting?
All that spilled blood?
A true patriot is ready to shed blood.
To endure hardship is not suffering.
It's like receiving a blessing, like love.
Do you think we will succeed?
I can't assure that.
If that happens,
it would be a baptism of fire,
like a violent tornado.

English: 
You are also poetic, like the General.
He's contagious.
General.
General,
they cannot cross.
Looks like fate is trying to stop us.
Or maybe those wagons are from Kawit.
Román, Rusca, let us go ahead.
Manuel,
- catch up with us in Cabanatuan.
-Yes, General.

Filipino: 
 
Nahawa lang.
 
Heneral!
 
Heneral!
 
Oh?
 
Hindi sila makatawid.
Mukhang pinipigilan yata tayo ng 
tadhana, Heneral.
O baka naman galing Kawit ang  
mga karitelang iyan.
 
Roman,
 
Rusca,
 
Mauna na muna tayo.
 
Manuel,
 
sumunod na lang kayo sa Cabanatuan.
 
Opo, Heneral.
Kayo na ang bahalang mag-alaga 
sa binata.

Filipino: 
 
Bakit kuya?
 
Dapat hinintay nila tayo.
 
Nasaan ang mga tao?
 
Baka nananghalian sila.
 
'Di bale, nandito na tayo.
 
Pahinga muna kayo.

English: 
Take care of the young man.
Why, brother?
They should've waited for us.
Where's everybody?
They're probably having lunch.
It doesn't matter, we're here.

Filipino: 
 
Antayin niyo ako dito.
 
Pagpalain kayo, Heneral.
 
Huy, sundalo!
 
Bakit napakarumi ng uniporme mo?
 
Hindi ka marunong sumaludo?
 
Anong pangalan niyo?
 
Mga bingi ba kayo?

English: 
Take a rest.
Wait for me here.
Good luck, General.
You, soldier.
Why is your uniform so dirty?
You don't know how to salute?

Filipino: 
 
Anong klaseng mga sundalo kayo?
 
Buhay na buhay nanaman ang Heneral.
 
Pagbaba ko mamaya,
 
dapat nakapagpagupit ka na
 
kung hindi,
 
babarilin kita!

English: 
What are your names?
Are you deaf? What kind of soldiers are you?
The General is on it again.
When I come down,
you better have your hair cut.
Or else,
I will shoot you!

English: 
Mr. President, I've...
Shit.
What are you doing here?
I should ask you that.
The President sent me a telegram.
Where is he?
-He left this morning.
-He left?
Why did he ask for me?
What kind of government is this?
-Maybe he just forgot.
-Impossible!
Why are you sitting
at the President's desk?
Shouldn't you be shining
the Americans' boots?
What arrogance!
You think you're the only patriot?

Filipino: 
 
Senyor Presidente.
 
Kad...
 
Mierda.
 
Anong ginagawa mo rito?
 
Ayan rin ang gusto kong itanong sayo.
Pinadalhan ako ng telegrama ng Presidente. 
Nasaan siya?
 
Umalis na
 
kanina pang umaga...
 
Umalis?
 
Bakit niya ako pinatawag?
 
Anong klaseng pamahaalan ito?
 
Baka nakalimot lang.
 
Imposible!
 
At ikaw, bakit ka nakaupo sa lamesa ng presidente?
Bakit hindi mo pinapakintab ang 
bota ng mga Amerikano?
Talagang wala sa lugar yang 
yabang mo, 'no?
Akala mo ba, ikaw lang may 
malasakit sa bayan?
 
Sa kwartong ito, ako lang.
 
Mahal ko ang Pilipinas.

Filipino: 
Pero hindi sapat para ipaglaban siya  
o mamatay para sa kanya!
 
Kung may dangal ka lang,
 
hinamon sana kita ng dwelo.
 
Subukan mo, di ako aatras!
 
Punong-puno na ako sa mga marigas na 'yun.
 
Mierda en todos ellos.
 
Babalikan kita,
 
Sino ang tangang nagpaputok?
 
Punyeta!
 
Sino?

English: 
I love the Philippines.
I love the Philippines.
But not enough
to fight for her or die for her!
If only you have honor,
I would challenge you to a duel.
Just try me!
I've had enough of those sissies.
I'll shit on all of them.
We're not finished.
Who fired that shot?
Damn it!

Filipino: 
 
'Di ba pinakulong na kita?
 
Bakit pinalaya ka rin?
 
Sandali, huwag paikot!
 
Anong nangyayari?
 
Mga duwag!
 
Traydor!

English: 
Who?
I sent you to jail.
Why did they free you?
Wait! Don't form a circle!
What's going on?

English: 
Cowards!
Traitors!
Murderers!
Traitors!

Filipino: 
 
Mamamatay tao!
 
Traydor!

English: 
Wait!
I surrender!
Use your machetes.
He's done.

Filipino: 
 
Sandali!
 
Sumusuko na ako!
 
Tagain niyo na!
 
Wala nang ibubuga yan.

Filipino: 
 
Mga duwag...
 
Mamamatay tao...
 
Hinarap niya sila ng mag-isa.
 
Ni wala akong maibigay na tulong.
 
Ang hindi ko maintindihan

English: 
Cowards.
Murderers.
He faced them alone.

English: 
I couldn't do anything to help.
I will never understand
why Filipinos would kill Filipinos.
They killed all hope for freedom.
Well? Is he still moving?
The General was right.
The Filipino's worst enemy
is himself.
It is us who killed him.

Filipino: 
kung bakit kailangan patayin yung kapwa Pilipino 
ang Pilipino.
Pinatay na rin  nila ang pag-asa para sa 
kasarinlan ng Pilipinas.
 
Ano? Nagalaw pa ba 'yan?
 
Tama ang Heneral.
Ang totoong kaaway ng mga Pilipino, 
ay ang sarili niya.
 
Kaya tayo ang pumatay sa kanya.

English: 
I swear before God
and in the names of my father
and sons,
that I had nothing to do
with this incident.
I had nothing to do
with Antonio Luna's death.
It was all Luna's fault.
He assaulted the Kawit Brigade.
He abused his power.
He became over ambitious.
He plotted to take over
the highest position in the land.
-I found it first!
-That's mine!
Luna's accusations against me
were all lies.
I love the Philippines.
Look at my public service record.

Filipino: 
 
Isinusumpa ko sa Diyos
 
sa ngalan ng aking ama at mga anak,
 
na wala akong kinalaman sa mga pangyayari.
 
Wala akong kinalaman sa pagkamatay ni Antonio Luna.
 
Kasalanan ni Luna ang lahat.
 
Kinalaban niya ang Brigada ng Kawit.
 
Inabuso niya ang kaniyang kapangyarihan
 
lumabis siya sa kaniyang ambisyon,
 
binalak niya na agawin
ang pinakamataas na posisyon  
sa buong kapuluan.
- Putangina ka! Nauna ako!   
- Akin na 'yan!
Puro kasinungalingan ang lahat ng sinabi  
ni Antonio Luna tungkol saakin
 
Mahal ko ang Pilipinas.
Tignan ninyo ang aking  
serbisyong pampubliko
 
Lahat ng pagpapakasakit
 
dinanas ko para sa aking bayan!

Filipino: 
 
Magkaaway nga kami
 
pero 'di ko siya pinapatay.
- Akin yan!  
- Ako nakakakuha eh.
 
Hoy!
 
Ang kamatayan ni Antonio Luna
 
ay isang paglilinis sa buong kasaysayan.
 
Sandali! Kami naman.
 
Si Antonio Luna
 
ay malupit,
 
abusado
 
mayabang!
 
'Di ko ginusto ang kaniyang pagkamatay
 
pero inaamin ko...
 
naniniwala ako
 
na makatarungan ang nangyari

English: 
I made great sacrifices
for this country!
My dearest Mother
Yes, we disagreed,
but I did not kill him.
-I said that's mine!
-But I found it.
-It's mine!
-I found it first!
Give that to me.
Antonio Luna's death
is a form of historical cleansing.
Wait. We're not done with him.
Antonio Luna
was cruel,
abusive,
and arrogant!
I didn't want him to die,
but I admit,
I believe

Filipino: 
 
Sandali.
 
'Di diyan! Lipat niyo dito.
 
To war, to victory,
 
to the home of the brave.
 
Hear! Hear!
 
General Luna was a brave soldier.

English: 
that he deserved his fate.
Wait. Not there.
Wait. Not there. Move them over here.

Filipino: 
 
A most worthy adversary.
 
Had we met under different circumstances,
I’m sure, we would’ve been 
the best of friends.
 
And yet,
you killed the only  
real general you had.
 
Oh, Christ!
Hindi ako nagpadala ng kahit anong 
telegrama sa kanya
siya ang nagpadala saakin ng telegrama na  
pupunta siya ng Cabanatuan
 
para kausapin ako.
 
Wala nga lang ako doon nang dumating siya.

English: 
I never sent him a telegram.
It was Luna who sent me a telegram
saying that he was coming
to see me in Cabanatuan.
But I was not there at that time.

English: 
Forward
march!
When the crime happened,
we were in Bulacan and Pampanga,

Filipino: 
 
Noong mga panahon na nangyayari ang krimen
 
nasa Bulacan at Pampanga kami,
tinitignan ang mga kawal sa ilalim 
ni Heneral Del Pilar
 
nagsisiyasat ng armas.

English: 
inspecting General del Pilar's troops,
checking ammunition.
General Luna's death was a heavy blow.
He was the only one capable
of leading us to independence.
He was my most brilliant general.
Why would I want him killed?

Filipino: 
Malaking dagok ang kamatayan 
ni Heneral Luna.
Siya lamang ang may kakayahang gabayan  
tayo patungo sa kalayaan
 
Siya ang pinakamatalino kong Heneral.
 
Bakit ko siya papatayin?

Filipino: 
 
Hindi.
 
Walang sabwatan.
 
Walang nagbanta.
 
Si Luna ang pinakamahusay kong Heneral.
 
Natalo lang ako sa digmaan.
 
Natalo tayong lahat.
 
Hinahangad ng Pilipinas ang kasarinlan
at pananatilihin kong buhay ang adhikain  
ng aking bayan hanggang sa katapusan.
 
Mas magandang mamatay sa digmaan
 
kaysa tanggapin ang pamumuno ng dayuhan.
 
Kung panaginip lamang ang umasa sa pag-unlad,

English: 
No. There was no conspiracy.
No threats.
Luna was my best general.
I lost the war.
We all lost.
The Filipino nation
seeks its independence,
and I will strive to attain
my country's cause until the very end.
It's better to die in battle...
Than to accept any foreign rule.

Filipino: 
 
Managinip tayo hanggang sa kamatayan.
Hindi magtatagal, para sa pag-ibig 
sa Inang Bayan
 
huwaring dala ang isang lihim na mensahe
 
dinalig tayo ng isang nakakubling kamay
at tinapon na parang mga dahon 
sa gitna ng sigwa.
 
sa gitna ng sigwa.
 
Hindi magtatagal,
tayo'y magiging nagaalimpuyong 
alabok na lamang.

English: 
If progress is just a dream...
Then let us dream on until death.
Soon, for love of our motherland...
As if by some hidden message,
we are snatched by a hidden hand,
and tossed about like leaves
in a stormy wind.
Soon,
we will all just be whirlwinds of dust.

Filipino: 
 
Heneral,
 
ito na ang natitira sa mga tauhan ni Luna.

Filipino: 
 
Ano'ng gagawin natin sa kanila?
 
Kumuha ka ng sisenta.
 
Ikaw ang tahanan ng aking puso
 
Ang puno't dulo ng buhay ko
 
Mangangarap hanggang makakayanan
 
Mananaginip hanggang kamatayan

English: 
General.
These are what's left of Luna's men.
What do you want to do with them?
Get 60.
 
 

Filipino: 
 
Hangga't maaari iiwas sa dahas
 
Ngunit kung kailangan
 
Buhay ko ma'y kabayaran
 
Para makita kang malaya
 
At umibig ng payapa
 
Mabuhay sa mundong itong
 
Ligtas sa takot at gulo
 
Ang makita kang malaya
 
Ang nag-iisang panata
 
Yayakapin, mamahalin kita
 
Hanggang wala nang bukas.

English: 
 
 
 
 

Filipino: 
 
Magtagumpay man o ikamatay.
 
Hahagkan ang gabing walang katiyakan
 
Ito ang pinili kong buhay:
 
Ibigin kang buo at tunay.
 
Hangga't maaari iiwas sa dahas
 
Ngunit kung kailangan
 
Buhay ko ma'y kabayaran
 
Para makita kang malaya
 
At umibig ng payapa
 
Mabuhay sa mundong itong
 
Ligtas sa takot at gulo
 
Ang makita kang malaya

English: 
 
 
 

English: 
 
 
 
 

Filipino: 
 
Ang nag-iisang panata
 
Yayakapin, mamahalin kita
 
Hanggang wala nang bukas.
 
Hanggang sa huli
 
Ako'y nasa iyong tabi
 
Hanggang sa huli.
 
Pangalan mo pa rin sa aking mga labi
 
Ang makita kang malaya
 
At umibig ng payapa
 
Mabuhay sa mundong itong
 
Ligtas sa takot at gulo
 
Ang makita kang malaya
 
Ang nag-iisang panata.

Filipino: 
 
Yayakapin, mamahalin kita
 
Hanggang wala nang bukas.
 
Hanggang wala nang bukas.
 
Hanggang wala nang bukas.

English: 
 
 
