Evet sinema ve felsefe
hakkında konuşmalıyım.
Ancak, biliyorsunuz ki,
Platon'dan bugüne değin
filozof için nihayetinde en
önemli soru adalet sorusudur.
Ve bugün istiyorum ki,
Ferguson olaylarında
yaşanan korkunç
adaletsizliği düşünüyoruz.
O halde, [konu] yalnızca sinema
sorusu ile dolayımsız bir ilişki değil
aynı zamanda felsefe için daha
üstün bir varış noktası ile ilişkidir.
ki bu yalnızca akademik
bir disiplin değildir.
Fakat, eğer mümkünse bu,
özneyi ve dünyayı değiştirerek
adaletsizlikten adalete,
adil olana geçme denemesidir.
Bu akşam, belki de,
adaletin işareti altında…
Çünkü tam anlamıyla
çok fazla adaletsizlik var.
Bu benim başlangıcım.
Ve şimdi sinema ve felsefe hakkında…
Konuşmam altı soru hakkında olacaktır.
İlk soru: "Sinema nedir?".
Bu soru kendi içinde cevaplaması
çok zor bir sorudur.
Belki de "sinema nedir?" sorusu
üzerine saatlerce konuşulabilir.
Ancak, sinema ile felsefe arasındaki
ilişki hakkında konuşurken
"sinema nedir?" sorusunu
sormak neden gereklidir?
Çünkü felsefe bir şeyi yalnızca
bu şeyin kendi içerisinde tanımlarını
oluşturması mümkün ise düşünebilir.
Bundan dolayı felsefe
her şey hakkında konuşmaz.
Yine bu sebeple bazı felsefi sorular vardır
ve felsefe var olan her şey
hakkında bir söylem değildir.
Sinema hakkında iki temel
kitap yazmış olan Deleuze
Kitaplarının sinema hakkında
değil sinemanın kavramları
hakkında olduğunu söyler.
Bu da aynı fikirden yola çıkıyor.
Sonuç olarak felsefe,
gerçekten de kendi
için neyi kuracağını düşünür.
O halde sinema sorusu
felsefi bir bakış açısından
sorulan bir sorudur.
Bu şekilde başlamak istiyorum.
Sinemanın tanımından sonra ikinci soru:
"sinema ile felsefe arasındaki ilişki nasıldır?"
Her şeyden önce bu ilişki apaçık değildir.
Çünkü sinemanın tanımını vermek
zorunlu olarak verdikten sonra
onun felsefe için ilgi çekici bir sorun
olduğunu önermemiz gerekiyor.
Son tahlilde bu apaçık değildir.
Bu benim ikinci sorum olacak.
Üçüncü soru: "Sinema bir sanat mıdır?"
Sinema gerçekten bir sanat mıdır?
Son sanat…
Film gerçekten sanatsal bir
çalışma mıdır ya da öyle olabilir mi?
Felsefe genellikle sanatla ilgilenir,
O halde sanatsal boyut
açısından sinema sorusu
felsefi bakış açısından
çok önemli bir sorudur.
Dördüncü soru: "Eğer sinema bir sanatsa
diğer bütün sanatlarla ilişkisi nasıldır?
Diğer sanatlar, Resim, Heykel,
Tiyatro, Şiir, Roman, Dans, Müzik…
Sinema, değişik formlarda olan sanatsal
aktivitenin oldukça uzun tarihi
içerisinde nasıl bir yere sahiptir?
Beş:  sinemanın felsefeyle olan
ilişkisinde bir tekillik mi vardır?
yoksa, diğer bir bakışla, sinemanın felsefe ile
olan ilişkisi kesinlikle diğer sanatlar
gibi bir sanat olması bakımından mıdır?
Nihayetinde sinema bir sanattır
ve eğer buna olumlu bakacak olursak
yanlış bir noktaya temas etmiş oluruz.
Bu, harici boyutun sinema ve
felsefe ilişkisi hakkındaki
tekillik sorusu aynı zamanda
Alex Ling ile olan tartışmamızın
temellini de oluşturur ki,
kendisi de buradadır.
Ve altı: Son olarak sinema
felsefe için uygun bir forma
dönüşmesinin imkânı var mıdır?
Felsefi sinemanın imkânı…
Felsefe ve sinemanın dışsallıktaki
ilişkisi yerine içsellikte olan ilişkisi...
Tamam. Şimdi ilk soru olan sinema nedir?
sorusuna geçiyorum.
Genellikle sinema
hakkında konuştuğumuzda,
sinemanın nihayetinde imgelerin
kompoze edilmesi olduğunu söyleriz.
Ve sinema teorisi aynı zamanda
imgelerin de teorisidir.
Ancak bunun yeterli
olduğunu düşünmüyorum.
Sinemanın imgelerden oluştuğunu
söylemek yetersizdir.
çünkü çizim de, resim de,
fotoğrafçılık da imgelerden oluşur.
O halde daha başka olan bir şey var.
İkinci bir fikir daha var. O da,
"tamam sinema imgelerden oluşur
ancak bir hareket ile birlikte."
Deleuze'un sinema hakkındaki
iki kitabından birinin
başlığı "İmge-Hareket"tir.
Bir anlamda tek bir kelime
halinde imge-hareket.
Fakat bu yeterli değil.
Çünkü bir film yalnızca
imge-harekete ya da imgelerin
hareketine indirgenebilir değildir.
O, adına sekans dediğimiz,
birbirinden farklı
imge-hareketlerin kompozisyonudur.
Sekansların kombinasyonu,
imge-hareketlerin karmaşık bir
kompozisyonu, karmaşık kompozisyonu
vs. demek de yeterli değildir.
Çünkü konuşma, ses, müzik, gürültü vs. var.
Bu yeterli değil çünkü aynı zamanda
anlatı var. Yeterli değil çünkü tiyatro,
aktörlerler, aktristler vs. var.
Ve son olarak bir bütünlük
halinde çekimler, sekanslar,
editing… ve pratik anlamda algının her
boyutunun karmaşıklığının ilişkisi var.
Şöyle bir şey söyleyebiliriz.
Sinema, onu oluşturan öğelerden
yalnızca birine indirgenemez.
Sinemayı bir birçok
boyutundan kompozisyon,
karmaşık bir yapı
olarak tanımlayabiliriz.
Sonuç olarak, bunu ben
öneriyorum, sinemanın açık bir
tanımını yapmak mümkün değildir.
Sinemayı tecrübe edebilmemize
karşın gerçek anlamda
bir tanım yapamıyoruz.
Sinema konusundaki ilk
istisnai nokta budur.
Çünkü buradaki meselenin diğer
sanatlar olmadığını gösterebilirim.
Sinema karmaşıklığın yeni bir formudur.
Bu sebepten dolayı sinemada
ilgi çekici olan bir şey var.
Tam olarak sinemayı kavramsal
tanımlamalara indirgeyemiyoruz.
Ne imgelere ne imgelerin
kompozisyonuna vs. vs.
Aslında sinemanın içinde
sonsuz olan bir şey var.
Sinemanın içerisinde
gizil bir sonsuzluk var.
Sinemanın tarihi de bir anlamda
bu sonsuzluğun ilerleyen bir
şekilde inşa etmenin tarihidir.
Sessiz sinemadan sesli sinemaya,
siyah-beyazdan renkli olana vs. vs.
Son olarak sinema kendi
içinde artan bir biçimde
karmaşıklaşmanın tarihidir.
Benim, ilk sorumuz olan
"sinema nedir?" sorusuna
cevabım biraz yanıltıcı.
Sinemanın gerçekten
ne olduğunu bilemeyiz.
Bizler deneyimlere ve aynı zamanda
karmaşıklığın yeni bir biçiminin
somut tarihine sahibiz.
Belki de sinemanın ne
olduğunun tam olarak
anlaşılması gelecek için bir şeydir.
Çünkü sinema başarılmadı,
bugün de dönüşüyor.
Ve siz de biliyorsunuz ki,
sinema, onun zayıf bir formu olan
televizyon ile bugün
kolektif varoluş için özseldir.
Sinemanın zayıf formu
ile güçlü formu ve
vulgaritesi ile sanatsal yaratımı
arasında bir tuhaf ilişki vardır.
Sonuç olarak sinemanın
ne olduğunu bilmiyoruz.
Sinemanın içindeyiz ancak
onun kavramsal önemini
tam olarak bilmiyoruz.
Birinci sorudaki başarısızlıktan sonra
şimdi ikinci soruma geçiyorum.
Neden sinema ile felsefe
arasında bir ilişki vardır?
İki hipotezin öne
sürülebileceğini düşünüyorum.
İlk hipotez: felsefe ile sinema
arasındaki ilişki bir gerekliliktir.
Çünkü aslında sinema ile felsefe
arasında bir zıtlık, bir çelişki vardır.
Eğer sinema imgelerin
kompoze edilmesinden oluşuyorsa,
eğer sinema dünya ile kurulan
hayali bir ilişki formu ise sinema
felsefenin bakış açısından temel
bir eleştiriye tabi tutulmuştur.
Oldukça eski olan bu eleştiri,
imgeler hakkındaki şüpheye
ve bir anlamda imgeleri kavram,
düşünme ve akılsallık olarak
adlandırabilme konusundaki yeterliğine
yapılan itirazlara dayanır.
Her şeyin ötesinde Platon'da
sinema eleştirisini buluruz.
Meşhur mağara alegorisi,
henüz doğallıkla sinema
ortada yokken yapılmış,
tarihteki en önemli
sinema felsefesi temsilidir.
Sinemanın felsefi eleştirisi
sinemanın ortaya çıkışından
yüzyıllar önce yapılmıştır.
Bu felsefenin tuhaflığıdır.
Felsefenin bir şeyi önceden
tahmin etme potansiyelidir.
Benim Platon'un Devlet
eseri çevirimde mağarayı
çağdaş sinemaya dönüştürdüm.
Bu bir kanıttı evet bir kanıt.
Gerçeklik yerine ikame
edilen imgelerin kanıtıydı.
İnsanlık bir mağaradadır ve
bazı imgeler görmektedir.
Bu imgelerin biricik gerçeklik
olduklarına ikna olmuş
olarak onlara bakmaktadırlar.
Ve felsefe bu mağaradan dışarı
çıkışın imkânını organize etmedir,
bu imgelerin tiranlığından kurtulmadır.
…bazı açılardan, Platon'un zamanı
ile karşılaştırıldığında bugün bir
mağaranın içinde olduğumuzu
söylemek çok daha doğrudur.
Bugün, Platon'un hayal edebileceğinin
çok daha ötesinde bir imgeler
dünyası karmaşasına sahibiz.
O halde mağara alegorisi sinema
ile felsefe arasında tam bir zıtlıktır.
O halde, tüm bunlardan sonra
hipotezimizi gözden geçirebiliriz.
Sinema ile felsefe arasında yakın bir
ilişki vardır bu bir nefret ilişkisidir.
Felsefe nihayetinde imgelerin
potansiyeline ve sinemaya
karşı bir şeydir.
Bu ilk olasılıktır.
Bu benim değil. Temel bir
sebepten dolayı benim değil….
İlk soruya verdiğim
cevaptan dolayı değil.
Çünkü ben sinemanın imgelere
indirgenebileceğini düşünmüyorum.
Sonuç olarak sinema
Platon'un mağarası değildir.
Sinema belirsizdir.
O imgelerin ışığıdır.
Yanılsama gibi bir şey olmasına
karşın sinemanın yanılsaması
Platon'un kastettiği anlamda
imgelerin negatif işlevi
olan bir yanılsama değildir.
Çünkü Platon'a göre imgeler
sahte-gerçekliklerdir.
Fakat sinema sahte
bir gerçeklik değildir.
Sinema gerçeklikle kurulan
yeni bir ilişki biçimidir.
Sinemanın karmaşık imgelerden
oluştuğunu gösterebiliriz.
Fakat bu kompozisyon "ben gerçeğim,
ben gerçeğin kendisiyim" demez. Hayır.
Sinema, gerçekliğin yokluğunda,
onun bir yanılsama olduğunu söyler.
O halde mağaranın içerisindeki
tutsak ile tamamen farklı
bir durum söz konusudur.
Mağaranın içerisindeki imgelerin
tamamen gerçekliğin biricik biçimleri
olduğuna ikna olmuş durumdayızdır.
Bunun karşısında sinema,
imgeler konusunda öğreticidir.
İmgelerin gerçekliğin yerine
ikame edildiğini söylemek yerine
gerçekliğin yokluğunda
bilginin yeni bir biçimi olarak
yeni bir şey söyler.
Benim hipotezim, sinema
ile felsefe arasında katı
bir çelişki olmadığıdır.
Buna zıt olarak sinema,
bugün, bir anlamda,
felsefe yapmanın bir şartıdır.
Felsefe yapmanın şartı
derken etkinlik, yaratma biçimi,
düşünme biçimi olarak felsefi
etkinliğin ufkunu kastediyorum.
Bu şart, felsefi düşünme için şu an
dünyada gerçekten var olan yeni
bir imkândır ve bu doğrultuda
benim konumum, sinema ile ilişki
kurulmadan felsefe
yapılamayacağı yönündedir.
Onun bir sanat
olduğunu söyleyebiliriz.
Bergson'dan bana
kadar olan dönemde
- bunu narsistik bir
algılama olarak görebilirsiniz-
sinema felsefesine karşı
büyüyen bir ilgi mevcuttur.
Deleuze'un kitapları, Ranciere'in
kitapları, benim ve çağdaş düşünürlerin
sinema hakkındaki kitapları.
Bu şundan dolayıdır ki,
günümüz dünyasının kesinlikle
bir parçası olan sinema
yeni bir şeydir ve
felsefenin imkânı için
bir tür ders niteliğindedir.
Üçüncü soruya geçiyorum.
Sinemanın ve felsefenin
bu durumunda sinemanın
sanatsal bir yaratım olup
olmadığı tescillenmiş midir?
Sinema bir sanat mıdır?
Bu çok eski bir sorudur.
Sinemanın başlangıcından  hemen
sonra bu soru sorulur.
Sinema sanat mıdır? Yoksa
eğlencenin yeni bir boyutu mudur?
Bunun gibi bir şey…
Buradaki güçlük bunun bir
gerçeklik olmasından kaynaklanır.
Sinemanın sanat olup olmadığı
karmaşık bir sorudur.
Bu noktada büyük bir tartışma vardır.
Bu konuda neden bir tartışma vardır?
Nihayetinde resmin bir sanat
olup olmadığı konusuna dair
karmaşık bir sorunu tartışmıyoruz.
Ya da roman bir sanat mıdır?
Ya da şiir bir sanat mıdır diye….
Bir anlamda, bazı sanatsal pratiklerin
doğasına dair kanıt mevcuttur.
Natüralistler olmasına
karşın şiir yine de vardır.
Şiir hakkında hiç kimse
"şiir bir sanat değildir" demiyor.
Resim hakında da, biliyorsunuz aynı..
Berbat resimler var.
Berbat resimlerin olması
aslında resmin bir sanat olduğu
gerçeğine karşı bir itiraz değildir.
Ve daha niceleri…
O halde, neden bir asırdır
sinemanın bir sanat olup olmadığı
konusunda zorlu tartışmalar var.
Aynı minvalde neden diğer sanatlar
hakkında şiir,  tiyatro için bile
-ki sinemaya yakındır,
bu konuya geleceğiz-
böylesi bir tartışma yoktur.
Şiir, resim vs…
Düşünceme göre güçlük birinci soru ile
bağlantılı olarak ortaya çıkıyor.
Pratik anlamda tüm diğer sanat
biçimleri basit tanımlamalara sahiptir.
Resmin, şiirin, tiyatronun vs.
açık tanımlamalarını verebiliriz.
Örneğin, açıktır ki şiir, dilin yeni bir
şekilde genişletilmesi aktivitesidir.
Dil, söyleme imkânı olan bir
şeyi söylemektedir.Ya da söylenemeyen
bir şeyi söylemektedir. Böyle..
Şiir, dilin en üst yoğunluğudur.
Buradaki dilin imkanı gündelik
iletişimden farklı bir şeydir.
Mallarme'ın da söylediği gibi,
dilin bir yanı saf iletişimdir,
pragmatik iletişimdir.
Diğer yanda ise şiir durur.
Şiir dilin pragmatik olmayan, ifade
eden kullanımıdır. Şiirde, söylenemeyen
bir şeyi söyleriz ya da bunu deneriz.
Şiir, Wittgenstein'ın meşhur
formülasyonuna karşı bir şeydir.
"Söylenemeyen şey hakkında
çenemizi kapatmalıyız."
Şiir tam anlamıyla bir reddiyedir.
Şiir söyleyemediğimiz ama söylemek
zorunda olduğumuz şeyi söyler.
Ancak Natüralistlerin yaptığı da
iletişimden başka bir şeydir.
Dilin belirsiz ve zor olan
materyalini bir tür iletişime
geçmek için genişletir.
Örneğin Resim… iyi bir resmin
temel noktası görünmez
olanı görünür hale getirmesidir.
Resim görünmez olanın
görünürlüğüdür, görünür
olanın görünürlüğü değil.
O bir kopya değildir.
Çıplak bir kadını resmeden
harikulade bir resim fotoğraf değildir.
O aslında güzelliğin
görünür haline gelişidir.
Güzellik fikrinin tekillik
üzerinden anlaşılabilir
şekilde görünür hale gelmesidir.
Şiirin tam olarak söylenemez olanı
söylediğimiz bir dil olduğunu,
resmin aslında olmayan bir
imgenin imgesini resmin dehası
tarafından sunulur olduğunu
gerçekten söyleyebiliriz.
Ve Tiyatro, kesin tanımı…
Tiyatro, insan ile ilişkinin
olasılığını bir seyirci topluluğuna
-tıpkı burada sizlerin de oluşturduğu gibi-
dışsal bir biçimde sunmaktır.
İnsanlar arasındaki tüm
olası ilişkiler, tiyatroda dışsal bir
biçimde bir seyirci topluluğuna sunulur.
O halde o, insanlığın kendisiyle,
eyleme döken ile izleyenin arasındaki
belirli bir mesafenin olduğu bir ilişkidir.
Bu tiyatronun başlangıcından
bugüne değin yapılan,"insanlığa insanlığın
figürünü sunması", tanımıdır.
İnsanlığın kendisiyle olan içsel
ilişkisinin kurguyla birlikte sahne
aracılığıyla insana yansıtmasıdır.
Devam da edebiliriz mimariyi ve
heykel sanatını da tanımlayabiliriz.
Ancak sinemayı tam
olarak tanımlayamayız.
Bundan dolayı sinemanın sanatsal
boyutu hakkındaki soru, belirsizdir.
Belirsizdir çünkü,tam olarak  berbat
bir film ile sanatsal bir film arasındaki
ayrım noktasını nasıl var edebiliriz?
Sinemanın ne olduğunu
bile söylemekten aciziz.
Her şeyden öte bir filmin iyi
olduğunu nasıl söyleyebiliriz?
Bir anlamda, filmin ne
olduğunu bilmiyoruz.
Bir filmin iyi olduğunu kesin
olarak nasıl söyleriz?
Bu noktada çok fazla tarışma vardır
ve eleştiriler kafa-karıştırıcıdır.
Örneğin film sonrası arkadaşlar
arasındaki tartışmalar…
"Ooo, muhteşem bir filmdi….."
Film hakkındaki pragmatik söylem gerçekten
bir filmin iyi veya sanatsal bir çalışma olup
olmadığı konusundaki belirlenimin güçlük noktasıdır.
Şurası açıktır ki, muhteşem bir
filmin içinde dahi ilgi çekmeyen
bazı kısımlar bulabilirsiniz.
Bazı imgeler geçiş maksatlıdır…
ya da buna benzer şeyler…..
Bu sinemanın karmaşık,
özel doğasının sanatsal
belirleniminden dolayıdır.
Benim konumum sinemanın
bir sanat olduğu yönündedir.
Tüm bunlardan sonra…
Ancak o saf olamayan bir sanattır.
Saf olmayan bir sanat.
Öyle bir sanattır ki, her zaman
sanatsal doğaya sahip olmayan
bazı şeylerden kompoze edilmiştir.
İçinde sanatsal olmayan öğeler
taşıyan ancak pop ve vulgar doğasından
kurtulma imkanı bulunan bir sanat.
Sinemanın içerisinde soylu, üstün
bir görü ve zarif sanatsal bir
doğa ile genel, vulgar ve bazen hiç de
ilgi çekici olmayan şeyler
arasında bir çelişki vardır.
O halde, sinemanın sanatsal açıdan
tanımına göre sinema sanat olanla
sanat olmayan arasında bulunur.
Bu benim sinema tanımım.
Sinema bir sanattır ancak onun
maddi yanı tam olarak sanat
olanla sanat olmayan arasında bulunur.
Bu tam olarak bugüne ait bir şeydir.
"Sanat bitti", "Sanat artık sanat değil"
düşüncesi Duchamp tarafından
son yüzyılın başında formüle edildi.
Bunun uzun bir geçmişi var.
19. Yüzyılın başında Hegel, sanatın
geçmişe ait bir şey olduğunu söylüyordu.
Sanat geçmişe ait bir şeydir, sanat bitti.
Sinema günümüz dünyasında, sanat
olanla sanat olmayan arasındaki
çelişkinin görünürlüğünün bir üretimidir.
Ne zaman iyi bir film görsek
 hep bu kavgayı algılayabiliriz.
Bu bir duvar gibidir. Tıpkı iyi 
imgeler ile sahte imgeler 
arasındaki bir duvar gibi…
Çıkar için yapılan bir görünürlük
 ile aynı anda çıkar gözetmeyen 
görünürlük arasında…
Sinemanın felsefe ile 
olan ilişkisi çok ilginçtir.
Çünkü o huzur verici bir sanat 
değildir.Düşüncelere daldırmaz.
Bir filmi izlerken bir resmin
 önündeki gibi hissetmezsiniz.
Hem sizinle imgeler
 arasında hem de imgelerin
 kendi içinde çelişki vardır.
Gerçekten yüksek olan düşüncenin 
kayda geçirilmesi ile vulgar ve aldatıcı 
olan arasında temel bir çelişki var.
Eğer sinema tarihini gözden 
geçirirsek birbirini izleyen bir
şekilde kavganın başlangıcını
net bir şekilde anlayabiliriz.
Sinemada müthiş bir buluş…belki de 
Orson Welles'in filmlerindeki kompozisyonun
 klasik biçimini örnek gösteriyorum.
Orson welles'in filmlerinde
 imgeler bir tür içsel şiddet
 biçiminde kompoze edilmiştir
ve imgelerin içsel şiddeti korku 
ve dehşet yaratmak için değildir. 
Film brutal ya da korkulu değildir.
İmge şiddeti fikri yalnızca
 genel ve ilgi çekici olmayana 
karşı zafer kazanmak içindir.
Hemen aklımıza Orson Welles'in
 bazı filmlerini getirecek olursak,
 savaşta kazanılmış bir zaferi algılarız.
Ama neye karşı?...
İmgelerin kendi kendilerine karşı…
Burada imgeler kendi pop 
doğalarına karşı kompoze edilmiştir.
Burada imgenin imge ile olan 
içsel çelişkisi vardır ve bunun aynısı
tam anlamıyla Jean-Luc 
Goddard'ın filmlerinde de vardır.
Şiddet aynı şiddet değildir. Goddard'ın
filmleri bir anlamda huzur-vericidir.
Sessizdirler tuhaf derecede sessiz.
Bu sessizlik şüpheli bir sessizliktir.
Bu imgelerin vulgaritesine karşı, 
yine onların şiddetinin kapasitesiyle
 oluşturulmamış, bir duvardır.
Bu sanki dosdoğru, düzenli
 giden bir şey değildir.
Bir tür şüpheli tatlılık…
Son olarak söylenmesi gereken, 
felsefe ile olan ilişki açıktır ve
Platon'un mağarasına karşı olan
savaş sinemanın kendi içindedir.
Eğer sinema imgelerin üretimi  olmadığında
 kötü imgelere karşı bir duvardır 
ve gerçek imgenin ne olduğunu onaylar.
Gerçekliğin yerine ikame 
edilmesi için değil de, gerçek 
imgeyi imge olarak gösterme…
Gerçek bir imge nedir?
Goddard'a gönderimle imge 
bir şeyin temsili değildir.
Fakat bir imge, kendi içinde, 
gerçekliğin yeni bir düşünme biçimidir.
Bu türlü bir gerçek imgeye sahip olabilmek
 için imgenin kendi içindeki kavgaya, 
görünür kavgaya sahip olmak gerekir.
Örneğin, Goddard;" bir imgede, birbiri
 ile en ufak bir  ilişkisi olmayan 
iki parça bulduğumuzda imgedir" der.
İmge iki parçaya bölünür, ayrılır. 
Çünkü o yeknesak bir dünyanın
 huzur-verici temsili değildir.
Ancak o, öğeleri birbiri ile
 uyumlu olmayan bir temsildir.
Tüm bunlardan bir sonuç 
çıkarmak gerekirse, sinema 
saf olamayacak bir sanattır.
Çünkü o bir anlamda, kendi
 içinde kavgalı olarak tanımlanır.
Bu çok ilginçtir çünkü, o sanatın 
sonu değildir. Başka türlü bir yoldur.
Günümüz modernitesine dair
klasik söylem/onaylama sanat ile
sanat olmayan arasında bir
 dengede olduğu yönündedir.
Bu ikisinin arasındaki kavgadan 
doğan organizasyonun nedeni
 sinemanın saf olamayacak oluşudur.
Saf olamaz çünkü aynı 
zamanda saf olmayanı da
 göstermek zorundadır.
Ve sinemada karşıtlığın, karşıtlığa 
karşı bir kavga olarak, gerekliliği vardır.
Şimdi dördüncü soruya geçebiliriz.
Diğer tüm sanatlarla olan ilişikiye…
Bu nokta oldukça tuhaftır.
 Bir anlamda…
Bu noktada Alex Ling
 ile bir tartışmamız var.
Açıktır ki, sinemanın pratik olarak
 diğer tüm sanatlar ile ilişkisi vardır.
O tam olarak saf olmayanın
 biçimi olduğundan dolayı,
sinema bu şekild tanımlanamaz.
Örneğin ,bu durum 
tiyatro için apaçıktır.
Aktörler, aktristler,
 oyunlar vs. aracılığıyla...
Müzik için de apaçıktır…
Müzik, film içinde dolayımsız
 bir kompozisyondur.
Roman için apaçıktır.
Çünkü pratik anlamda tüm filmler
-tarihsel olarak vs.- anlatısaldır da.
Dans için apaçıktır. 
Diğer görünürlük sahibi
 tüm sanatlar için apaçıktır.
Aynı zamanda referans dolayısıyla 
da apaçıktır. Filmlerin içerisinde tüm 
diğer sanatlardan referanslar vardır.
Resim konusunda ünlü 
resimlerin referansları 
anıştırma yoluyla vardır.
Mimari konusunda yeni 
konstruksiyonların temsili yoluyla vardır.
Ve şiir konusunda bir çok, hatta
çok fazla sayıda referans vardır.
O halde sinema diğer tüm sanatlar
 ile istisnasız ilişki halindedir.
Bu aynı zamanda sinemanın
 tanımının yapılamamasının
 da yeni bir nedenidir.
Çünkü diğer tüm sanatların 
kendi tanımları sinemanın tanımının 
sadece bir parçasını oluşturur.
Öyleyse sinemanın kaderi 
aynı zamanda diğer tüm sanatlar 
bütününün de kaderidir.
Sinemanın diğer tüm sanatsal 
aktivitenin bir tür merkezinde yer 
almak gibi sembolik bir işlevi de vardır.
Sinemanın bugün diğer 
sanatların kaderi olması,
 onların yerine geçmek için değil
sinemanın kaderi hakkındaki yargının
 eninde sonunda zorunlulukla sinemanın 
kendi oluşuyla bağlantılı olması sebebiyledir.
Sinemanın diğer tüm sanatların 
-varlıklarının tarihsel deseni açısından- 
bir benzetişi olduğunu söyleyebiliriz.
Bu noktada Alex Ling felsefe ile
 sinemanın aynı şeyi yaptığını 
söylüyordu. Bir anlamda…
Çünkü, benim felsefe tanımıma 
göre felsefe, kendisinin tüm
 imkanlarının bir kompozisyonudur.
Sinema ise bir tür tüm
 olası sanatsal yaratımın 
kompozisyonudur. Bir anlamda..
Sinema aynı zamanda
 bir bütünleştirmedir de.
Öyleyse günümüzde sinema 
ile felsefe arasında bir rekabet
 vardır. Bu rekabet açıktır.
Çünkü sinema aynı zamanda
 çağdaş dünyada tüm sanatsal 
işlevi küresel anlamda temsil eder.
Ve bu müziğin, dansın, tiyatro,
 anlatı, roman, şiir ve 
diğerlerinin bütünleştirilmesi,
örneğin birçok filmde tarihin temsil
edilmesi gibi birçok diğer durum.
Bu bütünleştirme
 bir anlamda gizemlidir.
Çünkü, Platon'un mağara
 alegorisine dönecek olursak, 
o total, bütünsel bir mağaradır.
O, bütün imge biçimlerinin 
var olduğu bir mağaradır ve
yine o tüm estetik
 deneyimin bütünleştirildiği 
bir mağara olarak vardır.
Bu konuda Platon'a itiraz edebiliriz.
Eğer Platon burada bir filmi
 görmek için bulunsaydı…
Bu benim sonucum olacak: 
Platon ve sinema.
Eğer Platon burada olsaydı.
İtiraz haklılık kazanırdı.
Sinema istisnaidir çünkü o yalnızca
bazı imgelerin temsili değildir.
O bütün hayali kurguların ve
yaratımın bütünselleştirildiği yerdir.
O halde sinemadan kaçamayız.
Bir çıkış yolu bulamayız.
Çünkü sanatsal doğanın tüm 
aktivitelerinde sinema hazır bulunur.
Düşünceme göre konu bu değildir.
Bir önceki noktaya geri dönmeliyiz.
Sinemada; müzik, tiyatro, resim vs. 
sahip olduğumuzda aslında bu aktiviteler 
hakkında bir yargıya da sahip oluruz.
Çünkü sinema,  bir sanat eseri olduğunda,
 tam anlamıyla tüm bunların içerisinde değerli 
olanı ve değersiz olanı bulmak zorundadır
Eğer sinemada muhteşem bir
 müzik refereansını alacak olursak,
örneğin Visconti'nin bir filmindeki
Gustav Mahler'in 5.Senfoni'si olabilir,
bu aynı zamanda Mahler'in senfonisinin
yeni bir değerlendirmesidir de.
Bu  yalnızca  bir  referans 
değildir. Bu yalnızca "tamam 
müziği duyuyoruz, harika" değildir.
Bu o müzik parçası hakkında yeni bir deneyimdir.
Belki de, bu yeni deneyim müzik
başka bir şeyle karşılaştığında
onun efektif değeri ile kavga
 halindedir. İmgeler tam olarak…
Müzik  imgelerin 
büyüleyiciliğine direnebilir mi?
Ya da müzik imgelerin 
büyüleyiciliğiyle aynı 
şeyi mi yapmaktadır?
Öyleyse o öyle bir deneyimdir ki,
yalnızca bir bütünselleştirme değil
bir anlamda aynı zamanda
 bir eleştiridir de.
Belki de iyi bir eleştiridir. 
Nihayetinde iyi bir yargıya ulaşır…
Resim ile ilgili referansımız olduğunda
 da durum aynıdır. Ya da tiyatro
 ile ilgili deneyimsel bir ilişki için de…
Bir anlamda, sinema tam anlamıyla,
 tüm sanatsal aktiviteler hakkında
 bir yargı verme edimidir de.
Çünkü onların bir filmde 
bulunuşu yalnızca süs olsun 
diye değildir aksine aktiftirler.
Sanatsal yaratıcılığın farklı biçimlerinin
 yarattığı çelişki nihayetinde onların
 değeri hakkında bir yargıdır.
Genellikle çok güzel olarak algılanan 
bir şeye karşı direnci özellikle bir filmin
içinde olduğunda görmek çok ilginçtir.
Sanatsal aktivitenin filmsel direnişi.
Herhangi bir filmin içerisinde
 güçlü bir biçimde atıfta bulunulan 
bir parça müzik ya da şiir vs.
Bu yalnızca onun orada 
saf bir var oluşu değildir.
Bu, onun saf var oluşu ile başka
bir şey arasındaki çelişkidir.
Öyleyse bu farklılaşmanın
 deneyimlenmesidir.
Bilirsiniz, bir müzik parçasında
müzik kolaylıkla galip gelir.
Fakat filmin içinde o başka bir şeydir.
Çünkü burada sıra-dışı 
bir karmaşıklık vardır.
Tamam. Şimdi 5. Maddeye geçebiliriz.
Tüm bunlardan sonra sinema ile felsefe
arasındaki ilişkide bir tekillik mi vardır?
Alex Ling'in "sinemanın nihayetinde özsel 
olmadığı, özsel bir sanat olmadığı" yönündeki
 söylemi bana gerçekten de çok ilginç geldi.
O sonuncu sanattır fakat özsel,
olmazsa olmaz değildir.
Özsel olmaması iki olası 
değerlendirme açısından mümkündür.
Birincisi: sinemanın bir özü yoktur.
Böyle bir şey söyledik. Sinemanın açık
 bir tanımı ve sabit bir özü yoktur.
Fakat bir diğer anlamda negatif 
anlamda sinema olmazsa olmaz değildir.
Öyleyse sinema var olmayabilir. Sinema 
yok olursa bu bir felaket olmayacaktır.
Örneğin Goddard sinemanın öldüğünü
ve yine  sinemanın bittiğini söyler.
Belki de Goddard'ın sineması hariç(?)
Çünkü o sinemanın
 ölümünün sinemasıdır.
Bu her zaman böyledir. Sinema
 ile ilgili her zaman negatifliğe
 atıfta bulunma imkânınız vardır.
Tam olarak burada söylenen 
gibi "sinema sanatsal olmayan"
 hakkındaki sanattır.
O halde sinemanın 
ölümünün sinemasının 
imkânı neden mümkün olmasın?
Sinema-olmayanın, 
imkansızlığın sineması vs.
Çünkü sinemayı tam olarak saf bir
sanat olarak tanımlayamıyoruz.
Ancak o bir tür olası
 tüm dramanın, tüm entelektüel 
dramanın senaryografisidir.
Ve onun özsel olmayışı yine onun 
belirsizliği  olarak anlaşılabilir.
Bir saf olmama vardır.
Sinemanın özü yoktur.
Ancak tüm bunlara rağmen sonuç olarak 
genelinde sinema özsel değilse bile 
tüm sanatsal aktivite ile aynı şeydir.
Bu nokta hakkındaki düşüncem,
sanıyorum ki, sinema yok olamaz.
Sinema imgelerin yeni formu 
olduğu için değil genel anlamda
sanatlar hakkında yeni diyalektik 
işlemler yarattığı için yok olamaz.
Öyleyse sinemanın bu işlevi bir anlamda
tüm kurgu, temsil, imgelerin vs.
formunda olan aktivitenin değeri
hakkında büyük bir işlevdir.
Bu işlev oldukça özseldir. Bundan 
dolayı sinema gerçekten yok olamaz.
Düşünceme göre sinema sonsuzdur.
Ancak yeni bir anlamda sonsuzdur.
Resim, şiir vs gibi sonsuz değildir.
 Bunlar sonsuzdur çünkü en-üsttedirler, 
muhteşemdirler, yaratıcılıktırlar vs.
Fakat sinema sonsuzdur, ölemez 
çünkü sinema tam anlamıyla bir
 kavgadır, karşıtlığın yeni bir biçimidir.
Ve bu karşıtlık yok olamaz.
 Bu sanatın biçimi hakkında yeni
 bir çelişkidir yeni bir imkandır.
öylesine saf-olmayan ve yine bir anlamda öylesine
korkunçtur ki, varoluşumuzun tüm olası temel
çelişkilerinin kurguları ona atfedilebilir.
O halde sinema tüm zıtlıkların,
 genel olarak estetik yaratım 
içerisinde bir yeniden-düzeltmesidir.
Tam da bu sebeple sinema ve onun
çeşitli biçimleri televizyon dizileri vs.
tüm bunlar günümüzdeki tek 
sanatsal aktivitedir, ki bu
 gerçek anlamda kitle sanatıdır.
Herkes için. Herkes için.
Herkesin sinemaya ulaşma imkanı vardır.
Böylesi bir ulaşma için snob ya da
 eğitici veya kötü ve vulgar 
ulaşım vs. diyemeyiz. Hayır!
Bunu söyleyemeyiz çünkü vulgarite
genel anlamda sinemaya içkindir.
Vulgarite en iyi sinemanın bile içinde
çelişkinin formu olarak bulunur.
Bundan dolayı geçtiğimiz yüzyıl boyunca apaçık
muhteşem prodüksiyonların ortaya çıktığı ve kitlesel
başarı kazandığı tek sanat biçimidir.
Milyonlarca insan tarafından izlendiler.
Bu tıpkı 19. Yüzyıl boyunca Roman'ın gösterdiği 
işleve benzer.Roman'ın o dönemki 
işlevini bugün sinema görmektedir.
O halde sinema aynı zamanda bir
demokrasi sorusudur da.
Sinema bir anlamda demokratik
 olan tek sanattır.
Günümüzde diğer sanat biçimlerinin
istisnasız tamamı aristokratiktir.
Bu bir yargı değildir.
Sıklıkla demokrat değilimdir.
Bu yargı değil. Bu bir olgudur bir sınırlamadır.
Şunu söylemek doğrudur ki,  milyonlarca insanın
tecrübe etme imkanı olan tek bir sanatsal aktivite
sinemaya yakın şeylerdir ya da sinemanın kendisidir.
Sinema kendi içerisinde çelişkili olduğundan, 
hareketin çelişkisi -saf yaratıcılık ile 
berbat materyal arasındaki çelişki-
olduğundan dolayı sinemada
 yalnızca mükemmel örnekler ve
 popüler ve vulgar olan örnekler bulunmaz.
Ve yine bu sebeple meymenetsiz 
biçimli muhteşem filmler vardır.
King Kong  gibi canavarların tarihi, 
kovboyların tarihi, sıra dışı melodrama vs.
Bu biçimde olması, bir anlamda
 vulgar olan ile ilişkili olması bir
 filmin büyüklüğüne engel değildir.
Bu aynı zamanda tüm bunların içsel
bir eleştirisini yapma imkanıdır da.
Eleştiriyi ayırarak değil de onu 
eleştirilen şeyin içinden ortaya koyarak…
Sinemanın iki niteliği vardır:
O diyalektiktir çünkü 
çelişkilidir ve demokratiktir.
Sinemanın demokratik diyalektiği…istisnai bir şeydir.
Altıncı soruyu, noktayı 
sonuca bağlayabiliriz.
Nihayetinde sinemanın istinai doğası ile
birlikte onun felsefe ile olan ilişkisi…
Sinema belki de tarihimizin
 en önemli göstergesidir.
Temel bir göstergedir ki, dünyanın 
tüm çelişkisinin yine dünya için en
 iyisini bulmak adına öne sürüldüğü yerdir.
Hepsi bir önesürümdür ve nihayetinde
 felsefe de çağdaş dünyanın çelişkisini 
gözden geçirme işlevi görür.
ve  tamamen saçma olmayan bir oryantasyon önerir.
Sonuçta felsefe yaşama dair bir oryantasyon arayışıdır.
Soyut ve meymenetsiz olmayan bir yaşam...
Bu en başından beri felsefenin görevidir.
Platon, mağara alegorisiyle, bunu yapmak
 için imgelerin potansiyelinden(gücünden)
 kaçmak gerektiğini söylüyordu.
Bugün bunu yapabilmek için, bir anlamda
karşıt olarak sinemaya gitmeliyiz.
Mağaraya girmeliyiz o halde. Orası,
 daha büyük bir özenle hazırlanmış
 imgeler gösterisinin modern mağarasıdır.
O halde sinema ile felsefe ilişkisi
 hakkında bir şey söyleyecek olursak,
sinemanın bugün felsefe için yeni bir
mağara alegorisi olduğunu söylemeliyiz.
Bu mağara açısından iyidir. Yalnızca 
mağaranın içine girmekle ondan 
dışarı çıkmanın yeni anlamlarını bulabiliriz.
Çünkü sinema tam anlamıyla
 imgelerin sorunlu büyüleyiciliği, 
kötü temsili ile, bunlar bir tarafta,
fakat diğer tarafta, imgelerin kendileriyle yoluyla
edinilen durugörüyle gerçeğe doğru bir 
oryantasyon arasındaki içsel çelişkidir.
O halde mağaraya gitmek bugün
 için sinemaya gitmek aynı zamanda
 demokratik diyalektiğe katılmanın bir yoludur.
Bu bizim modern eğitimimizin bir parçasıdır.
Teşekkürler.
