
Polish: 
Jak działa człowiek? To jest pytanie, które zadawaliśmy sobie chyba od zawsze
i chociaż przyznaję, że to bardziej moja intuicja niż naukowa pewność,
wydaje mi się, że nigdy nie przestaniemy go sobie zadawać.
Czy jesteśmy prostą sumą tego, z czego jesteśmy zbudowani?
Zapraszam Was na nowy cykl pod tytułem "Jak działa człowiek?"
Odcinek I: Serce.
Pomyślałem, że zacznę od serca i układu krwionośnego.
Historycznie przez serki lat uważano, że to właśnie serce ma kluczowe znaczenie dla życia człowieka.
Dzisiaj chyba byśmy powiedzieli, że to raczej jest mózg.
Twoje ciało, moje ciało, działa dzięki krążącej w nim krwi.
Krew przenosi tlen i składniki odżywcze do każdej komórki i tkanki,

English: 
How does man work? This is a question that we have always asked ourselves
and although I admit that this is more my intuition than scientific certainty,
I guess we'll never stop asking ourselves.
Are we the simple sum of what we are made of?
I invite you to a new series titled "How does man work?"
Episode I: Heart.
Thought I would start with the heart and the circulatory system.
Historically, for years it was believed that the heart was crucial for human life.
Today we would probably say that it's more of a brain.
Your body, my body, works because of the blood circulating in it.
Blood carries oxygen and nutrients to every cell and tissue,

English: 
we already teach this to children in primary school,
but it is worth taking a closer look.
The heart is about the size of a hand clenched into a fist.
The heart is a muscle and like all muscles it contracts and relaxes
with this, when we run for a long time, the muscles of e.g. our legs start to ache
and we must rest, and the heart muscle never rests.
It starts to contract while we are still in the womb, around the 40th day of pregnancy,
and it does not stop for the rest of our lives.
We divide the heart into two halves, left and right.
Each of these halves, in turn, consists of a vestibule
and chambers.
In our body, the heart is arranged as if it were a little twisted.
The smaller right ventricle is at the front and the stronger left ventricle at the rear.

Polish: 
tego uczymy już dzieci w podstawówce,
ale sprawie warto przyjrzeć się bliżej.
Serce ma mniej więcej taką wielkość jak dłoń zaciśnięta w pięść.
Serce jest mięśniem i tak jak wszystkie mięśnie kurczy się i rozkurcza,
z tymże gdy długo biegamy, mięśnie np. nóg zaczynają nas boleć
i musimy odpocząć, a mięsień serca nigdy nie odpoczywa.
Zaczyna się kurczyć, gdy jeszcze jesteśmy w łonie matki, około 40 dnia ciąży,
i nie przestaje przez całą resztę naszego życia.
Serce dzielimy na dwie połowy, lewą i prawą.
Z kolei każda z tych połówek składa się z przedsionka
i komory.
W naszym ciele serce jest ułożone tak, jakby było trochę skręcone.
Mniejsza, prawa komora jest położona z przodu, a silniejsza lewa z tyłu.

English: 
The right ventricle pumps blood to the lung and the left ventricles to the rest of the body.
When we compare the lungs to the rest of the body, we have fewer blood vessels in the lungs and there are fewer blood vessels
softer, that's why it's good that the right ventricle
pumps blood at a lower pressure.
If she was pumping under too high, the blood vessels in the lungs
could be damaged.
However, for blood pressure, which we measure when going to the doctor,
the left ventricle corresponds, the stronger one.
Standard blood pressure is assumed to be 120 during systole and 80 in diastole.
Exactly, but what? Millimeters of mercury (mm Hg)
This is an old unit, but comfortable when we go to the doctor
just to measure your blood pressure
the doctor uses these units.
If he was using SI units, we could hear: very good,
your blood pressure is 16,000/10 670.

Polish: 
Prawa komora pompuje krew do płuca, a lewa doprowadza ją do reszty ciała.
Gdy porównamy płuca do reszty ciała, w płucach mamy mniej naczyń krwionośnych, a te które są
delikatniejsze, dlatego to dobrze że prawa komora
pompuje krew pod niższym ciśnieniem.
Gdyby pompowała pod zbyt wysokim, naczynia krwionośne w płucach
mogłyby ulec uszkodzeniu.
Natomiast za ciśnienie tętnicze krwi, to które mierzymy idąc do lekarza,
odpowiada lewa komora serca, ta mocniejsza.
Przyjmuje się, że standardowe ciśnienie podczas skurczu wynosi 120, a w rozkurczu 80.
No właśnie, ale czego? Milimetrów słupa rtęci (mm Hg)
To jednostka stara, ale wygodna, gdy idziemy do lekarza
po to żeby zmierzyć sobie ciśnienie,
lekarz posługuje się właśnie tymi jednostkami.
Gdyby posługiwał się jednostkami SI moglibyśmy usłyszeć: bardzo dobrze,
ma Pani ciśnienie 16 000/10 670.

Polish: 
Słabe, prawda?
Po to żeby tlen i produkty odżywcze trafiły do każdej komórki i do każdej tkanki,
a produkty przemiany materii mogły zostać odebrane
serce musi krew pompować w konkretnym kierunku
z przedsionków do komór, a z komór albo do aorty, albo do płuc.
Krew nie może się cofać, bo wtedy pompa przestałaby działać,
dlatego jest wyposażone w zastawki, które działają jak zawory.
W konsekwencji zamykania się zastawek słyszymy tony, czyli bicie serca.
Kurczenie się i rozkurczanie, koniecznie w odpowiednich sekwencjach,
wymaga własnego systemu elektrycznego sterowania
U dorosłego tempo uderzeń serca wynosi średnio 70/min.
Za rytmiczną i skoordynowaną pracę serca odpowiadają węzły,
to takie naturalne rozruszniki, które działają trochę jak zegary.
Na początku impuls powstaje w węźle zatokowo-przedsionkowym,

English: 
Weak, right?
So that oxygen and nutrients go to every cell and tissue,
and the metabolic products may have been collected
the heart has to pump blood in a specific direction
from the atria to the ventricles, and from the ventricles to either the aorta or the lungs.
The blood can't back up or the pump would stop working
therefore it is equipped with shutters which act as valves.
As a consequence of closing the valves, we hear tones, i.e. heartbeat.
Shrinking and relaxing, necessarily in the right sequences,
requires its own electric control system
In an adult, the heart rate averages 70 beats / min.
The nodes are responsible for the rhythmic and coordinated work of the heart,
They are natural starters that act a bit like clocks.
At first, the impulse is made in the sinoatrial node,

English: 
then it reaches the atrioventricular node,
and from there it runs through the rest of the heart.
The electric impulse spreading through the atria causes their contraction,
which causes blood to be pumped into the chambers,
then the impulse spreads through the chambers, also leading to their contraction,
then the heart relaxes, the muscle rests, and the electrical system restarts,
as if it overloads in order to restart the whole process.
Of course, everything, including this rest, only takes a fraction of a second.
I said that the heart beats at a steady pace, more precisely
it would have beaten at an even pace were it not for external impulses
such as e.g. stress or higher needs
such as effort required.
During physical exertion or stress, a part of the brain known as the hypothalamus
instructs the heart to speed up the rhythm in order to better oxygenate the body.
The fastest physiological speed at which our heart can beat

Polish: 
potem dociera do węzła przedsionkowo-komorowego,
i stamtąd przebiega przez resztę serca.
Impuls elektryczny rozchodząc się po przedsionkach, wywołuje ich skurcz,
co sprawia że krew jest pompowana do komór,
następnie impuls rozchodzi się po komorach, również doprowadzając do ich skurczu,
potem następuje rozkurcz serca, mięsień odpoczywa, a układ elektryczny zeruje się,
jak gdyby przeładowuje się, po to by na nowo rozpocząć cały proces.
Oczywiście wszystko, w tym ten odpoczynek, trwa zaledwie ułamki sekund.
Powiedziałem, że serce bije w równym tempie, ściślej rzecz ujmując
biłoby w równym tempie, gdyby nie impulsy zewnętrzne
takie jak np. stres albo potrzeby wyższe
takie jak np. potrzebny wysiłek.
Podczas wysiłku fizycznego czy stresu, część mózgu zwana podwzgórzem
nakazuje sercu, by przyspieszyło rytm, po to by lepiej dotlenić organizm.
Największa fizjologiczna szybkość z jaką może bić nasze serce

English: 
that's 220 beats per minute minus age, which is my case
No matter how much in my case
if someone is 30 years old, his heart can beat 220 - 30, or 190 beats per minute.
Everyone's heart beats a little differently,
but we can't hear it by putting our ear to our chest
we can measure it, however, if we start to track and record the electrical activity of the heart.
An EKG image is like a fingerprint, and because the heart is controlled subconsciously
such a fingerprint cannot be forged.
That's why some tech companies are working on scanners that would be able to check
thus our identity.
There is even technology that can do this from a distance using a laser beam.
So that the blood would reach the farthest recesses of our body

Polish: 
to 220 uderzeń na minutę minus wiek, czyli w moim wypadku
Nieważne ile w moim wypadku,
jeżeli ktoś ma 30 lat, to jego serce najszybciej może bić 220 - 30, czyli 190 uderzeń na minutę.
Serce każdego z nas bije trochę inaczej,
ale nie usłyszmy tego przykładając ucho do klatki piersiowej
możemy to natomiast zmierzyć, jeśli zaczniemy śledzić, rejestrować aktywność elektryczną serca.
Obraz EKG jest jak odcisk palca, a ponieważ praca serca jest kontrolowana podświadomie
takiego odcisku palca nie sposób podrobić.
Dlatego niektóre firmy technologiczne pracują nad skanerami, które byłyby w stanie sprawdzać
w ten sposób naszą tożsamość.
Istnieje nawet technologia, która potrafi to zrobić na odległość za pomocą promienia lasera.
Po to by krew dotarła do najdalszych zakamarków naszego ciała

English: 
not only a pump is needed, but also a network of tubes and pipes.
Our blood system resembles a fairly complex water system
a large building or even an entire city.
These tubes in our body are the arteries, the tubes through which the blood flows from the heart and vein,
these are the ones with which it returns to him.
The largest and thickest artery in the body that receives oxygen-rich blood
from the left ventricle is the aorta.
Initially, it goes upwards, then bends and goes down our body.
On the way, smaller arteries that supply various organs depart from it,
arms, brain, stomach or legs. The arteries divide into smaller and smaller branches,
after passing through the tissues, blood is collected through the veins
they have thinner walls than arteries and may contain valves in the center
which prevent the backflow of blood. System of arteries and veins
it is also characteristic for each of us and this individualism can be recognized, e.g. in the eyeball

Polish: 
potrzebna jest nie tylko pompa, ale także sieć rurek i rur.
Nasz system krwionośny przypomina dość skomplikowaną instalację wodną
dużego budynku albo nawet całego miasta.
Tymi rurami w naszym ciele są tętnice, to te którymi krew wypływa z serca i żyły,
to te którymi do niego wraca.
Największa i najgrubsza tętnica organizmu do której trafia bogata w tlen krew
z lewej komory, to aorta.
Początkowo biegnie ona ku górze, potem się zagina i biegnie w dół naszego ciała.
Po drodze odchodzą od niej mniejsze tętnice zaopatrujące różne narządy,
ręce, mózg, żołądek czy nogi. Tętnice dzielą się na coraz mniejsze gałązki,
po przejściu przez tkanki krew jest zbierana przez żyły
mają one cieńsze ścianki niż tętnice i mogą zawierać w środku zastawki
które zapobiegają cofaniu się krwi. System tętnic i żył
też jest dla każdego z nas charakterystyczny i ten indywidualizm da się rozpoznać, np. w gałce ocznej

Polish: 
każdy z nas ma inną sieć małych naczynek krwionośnych
natomiast główne arterie w dość dużym przybliżeniu są dla nas wszystkich podobne
i choć są mocno rozgałęzione udaje się wprowadzić np. cewnik w pachwinie
i dojść nim przez prawie cały organizm do naczyń zasilających serce
i przeprowadzić zabieg koronarografii albo angioplastyki wieńcowej.
Płyn pompowany przez serce to oczywiście krew,
która składa się z kilku składników,
średnio stanowi ona ok. 9-10% masy naszego ciała.
Wszystkie elementy komórkowe są zawieszone w osoczu
płynnej części krwi składającej się w 90% z wody,
a poza tym z licznych białek, cukrów, tłuszczów, soli mineralnych.
Organizm dba o to by krwi było pod dostatkiem, czyli by zastępować nowymi komórkami
te obumarłe, innymi słowy sami produkujemy sobie krew.

English: 
each of us has a different network of small blood vessels
while the main arteries are quite similar to all of us
and although they are highly branched, it is possible to insert e.g. a catheter in the groin
and go through almost the entire body to the vessels that supply the heart
and perform coronary angiography or coronary angioplasty.
The fluid pumped by the heart is of course blood
which consists of several ingredients,
on average, it constitutes about 9-10% of our body weight.
All cellular elements are suspended in plasma
the liquid part of blood that is 90% water
and besides numerous proteins, sugars, fats, and minerals.
The organism makes sure that there is an abundance of blood, that is, to replace it with new cells
the dead ones, in other words we produce our own blood.

English: 
When we are healthy, we can donate it to people in need when we do it in a rational manner
for this reason, we have absolutely no medical consequences,
and we can save someone's life.
Blood circulates constantly in our veins and arteries
but accidents do happen sometimes. If we damage, for example, a finger and damage the blood vessels in it
we could start losing blood.
We are protected against this by the blood clotting mechanism.
When the body detects the damage and the blood comes into contact with atmospheric oxygen
it begins to thicken and from the liquid it turns into something resembling jelly
Platelets and plasma proteins are involved.
The system works great, as long as we do not suffer from blood clotting disorders, i.e. hemophilia
and as long as the damage is not too serious.
A rupture of any of the body's main arteries without immediate help means a quick death from bleeding.

Polish: 
Gdy jesteśmy zdrowi, możemy ją oddawać osobom potrzebującym, gdy będziemy to robili w sposób racjonalny
nie grożą nam z tego powodu absolutnie żadne medyczne konsekwencje,
a przy okazji możemy komuś uratować życie.
Krew krąży nieustannie w naszych żyłach i tętnicach
ale czasami zdarzają się wypadki. Jeśli uszkodzimy się np. w palec i uszkodzimy znajdujące się w nim naczynia krwionośne
moglibyśmy zacząć tracić krew.
Chroni nas przed tym mechanizm krzepnięcia krwi.
Gdy organizm wykryje uszkodzenie, a krew zacznie mieć kontakt z tlenem atmosferycznym
zaczyna gęstnieć i z płynu zamienia się w coś przypominającego galaretkę
Biorą w tym udział płytki krwi i białka znajdujące się w osoczu.
System działa rewelacyjnie, o ile nie cierpimy na zaburzenia krzepnięcia krwi, czyli hemofilię
i o ile uszkodzenia nie są zbyt poważne.
Rozerwanie którejś z głównych tętnic ciała bez udzielenia natychmiastowej pomocy, oznacza szybką śmierć z wykrwawienia.

English: 
An adult human circulatory system contains about 5 liters of blood,
if such a person loses a liter of blood, they will be weak,
but will probably survive
rapid loss of 2 liters of blood leads to loss of consciousness
and can be fatal.
The heart is a pump that, from the moment it starts pumping,
shrinks 3 billion times on average to death.
This pump through a network of pipes with a total length of 160 thousand. km
that is, several times longer than the equator,
it pumps blood to each of our trillions of cells for several decades, 24 hours a day.
What to do to make the pump and the entire network work as long as possible?
Be physically active, take care of proper nutrition,
healthy environment, and avoid excess alcohol and do not smoke.
Nauka This I Like on Facebook and YouTube.

Polish: 
W układzie krążenia dorosłego człowieka znajduje się około 5 litrów krwi,
jeśli taka osoba straci litr krwi, będzie osłabioina,
ale prawdopodobnie przeżyje,
szybka utrata 2 litrów krwi prowadzi do utraty świadomości
i może doprowadzić do zgonu.
Serce to pompa, która od momentu w którym zacznie pompować,
do śmierci średnio kurczy się 3 miliardy razy.
Ta pompa za pośrednictwem sieci rurek o łącznej długości 160 tys. km
czyli o długości kilkukrotnie większej niż długość równika,
pompuje krew do każdej z naszych bilionów komórek, przez kilka dziesięcioleci,  24h na dobę.
Co zrobić by pompa i cała sieć działały jak najdłużej?
Być aktywnym fizycznie, dbać o odpowiednie wyżywienie,
i zdrowe otoczenie, a także unikać nadmiaru alkoholu i nie palić tytoniu.
Nauka To Lubię na facebooku i youtubie.
