Çev: @sametkayam
Bu çoşkulu karşılama için...
ve burada olduğunuz için teşekkür ederim.
Başlamadan önce şunu söylemeliyim ki...
bu geceki etkinlikle hayatımda önemli bir dönüm noktasını daha geride bıraktım.
Çünkü kuliste otururken öğrendim ki...
bu geceki etkinliğin biletleri...
Leafs’in play-off maç biletlerinden daha yüksek fiyata karaborsaya düşmüş.
Buna ne denir bilmiyorum.
Neyse.
Bu geceye nasıl hazırlandım?
Slavoj Zizek’in çalışmaları üzerinden ilerlemeyi düşündüm ama...
çok fazla eseri olduğu ve çok özgün bir düşünce adamı olduğu için...
ve bu münazara çok kısa bir zamanda kararlaştırıldığı için bu pek mümkün olmadı.
Bunun yerine, bütün sorunların kaynağı olarak gördüğüm Komünist Manifesto’ya döndüm.
Sonuçta bu Marx ve biz de Marksizm hakkında konuşmak için buradayız.
Önce okuma yapmaya karar verdim.
Okuma yapmak yalnızca kelimelerden ve anlamlardan ibaret değildir.
Cümleleri elersiniz...
ve ifadelerin, cümlelerin ve paragrafların doğruluğunu sorgularsınız.
Geçerli karşı argümanlar üretilebilir mi?
Düşünce yapısı doğru mu? diye sorarsınız.
Şunu söylemeliyim ki...
ki küstahlık yapmak istemem ama...
hayatımda böylesine bir eser okuduğum nadirdir.
18 yaşımda okumuştum gerçi epey zaman oldu.
40 sene olmuş.
Ama Komünist Manifesto kadar...
her cümlesinde kavramsal hatalar olan bir eser okuduğum çok nadirdir.
Şaşırtıcı bir yeniden okumaydı.
Ve bunu psikolojik açıdan yorumlamak da çok ilginçti çünkü...
buna benzer öğrenci kağıtları da okumuştum.
Bunların yazınsal anlamda aynı derecede ihtişamlı ya da
tartışma açısından aynı derecede kaliteli olduğunu söylemiyorum tabii.
Ayrıca Komünist Manifesto’nun klasik bir mantıksal argüman değil bir devrim çağrısı olduğunun da farkındayım.
Bunlar bir kenara, yazar hakkında psikolojik birkaç şey söyleyeceğim.
İlk olarak, bana öyle geliyor ki...
Marx da Engels de..
neredeyse her fikrin yanlış olabileceği gerçeğinin farkında değiller.
Senin ya da bir başkasının fikri olması onun büyük ihtimalle yanlış olduğu gerçeğini değiştirmez.
İhtişamlı görünseler de öncelikle hatalı olduklarını varsaymak...
daha sonra elinde avucunda ne varsa onunla o fikrin üstüne gitmek...
ve hala geçerliler mi diye bakmak zorundasın.
Komünist Manifesto’da benim gözüme ilk çarpan...
Jung’un tipik düşünceyle ilgili söylediklerine olan benzerliğiydi.
Tipik düşünce; düşünme üzerine eğitim almamış insanların yaptığı şeydir.
Jung’a göre tipik düşünürün bir düşüncesi vardır.
Onlar için düşünce odadaki bir eşyanın varlığı gibi ortaya çıkar.
Hemen doğru olarak kabul edilir.
Ama düşünce üzerine düşünme seviyesi olan ikinci aşamaya geçmezler.
Ki eleştirel düşüncenin özü budur.
İnsanlara üniversitelerde öğretilen de budur.
Bir yazıyı okumak ve eleştirel bir şekilde düşünmek.
Yazıya değerini kaybettirmeden sapla samanı ayırmak.
Nitekim Komünist Manifesto’yu okurken de sapla samanı birbirinden ayırmaya çalıştım.
Ama ne yazık ki elimde çoğunlukta sap kaldı.
Bunun nedenini kısa bir şekilde açıklamayı umuyorum.
Komünist Manifesto’nun 10 temel aksiyomundan bahsedeceğim.
Ki bunlar yazarlara göre apaçık gerçeklerdir.
Bunlar bir anlamda sorgulanmadan öne konmuş gerçeklerdir.
Bunları sorgulayacağım ve size neden güvenilir olmadıklarını söyleyeceğim.
Eserin 170 yıl önce yazılmış olduğunu hatırlayalım.
Bu epey zaman demek.
O zamandan bugüne insan doğası, toplum, politika ve ekonomi üzerine pek çok şey öğrendik.
Açığa çıkarılması beklenen birçok gizem hala var ama eskiye nazaran çok daha bilgili durumdayız.
Öyle ki yazarları bilemedikleri için affedebiliyoruz.
Ama bunun bir önemi kalmıyor çünkü...
bu doktrinin özü akademisyenler tarafından hala kutsal kabul ediliyor.
Çoğunluğu için öyle en azından.
Nasıl desem...
Bu günahtan sorumlu olanlar onlar.
İlk önerme şu.
Tarih öncelikle iktisadi sınıf mücadelesi olarak görülmelidir.
Bunun üzerine bir düşünelim.
Buradaki önermeye göre tarihe öncelikle iktisat objektifinden bakılmalıdır.
Ki bu bana göre tartışmaya açık bir önermedir.
Çünkü ekonomi dışında da insanlığa yön veren hesaba katılması gereken etkenler vardır.
İktisadi rekabet kadar iktisadi dayanışmanın olması gibi.
İlk sorun bu.
Bir diğer sorunsa buradaki asıl sorunun tarifinin yeteri kadar karamsar olmaması.
Çünkü tarih...
tarih...
Sezar’ın hakkını Sezar’a vermek gerekirse,
tarihsel olarak hiyerarşik mücadelenin itici kuvvet olduğu fikri kesinlikle doğru.
Ama buna direkt tarih denmesi fikri yanlış.
Çünkü bu tarihin kendisinden daha derin.
Biyoloji de böyle.
Organizmalar kendilerini hiyerarşik olarak organize ederler.
Ve hiyerarşilerin bir sorunu da kazananın masadaki her şeyi aldığı durumları yaratmasıdır.
Marx’ın düşünce yapısına göre bu içkindir.
Çünkü Marx kapitalist toplumda sermayenin çok az insanın elinde birikeceğine inanmıştır.
Ve bu da hiyerarşik örgütlenmelerin doğasına uyum sağlamaktır.
Buradaki sorun...
Bunun mücadele motivasyonunun sonsuz bir formu olduğuna dair itham doğrudur.
Ama bu aynı zamanda sorunun ciddiyetini hafife almaktır.
Çünkü burada direkt hiyerarşik yapıların hakikatinden çok insan toplumlarının yapısına isnat vardır.
Hiyerarşik yapıların bu hakikati büyük ölçüde hayvanlar alemini de nitelendirir.
Ki bunlar yalnızca insan elinden çıkan yapılar değillerdir.
İnsanlar arasında hiyerarşik rekabet olduğu fikrine dair kanıtlar en az yontma taş devrine kadar vardır.
Bu da diğer bir sorun.
Bu antik hiyerarşik yapı sorunu kesinlikle kapitalizme isnat edilemez.
Çünkü bu sorun kapitalizm ortaya çıkmadan çok daha önce insanlık tarihinde vardı.
Daha sonra insanlık tarihinden daha çok öne çıkar oldu.
Burada şöyle bir soru ortaya çıkıyor.
Daha derin bir sorun olduğu ortadayken neden ısrarla,
en azından dolaylı olarak sınıf mücadelesini kapitalizmle bağdaştırmaya çalışıyorsunuz?
Bunun yalnızca sağcılar için değil solcular için de çok derin bir sorun olduğunun anlaşılması gerekiyor.
Hiyerarşik yapıların en dipteki insanları, dipteki canlıları, mesela hayvanları yoksun bıraktığı doğru.
Ama işte dipteki o insanlar. Esas varoluşsal problem onlardır.
Marx’ın hesaba katmadığı bir diğer sorun ise...
insanlar için iktisadi sınıf mücadelesinden çok daha fazla mücadele alanı olduğudur.
Daha kapsamlı bir düşünüş olan hiyerarşi fikrini işin içine katsanız da bu böyledir.
İnsanlar kendileriyle, içlerindeki kötü niyetle mücadele içerisindedirler.
Yapabilecekleri kötülüklerle fikren ve ruhen savaş verirler.
Ve bizler çoğunlukla doğamıza aykırı hareket ederiz.
Marx’ta yani Marksizm’de böyle bir şey söz konusu değil gibi.
Doğa diye bir şey yok sanki.
Bana kalırsa buradaki asıl çatışma...
Ya da çatışmalardan biri...
zalim ve acı verici doğal dünyada hayat savaşı veriyor olmamızdan kaynaklanıyor.
Marksist dünyada böyle bir şey yok sanki.
"İnsanların bir sorunu varsa bunun kaynağı özellikle iktisadi olan bir sınıf mücadelesidir."
Hayır, değildir. İnsanların sorunları vardır çünkü bizler hayata aç ve yalnız olarak geliriz.
Mütemadiyen bu sorunun üstünden gelmeliyiz.
Bu durumu en azından bazı durumlarda iyileştirmek için...
bazen de kötüleştirmek için sosyal düzenlemeler yapmak zorundayız.
Ayrıca Komünist Manifesto’da insan elinden çıkma...
hiyerarşik yapıların...
olumlu bir etkisi olabileceğine dair anlayışa çok az yer verilmiştir.
Ve bu tam bir faciadır.
Çünkü hiyerarşik yapılar karmaşık sosyal problemleri çözüme kavuşturmak için gereklidir.
Hayatımıza bir düzene göre şekil vermek zorundayız.
Ve kabul etmek gerekirse...
hiyerarşilerin insanları yoksun bıraktığı durumlar var ve bu büyük bir sorun.
Eşitsizliğin asıl sorunu bu işte.
Ama aynı zamanda hiyerarşi kaynak dağıtımı konusunda en etkili yollardan biridir.
Ve son olarak insan hiyerarşileri esasında güce dayalı değildir.
Bu konudaki biyolojik ve antropolojik verilerin su götürmez gerçek olduğunu söyleyebilirim.
İnsan toplumunda güvenilir olan bir otorite makamına başkalarını istismar ederek gelemezsiniz.
Bu gücü elde etmenin en istikrarsız yoludur.
Bu bir sorundur işte.
Gülenler de aynı hataya düşebilirler.
Bir diğer sorun ise Marx’ın tarihi ikili sınıf mücadelesi olarak görmesidir.
Proleterya ve burjuvazi ayrılığı gibi mesela.
Bu da aslında bir sorundur.
Çünkü sömürge ile sömürgeci arasında net bir ayrım yapmak çok kolay değildir.
Çünkü küçük ortaklıklarda mesela kimin masum kimin zalim olduğu net değildir.
Rus Devrimi’nde bunun ne denli büyük bir sorun olduğu görülmüştür.
Büyük bir sorun derken son derece büyük bir sorundan bahsediyorum.
çünkü burada insanların kaç farklı kimliğe ayrılabileceği görülmüştür.
Ve bu oldukça basit bir işmiş.
Ve bu insanların genellikle zalim sınıfa ait olduğu görülmüştür.
Bu aldıkları eğitimin bir sonucu olabilir.
Hayatlar boyunca biriktirmeye çalıştıkları kazançlarının bir sonucu olabilir.
Zengin ya da eğitimli ebeveynlere sahip olmalarının bir sonucu olabilir.
Bir papaza bağlı olabilirler, sosyalist olabilirler.
Her neyse, kişinin proleter olmak yerine nasıl burjuva olacağı listesi uzar da gider.
Kızıl Terör’ün sahip çıktığı kurbanlara sahip çıkma nedenlerinden biridir bu.
Bu büyük bir sorundur.
Buna en çok verilen örnek de çoğunluğu tarlacılardan oluşan Gulag kamplarının ortadan kaldırılmasıdır.
Ve buna 40 yıllık bir zaman dilimi sonrasında kendilerini kölelikten kurtarmış...
ve bir miktar güvence altına almış Sovyetler Birliği’nin başarılı tarlacıları da dahildir.
Ama yaklaşık 1 milyonu sürgün edilmiş...
400,000’i öldürülmüştür.
Burjuva statüleri olduğu için özel mülkiyetin ortadan kaldırılması...
1930’larda Ukrayna’da 6 milyon kişinin hayatına mal olmuştur.
Sonuç olarak ikili sınıf mücadelesi fikri hatalı bir fikirdir.
Çok hatalı bir fikir.
Şu açıdan da hatalı…
Burada Marx’ın çok iyi yaptığı bir hokkabazlığı görüyoruz.
Elinizde proleterya ve burjuvazi olarak ikili sınıf ayrımı var diyelim.
Ve bütün iyiliklerin proleterya tarafında...
ve bütün kötülüklerin de burjuvazi tarafında olduğunu düşünüyorsunuz.
Klasik grup kimliği düşüncesidir bu.
Kimlik politikalarını sevmeme nedenlerimden de biridir.
Çünkü insanları gruplara ayırıp birbirine düşürdüğünüz anda...
bütün kötülükleri tek bir gruba; hipotetik baskıcılara,
bütün iyilikleri de diğer gruba atfetmek mümkündür.
Bu akıl dışı bir saflıktır.
Çünkü kişinin iktisadi statüsüne bakarak...
ahlaki değerine dair zanda bulunmak ahmakça bir iştir.
Bu da bir başka büyük sorundur çünkü…
Marx bana kalırsa çok saçma olan şu fikri de ortaya atmıştır.
“Saçma fikir” teknik bir kelime burada.
Karşıma çıkan bu saçma fikir proleterya diktatörlüğüdür.
İyi de sorun nedir?
"Sorun kapitalistler, her şeye sahipler, üretim araçlarına sahipler."
"Herkese zulüm ediyorlar ki bunlar işçilerimizdir."
"Ve işçi ücretlerinin en aza indirgenmesine dair bir yarış yaşanacaktır."
"Çünkü işçiler üzerinden ellerinden geldiğince daha çok kazanç sağlamayı amaç edinmiş kapitalistler...
diğer kapitalistlerle rekabet ederek işçi ücretlerini düşük tutmaya çalışırlar."
Böyle bir şey yaşanmamıştır bu arada.
Çünkü bu durum kısmi olarak işçi sayısı azaltır ve piyasa değerini de artışa sürükler.
Ama bütün kötülüklerin kapitalistlere,
bütün iyiliklerin de proleteryaya atfedilebileceği apriorisini varsayarsanız,
proleterya diktatörlüğünün gerçekleşebileceğini varsaymış olursunuz.
Komünist devrimin ilk aşaması da budur.
Hatırlarsanız bu bir devrim çağrısıdır ve basit bir devrim değil,
var olan bütün sosyal yapıları yıkacak olan çok şiddetli bir devrim.
Neyse…
Buradaki sorun bütün kötülüklerin öyle basitçe zalim ve mazlum diye ikiye ayrılamayacağıdır.
Proleterya diktatörlüğü kurulduğunda...
ki kurulamaz çünkü bu teknik olarak imkansızdır.
Daha en başından saçmadır.
Sebebi yalnızca merkeziyetçilik sorunu değil,
kapitalistlerin bütün mülkünü ellerinden almayı da varsaymak zorundasın.
Kapitalist sınıfı yerine proleterya azınlığı konulacaktır.
Ama bunun nasıl yapılacağı Komünist Manifesto’da net bir şekilde açıklanmamıştır.
Bir anda gücü eline alan proleterya sınıfı yozlaşmamalıdır.
Çünkü onlar doğaları gereği iyidirler.
Bu sayede elimizde dünyayı yöneten iyi insanlar olur...
ve onları merkezileştirerek verilmesi zor hatta imkansız kararlar vermelerini sağlayabiliriz.
Sonuç olarak bu iki açıdan da kavramsal olarak hatalıdır.
Çünkü ilk olarak bütün proleterya iyi olamaz.
Ve onları şeytani kapitalistlerle aynı pozisyona getirirseniz...
-özellikle toplumsal baskının insan karakterine şekil veren etkenlerden biri olduğunu düşünüyorsanız ki Marksistler buna inanır-
proleterya sınıfının kapitalistler kadar ya da kapitalistlerden daha da yozlaşacağını neden göz önüne almıyorsunuz?
Ki bu düşünce ne zaman hayata geçirilse bunlar bire bir yaşanmıştır.
Diğer sorun da kapitalist serbest piyasa toplumu gibi karmaşık bir sistemi alıp...
nasıl merkezileştireceğinizin ve karar verme yetkisini birkaç kişinin eline bırakırken...
bu insanları neye göre seçeceğinizin belirtilmemesidir.
Bu insanların kapitalistlerin yaptığını yapabilecek kapasitesi ya da bilgeliği olduğunu nereden biliyorsunuz?
Marx’ın yaptığı gibi...
bütün kötülüklerin kapitalistlerden, bütün iyiliklerin de proleteryadan kaynakladığını...
ve yine Marx’ın öne sürdüğü saçmalıklardan biri olan...
kapitalistlerin meşru iş gücü oluşturmadıklarını varsaymıyorsanız tabii.
1830’lerde feodalist bir yönetim sahibi bir 
aristokratsanız...
ve bütün yaptığınız kumar oynamak ve fahişeler peşinden koşmaksa iş gücünüzün bir değeri yoktur.
Ama iş güç sahibiyseniz ve işleriniz yolundaysa...
çalışanlarınızı istismar etmek yapacağınız en aptalca iş olur.
Çünkü ne kadar açgözlü de olsanız böyle yaparak onlardan daha fazla işgücü elde edemezsiniz.
Ve bir kapitalistin yerine getirilecek bir yönetici kadar üretimsel değer ortaya koyamama fikri tamamen saçmadır.
Ya pratikte bir işin nasıl yürüdüğünü bilmiyorsunuzdur...
ya da bir işin nasıl yürüdüğünü bilmeyi reddediyorsunuzdur.
Ki iki durum da çok büyük sorundur.
Diğer sorun da kârın eleştirisidir.
İyi de kâr elde etmenin nesi kötü? Bunda ne sorun var?
Marksist görüşe göre kâr hırsızlıktır.
Kâr hırsızlık olabilir çünkü sahtekar insanlar şirket kurabilir böylece kâr nadiren hırsızlık olabilir.
Ama bu kârın her zaman hırsızlık olduğu anlamına gelmez.
Bu kısaca şu anlama gelir eğer bir kapitalist şirkete değer katıyorsa...
fikirleriyle, becerileriyle, şirket yönetme becerisiyle, uygun rekabet ortamına girebilmesiyle,
ürün geliştirmesi ve verimliliğiyle, çalışanlara karşı tutumuyla...
ortaya koyduğu işten kazanç sağlaması doğru ve adildir.
Böyle yaparak kar elde ederlerse zor zamanlarda kendilerini güvence altına alacak bir birikimleri olabilir.
Ki bu bana göre mutlak suretle gereklidir.
Bir de şu var.
Eğer kârınız yoksa nasıl büyüyeceksiniz?
Eğer değerli bir işletme sahibiyseniz...
-ki bazı işletmeler çok değerlidir-
bu durumda bana göre en mantıklı hareket az bir kar ile büyümeyi sağlamaktır.
Kârla ilgili diğer mesele de iş sahibi olanların bildiği gibi kârın yarattığı faydalı baskıdır.
İyi bir fikir sahibi olmanız,
satış pazarlama planınızın olması yeterli değildir.
Bunlar çok zordur.
İyi bir fikir sahibi olmak, iyi bir satış pazarlama planı ortaya koymak kolay değildir.
Müşterileri bulup onları memnun etmek kolay değildir.
Eğer kârın mantıklı gördüğünüz girişimlerinize kısıtlama getirmesine izin verirseniz...
bu baskı boşa gidecek iş gücüne sınırlama getirir.
Hayatım boyunca psikoloji alanında yaptığım işler...
insanların psikolojik sağlığı için yaptığım kâr amacı güden işlerdir.
Bunun amacı kar elde ederek işletmemin büyümesini sağlamanın yanı sıra...
piyasada parçası olamayacağım aptallıkların var olmasıdır.
Çünkü böyle bir piyasada işletmemin batmasına neden olacak şekilde cezalandırılırdım.
Sıradaki sorun epey garip.
Marx ve Engels içinde saçma bir merkezileştirme politikasının,
yüksek olasıklı yozlaşmanın,
ve imkansız ölçümlerin bulunduğu bu proleterya diktatörlüğünün...
piyasa ekonomisinde hesaplanmasını rasyonel bir şekilde denemişlerdir.
Ki bu imkansızdır çünkü üstüne düşüp hesaplanamayacak kadar karmaşıktır.
Diğer bir teoriyse proleterya diktatörlüğünün büyülü bir şekilde aşırı üretken olacağıdır.
Ama bunun nasıl olacağına dair en ufak bir teori yoktur.
Teoriden çıkardığım yoruma göreyse burjuvaziyi zararlı oldukları için defettikten sonra,
özel mülkü ve kâr amacını da ortadan kaldırdıktan sonra...
bir anda mucizevi bir şekilde proleteryanın topluma yön veren küçük bir bölümü...
üretken işletmelerinin nasıl “aşırı üretken” olacak kadar üretken olabileceğini belirleyebilirler.
Çünkü son bahsettiğim sorunun...
Marksist teoride mantıksal olarak uyumlu olabilmesi için aşırı üretken olmak zorundadırlar.
Teoriye göre proleterya diktatörlüğü öyle üretken olacaktır ki...
her çevreden insana yetecek kadar mal üretebilecektir.
Bu durumda insanlar korkunç kapitalist dünyada yabancılaştıkları yararlı işlerle uğraşabileceklerdir...
ve ütopya büyülü bir şekilde hayata geçecektir.
Ama bu aşırı üretkenliğin nasıl olacağına dair bir açıklama yok.
Bu ütopyanın insanlar arasında büyük farklar olduğu için herkese uymayacağına dair bir anlayış da yok.
Bazı insanlar aradıklarını aşkta bulurlar,
bazıları başkalarında,
bazıları bunu çatışma ve rekabette bulurlar,
bazıları da Marx'ın işaret ettiği gibi aradıklarını yaratıcılıkta bulurlar.
Ama bunu ideal devlet için nihai hedef olarak gören düşünce tamamen saçmadır.
Burada hafife alınmayacak bir Dostoyevskici gözlem de söz konusu.
Ne kadar sığ bir toplum anlayışınız var ki...
insanlara Dostoyevskici anlamda yeteri kadar ekmek ve pasta vererek...
sadece türlerini devam ettirmelerini ve...
sakin ve mutlu bir yaşam sürmelerini bekleyebiliyorsunuz.
Dostoyevski’ye göre insan sorun çıkarmak için vardır.
Ve her şey önümüze altın tepsiyle sunulursa yapacağımız ilk iş yaratıcı bir yıkım çalışması olur...
ki böylece beklenmedik bir şey yaşansın ve hayatımıza renk gelsin.
Bence bununla ilgili söylenecek bir şeyler olmalı.
Son hata da...
Gerçi son falan değil ama...
Komünist Manifesto’daki en garip yerlerden biri...
Marx ve Engels’in dünya tarihinde mal üretimi konusunda...
kapitalizmden daha etkili bir üretim sisteminin olmadığını tekrar tekrar itiraf etmeleridir.
Bu konu Komünist Manifesto’da geniş yer bulmuştur.
Eğer önermeniz herkese en hızlı ve en mümkün şekilde maddi güvence sağlamaksa...
ve kapitalizm bu işi tarihte eşi benzeri olmayan şekilde iyi yapıyorsa...
sistemin işlemesine izin vermek daha mantıklı olmaz mı?
Şeytani kapitalistlerin bütün düz ekran televizyonları tek bir odaya toplayıp...
başka kimsenin almasına izin vermeyeceğini düşünmüyorsanız tabii.
"Uygun malzeme üretimini yapmaya çalışıyorsun zaten" gibi bir varsayım söz konusu.
10 sebep saymış oldum böylece.
Komünist Manifesto’nun ciddi anlamda her açıdan kusurlu olduğunu gördüm.
Ve…
Marx’ın narsistik bir düşünür olduğunun kanıtı…
Marx da Engels da zeki insanlardı.
Ama Marx düşüncelerini doğru zannedip bu düşüncelerini ileriye taşımadı.
“Bir saniye, bu sistemde nasıl bir hata oluşabilir?” diye hiç sormadı.
Eğer bir düşünür iseniz, özellikle sosyoloji düşünürü iseniz...
bir sosyal bilimciyseniz mesela...
aksiyomlarınızdan biri, ikisi hatta 10 tanesi de yanlış olabilir...
ve ahlaki yükümlülüklerinizden biri de bu sistemi ele almak ve...
“ya hatalıysam, ya işler tersine döner ve kötü sonuçlanırsa” diye sormaktır.
Proleteryanın diktatörlüğü gibi bir fikri bir insan nasıl ortaya atabilir anlayamıyorum.
Özellikle uygulamaların şiddet aracılığıyla gerçekleştirilmesi savunulmuşken...
ki Komünist Manifesto'nun büyük bir kısmı bundan ibaret.
Eğer düşünüyorlarsa, insan hakkında en ufak bir şey biliyorsa..
bireyin yapısını oluşturan suiniyet eğiliminin ortalığı cehenneme çevirmekten başka hiçbir yere varmayacağını bilmelidirler.
Ki tarihte de hep böyle olmuştur.
Konuşmamı birkaç kanıtla bitireceğim çünkü 3 dakikam kaldı.
Marx’a göre kapitalizmin kaçınılmaz bir sonucu olarak zenginler daha zengin...
ve fakirler daha fakir hale gelecektir ve bir eşitsizlik oluşacaktır.
Öncelikle şunu söyleyeyim. Eşitsizliğin olmadığı bir ekonomi sistem nedir bilmiyoruz.
Böyle bir sistem hiçbir zaman işlemedi, komünistler için de öyle.
Eşitsizliğin biçimi değişir ama Batı’nın serbest piyasa ekonomisinde...
dünyadaki daha az serbest diğer ekonomilerden daha çok eşitsizlik vardır demek akıl karı değildir.
Kapitalizm hakkında söyleyebileceğiniz tek şey eşitsizlik yaratıyor olsa da...
ki bunu cidden yapıyor...
başka hiçbir sistemin üretmediği zenginliği üretiyor olmasıdır.
Diğer sistemler yalnızca eşitsizlik üretir.
Şu istatistiklere bakalım, birkaç serbest piyasa istatistiği.
1800’den 2017’ye kadar enflasyona göre düzeltilmiş gelir artışı üretim işçisi başına 40 kat, niteliksiz işçi başına 16 kat artmıştır.
1800’e kadar ise GSYİH yalnızca 0.5 puan artmıştır.
Hiç artmamış yani, dümdüz.
Ve bir anda son 217 yılda refah seviyesinde inanması güç bir artış olmuş.
Bu refah yalnızca -kuşkuşuz refahı sağlayan- zirvedeki bir grup insana da ait değil.
Buradaki soru yalnızca “eşitsizlik nedir?” değil “en dipteki fakirlerin durumu nedir?” olmalıdır.
Cevapsa tarihte hiç görülmemiş şekilde zenginleşiyor olmalarıdır.
Doğru serbest piyasa politikalarını hayata geçiren ülkelerde fakirlik benzersiz şekilde azalmaktadır.
Bir örnek vereyim.
BM’in Binyıllık Kalkınma Hedefleri’nden biri...
2000 ve 2015 yılları arasında mutlak yoksulluğu yarı yarıya azaltmaktı.
Günlük 1.90 dolara tekabül ediyordu.
Çok az, ama bir yerden başlamak gerekiyordu.
Ve 2012’de beklenenden 3 yıl önce buna ulaşıldı.
Kuşkucu yaklaşabilir ve bu rakamların gelişigüzel olduğunu düşünebilirsiniz...
ama günlük 3.80$ ve 7.60$ eğrilerine ulaşıldı.
Herkes için geçerli olmasa da artış oranı aynı.
"Alçak" BM’e göre günlük gelir 1.90 dolara tekabül eden yoksulluğu 2030 yılına kadar tamamen bitirmiş olacağız
Bunun eşi benzeri görülmemiştir.
Zenginler daha da zenginleşiyor olabilir ama fakirler de zenginleşmektedir.
Bu… Burada keseceğim.
Vaktim doldu ama şunu söyleyip bitireceğim.
Fakirler kapitalizmle daha fakir hale gelmezler.
Büyük çerçeveye baktığımızda fakirler zenginleşmektedir.
Son bir istatistik vereceğim.
Bugün Afrika'daki çocuk ölüm oranı...
Avrupa’nın 1952 yılındaki çocuk ölüm oranıyla aynıdır.
Yani bu bir insan ömrü süresinde gerçekleşmiştir.
Yani eğer yoksulları düşünüyorsanız...
eğer dünya üzerindeki en yoksul insanların açlık seviyesinin üstüne çıkmasını diliyorsanız...
elimizdeki verilere göre bunu sağlayacak en iyi yol serbest piyasa ekonomisine benzer bir sistemin kurulmasıdır.
Teşekkür ederim.
Şurada oturabilir miyim? Benim için daha rahat olur.
Dr. Peterson'a teşekkür ederiz.
Dr. Zizek, buyrun.
Öncelikle giriş için kısa bir yorum yapayım.
Resmi akademi camiası tarafından dışlanmış olan Peterson’ın ve benim...
“asrın düellosu”nun katılımcıları olmasındaki ironinin farkındayım...
ve burada neo-muhafazakarlığa karşı sol liberal safı savunmak durumundayım.
Şaka gibi.
Tam da bana yapılan saldırıların çoğu sol liberallerden geliyorken.
LGBT+ ideolojisine yaptığım eleştiri karşısındaki yaygarayı hatırlayın.
Ve bu alandaki öncü isimlere onları savunma adına uygun bir isim miyim diye soracak olursanız...
eminim ki hayatta olmalarına rağmen mezarlarında ters döneceklerdir.
Öncelikle konumuz olan mutluluk, komünizm, kapitalizm kavramlarını...
günümüz Çin örneği bağlamında bir araya getirerek başlamak istiyorum.
Çin'in son on yılı muhtemelen tarihteki en büyük iktisadi başarı hikayesidir.
Yüz milyonlarca insan yoksulluktan orta sınıf seviyesine yükselmiştir.
Peki Çin bunu nasıl başardı?
20. Yüzyıl solu modernizmin iki esas eğilimine karşı muhalefetiyle tanımlanırdı.
Agresif piyasa rekabetiyle oluşan sermayenin egemenliği ve otoriter bürokratik devlet gücü.
Bugün Çin bu iki özelliği çok koyu biçimde hayata geçiriyor.
Güçlü otoriter devlet ve devlet çapında kapitalist dinamiklerle.
Ve şurası çok önemli...
bunu halkın çoğunluğunun mutluluğu adına yapıyorlar.
Yönetimlerini meşru kılmak için komünizmi de öne sürmüyorlar.
Bunun yerine eski Konfüçyüsçü bir kavram olan “düzenli toplum”u tercih ediyorlar.
Peki Çinliler mutlular mı?
Dalai Lama, Tibet Budizmini Batılı anlamda mutluluk arayışı, acıdan kaçınma olarak yorumlasa da...
mutluluğun bir hayat amacı olarak görülmesi sorunlu bir görüştür.
Psikanalizden öğrendiğimize göre...
mutluluk arayışımızı baltalama konusunda çok yetenekliyiz.
Ki mutluluğun kendisi karmaşık bir kavramdır.
Kişinin arzularının sonuçlarına katlanabilmesindeki acizlik yahut sarsaklığına bağlıdır.
Günlük yaşamda aslında pek de arzulamadığımız şeyleri arzuluyormuş gibi yaparız.
Bu durumda başımıza gelecek en kötü şey resmi olarak arzuladığımız şeye sahip olmaktır.
Yani ne kadar tinselleştirsek de asıl potansiyelimizi ortaya çıkarmaya çalışsak da insan hayatının...
özgürlüğün ya da itibarın sadece mutluluk arayışından ibaret olmadığını düşünüyorum.
Hayatta kalmanın keyfine varabilmek için salt mücadeleden daha anlamlı bir gerekçe bulmamız gerekiyor.
Ama öncelikle yapmak istediğim...
birkaç nitelendirme var.
İlk olarak, modern çağda yaşadığımız için...
bize bir görev ya da vazife yükleyecek, sorgulanamaz bir otoriteden bahsetmemiz mümkün değil.
Modernleşme yükü sırtlamaktır, doğru.
Ama burada asıl yük özgürlüğün kendisidir.
Hepimiz kendi yükümüzden sorumluyuz.
Görevlerimizi basit bahanelerle yerine getirmeme gibi bir şansımız olmadığı gibi...
görevleri de bahaneleştiremeyiz.
Bizler hiçbir zaman daha büyük bir amaca hizmet eden araçlar olmadık.
Geleneksel otorite ciddi bir güç kaybı yaşadığında...
bunun geri dönüşü imkansızdır.
Bugün yapılan geri dönüşlerin hepsi postmodern düzmecelerdir.
Donald Trump geleneksel değerlerin savunucusu mudur?
Hayır, onun muhafazakarlığı postmodern bir performans, muazzam bir ego tatminidir.
Muhafazakar değerleri bu şekilde kullanan...
ve kaynakları çok ayıp bir şekilde birbirine karıştıran Trump tam bir postmodern başkandır.
Trump’ı eğer Bernie Sanders’la karşılaştıracak olursak...
Trump çok net bir şekilde postmodern politikacıyken Sanders eski kafalı bir ahlakçıdır.
Muhafazakar düşünürlere göre bunalımın kaynağı...
daha yüksek bir değere ya da aşkın bir varlığa olan güvenin azalmasıdır.
Eğer kendi halimize bırakılmış olsaydık...
eğer her şey tarihsel olarak bütünsel ve bağıntılı olsaydı...
bu durumda bizi en basit eğilimlerimize dahi yönelmekten alıkoyacak hiçbir şey olmazdı.
Peki din adına işlenen cinayetlerden, gerçekleştirilen yağmalama ve yıkımlardan çıkartılacak ders bu mudur?
Doğru ya da yanlış, dinin kötü insanlara iyi işler yaptırdığı iddia edilir.
Günümüze baktığımızda, belki de dinin olmadığı yerde iyi insanların neden iyi...
kötü insanlarınsa neden kötü işler yaptığını Steve Weinberg’e sormalıyız.
Yalnızca din gibi bir olgu iyi insanların kötü işler yapmasını sağlayabilir.
100 yılı aşkın bir süre önce Karamazov Kardeşler'de...
Dostoyevski bizi tanrıtanımaz nihilizmin tehlikeleri konusunda uyarmıştı.
“Eğer Tanrı yoksa her şey mubahtır.”
Fransız felsefeci Andre Glucksmann Dostoyevski’nin tanrıtanımaz nihilizm eleştirisini...
kitabının adından da anlaşılacağı üzere -Dostoyevski Manhattan’da- 11 Eylül'e uyarlamıştı.
Daha da fazla yanılamazdı.
Günümüzdeki terörizmin bize verdiği ders şudur; eğer bir Tanrı varsa...
Tanrı adına, Tanrı iradesinin aracı olarak eylemde bulunduğunu iddia edenlere her şey mubahtır.
Buna kendini patlatıp binlerce masumu öldürmek de dahil.
Aynı şey tanrıtanımaz Stalinist komünistler için de geçerlidir.
Onlar bunun nihai kanıtıdır.
Onlar için her şey mubahtı zira kendilerini...
kendi tanrılarının doğrudan aracı olarak görüyorlardı.
"Komünizme Doğru İlerlemenin Tarihsel Gerekliliği" tanrısı.
İşte iyi insanları kötü işler yapmaya iten ideolojilerin en büyük sorunu budur.
İkinci olarak evet yükümüzü sırtlamalı ve bununla gelen acıyı kabullenmeliyiz.
Ama burada gizli bir tehlike var.
Acı çekmekten keyif almayın.
Acı çekiyor olmanız haklı olduğunuzdandır diye düşünmeyin.
Hazdan feragat etmek çok kolay bir şekilde feragat etme hazzına dönüşebilir.
Örnek vermek gerekirse, neo-muhafazakarlardan değil ama örneğim.
Beyaz solcu liberaller kendi kültürlerini kötülemeye ve yapılan kötülükler için Avrupa merkezciliği suçlamaya bayılırlar.
Ama bu kendini aşağılamanın nasıl bir çıkar sağladığı gayet açıktır.
Bu kendi köklerini reddetme sürecinde çokuluslu liberaller...
başkalarını kendi kimliklerini savunmaya zorlayarak kendilerine uluslararası bir konum yaratmaya çalışırlar.
Çokuluslu beyaz liberaller kimlik politikaları yalanının vücut bulmuş halidir.
Sıradaki husus:
Jacques Lacan’ın paradoksal ama aslında çok doğru bir sözü vardır.
Bir koca hastalık derecesinde kıskanç olup...
karısının başka adamlarla yattığı fikrini takıntı haline getirdiğinde...
karısı fiilen başka adamlarla yatıyor olsa bile onun bu takıntısı hastalıklı bir özellik olarak kalacaktır.
Kocanın hastalık derecesindeki bu kıskançlığı kimliğini koruyabilmesinin tek yoludur.
Aynı şekilde Naziler Yahudiler’in Almanları kullandığını...
Alman kadınlarını ayarttığını iddia etse de, ki böyle bir şey söz konusu değildir...
Antisemitizm yine patolojik bir fenomen olurdu.
Çünkü bu fenomen Nazilerin antisemitizme ihtiyaç duyduğu asıl nedeni göz ardı ediyor.
Naziler toplumlarını ahenkli bir işbirliğinin organik bütünlüğü olarak görürler.
Bu yüzden bölünmeleri ve düşmanlıkları açıklamak için davetsiz misafirler gerekmektedir.
Bugün Avrupa’da göçmen karşıtı popülistlerle göçmenler arasında aynı şey yaşanmaktadır.
Bana göre günümüzün global kapitalizmine içkin olan sorunların kaynağı olarak davetsiz misafirler hedef gösterilmektedir.
Yine de göçmenlerle ilgili çok büyük sorunlar olsa da ki bunları kabul ediyorum...
çıkan haberler doğru olsa da göçmenlerle ilgili popülist hikaye yalandır.
Antisemitizmle anlatacak hikaye konusu artmıştır.
Hitler 20. Yüzyılın en iyi hikayecilerinden biridir.
1920’lerde Almanlar için durum çok karışıktı.
Olanları anlayamıyorlardı, askeri yenilgi, iktisadi kriz, yaşadıkları ahlaki aşınma vs...
Hitler bir hikaye uydurdu, bir entrika, net bir Yahudi entrikası.
"İçinde bulunduğumuz durumun sorumlusu Yahudilerdir."
Şunu söylemeye çalışıyorum:
Anlamlı hayat tecrübeleri yaşamak için kendimizle ilgili hikayeler uyduruyoruz.
Bu yine de yeterli gelmiyor.
Şöyle salakça bir inanış var -gerçi bunların çoğu salakça-
"Düşman, hikayesini duymadığınız kişidir."
Dalga mı geçiyorsunuz?
Hitler'in de hikayesi duyulmadığı için bir düşman olduğunu kabul etmeye hazır mısınız?
Kendi yaşamlarımıza dair içeriden edindiğimiz deneyimler...
yaptığımız şeyi açıklamak için kendimize anlattığımız hikaye temelde yalandır.
Ve ben bu yalanlara ideoloji diyorum.
Ve hakikat bizim yalanlarımızdan uzaktır.
Benzer bir şekilde, alt-right’ın kültürel Marksizm takıntısı...
eleştirdikleri fenomenin kültürel Marksizm entrikasının bir sonucu olduğu gerçeğiyle...
yüzleşmekten çekindiklerinin bir göstergesidir.
Ahlaki çöküş, cinsel yıkım, hedonik tüketim vs...
kapitalist toplumun içkin dinamiklerinin sonucudur.
Bir klasiğe atıf yapmak istiyorum.
Daniel Bell 1976’da yazdığı “Kapitalizmin Kültürel Çelişkileri” adlı kitabında...
modern kapitalizmin kontrolsüz gidişatının Protestan ahlakının temellerini sarstığını söyler.
Bell yeni basımın sonsözünde...
21. Yüzyılda karşılaştığımız kritik kültürel hataları gözler önüne sererek...
çağdaş batı toplumlarına şöyle bir perspektif sunar:
Kapitalist yeniden üretimin bir anahtar bileşeni ve doğal sonucu olarak kültüre...
kültürel hayatın metalaşmasına yönelim...
bana kalırsa kapitalizmin genişletilmiş yeniden üretiminin kritik anlarıdır.
Bu açıdan bakıldığında kültürel marksizm kelimesi, antisemitizmdeki Yahudi entrikasıyla aynı role sahiptir.
İçkin düşmanlığı, belirsizliği ya da buna artık ne derseniz...
sosyal iktisadi hayatın gerilimini harici bir nedene yönlendirir.
Daha farklı, daha sorunlu bir örnek vereyim.
Aynı şekilde...
Trump ve alt-right’ı eleştiren liberaller...
liberal toplumumuzun Trump gibi birini bugünlere nasıl getirdiği sorusunu asla sormaz.
Bu anlamda Donald Trump figürü bir fetiştir.
Liberallerin gerçek sosyal gerginlikle yüzleşmeden önce gördüğü son şeydir.
Hegel’in “Kötülük, her yanında kötülük gören bakışın kendisindedir(de)” düsturu buraya çok uygun düşmektedir.
Trump’ı şeytanlaştıran liberal bakışın kendisi de...
şeytandır.
Çünkü kendi hataları yüzünden ortaya çıkan Trump tarzı bir vatansever popülizme göz yummuştur.
Sıradaki husus:
Kişi acıları için hazcı benciliği suçlamamalı.
Bencil öz-sevginin karşıtı ortak iyinin bir parçası olan diğergamlık değildir.
Çıkarlarımın aksine hareket etmeme neden olan kıskançlık ve dargınlıktır.
Bu yüzden birçok felsefeciye göre kötülük özünde tinseldir hatta iyilikten daha tinseldir.
Bu yüzden eşitlikçilik asla göründüğü gibi kabul edilmemelidir.
Eşitlikçilik başkalarına yarar sağlayan feragati gizlice alt üst edebilir.
Eşitlikçilik esasında “ben bir şeylerden feragat edeyim ki başkaları da ona sahip olmasın” demektir.
Politik doğruculukla ilgili asıl sorunlu olan kısım da şu...
Aşırılık olarak görülen şey, düzeltici çaba, bence yenilgi gerçeğini maskeleyen güçsüz bir reaksiyondur.
Benim buradaki kahranamım #Metoo kampanyasını epey zaman önce başlatan siyahi bir kadın olan Tarana Burke’dür.
Kampanya başlatıldığından beri suçlularla ilgili sarsılmaz şekilde saplantılı hale gelmiştir.
#Metoo kızgınlıkla öğütülmüş, zannedildiğinden daha da zekice hazırlanmış bir protestodur.
Peki eşitlikçilikten vazgeçmeli miyiz?
Hayır.
Eşitlik... -ki benim desteklediğim anlamı da budur-
mümkün olduğu sayıda bireye potensiyellerini ortaya çıkarabilmeleri için alan yaratma anlamına da gelir.
Paradoksal iddiama göre de...
Bireyleri çok fazla eşitleyerek birçok yeteneğin kaybolmasına neden olan günümüz kapitalizmidir.
Eşitlikle hiyerarşi arasındaki denge ne olacak peki?
Eşitlik konusunda çok mu ileri gittik acaba?
Günümüz Amerika’sında gereğinden fazla mı eşitlik var acaba?
Bu durumun basit bir incelemesi bizi tam tersi yöne ulaştırır.
Bizi ileri götürmek şöyle dursun, sol her geçen yıl daha da geriye gitmektedir.
Evrensel sağlık hizmeti, ücretsiz eğitim gibi uygulamaları devamlı olarak azalmaktadır.
Bernie Sanders’ın programını incelerseniz -onu idealleştirdiğimi de düşünmeyin bu arada...
Sanders’ın programı yarım asır önce Avrupa’da hakim olan sosyal demokrasinin bir biçimidir.
Ve bu plan bugün özgürlüğümüze, Amerikan yaşam biçimine bir tehdittir diye kınanıyor.
Ben bu programda özgür yaratıcılığa bir tehdit göremiyorum.
Hatta tam tersi, sağlık hizmetleri ve eğitimin hayatımdaki daha yaratıcı konuların üstüne düşmeme imkan tanıdığını düşünüyorum.
Ben eşitliği, bu olanak eşitliğini farklılık yaratma...
hatta daha farklı daha kabul edilebilir hiyerarşiler yaratma alanı olarak görüyorum.
Ayrıca mesela Piketty’nin kitabında da belgelediği gibi günümüz eşitsizliklerini...
günümüz eşitsizliklerini farklı yetkinliklere dayandırmak bana sorunlu geliyor.
Buradaki yetkinlikten kasıt nedir?
Totaliter devletlerde yetkinlikler politik bir şekilde belirlenirler.
Ama piyasa başarısı yetkinliklerin sosyal olarak tanınmasının bir düzenleyicisi olarak masum ve doğal değildir.
İzin verirseniz..
son zamanlarda ıstakoz olarak bilinen şu konuya da değinmek istiyorum.
Burada basit bir sosyal yapılandırmacı olmaktan çok uzağım.
Evrimci kuramı kesinlikle değerli buluyorum.
Bizler tabii ki doğal varlıklarız;
DNA’mız bildiğiniz gibi bazı maymunlarınkiyle %98 oranında örtüşmektedir.
Bunun bir anlamı var.
Ama bana kalırsa doğa düzenli bir hiyerarşi sistemi değil, doğaçlamalardan ibarettir.
Fransız mutfağı gibi gelişir.
Bu fikri bana bir Fransız kazandırmıştı.
Meşhur Fransız yemekleri ya da içecekleri aslında ortaya çıktıklarında bir hata olarak ortaya çıkmış...
ama bu hata başarıya çevirilerek atlatılmıştır.
Peyniri normal bir şekilde üretirlerken peynir bir gün bozulmuş ve kötü kokmaya başlamış.
Bunlar da “aa kendi Fransız peynirimizi bulduk” demişlerdir.
Ya da şarap yaparken mayalamayla ilgili bir hata yapılmış ve şampanya üretmeye başlamışlar.
Dalga geçmiyorum çünkü bana göre ve psikanaliz çalışmalarına göre cinselliğimiz böyle işlemektedir.
Cinsel içgüdüler biyolojik olarak belirlidir.
Ama insanların buradan neler çıkardığına bakın.
Çiftleşme dönemiyle sınırlandırılmamışız...
üstesinden gelinmeyi bekleyen zorluklara karşı sürdürülebilir, kalıcı bir saplantı haline gelmişiz.
Kısaca çeşitli sapıklıklarla, bitmek bilmeyen saray aşkı tatmini gibi bağlarla...
biyolojik yazımı altüst eden metafiziksel bir tutku haline gelmişiz.
Evet hala biyolojik koşullara bağlı bir cinsellik ama deyim yerindeyse transfonksiyonelleşmiş...
farklı kültürel mantıkların bir anı olmuş durumda.
Gelenek için de aynısını iddia ediyorum.
Büyük muhafazakar T.S. Eliot’un dediği gibi:
“Yeni bir sanat çalışması yaratıldığında ortaya çıkan şey...
aynı anda onu önceleyen bütün sanat çalışmalarında da ortaya çıkar.
Şimdinin geçmiş tarafından şekillendirildiği kadar geçmiş de şimdi tarafından dönüşüme uğrar.”
Bu ne demektir?
İzninizle Hristiyanlık tarafından ortaya atılan değişimden bahsedeyim.
Bütün doğal ve kültürel farklılıklarımız bir kenara...
O ilahi canlılık hepimizin içinde vardır.
Ama bu ilahi canlılık insanlara Hristiyanların deyimiyle "Kutsal Ruh"u yaratma olanağı tanımıştır.
Hiyerarşik aile değerlerinin en azından belli derecelerde ortadan kaldırıldığı bir toplum.
Galatyalılar'daki Pavlus'un sözlerini hatırlayın.
"Artık ne Yahudi ne Grek, ne erkek ne dişi ayrımı var. Hepiniz Mesih İsa’da birsiniz."
Bu mantığı politik alana yaymakta olan bir demokrasi var.
Kabiliyetlerdeki farklılıklar bir kenara bırakılarak herkesin nihai karar alabildiği bir demokrasi.
Demokrasilerde bütün yetki ehil kişiye verilmez.
Ve otorite sahibi komünistler yönetimlerini sahte uzmanlar ortaya atarak meşrulaştırmaktaydılar.
Ve kişisel olarak sıradan insanların bilgeliğine güvenmekten çok uzağım.
İnsan olarak çoğu zaman bizi tembellikten kurtaracak...
belki de bizi özgürleştirecek bir üstad figürüne ihtiyaç duyarız.
Özgürlük ve sorumluluk acı vericidir ve çaba gerektirirler.
Ve özgün bir üstadın en önemli özelliği bizi özgürlük yolunda aydınlatmasıdır.
Çünkü insan esasında özgür değildir.
Dahası...
Bana kalırsa sosyal iktidar ve otorite direkt olarak yetkinliklere dayandırılamaz.
Güç kullanma anlamındaki iktidar insan evreninde olduğundan daha gizemli hatta mantıksız bir olgudur.
Hepimizin favori dinbilimcisi Kierkegaard'ın dediği gibi:
"Eğer bir çocuk babası kabiliyetli ve iyi olduğu için ona itaat ediyorsa...
bu babanın otoritesine bir hakarettir."
Ve Kierkegaard aynı mantığı İsa için de uygular.
İsa yetkinlikleri ve kapasitesi sayesinde değil Tanrı'nın oğlu olduğu için temize çıkartılmıştır.
Kierkegaard'ın dediğine göre iyi bir teoloji öğrencisi İsa'dan daha iyi iş çıkarabilirdi.
Doğada böylesine bir otorite söz konusu değildir.
Istakozların pek tabii hiyerarşileri olabilir.
Ama eminim ki onların başındaki ıstakozun da bizim bahsettiğimiz anlamda bir otoritesi olduğunu sanmıyorum.
Tekrar söylüyorum, demokrasilerde yetkinlik karşıtlığı yapılmaz.
Ama siyasi iktidar, yetkinlikler yahut uzmanlıklar ayrı tutulmalıdır.
Daha Antik Yunan'da bunların ayrı tutulması biliniyorken...
Stalinizm'de bunlar ayrı tutulmamıştır.
Bu yüzden en meşhur yöntemleri çoğu zaman piyangoyla birleştirilmiştir.
Peki komünizmin buradaki konumu nedir?
20. yüzyıl komünizm projesinin başarısız olduğunu bildiğim ve kabul ettiğim halde...
bu kahrolası komünizm ismine neden bu kadar bağlıyım?
Başarısızdır çünkü birçok kanlı teröre neden olmuştur.
Kapitalizm savaşı kazanmıştır. Ama günümüzde...
Bu benim iddiamdır, üzerine tartışabiliriz.
Günümüz global kapitalizminde sınırsız yeniden üretime engel olacak kadar güçlü rekabet ortamı var mıdır?
Bence bu tarz rekabet ortamları yaratılmıştır.
Ekolojik felaket tehditi...
yeni tekno-bilimsel gelişmelerin sonuçları...
özellikle biyogenetik gelişmeler ve ırkçılığın yeni formları...
bütün bu rekabet ortamları sosyal refahın paylaşımının özünü, Marx'ın deyimiyle "ortak mülk"ü kapsamaktadır.
İlk olarak, kirlilik ve küresel ısınma tehdidi altındaki dış doğadan oluşan ortak mülk...
Özellikle şuraya dikkat edin.
Bu alanda yapılan planlama ve analizlerin ne kadar belirsiz olduğunu biliyorum.
Kesinleştiklerinde çok geç olacak zaten.
Ve aceleci ekstrapolasyonlara başvurma isteklerinin de farkındayım.
Önemli bir örnek vereyim.
Ben küçükken Almanya'da "Waldsterben" yani ormanların kuruması takıntı haline gelmişti.
İnsanlar birkaç yıl sonra Avrupa'da orman kalmayacağını düşünüyorlardı.
Ama son tahminlere göre, bugün Avrupa'daki orman alanları 50 hatta 100 yıl öncesinden fazladır.
Ama bana kalırsa burada bir felaket tellallığı söz konusu.
Bu alandaki bilimsel veriler bana göre tatmin edici değil.
Yapmamız gereken kolektif bir şekilde hareket etmek.
Kiminiz için eleştirel gelebilir ama bence kapitalizmin şöyle bir sorunu var:
Yöneticilerin doğalarında kötülük olduğundan değil ama...
kapitalizmin mantığında kendi kendini yeniden üretmeyi arttırmayı amaçlamak...
ve çevresel sonuçları çok fazla önemsememek vardır.
Bu ahlaki bir kınama değildir.
Yeri gelmişken şunu da söyleyeyim ki ne konuştuğunu bilmiyor demesinler.
Komünist ülkelerde iktidardakiler genişleyen yeniden üretimi kafaya takmıştı.
Ve bu üretim halkın kontrolünde olmadığı için durum daha da vahimdi.
Peki ne yapmalı?
Öncelikle batırdığımızı kabul edelim.
Bunun basit bir demokratik çözümü yok.
İnsanların ekoloji hakkında ne yapılması gerektiğine karar vermesi fikri kulağa hoş geliyor olsa da...
akıllara şu soru geliyor:
Kooperatif çıkarlara bağlı bir anlayış sahibi olmasalar da...
böylesine hassas bir konuda hüküm verecek ne nitelikleri vardır?
Ayrıca...
radikal ölçüm savunucusu ekolojistlerin kendileri de yeni felaketlere neden olabilirler.
İzninizle çok konuşulan güneş radyasyonu yönetimi fikrinden...
gezegenimizi soğutmak, güneş ışığını emmek ve yansıtmak için...
atmosferimize sürekli olarak salınan ayresollardan bahsetmek istiyorum.
Dünyamızın ne kadar hassas bir dengeyle döndüğünü...
ve jeomühendisliğin bu dengeyi nasıl bozabileceğinin farkında mısınız?
Aciliyetin söz konusu olduğu anlarda...
bir şeyler yapmamız gerektiğinin farkındaysak ve ne yapmamız gerektiğini bilmiyorsak, ihtiyacımız olan şey düşünmektir.
Belki de arkamıza dönüp bir bakmalıyız.
Marx'ın meşhur 11. tezi...
Yeni yüzyılda...
"belki de geçen yüzyılda değişim için çok acele etmişizdir...
belki de biraz yavaşlamalı ve değişim için dünyayı yorumlamalıyız" diyebilmemiz gerekiyor.
İkinci tehdit ise iç doğadan oluşan ortak mülk.
Yeni biyogenetik teknolojilerle...
insan doğasının değiştirilmesi anlamındaki Yeni İnsanın yaratılışı gerçekçi bir yaklaşım haline gelmektedir.
Sinirsel bağ ismiyle bilinen...
Dijital makinelerle beynimiz arasında kurulan bağ...
ve bu bağ üzerinden beynin kendi kendini yönetiminden bahsediyorum.
Bu ezber bozacak bir teknolojidir.
Beynimiz dijitalleştirilmesi daha önceden görülmemiş yeni kontrol olanakları sunar.
Deneyimlerinizi sevdiklerinizle paylaşmak ilgi çekici görünebilir...
peki ya farkında bile olmadan bu deneyimlerinizi şirketlerle paylaşmak ister misiniz?
Ve son olarak insanlığın ortak alanı sorunu.
Hayatların her geçen gün birbirine daha çok bağlandığı bir dünyada yaşıyoruz.
Ama esasında birbirinden ayrı hayatlar yaşıyoruz.
Peki bu durumda ne yapmalıyız?
Yapılacak en iyi şey korumacı içe kapanıklıktır.
Dünyanın çivisi çıkmış durumda, kendimizi her şeyden uzak tutmalıyız.
Öyle görünüyor ki ülkelerin durumu benzer şekilde iyi.
Ama ikinci sınıf ülkelere baktığımız zaman,
onlar kendilerini bizimle bağlantılı olarak görüyorlar mı acaba?
Kongo'yu ele alalım isterseniz.
Vilayetleri yöneten yerel savaş beyleri sürekli olarak Batılı şirketlerle alışverişte, onlara mineral satmaktadırlar.
Kongo'dan gelen koltanlar olmasa bugün bilgisayarlarımız ne durumda olurdu?
Ya da Irak ve Suriye'de süregelen harici müdahaleler?
Ya da Yemen'e bizim vekaletimizle yapılan Suud müdahaleleri?
Mülteciler bu noktalarda ortaya çıkmaktadır.
Medeniyetlerin barış içinde yaşayacağı...
Şu sayfayı bitirsem olur mu?
2 dakika sadece.
Medeniyetlerin barış içinde yaşayacağı bir dünya olan yeni dünya düzeni yaklaşmaktadır.
Ama bu hangi yöntemle gerçekleştirilecektir?
Zoraki evliliklerin ve homofobinin normal karşılanmasının diğer ülkelerde pek de yeri olmadığı için...
ki öyle olmasa bunların dünya pazarında yeri olurdu.
Mültecilerin ortaya çıktığı noktalar bunlardır.
Bir de güler yüzlü global kapitalizm var.
Bill Gates ve George Soros gibi sosyal açıdan sorumlu tüzel kişileri düşünün.
LGBTİ'yi tutkuyla desteklemekte ve bağışlar yapmaktalar.
Ama en kötü şartlarda bile sınırlarımızı mültecilere açmak...
onlara bizlerden biriymiş gibi davranmak yerine...
tıpta "semptomatik tedavi" denilen yöntemi uygulamaktalar.
Buradaki çözüm zengin Batılı devletlerin bütün mültecileri kabul etmesi değildir.
Çözüm kitleler halinde yayılan mülteci sorununu bir şekilde düzeltmeye çalışmaktır.
Ve bunun sorumlularından biri de biziz.
Böyle bir değişim ütopik midir?
Değildir. Asıl ütopya böyle bir değişim olmadan yaşamaya çalışmaktır.
Bunu komünizme bir mazeret olarak göstermenin provokatif olacağını biliyorum.
Gerçi biraz da provokatif olsun diye yapıyorum.
Ama ihtiyacımız olan şey...
ama bahsettiğim bütün bu alanlarda...
ekoloji olsun, dijital kontrol olsun...
dünyanın birliği...
yararlı bir çok yöne olduğunu kabul ettiğim kapitalist piyasa altında da olsa...
bir şekilde düzenlenmeli ve sınırlandırılmalıdır.
Bunun bir ütopya olduğunu iddia etmeden önce...
global piyasanın bugün nasıl işlediğini düşünmenizi istiyorum.
Neoliberalizmin her zaman uydurulmuş bir ifade olduğunu düşünüyordum.
Ama bugün baktığımızda devlet en güçlü kapitalist ekonomilerde hiç olmadığı kadar önemli bir rol oynamaktadır.
Piyasanın halihazırda sınırlandırılmış olduğunu biliyoruz ama...
nazikçe söylemek gerekirse bunu doğru bir şekilde yapmıyorlar.
Ne olacağı konusunda karamsar bir sonuca varalım.
Gerçekleştirilen protestolar bir kenara...
bir çeşit kıyamet senaryosuna doğru ilerlemeye devam edecek...
gözlerimizi açması için büyük felaketler beklemeye devam edeceğiz.
Basit iyimserliklere gözüm tok.
Eğer birisi çıkıp da bütün sorunlara rağmen tünelin sonunda bir ışık olduğunu söylecek olursa...
cevabım "evet, büyük ihtimalle üstümüze başka bir tren geliyor." olur.
Çok teşekkür ederim.
Şunu yapmayın lütfen.
Çünkü cidden...
belki Jordan da bana katılacaktır...
burada bir tartışmadayız...
bunu basit bir kapışma olarak görmeyin.
öyle olabilir ama girişte dediğin gibi...
çok ciddi sorunları gün yüzüne çıkarmakla uğraşıyoruz.
Mesela Çin'den bahsettiğimde...
bunu övgü maksatlı söylemedim.
Bu durum beni endişelendiriyor. "Geleceğimiz bunlara mı emanet?"
Lütfen kusura bakmayın.
10 dakikamı alabilirsiniz benden.
Hiç önemli değil.
Dr. Peterson, cevabınız için 10 dakikanız var.
Konuşmama doğaçlama devam etmek isterdim ama...
Dr. Zizek'in konuşması cevaplarımı dizebilmem için fazla karmaşıktı.
"Ben de onun için uğraşıyordum"
Başarılı oldun diyebilirim.
Söylediklerinin çoğuna katılıyorum aslında.
Ama oraya gelmeden önce şu cevapları...
"Bıçakla gel."
Kapitalizm eleştirisi yapıldı ama pek marksizm taraftarlığı işitmedim.
Bu şaşırtıcıydı çünkü...
argümanlar açısından... gerçi 3 terimimiz vardı.
Kapitalizm, marksizm ve mutluluk.
Dr. Zizek marksizme kıyasla mutluluk ve kapitalizm sorunlarına daha çok değindi diyebilirim.
Bu benim için şaşırtıcıydı çünkü...
Geleneksel marksizm savunması yapar diye bekliyordum.
Konuşmamın ilk kısmını buna göre hazırlamıştım çünkü.
Marksizme direkt bir eleştiriydi.
Zizek kapitalizmin sorunları olduğunu söyledi.
Kapitalizmin sorunları olduğuna ben de katılıyorum.
Kapitalizmi tam olarak savunmuyordum aslında.
Marksizm karşısında savunuyordum sadece.
Bunlar aynı şey değildir.
Winston Churchill'in demokrasiyi kötü rejimlerin en iyisi diye tanımlaması gibi...
Siz de kapitalizmin ortaya atılmış bütün ekonomik düzenler arasında en iyisi olduğunu söyleyebilirsiniz.
Ve bu konuda ciddiyim, küstahlık yapmıyorum.
Dr. Zizek'in kıyamet senaryoları diye bahsettiği sorunlar...
üstesinden kolayca gelinebilecek sorunlar gibi gözükmüyor.
Ölçüsüz kapitalizmin başlı başına sosyal iktisadi bir yapı olarak...
karşımıza çıkan sorunlara verebilecek tam bir cevabı olduğunu söylemiyorum.
Ne makalelerimde ne de derslerimde böyle bir şey söylemedim.
Çünkü doğruluğuna güvenmiyorum.
Zizek kapitalizmin sorunları nedir diye sordu.
Kültürel hayatın metalaşması...
ya da tüm hayatımızın metalaşması da denebilir.
Her şeyi iktisadi rekabet ortamına çekmek doğru değil.
Kapitalizm bu yönde ilerlemektedir.
Satış pazarlama alanı bu yönde ilerlemektedir.
Tabii onların da kendi gerekçeleri var ve reklamcılara, pazarlamacılara ihtiyacımız olduğunun farkındayım.
Ama bütün hayatımızın bir meta haline getirilmesinin...
yapılacak en iyi iş olduğunu düşünmüyorum.
Bence bunun gerekçeleri de apaçık ortada.
Şunu da söylemeyi unuttum ama...
Zenginlik ve mutluluk arasında bir ilişki vardır.
Psikoloji literatüründe bu açıkça belirtilmiştir.
Mutluluk ölçümlerinin mutluluğun ölçümü mü yoksa sefaletin olmayışının ölçümü mü olduğu belli değildir.
Bu ölçümleri inceleyen bir psikometrici olarak insanlar için sefil olmamak mutlu olmaktan daha önemlidir diyebilirim.
Ve bunlar farklı psikobiyolojik sistemler aracılığıyla ortaya çıkan birbirlerinden farklı duygulardır.
Teknik ama önemli bir nokta bu.
Mutlak gelir seviyesiyle kişinin kendisi tarafından ifade edilen mutluluk yahut sefalet arasında bir ilişki vardır.
İyi işlerde çalışan insanların seviyesine gelene kadar bu doğrusal bir ilişkidir.
Öyle görünüyor ki...
tahsilatçıları uzak tuttuğu sürece...
zenginlik insanları mutlu ediyor.
Yani sefalet mümkün olduğu derecede azaltıldığı sürece...
kıt kanaat geçinme diye bir durum söz konusu değilse...
daha fazla para kazanmanın refahınız üzerinde bir etkisi yoktur.
Yani belli bir alt limit aşıldığı zaman...
daha fazla mal sahibi olmak...
bireysel olarak da toplumsal olarak da bizi tatmin etmeye yetmez.
Ve öyle görünüyor ki...
kapitalizmi niteleyen kökten zenginlik üretimi...
sosyal sistemimiz ve daha geniş çaplı ekosistemlerimiz için bir tehdit oluşturabilir.
Tabii bunu bilemeyiz. Bazı sebeplerden dolayı hala tam olarak ikna olmuş değilim.
Zizek'in söylediği gibi mesela Avrupa'da 100 yıl öncekinden daha fazla orman var.
Hatta kuzey yarımkürenin tamamında 100 yıl öncekinden daha fazla orman var.
Ekoloji alanındaki haberler, bu alandaki gidişat iç karartıcıymış gibi gösteren haberciler kadar kötü durumda değildir.
Ve bir ihtimal...
Bu ortada iç karartıcı unsurlar olmadığı anlamına da gelmez.
Okyanuslar üzerinde korkunç bir etkimiz söz konusu.
Bu konuda net bir sorunumuz var.
Ama insan zekası bunun da üstesinden gelecektir.
Başka...
Kapitalizmin neden olduğu eşitsizlikler var, sığ materyalizme eğilim var.
Yozlaşma ihtimali var.
Bana göre bunlar insanın varoluş çabasının bir parçası olan felaketlerdir.
Herhangi bir sosyo-politik sisteme mal edilemezler.
Özellikle toplumun en fakir kesimine adil bir mal kaynağı sağlayan...
ve insanları bitmek bilmeyen bir safi hayatta kalma mücadelesinden kurtaran bir sisteme mal edilemezler.
Bunun delilleri de vardır.
Kişi başına düşen gayrisafi yurtiçi hasılayı 5 bine çıkartırsanız mesela...
bu insanlar çevresel bozulma hakkında daha bilinçli hale gelip bunu önlemek için harekete geçmeye çalışırlar.
Eğer şansımız yaver giderse...
en dipteki birkaç milyar insanı da...
çevreyi umursayacak kadar zengin hale getirerek...
çevresel sorunları çözmek için kolektif bir şekilde hareket edebiliriz.
"O zamana kadar dünyamız yok olacak...
sahip olduğumuz kaynakları tüketeceğiz ve bu mümkün olmayacak" diyebilirsiniz...
ama şu meşhur iddiayı hatırlarsanız...
Julian Simon'la...
Nüfus Bombası kitabının yazarı Stanford'lı Paul Ehrlich iddiada...
2030'da aşırı nüfus olacağını düşünen Ehrlich...
2000 yılında maddi kaynakların tükenmesinin bir kanıtı olarak emtia fiyatlarının korkunç bir şekilde artacağına dair Simon'la bir iddiaya girmiştir.
25 yıllık meşhur bir iddiaya girmişlerdir.
Ve 2000 yılında emtia fiyatları düşüşe geçtiği için Ehrlich Simon'a ödeme yapmıştır.
Nüfusun artmasının, 9 milyarı geçecek olmasının sonucu olarak...
gerekli maddi kaynakların tükeneceğine dair net bir kanıt yoktur.
Evet bu bir tehlikedir, ama kanıtlanmış bir şey yok.
Son yıllarda artışta olan daha iyi bir şekilde beslenmiş birkaç milyar daha beyin...
sorunları ortadan kaldırmamız konusunda bize yardımcı olabilir.
Böylece nüfus arttıkça gözümüzde büyüyen ekolojik felaketlerin üstesinden gelebiliriz.
9 milyara doğru gidiyoruz ve bu üstesinden gelemeyeceğimiz bir şey gibi durmuyor.
Bir de şu var.
Zizek herhangi bir alternatif sunmadı.
Çinlilerin başarısının piyasanın işleyişine izin verilmesinin bir sonucu olduğunu söyledi...
ve otoriter eğilimleri kınadı.
Ki haklıydı.
Dr. Zizek'in ayrıca kınadığı sosyal adalet grubu kimliği süreçleri...
bana göre marksizmin temel varsayımı olan baskı hikayelerinden çıkarılabilecek bir mantıksal türetmedir.
Burada da Marksizm adına bir savunma göremedim.
Burada bana alternatifiniz nedir diye sorma hakkı doğuyor.
Eşitçilik argümanı vardı.
Ama bunu sonuç eşitliği olarak değil fırsat eşitliği olarak tanımladı.
Ki bu bana göre Marksist idealidir.
Farklı bir gelirin sosyal dağılımı argümanı vardı.
Ama bu çoğu modern serbest piyasa devletinde...
farklı çeşitleriyle ve devletin daha az müdahalesiyle zaten vardır.
Böylece kendi deneyimlerini tayin ederler.
Sadece en üsttekilerin her şeyi elde ettiği...
ve en alttakilerin hiçbir şeye sahip olmadığı eğimli hiyerarşileri...
düzleştirmek için ne kadar sosyal müdahalenin gerekli olduğunu bilmiyoruz.
Kapitalizmin kendi eğiliminden daha derin olan bu temel eğilimle savaşmak çok zordur.
Tam olarak ne yapmamız gerektiğini de bilmiyoruz.
Deneyler yapıyoruz ve bana kalırsa gayet makul şekilde işliyorlar.
Şunu da söyleyip bitireceğim.
Dediğim gibi serbest piyasada kapitalizm kötü rejimlerin en iyisidir.
Gelirle, mutlulukla ya da sefaletin olmamasından doğan akıl sağlığıyla ölçülen ekonomilerle...
kapitalizm arasında pozitif bir ilişki vardır.
Ama şuna inanmıyorum...
Ki deliller de maddi güvencenin yeterli olmadığını söylüyor.
Ama inanıyorum ki mutlulukla maddi güvencenin bir ilişkisi olduğu sürece...
bunu sağlayabilen en etkili yol serbest piyasa sistemidir.
Argümanım da buydu zaten.
İnsanın mutluluğu bağlamında komünizm ve kapitalizm kıyaslanacak olsa...
bunu sağlayacak olan serbest piyasadır.
Kapitalizm belki sorunlarımızı çözemeyecek...
Çözebileceğini de zannetmiyorum.
Bizi ileriye taşıyacak olan...
bireyin "en yüksek iyiyi" amaçlayan ahlaki sorumluluklarıdır.
Bana kalırsa bu bizim Yahudi-Hristiyan geleneğimizin temelidir.
Her birey hak sahibidir ve...
mutlak değerin odağıdır.
Dini görüşünüz fark etmeksizin hepinizin kabul edeceği bir önerme.
Böyle bir toplumda yaşıyorsanız bunu zaten kabul etmek zorundasınız.
Oy kullanmana rağmen sana bir sorumluluk yüklenmemesi bile...
toplumumuzun her insanı...
kendi sorumluluklarının ve tercihlerinin odağına koyduğunun göstergesidir.
Bu öyle bir etki ki...
bir yönetimin istikrarı bireylerin karakterlerinin bütünlüğüne dayanıyor.
Bu yüzden insanlara mümkün olduğu kadar sorumluluk almalarını...
Ve bu sorumluluklarına en yüksek iyiyi amaçlayarak riayet etmelerini tavsiye ediyorum.
Böylece senin için iyi olan ile ailen için iyi olan arasında...
bir birey olarak sana yarar sağlayacak bir denge oluşturulabilir.
Bu bize esasında toplum için iyi olanı verir.
Ki bu da senin ve ailenin yararına olacaktır.
Bu bir çeşit...
Özenle hazırlanmış bir dayanışmadır.
Toplumun organize edilişinin en sofistike yorumlamasıdır.
Bana kalırsa bize ileriye taşıyacak olan yolun yarısı...
birey seviyesinden bu şekilde başlanarak aşılmış olacaktır.
10 dakikalık konuşmam...
Teşekkürler Dr. Peterson.
Dr. Zizek.
Vaktimi harcadım ama...
olabildiğince hızlı olacağım.
Birkaç noktaya değinip...
kapitalizmin neden kısıtlandırılması gerektiğinden bahsedeceğim.
Mutluluk konusuna gelince...
bana öyle gelmiyor ama...
ayakta falan mı uyuyorum ben Jordan?
Birkaç yıl önce hatırlıyorum bütün dünyada...
farklı ülkelerde insanlarla röportajlar yapılmıştı...
ve "mutlu musunuz?" diye sorulmuştu.
İlginçtir ki...
sosyal demokratik cennet olarak gördüğümüz...
İskandinavya ülkeleri en alttayken...
Bangladeş en üstlerde geliyordu.
Buradaki mantığın kısıtlı olduğunun farkındayım.
Fakir insanlar mutludur saçmalığından bahsetmiyorum.
Buradaki argümanım sana karşı değil.
Mutluluğun daha sorunlu hale getirilmesine karşı.
Dinle bak...
Yıllar önce...
Litvanya'da mıydım, neydim...
-kitabımda da bahsetmiştim bu konudan-
İnsanlar bir anlamda...
ki bana göre mutluluğun kategorilerindendir bu...
Sovyetler'in 1970-80'lerde Çekoslovakya müdahalesinden sonra...
mutluluk adına çok garip sonuçlar elde edilmiştir.
Peki, neden?
Öncelikle çok fazla demokrasi mutluluğu sağlayamaz.
Çünkü çok fazla demokrasi sorumluluk yaratır.
Mutluluk bütün suçları başkasının üstüne atabilme yetkisinden doğar.
Bu yüzden Çekoslovakya'da havalar kötü olduğu zaman...
"Komünistler ne halt etti yine?" diye dalga geçilir.
Mutluluğu sağlamanın yollarından biri budur.
Daha açık olan bir diğer yol ise...
Sovyetler sonrası Çekoslovakya'da yaşanmıştır bu.
Aslında hayatınızda hiçbir sorun yoktur...
ama bir şeyler eksiktir ya...
Diyelim ki evde her gün et var.
Ama ayda bir depolarda et kalmıyor.
Bu durumda et olduğu zaman ne kadar mutlu olduğunu hatırlamak lazım.
Ayrıca...
Fazla yakında olmaması gereken bir cennetleri vardı.
Batı Almanya zenginliği...
Çok uzak değildi ama hemen de gidemezdiniz.
Bu yüzden...
Kömünist rejimlere getirdiğin eleştirilerde... -ki bunlara katılıyorum-
şahit olduğum bazı şeylere biraz daha odaklanmalısın.
O korku salan totaliter rejimleri inceleme sadece.
Son dönem hoşgörülü komünist rejimlerinde...
-ki ben bunlara hala karşıyım-
iktidarla halk arasında dile getirilmeyen ahlaksız bir anlaşma vardır.
Mesaj şu: "İktidarı bize bırak, bizimle uğraşma...
sana daha güvenli bir hayat, daha fazla iş imkanı...
daha fazla kişisel haz ve yetki verelim."
Bu yüzden şaşırmıyorum.
Komünizmi de savunmuyorum bu arada mutluluktan bahsediyorum.
Berlin Duvarı yıkıldığı zaman...
Polonya'da insanlar "Aman Tanrım! Bu doğru mu?" diyorlardı.
Solidarnosc mesela...
Daha geçen sene yasaklılardı şimdi seçimlerde zafer kazandılar.
Söyleseler inanmazdık.
Asıl ilginç olan ise...
tam 4 yıl sonra!
Eski komünistler demokrasiyle tekrar başa geldi.
Tekrar söylüyorum...
burada onları savunmuyorum.
Mutluluğun çürümeye yol açan doğasından bahsediyorum.
Benim formülüm şu...
bana göre mutluluk; gerekli bir yan ürün olarak görülmelidir.
Üzerine düşerseniz yitip gidersiniz.
Mutluluk siz bir amaca hizmet ederken gelen yan üründür.
İşin esası budur.
İkinci olarak Çin... -belki burada ayrılıyor olabiliriz...
Evet iktisadi bir mucize...
piyasa reformlarının serbestleşmesiyle elde edilen iktisadi bir mucize...
Ama içimde şöyle bir karamsarlık var.
Liberal arkadaşlarım bana gelip...
"Bir de siyasi demokratikleşmeye gitselerdi düşünsene neler olurdu." diyorlar.
Benim karamsarlığım burada doğuyor.
Öylesine mükemmel bir formül çıkarmışlar ki...
Çin paradoksu da burada çıkıyor.
Komüst parti kapitalizmin en iyi yöneticisi...
ve işçilere karşı bir koruyucu olarak karşımıza çıkıyor.
Bugün Çin'deki en büyük tehlike...
batılı fikirlere dalmak değil,
işçi sendikalarını düzenleyip...
Beni asıl endişelendiren...
Kapitalizmle otoriter rejim arasında...
böylesine mükemmel bir bağ kurarak...
ya da başka bir ifadeyle...
bugün kapitalizmle demokrasi arasındaki o güçlü bağ...
bütün dünyada gün geçtikçe yok oluyor.
Evet, kabul ediyorum...
Kapitalizmin 10-20 yılda bir diktatörlüğe ihtiyacı var.
Bir şeyler iyi gitmeye başladığı zaman tekrar demokrasiye dönülür.
Şili, Güney Kore vs.
Bugün o noktaya geldik mi acaba merak ediyorum.
Kısaca şuna değinmek istiyorum.
Giriş konuşmandaki temel meseleye dönersek...
Açık konuşmak gerekirse...
Komünist Manifesto'dan bahsederken bahsettiğin...
-Belki garip gelecek ama...
birçok noktada sana katılıyorum, karmaşık bir argüman.
Marx sosyal gücün nasıl var olduğuna dair geçerli bir teori ortaya koyamamıştır.
Marx'ın sınıf yapısının ortadan kaldırılması fikri...
gerçi kendisi bunu kabul etmezdi ama...
teknokrasi rüyasıdır.
Sosyal hayat makine gibi uzmanlar tarafından yönetilecektir.
Ama Marx en azından sorunun farkındaydı.
Bu yüzden Paris Komünü konusunda çok heyecanlıydı.
Paris Komünü'nde merkezi güç yoktu çünkü.
Yani burada Marx'ı savunmaya çalışmıyorum...
sadece net olmayan bölümler var diyorum.
Ayrıca...
Onu geçelim de bakayım daha ilgi çekici bir şey var mı?
Bir de şu var.
Ne olursa olsun...
Bir anlamda...
Politik doğrucu aptalları bir kenara koyarsak...
eşitlikçilik konusunda...
Gothe Programının Eleştirisi'nde...
Marx'ın eşitlik problemine direkt olarak değindiği bir bölüm var.
Marx burada eşitliği katı bir burjuva kategorisi olarak yorumlamıştır.
Çok net bir şekilde hem de.
Marx için komünizm eşitlikçilik demek değildir.
Evet, hiyerarşiler zararlı...
kapitalizme dayananlar değil, tamam...
Marx'ı tamamen savunmuyorum burada.
Sadece...
Marx'ı (?)
Özetleyeceğim çünkü kısa tutacağıma söz vermiştim.
Sana birçok konuda katılıyorum ama...
Benim açımdan şöyle bir sorun var...
Ekolojiyle ilgili neler olup bittiğini tam olarak bilmiyoruz, evet.
Bahsettiğin okyanuslara bakalım mesela.
Yanlışım varsa düzelt.
Retorik olsun diye demiyorum cidden yanlış biliyor olabilirim.
Okyanuslar konusunda...
Bana göre tek çözüm yolu uluslararası bir iş birliğiyle çalışmaktır.
Bu işi piyasanın eline bırakamayız.
Bunu demeye çalışıyorum.
Bana göre böyle bir sınır olmalı.
Yoksulluğun ortadan kaldırılmasına gelince...
Konuya hakimim ve katılıyorum.
Ama aynı zamanda bir sürü patlama noktası görüyorum.
Güney Afrika'dan haberin var mı mesela?
İç savaşa mahal verebilecek korkunç bir durum söz konusu.
Irkçılığın sona ermesiyle ortaya çıkan tek şey...
eski yönetimin yerine kısaca yeni siyahi yönetimin gelmesiydi.
İşler kötü gittiği için de bugün ırk edebiyatı yapıyorlar.
"Beyazların sömürüsü yüzünden bu durumdayız" diyorlar.
Durum hiç iyi değil.
Sınırları kaldırmayalım diye dilimde tüy bitti.
Ama bu küresel değişim işi...
Bahsettiğim Kongo örneği mesela...
ya da Kaşıkçı'nın ölümü, evet kötü ama bunları geçelim...
günümüzün en büyük kabusu Yemen'dir.
Konuşmanın bir kısmında daha büyük bir reforma adım atmadan önce...
ne sonuçlar doğabileceği konusunda iyice düşünüp taşınmalıyız dedin.
Bir saniye... Tamam.
Sana şu konuda katılıyorum...
Standart marksizmdeki proleter devrimde...
yapılanların bilerek ve istenerek yapıldığı hatasına düşüldüğünün farkındayım.
20. yüzyılda buradan bir ders çıkarılacaksa...
sonuçları yıkıcı olsa dahi bir şeyi sırf istediğin için yapıyor olma mantığı...
devrimler için de çok net bir şekilde geçerlidir.
Hepsi bir kenara...
Nereye doğru gidiyoruz bilmiyorum.
Yeni bir Leninist parti arayışında falan değilim.
Yeni bir uluslararası kooperatifçilik arayışı içindeyim.
Birçoğumuzun yoksulluk sorununun ya da ekolojik sorunların...
ne kadar ciddi olduğu hakkında çok az bilgiye sahip olduğunun farkındayım.
Ve konunun daha karmaşık ve iç karartıcı olduğunu düşünüyorum.
Bu öylesine bir mantık ki...
Psikoanalizde buna tanımama "Verleugnung" deniyor.
Fransızcada da "Je sais bien mais quand même."
Yani ekolojik problemlerin farkındayız ama çok da ciddiye almıyoruz.
Ve bana kalırsa bu sorunların öyle kolay bir çözümü de yok.
Bu konuda pesimistim.
İnsanlar kalkıp "ama protestolar artışta, sayımız artıyor" diyor.
Yıllardır aynı hikayeyi dinliyorum.
Benim için en büyük trajedi...
SİRİZA'nın(Radikal Sol Koalisyon) son durumudur.
Değişim vaadiyle başa gelip...
-kendilerini suçlamıyorum ama-
kemer sıkma politikalarının en büyük uygulayıcısı oldular.
Her tarafta sorun görüyorum, pesimistim işte.
Radikal pesimist değilim ama.
Belki bu konuda birbirimizden ayrılacağız ama...
konuşmanda senin de bahsettiğin gibi..
Yani garip çünkü normalde böyle saçma bir optimizm sadece Marksistlerde görülür.
"Kapitalizm teröründen kurtulalım, hepimiz refaha ereceğiz."
Beni daha da pesimist yapıyorlar.
İnsanın iyiliğine hiçbir zaman inanmadım.
Kötülüğü hiçbir zaman küçümsemedim.
Kıskançlığı hiçbir zaman küçümsemedim.
Benim doğamın bir parçası bunlar.
Slovenya'da anlatılan bir hikaye vardır.
İlahi bir varlık bir çiftçiye gidip... -Hemen bitiriyorum-
"Senin için ne istersen yaparım...
ama haberin olsun aynısını iki katını komşuna yapacağım" demiştir.
Slovenyalı çiftçi ne demiş biliyor musunuz?
"Tamam, gözlerimin birini al" demiş...
Biz buyuz, bunu küçümsemeyin.
Bundan başka daha net bir yol görmüyorum. Teşekkür ederim.
İkinize de çok teşekkür ederiz.
İkinizin de birbirine söyleyeceği çok şey varmış.
"Kendimize de tabii"
Dinleyicilerin sorularına geçmeden önce...
birbirinize sormak ya da söylemek istediğiniz bir şey var mı?
Sizinle başlayalım Dr. Peterson.
Belki cevap vermek istersin...
Cevap verme şansın olmadı çünkü.
Benim 3 sorum var aslında.
2 tanesi çok alakasız gerçi.
Sadece birini sorayım.
Doğru olur mu bilmiyorum ama...
Bana sorulması doğru gibi geliyor.
Tartışma yapmak için fazla sıradışı bir Marksistsin.
Sebebi de şu...
Tahrik etmek için söylemiyorum.
Çalışmalarını incelerken bana en çarpıcı gelen...
ilk olarak önce çıkan bir şöhretin olması...
gerçekten ilgi çekici bir durum.
Bu bir hakaret mi?
-Kesinlikle değil.
Özgünlüğün bir göstergesi bu.
Ahlaki cesaret göstergesi...
Ve mizacın tabii ki.
Seni mizahi, karizmatik ve çekici yapıyor.
Yabancı isyankar entellektüeller gibi...
gençlere hitap eden bir yönün var senin de.
İyiye ya da kötüye yorulabilecek iyi şeyler bunlar.
Soruma gelince..
bana öyle geliyor ki...
senin saygınlığın...
eğer yanlış anlamadıysam...
Marksist doktrinlerinin güçlü bir taraftarı mı?
ya da taraftarı mıydı?
Soruma gelince...
Böylesine özgün fikirlerin olmasına rağmen...
belki şu an yapmıyor olabilirsin ama...
hayatının bir döneminde diyelim...
marksizm yerine en basitinden "Zizekizm" övücülüğü yapmak...
daha mantıklı gelmedi mi?
Çünkü bana öyle geliyor ki...
yeteri kadar özgün düşüncelere sahipsin...
ve entellektüel fikirlere yaratıcı bir yaklaşımın var.
170 yıllık bir doktrine bağlı kalman için bir sebep yok yani.
Ki kapitalizm sorunluysa...
kapitalizmin iki katı sorunlu bir doktrin bu.
Bu durumda seninle ilgili bir bilinmezlik oluşuyor.
Bunu sormak istiyordum.
Çok kısaca...
Kitaplarımda Marksist tezler hakkında defalarca eleştirel içgörü yaptım.
Bu konuda şüpheye yer yok.
Ne olursa olsun Marx'a şu konuda hayranım...
Komünist Manifesto'nun sadeliği falan değil de...
Bana öyle geliyor ki...
Marx'ın "Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı" kitabını...
kapitalist toplumun dinamiklerini açıklayan muhteşem bir eser olarak görüyorum.
Ve eğer dikkatlice okursanız Marx daha tevriyeli ve açık orada.
Mesela...
Bahsettiğin konuya şöyle bir önermesi var...
Azalan Verimler Yasası'ndan...
krizlerin neden artacağından...
fakirlerin neden daha da fakirleşeceğinden bahsetmiştir.
Bunun yanında 7-8 tane karşı eğilim sayacak kadar da samimidir.
Eğer dikkatlice okursanız...
bu bahsedilen eğilimlerin daha sonradan hayata geçmiş olduğunu fark edersiniz.
Ya da Komünist Manifesto'yu boş verin...
"Louis Bonapart'in 18 Brumaire'i"ndeki...
ya da 1848 devrimlerindeki politik analizini okuyun.
Bunlar çok komplike eserlerdir ve sınıf ayrılıklarının izine rastlanmaz.
Marx orta sınıfa çok ehemmiyet göstermiştir.
Lümpen proletarya ve entellektüellerin muğlak rolü vs.
Ama benim aradığım şey şuydu...
paradoksal bir şekilde ifade edecek olursam...
Marx'tan Hegel'e doğru bir dönüş bekliyordum.
Kendimi daha çok Hegelci olarak görüyorum.
Hegelciler deli muamelesi görürler genelde.
"Mutlak bilgiye sahip olan adam" falan...
Hegel sadece daha mütevazı ve daha net.
Bana göre Marksizm'deki sorun teleolojik düzendir.
İnsanlık olarak en dip seviyedeyiz...
ama özgür bir topluma evrilmemiz için eşsiz bir şansımız var.
Fakat burada kendini araçsallaştırma gibi bir tehlike söz konusu.
Komünist proletarya partisi geçmişin yasalarını bilen...
ve yasaları tanıyan tarihin bir aracı olmuştur.
Böyle bir sorun söz konusu.
Hegel için böyle bir araçsallaştırma kesinlikle söz konusu değildir.
Hegel'e göre eyleme geçen hataya düşer.
Şu "ne yapıldıysa bilerek ve istenerek yapıldı" durumu söz konusu değildir.
Söylemeye çalıştığım şey buydu.
Benim formülümde...
Hegel en büyük idealist olmasına rağmen...
Hegel çizgisinde ilerleyen materyalist bir dönüşüm bekliyordum Marx'tan.
Hegel Tüze Felsefesi kitabının kimsenin okumadığı o giriş kısmında...
şöyle çok net bir cümle kurmuştur.
"Minerva’nın Baykuşu uçuşuna
alacakaranlığın çöküşü ile başlar."
Yani felsefe toplumsal düzene yalnızca çatlamalar başladığında el atar.
Felsefe geleceği göremez çünkü.
Radikal kabullenme denir buna.
Günümüzde ihtiyacımız olan da bu kabullenmedir.
Belki sen de bana katılıyorsundur...
Günümüzde...
nasıl desem...
bilişsel bir haritalama yapamıyoruz.
Bana öyle geliyor ki...
ne durumda olduğumuzu ve ne yönde ilerlediğimizi görebilecek bir içgörüye sahip değiliz.
Pesimistliğim de buradan kaynaklanıyor.
Ben de bir soru sorabilir miyim?
Önce bir cevap vereyim daha sonra sorabilirsin.
Söylediklerinin üzerinden herhangi bir kelime oyununa gitmeyeceğim...
"Ama?"
Yok, hayır aması yok.
Dediğin gibi Marx'ın sofistike düşünceleri doğru olsa dahi...
asıl üzücü olan...
Marksizm taraftarlığı...
özellikle gençleri hedef alan Marksizm taraftarlığı...
en radikal ve devrime en yatkın kitleler olarak karşımıza çıkıyor.
Mevzubahis eserde de bahsedildiği gibi...
Komünist Manifesto'da da bahsedildiği gibi...
burada böyle ciddi bir tehlike yatıyor.
Bu iş bana kalırsa...
koyunları kurtarmaya çalışırken...
evin içine ejderha almaya benziyor.
Bu durum bana tehlikeli ve talihsiz görünüyor.
Bu noktada bir soruyla cevap vermek istiyorum.
Çok samimi bir şekilde soruyorum.
Önce dedin ki...
Yani kimden bahsediyorsun...
Önce şöyle söyleyeyim bak.
Kendi kafanda -tırnak içinde- bir "düşman" belirlemişsin.
Ya da "postmodern neo marksizm" dediğin neyle savaşıyorsan artık.
Ben senin ne demek istediğini biliyorum.
Politik doğruculuktan, aşırıcılıktan...
bu hasetlikten kaynaklandığını falan biliyorum.
Benim anlamadığım kimden bahsediyorsun?
Yani bir isim bir şey ver bana.
Nerede bu marksistler?
Ben tanımıyorum.
Kim bu marksistler?
Politik doğruculuk için bir isim ver mesela.
Vampirin sarımsaktan korkması gibi korkaktır bunlar.
Marksist olmamasına rağmen en azından iktisadi anlamda ona yakın olan...
Bernie Sanders...
beyaz erkek olarak eleştirilere maruz kalıyor.
Yani şu var...
Postmodern neo marksizm diye bahsettiğin olgudaki...
marksist özellikleri gösterir misin bana?
Eşitlik için savaşıyorlarsa hangi eşitlik mesela?
Kültürel anlamda mı?
Birbimize nasıl hitap edeceğimiz konusunda mı?
Yani şunu söyleyin bana.
Politik doğrucularda toplumda gerçek bir değişiklik yapabilecek irade görüyor musun?
Ben görmüyorum.
Yenilginin sessiz bir kabullenişi olarak...
her şeyi ahlaki olarak gereğinden fazla değerlendirmeye gidiyorlar.
Yani buna niye postmodern neo marksizm falan diyorsun?
Kibarca "gerizekalısın ne konuştuğunu bilmiyorsun" diyormuşum gibi algılama, retorik yapmıyorum.
Sadece bilmek istiyorum...
Yani sen kendin de...
birisini eleştirirken...
agresif bir şekilde...
"daha çok oku, söyle! Kim?" diye eleştiriyorsun.
Sana daha fazla oku demeyeceğim ama...
Bunların kim olduğunu söyle.
Yani bana bir isim falan ver.
Kim bu postmodern eşitlikçi neo marksistler?
Bunların neresinde marksizmden ne görüyorsun?
Ben bunların her durumu aciz bir şekilde ahlaki açıdan değerlendirmektan başka bir şey yaptığını görmedim.
"Kusura bakmayın..."
Hiç sorun değil.
Jonathan Haidt'ın kurduğu...
neydi adı?
Heterodox Academy ve...
buna benzer organizasyonlar...
insan ve toplum bilimleri fakültelerinde muhafazakar fikirlere nasıl yer verilmediğini belgelediler.
En azından bana göre güvenilir anket sonuçlarına göre...
Amerika'daki toplum bilimcilerin %25'i kendini marksist olarak tanımlıyor.
Bunlardan bahsediyorum.
Tamam da bana bir isim ver.
Benim tanıdığım marksistler de var.
İktisadi çalışma sistemi olarak bakacak olursak...
David Harvey mesela.
Ama David iktisadi analizler yapıp ciddi kitaplar yazıyor.
Ya da sadeleşmeden tamamen uzak olan Fredric Jameson var.
Ama bunlar bugün tamamen gözden düşmüş insanlar.
Şu ana akım politik doğrucuları tanımıyorum ben.
Senin sorun bana kalırsa...
daha çok postmodernizmle...
neo marksizm arasındaki ilişki üzerinde yoğunlaşıyor.
Postmodernistlerle marksistler arasındaki ilişkiyi...
burjuvazi altında ezilen proleterya anlayışını...
bir grup kimliği altında ezilen başka bir grup anlayışıyla...
yer değiştiren bir hokkabazlık olarak görüyorum.
"Kesinlikle katılıyorum sana."
-E o zaman...
"İyi de bu tam da bir marksistin yapmayacağı bir şey."
Birbirimizden ayrıldığımız nokta tam da burası işte.
Çünkü 1960'larda Fransa'da Derrida ya da Foucalt gibi...
postmodern radikal marksistler ahlaki savaşı kaybettiklerini fark ettiler.
Sovyetler'den gelen bilgilerden sonra özellikle.
"Soljenitsin'i mi diyorsun?"
-Evet, bütün o Stalinist...
korkunç Stalinist faaliyetler.
Ve Maocu faaliyetler de tabii.
Bir dayanakları yoktu yani.
İnsanlık tarihini iktisadi olarak yoksun olanla baskıcı olan arasındaki...
sonsuz bir sınıf mücadelesi olarak gören fikirlerini ki bu Marx'ın fikriydi...
gözden geçirmek yerine bu fikre yeni bir şekil verdiler.
Ve bunun iktisadi değil kimlik temelli olduğunu söylediler.
Ama temelinde hala baskı görenle baskıcı çatışması vardı.
Bana göre böyle yaparak marksizmin temel anlatısını...
ve birçok amacını bozguna uğratmış oldular.
Ve bu gerçeği kesinlikle kabullenmemişlerdir.
Bu düşüncelerim yüzünden çok eleştiri aldım.
Postmodernistler bana gelip...
"postmodernizmin en önemli özelliklerinden biri üstanlatımların şüpheciliğidir" diyorlar.
Ben bunu biliyorum zaten.
Ama Marx'ın üstanlatımcı olduğunu da biliyorum.
Bu yüzden hem postmodernist hem de marksist olamamanız gerektiğini düşünüyorum.
dünyayı algılama konusundaki en doğru yolun belli bir grup kimliği atanmış bireyler arasında...
bir savaş alanı yaratarak grup kimliğini baskın hale getirme fikrinde...
bu iki grubun birleşmiş olduğunu ve durumu hala baskı görenle baskıcı arasında gören...
ısrarla Marx'ın da ısrar ettiği gibi proleterya baskı altında olduğu için...
proleteryanın ahlaki üstünlüğü olduğunu iddia eden...
ve belki tam olarak olmasa da çağrışım yapan devrim sinyalleri söz konusu...
ki yönetimdeki bu değişiklik baskıyı ortadan kaldıracak ve belli bir çeşit eşitlik sağlanacaktır.
Sana göre Marx sonuç eşitliğine inanmıyordu.
Ama ben buna pek katılmıyorum.
Çünkü Marx'ın saf komünizmle yönetilecek olan nihai ütopya fikrinde...
bütün sınıf ayrılıkları ortadan kaldırılacaktır.
"Hiyerarşiler de öyle"
En azından en önemli hiyerarşilerin ortadan kaldırılacağının iması var.
Belki de diğer hiyerarşi çeşitlerinden bahsetme uğraşına girmedi.
Durum bundan ibaretse eğer...
iktisadi hiyerarşilerin ortadan kaldırılmasıyla ortaya çıkacak olan ütopyayı...
neden ütopya olarak gördü?
Çünkü eğer farklı hiyerarşiler var olmaya devam ederse...
insanlar aynı şekilde mücadele içerisinde olmaya devam ederler.
Çekiciliğin bile hiyerarşisi var mesela.
İktisadi hiçbir yanı yok...
Ya da yok denecek kadar az.
Böyle bir hiyerarşiden ya da herhangi bir becerinin yarattığı mücadele ortamından bahsedilmemiş.
Tam da bu yüzden...
bildiğiniz postmodernist olan sosyal adalet savaşçılarını...
marksizmle bağdaştırıyorum.
Dünyayı baskı görenle baskıcı arasındaki bir çatışma olarak görme ısrarı hala devam ediyor.
Ki bana göre bu korkunç bir durum.
Ki sen de öyle düşünüyorsun.
Tek bir şey söyleyeyim sonra cevap verebilirsin.
Foucault gibi birisinden bahsetmene şaşırdım açıkçası.
Çünkü Foucault bana göre...
Foucault'ın en büyük düşmanının marksizm olduğunun farkında mısın?
Foucault hiçbir zaman büyük değişimlerin adamı değildi.
Bu postmodern devrimcilerle ilgili benim hoşlanmadığım konu da...
kendi kendilerini marjinelleştirmekten keyif almaları.
Farklı olmaktan keyif alıyorlar.
Herkese benzemeyelim mantığı...
Neredeyse eski komünistlerin özlemini çektirecekler bana.
Onlar en azından marjinelleşmekten hoşlanmadıklarını söyleyebilecek kadar samimimiydiler.
Bir ortaklıktan bahsedilebilirdi onlar için.
Bana çok...
-Niye hiçbir yere davet edilmediğine şaşırmamak lazım.
Şöyle...
Foucault bana göre devrim fikrinin vücut bulmuş halidir.
Her türlü sosyal değişim Foucault için devrimdir.
küçük direnişler...
küçük marjinal direniş yerleri falan.
İstersen bu konuya burada son verelim.
Ama sen benim soruma cevap verdiğin için...
son sözü sen söyle istersen.
Devam edelim de bu konuya geri döneriz daha sonra.
Sorularla geri döneriz zaten burada durabiliriz.
Stalinist manipülasyonunu yapıp soruları sansürledin değil mi?
Çünkü söylediğine göre sorular ekranda olacak.
Soruları kendi seçiyor olmasın?
Hangi sorular Stalinist, hangileri halkın gerçek sesi bilmiyoruz.
Güvenebileceğimiz birisi en azından.
Devam edelim...
Bugünkü münazarımızın konusu ya da bağlamı mutluluktu.
Kendi çalışmalarınızda da bu gece de...
mutluluğu hedonizm, keyif düşkünlüğü ya da basitçe bir duygu olarak yorumladınız.
Gerçek ve derin bir mutluluk nasıl gerçekleşir ve nasıl erişilebilir?
"Bana farketmez."
Öncelikle...
5 dakika kadar önce falan...
mutluluk yan etki demiştin.
ki bu noktada sana kesinlikle katılıyorum...
Kendinde olan şey değil...
ortaya çıkan bir şeydir.
Erdemli bir davranış gibidir bir anlamda.
Söylediğinin teolojik alt metnini de kabul ediyorum bu arada.
Merhamet kategorileri ateizm bağlamında kullanılabilir.
En derin kategorilerden birisidir.
Güzel.
Bu konuda anlaşabileceğimizi düşünüyorum.
Sen de psikanalitik biliyorsun çünkü.
Kontrolümüzde olmayan kuvvetlerin öznesi olduğumuzun farkındasın.
Mutluluk da bunlardan biri.
Mutlu olmak bizim elimizde olan bir şey değil.
Mutsuz olmak sizin elinizde olabilir ama mutluluk böyle işlemiyor.
Mutlu olmak için öncelikle bazı önkoşulların oluşması gerekiyor.
Sonra bir anda mutlu oluyorsun.
Bu durumu doğru zamanda doğru yerde bulunduğun için...
anlam verilemeyen bir çeşit mucize olarak görüyorsun.
Daha önce de belirttiğim gibi...
daha kaliteli bir yaşama sahip olmanın en etkili yolu...
-bunu mutlu bir hayatla karıştırmayın bu arada-
dünyadaki kötülük ve ızdıraba karşı azami derecede sorumluluk alma anlayışıdır.
Buna öncelikle birey seviyesindeki sorumluluklarla başlanmalı.
Siyasi, ailevi kurumları önemsemediğimden değil...
ama son tahlilde...
insan tek başına acı çeker.
Ve içimizde başa çıkmamız gereken kötülükler vardır.
Ve ahlaki davranışların başında...
en doğru davranış olarak sorumluluk alabiliyor olmak geliyor.
İnsan kavramsallaştırabileceği "en yüksek iyiyi" kavramsallaştırabilmek için her şeyi yapar.
Öngörü sahibi olmanın yolu buradan geçer.
Evrensel olduğu kadar da kişisel bir öngörü olmalıdır.
Ve...
Eylemlerin de buna uyum sağlamak zorundadır.
Kendini cahilliğinden sıyırıp...
hakikatı konuşmaya, ona göre davranmaya...
ve böylece aydınlamaya bırakmalısın.
Ve bana göre bunun kökeninde de...
Yahudi-Hristiyan etik anlayışı yatmaktadır.
Burada yazılanların toplumumuzun ayakta kalmasını sağlayabilecek...
metafizik, felsefi ve ruhsal yapıtaşları olduğunu düşündüğümü...
söylemekten çekinmiyorum.
Yani önemli olan mutluluk değil anlamdır.
Ve anlamın kaynağında da sorumlulukların benimsenmesi yatar.
Şunu söyleyip bitiriyorum.
Sorumluluk sadece doğru olduğuna inandığın şeyi yapmak demek değildir.
Buna görev denir, aynı şey değil.
Bu aslında muhafazakarların görevi nihai erdem olarak dayatması.
Bu görev değil.
Burada önemli olan doğru olduğuna inandığın şeyi...
seni daha ileriye götüreceğine inandığın için yapmak.
Ki sahip olduğun etik inançlarının sınırları içerisinde sıkışıp kalmayasın.
Bilgini sorgulamalı ve cehaletinin sonuçlarıyla sürekli olarak yüzleşmelisin...
ki beceri ve bilgini arttırabilesin.
Böylece her ne yapıyorsan...
yaptığın işe verimlilik ve anlam katmış olursun.
Ve bana göre...
psikolojik bulgulara göre...
hatta nöropsikolojik bulgulara göre...
gerçek mutluluğa tam da bu şekilde erişilir.
Doğru zamanda doğru yerde olduğunun...
ruhunun derinliklerinden gelen bir göstergesidir.
Yapman gereken şeyi yaparken gelecekte daha iyi işler yapmanı sağlayacak anlayışla yapıyorsun.
Bence var olan en derin insan içgüdüsü budur.
Rasyonel seviyede değil çok daha derin bir anlayış.
İçimizde var olan, özgün...
ve kendini kandırma ya da aldatma olmadığı sürece gerçek bir rehberdir.
Benim görüşüm budur.
"Slavoj..."
-Evet...
Kısaca kesmeye çalışacağım...
inanacak kadar safsanız size kalmış...
Öncelikle zarafet mi diyorsun...
ne diyorsan...
şu mutluluk anı yorumunu çok beğendim.
Aşk için de aynı şeyi söyleyebilir miyiz sence de?
Diğer dilleri bilmiyorum da İngilizce ve Fransızca'da...
"aşka düşmek" diye bir söz vardır.
Bu bir anlamda...
Bir düşüş, bir şaşırma, hayretlik bir durum söz konusu.
Gerçek bir aşk travmatiktir hatta.
Ben her zaman şu örneği veririm...
Diyelim ki saçma derecede mutlu bir hayat yaşıyorsun...
tek gecelik ilişkilerin var, takılıyorsun falan...
gün geliyor tutkuyla aşka düşüyorsun.
Korkunç bir durum bu.
Bütün dengen alt üst oluyor.
Eros'un okları yüzünden...
"Efendim?"
"He, evet."
Ama...
Öncelikle...
Belki garipseyeceksin ama...
Yahudi-Hristiyan mirası konusunda sana katılıyorum.
Ki bu konuda eleştiriler de alıyorum.
Avrupamerkezci falan diye...
Bana katılır mısın bilmiyorum ama...
ben şöyle düşünüyorum...
Çok basit şekilde yorumlayacağım...
Hristiyanlıkta, bir ateist olarak manevi değerine saygı duyduğum...
çok fazla dile getirilmeyen bir durum söz konusu.
Diğer dinlerde gökte bir Tanrı vardır...
insan gökten indirilmiştir...
ve Tanrıya ulaşmak için kendini manevi disiplinlere...
çalışmalara, iyi işler yapmaya adar.
Hristiyanlığın formülü ise tamamen bambaşka.
Biz felsefecilere göre...
Tanrıya ulaşmaya çalışmazsın...
Hristiyanlığa göre...
seni tanrıdan ayıran mesafede...
tanrının var olduğunu anladığında özgürsündür.
Bu yüzden Gilbert Keith Chesterton gibi entellektüel teologlara katılıyorum.
Chesterton'a göre...
İsa'nın çarmıha gerilmesi benzersiz bir olaydır.
Çünkü “eli, eli, lema sabaktani?” dediğinde...
“tanrım, tanrım, beni neden terkettin? dediği anda...
Sembolik olarak bir anlık da olsa...
Tanrının ta kendisi bir anlamda ateist oluyor.
Bu benzersiz bir olaydır.
Buradan tanrıdan tamamen ayrı olmadığımız anlamı çıkar.
Yani tanrıdan ayrı olma durumu tanrısallığın da bir parçasıdır.
Bunu şu şekilde de yorumlayabiliriz...
Bu yüzden bana göre mutluluk...
en değerli olanla saadet dolu bir birliktelik demek değildir.
Çok fazla mücadele ve düşüş söz konusu.
Bu yüzden belki ikimizin de kanayan yarası olan...
En azından beni endişenlendiren şu tekillik konusunda...
Ray Kurzweil'in bahsettiği şu "Tekillik" konusunda ne yapacağız?
Çok fazla öğrenmemeye çalışıyorum ama...
kısaca şu son sözümü söyleyeceğim.
Anlamadığım bir tek şu var...
Neden sürekli olarak...
kişisel bir değişimden başlamamız gerektiğine değiniyorsun?
Bu hatta kitabındaki ikinci slogan mıydı...
hangisiydi hatırlamıyorum kusura bakma...
"Önce odanızı toplayın sonra dünyayı düzeltirsiniz"
Bununla ilgili tamamen iyi niyetli bir sorum var.
Odanı toplamaya çalışırken...
odanın dağınık olmasının sebebinin...
toplumun içinde bulunduğu hazin durumun...
bir sonucu olduğunu fark edersen ne olacak?
Odanızı toplamayı boş verin demiyorum.
İkisini de yapın.
Hatta...
Sana çarpıcı bir örnek vereyim.
Kendin.
Hani sen sosyal olarak çok aktifsin ya...
Çünkü sen kendinden de...
hastalarına odanızı toplayın demenin...
yeterli olmadığını fark ediyorsundur...
Evlerinin böyle dağınık olmasının sebebi...
toplumumuzdaki krizlerin bir sonucudur.
Benim sana eleştirim...
belki ayıp olacak ama...
"Çay mı kahve mi?" "Evet, lütfen" şakası var ya...
"kişisel ya da toplumsal" evet lütfen!
çünkü uç örneklerde bu çok bariz bellidir.
Yani kalkıp Kuzey Kore'de yaşan birine...
kalkıp "odanı topla" demeyiz herhalde, değil mi?
Ama daha derin bir bakış açısıyla...
aynısını kendi toplumumuz için de söyleyebiliriz.
Senin söylediğinin aynısını söylüyorum.
Sosyal krizleri sen de görüyorsun.
Neden bireye bu kadar yüklendiğini merak ediyorum.
Çünkü.. afedersin şunu da söyleyeyim.
Çok uygun düşecek bir örnek vermek istiyorum.
Ekolojiyle genelde nasıl başa çıkıyoruz?
Şu asılsız kişiselleştirmeyle.
Sana gelip "ne yaptın?"...
"Kola şişelerini ayırdın mı?"...
"Kağıtları geri dönüştürdün mü? diye soruyorlar.
Evet, bunları yapmalıyız...
ama bu...
baktığın zaman kendini durumdan muaf tutmanın en basit yolu bu.
Yani "ben çöpümü geri dönüştürdüm", "al".
Yani "görevimi yerine getirdim, işimize bakalım"
Birey üzerindeki bu seçiminin sebebini öğrenmek istiyorum.
Öncelikle şunu söylemeliyim ki...
cevaplanması zor 3 insafsız soru sordun.
Umuyorum ki...
"Hayatın kendisi böyle."
Senin de dediğin gibi hayatın kendisi bir mücadele...
Hepsini sırasıyla cevaplamaya çalışacağım...
kaçırdığım olursa beni uyarabilirsin.
İsanın çarmıha gerildiğinde...
ateist olması yorumun...
gerçekten ilgi çekiciydi.
Bu açıdan hiç düşünmemiştim.
G. K. Chesterton'ın Ortodoxy kitabından. Kısa ama harika bir kitap.
Gerçekten farklı bir yorum.
Bir anlamda...
inanılmaz derecede bağışlayıcı bir düşünce aslında.
Hayatın katlanması zor bir yükü var.
Hristiyanlıkta bunu görebiliyorsun.
Çektiği eziyetler...
toplumun haksız yargısı...
arkadaşların ihaneti...
ve hazin bir son...
bu...
daha kötüsü olamazdı yani.
Arketip bir anlatı.
Olabilecek en kötü senaryo.
Ve senin yorumuna göre...
durum o kadar vahim ki...
Tanrının kendisi bile...
varlığın mahiyetinden umudunu kesiyor.
Bu bir anlamda bağışlayıcılık anlamına geliyor.
Buradan şu anlam çıkıyor...
varlığın temelinde insanın imanını sınayan öyle bir şey var ki...
Tanrının kendisi bile şüpheye düşüyor.
İşler burada karışıyor...
çünkü bunu başka bir sorunun cevabı olarak kullanacaktım.
Bak... Bununla ilgili klinik literatür var.
İdeal, dayanıklı psikolojik bir çerçeve geliştirmek için...
öncelikle seni daha iyiye ulaştıracak bir yol haritası çıkartırsın...
birisi gelir ve sorunu vardır...
önce sorunu anlamaya, sonra da çözmeye çalışırsın.
Elinde bir çeşit harita olur yani.
Durumu iyileştirmeye yarayan deneysel bir harita olur bu.
İnsan daha iyiye ulaşmasına engel olan şeylerle yüzleşmek zorundadır.
Arketipik bir gerçeklik var burada.
Kötü hissediyorsun ve toparlanmaya çalışıyorsun...
Ama bunun gerçekleşmesi için de bir süreç gerekiyor.
Ve bu süreç de rahatsız olduğun şeyle yüzleşerek gerçekleşiyor.
Ve işe yarıyor.
Bütün psikoloji ekollerinde kabul görüyor.
Maruz bırakma terapisi...
Psikanalizcilerin geçmişte yaşadıklarını gün yüzüne çıkartarak çalışması gibi.
Davranışçılar da kişiyi bugünün korkularıyla yüzleştirerek çalışırlar.
Bunun işe yaradığına dair fikir ortaklığı söz konusu yani.
Ve bana göre de...
Bunu yapmaktan başka şansımız yok.
İsa'dan bahsederken senin de değindiğin gibi...
katlanılmaz bir gerçeklikle karşı karşıyayız...
ve hayatın temelinde acı çekme ve kötülük yatıyor.
Burada aynı pesimizme sahibiz.
Ama bence şurada ayrılıyoruz.
Bana göre...
bulgulara göre de...
hayatında keşfettiğin ışık,
samimi bir şekilde yüzleşmekten kaçınmadığın karanlık dönemlerle doğrudan orantılıdır.
Ve bunun üst sınırı yoktur.
Ve bence insanların iyiliğe olan yatkınlıkları...
içimizdeki kötülüklerden çok daha üstündür.
İnan bana bunu laf olsun diye söylemiyorum.
İnsanların içinde ne tür kötülükler olduğunu bilerek söylüyorum bunu.
Ve bana göre...
İncil külliyatının merkezi psikolojik mesajı budur.
Benimseme fikriyle...
Daha doğrusu kötülüklerle yüzleşmenin gerekli olduğu fikriyle öne çıkar.
Ve bir anlamda...
Acı verici faniliğinin insafsızlığını kabul etmeni söyler.
Ve bunu yapabilirsen...
Ki bu öylesine yeterli bir imtihandır ki...
Tanrı bile kendinden şüphe eder.
Ama bunun üstesinden gelebilecek en güçlü iradeye sahipsin...
ve böylece hem kendi odanı toplayabilir...
hem de başkalarının odalarını toplamalarını sağlayabilirsin.
Kuzey Kore'de bile geçerli bu.
İnsanların kendilerini boş sebepler için kurban etmelerini istemiyorum.
Baskıcı patronlarla çalışan klinik hastalarıma...
patronlarına isyan edip kapı önüne konmalarını istemiyorum.
Bu bir işe yaramaz.
Bireysel sorumlulukları üstlenmenin yolu kişisel bir yönteme bağlıdır.
Ama bana göre çoğu insan için en iyi yol...
kendi hayatlarını sarıp sarmalayan sorunlardan kurtulmaktır.
İnsanı kuşatan o ahlaki sorunlardan kurtularak...
fazla iyimserliğin ya da entellektüel anlamda...
cahil işi ideolojilerin tuzağına düşmeden...
daha büyük sorunların üzerine gidebilecek...
kapasiteyi kendilerinde bulabilirler.
Bitireyim.
Şunu söyleyip bitireyim.
Carl Jung'un çok güzel bir sözü var.
İlk kitabım Maps of Meaning'de de yer vermiştim.
Eğer kişisel bir sorunun üstüne yeteri kadar giderseniz...
aynı zamanda sosyal bir sorunun üstesinden gelebilirsiniz.
Senin söylediğinle de uyuşuyor.
Kendimizi sadece küçük bir aile olarak göremeyiz.
Etrafımızdaki büyük sosyal problemlere baktığımız zaman...
eşinle arandaki ilişki belki önemsiz görünebilir.
Ama bugün Batı'da kadın ve erkek arasında korkunç bir gerilim var.
Ki bu boşanma oranlarından da anlaşılıyor.
İnsanlar artık evlenmek için iyice yaşlanmayı bekliyor.
Uzun vadeli ilişkelere diyelim ya da.
Burada bir gerilim var ve bir kadınla...
ya da herhangi bir partnerle -bu örnek için kadın üzerinden gidelim-
bir ilişki içerisine girdiğinizde...
direkt olarak karşınızdaki insanın sosyolojik sorunlarıyla karşı karşıya kalırsınız.
Ve bu sorunları ilişki sürecinde aşabilirseniz...
belki sorunun ne olduğunu tamamen çözemeseniz de...
doğru teşhisleri yaparak...
sorunun ne olduğu hakkında fikir sahibi olabilirsiniz.
Ve buradan hareketle daha büyük sosyal sorunların kaynağına inebilirsiniz.
Hatta bu durumun şöyle bir güzelliği daha var.
Yaptığı hataların cezasını çekecek olan yine sensin.
Daha küçük ölçekte çalışmayı bu yüzden seviyorum.
Büyük ölçekli bir sosyal deney yaptığımda...
insanlar başarısız olursa bu çok da büyük bir sorun değildir.
Ama benim ilişkimi kapsayan bir deney yapıyorsam...
yaptığım hataların sonucu olarak acı çekecek olan kişi yine benim.
Böylesi daha iyi aslında, daha adil.
Tecrübe de katmış olur bana.
Yani bir ilişkiye atılmadan...
hatta bir toplumu yoluna sokmaya çalışmadan önce...
kendinle ilgili sorunları çöz ki yozlaşmayasın.
Senin de dediğin gibi sığ ahlakçılık yapmayasın.
Yani "Kola şişelerini ayırdım...
şimdi yeni ürünlere daha fazla para harcayabilirim" deme.
Ki psikolojik araştırmalara göre...
insanlar günlük ahlaki eylemlerinin ardından tam olarak bunu yapıyor.
Hemen gidip ahlaki yönden daha zayıf bir eyleme geçiyorlar.
Çünkü bir önceki eylemlerinde kendilerini daha ahlaki bir pozisyona koydular.
Eğer gerçek bir pesimistsen sırf bu yüzden çevrecilik yapıyorlar diyebilirsin.
Ki bana göre sığ ahlakçılık yapan insanlar için durum çoğunlukla bundan ibaret.
Karşılıklı tartışmayı çok mu uzattık?
Yoksa Stalinci anlamda...
"İnsanları boş verin...
biz onların yerine konuşuruz...
doğruyu biz biliyoruz zaten" mi diyeceğiz?
Çünkü soru cevap kısmına da vakit ayırmak lazım.
Ama öncelikle şuna katılır mısın merak ediyorum.
Çünkü Hegel de düşüş hikayesini bu şekilde yorumluyor.
Hegel'e göre buradaki düşüş "felix culpa"dır.
Düşüşten önce insan bir anlamda hayvandır.
Düşüşte idrak edilen iyilik...
kişiyi düşüşten kurtaracak olandır.
Düşüş bu anlamda yapıcı...
Yani burada insan iyilikten düşmüş olmuyor.
Diyalektik bir paradoks var burada.
İnsanın düşüşü geriye dönük olarak düştüğü şeyi yaratmaktadır.
Basit ahlakçılar için kabullenmesi zor bir gerçek yatıyor burada.
Şöyle bir soru sormak istiyorum hızlıca.
Tam olarak bahsetme şansı bulamadım ama...
katılır mısın bilmiyorum.
İdeolojiler konusunda beni büyüleyen şöyle bir durum var.
Proje gibi büyük ideolojilerden bahsetmiyorum.
Alaycı toplumumuz ne kadar ciddiye almıyoruz dese de...
Bana göre sosyal ölçüler...
mahrem alanımıza kadar girmiş bulunmaktadır.
örtük inançlar ve ideolojik varsayımlar...
bunları günlük hayatımıza yansıtıyoruz.
Aranızda bilenler vardır ama yine de kısaca şu örneği vereceğim.
Bir dönem Batı Avrupa tuvalet mimarisiyle ilgileniyordum.
-Biliyorum.
-Alman tuvaletlerinin kendine has mimarisini fark ettim.
Dışkı orada duruyor ya öyle biliyorsun.
Karşındadır, kokar...
kontrol edersin falan...
Bunu hemen Almanlardaki şiir ruhu ve anlatımcılığa yordum.
Kötü bir şaka evet ama şunu söylemeye çalışıyorum.
O zamanlar uzmanlarla görüşüyordum, anlamaya çalışıyordum.
Tuvalet mimarisini anlamaya çalışıyordum.
O uzmanlara göre bunun gerçekten bir amaca hizmet eden bir sebebi yoktu.
Tuvalete gitmek kadar bayağı bir olayda dahi...
ideolojiyle bir anlamda karşılaşırsınız.
Beni asıl şaşırtan....
Eski şakalarımda da bahsederdim...
o sığ psikanaliz yorumu yapmayacağım...
"Ahlaklıymış gibi davranıyoruz ama özümüzde hepimiz riyakar egoistleriz" diyorlar ya...
Bugün insan kendini özgür sanıyor...
ama aslında hepimiz patolojik yasalar...
bazen patolojik bile olmayan yasaklarla yönetiliyoruz.
Benim asıl ilgimi çeken de bu.
Özellikle günümüzde.
Katılır mısın bilmiyorum...
artık en basit gerçekleri bile açıklamak zorunda kalıyoruz.
Ve hala bize özgür bir çağda yaşadığımızı söylüyorlar.
"Zevk almaya bak, keyfini çıkar."
Ama aynı zamanda kliniklerin söylediğine göre...
günümüzde her zamankinden daha fazla cinsel soğukluk ve iktidarsızlık söz konusu.
Buradan "cinsel anlamda yeterli performans gösteremiyorsun...
psikiyatra git ki sana otoriteyi nasıl üstünden atman gerektiğini anlatsın"...
gibi sığ bir psikanaliz ders çıkartılmamalı.
Burada çok daha karmaşık bir durum söz konusu.
Benim ilgimi çeken tam da bu işte.
Hep bu içkin inançlar yüzünden işte.
Farkında olmadan...
Aslında...
Çoğunuz gerçi biliyorsunuzdur ama yine de şu hikayeyi anlatayım.
Niels Bohr anekdotu.
Kopenhag'a yakın bir yerde evi varmış.
Kuantum fizikçisi var ya.
Kapısının üstünde de nal asılıymış.
Birisi de çıkıp buna inanıyor musun niye astın diye sormuş.
O da tabii ki inanmıyorum bilim adamıyım ben demiş.
O zaman niye astın diye sorulduğunda da...
inansan da inanmasan da işe yarıyor demiş.
Günümüzde ideolojiler tam da böyle işliyor işte.
Beni kışkırt da şaka yapayım diye bekliyorum resmen..
İnsanlar kendilerine ait olmayan fikirler konusunda çok saplantılılar.
Kişilikler konusunda da.
Güçlü bir psikanalitik içgörüdür bu da.
Sorun olan fikirler değil kişilikler ki bu çok daha kötü.
Bu kişilikler özgürlüğü de hedonistik...
anlık hazzı maksimuma çıkaran anlayışla özdeşleştiriyor.
Bunu özgürlük sanıyorlar.
Ben insanlara kendilerini tanımıyormuş gibi izlemelerini...
ve onlara yön verenin ne olduğuna bakmalarını tavsiye ederim.
ve olmaları gerektiği yerde olup olmadıklarını fark etmelerini isterim.
Burada mutluluk yerine anlam konusuna geri dönüyoruz.
Bazen öyle oluyor ki...
kendini bir yerde ya da bir şey yaparken buluyorsun...
duruma hakimsin...
olman gereken yerdesin...
vicdanın sızlamıyor...
belki yaptığın şeyden gurur duymuyorsun gerçi gurur yanlış bir kelime...
içten içe yapmaman gereken bir şey yaptığını hissediyorsun.
nedenini anlamayabilirsin, belki ne olduğunu bile açıklayamazsın...
ama bunun üzerine gidilirse...
seni sen yapan şey ile...
ki bu sorunun cevabı gerçekten zordur...
seni sen yapan şey ile sosyal taklitçiliğe olan eğilimlerinin...
sonucu olarak ortaya çıkan sen arasındaki fark anlaşılabilir.
Yani insan...
Sen derken senden bahsetmiyorum bu arada.
İnsanlar gördükleri şeylerin ya da izledikleri karakterin alaşımı gibidirler.
"Tam beni anlattın."
Okudukları şeylerin de hatta.
Ki bu entegrasyonu sağlamak...
ve gerçekten...
bu entegrasyonun arkasındaki gerçeği görmek çok zor bir iştir.
12 Rules for Life'ta mesela...
"ya hakikati söyle ya da en azından yalan söyleme" dememin sebeplerinden biri de...
sana anlamlı görünenin peşinden gitmenin,
senin de bahsettiğin gibi...
bir ideoloji saplantısından kurtulmanın yolu...
doğru olmadığını bildiğin şeyleri söylemeyi bırakmaktır.
Ki ideolojiler kişilik olarak karşımıza çıksa dahi...
bilinçsiz, tanımlanmamış aksiyomlardır.
Bizi ileriye taşıyacak olan budur.
Esas kural "doğruyu söyle" der.
Ben bu işe yaramaz dedim.
Çünkü insan ön yargılı, kısıtlanmış ve cahildir ki doğrunun ne olduğunu bilemez.
Doğru ondan sorulmaz.
Ama hayatta herkesin bir an bile olsa...
yapmak ya da söylemek üzere olduğu şeyin...
söyleyeceği ya da yapacağı şeyin...
yanlış olduğundan emin olduğu olmuştur.
Ama yine de yaparlar.
Ben de diyorum ki...
bunu yapmamaya çalışın.
Sonuçlarında biri...
Önce küçük adımlar atın.
Her zaman yapamayabilirsiniz...
Ama yanlış olduğunu biliyorsun...
ve yapmama şansın var.
Ve deneyimledikçe daha güçlü hale geleceksin.
Daha az yalan söylersin.
Daha az kolaya kaçarsın.
Pahalıya patlayacak hedonik hazdan kaçınırsın.
Yola gelirsin, "gözündeki merteği çıkarırsın."
Gözünüzde merte var.
Ve zamanla...
önünüzü görmeyi sağlayacak bir nebze umudunuz olur.
Ve ileriye bakabilirsiniz.
Kefaretin bir parçasıdır bu.
Bana göre bunu yapabilecek kapasiteye sahipsiniz.
Vicdanınız iyiyle kötü arasındaki farkı size söyleyecektir.
Ve bilginin, bahsettiğin düşüşün sonucu olarak...
ki bence çok anlamlı bir şekilde yorumladın.
Böylece kendinizi anlam ile özdeşleşmiş "dar ve sıkışık yola" getirebilirsiniz.
Ama şu da var...
Anlam içgüdüsü biraz karmaşık...
Yani ben Ayn Rand gibi sadece birey için konuşmuyorum mesela.
Ben bireyin sorumluluklarından bahsediyorum.
Aynı şey değil.
Senin için iyi olan şey ailen için de iyi olmak zorunda.
Sadece senin için iyiyse, yeteri kadar iyi değildir.
Senin ve ailen için iyi, ama topluma yararı yoksa yine yeterli değil.
Yani sorumlulukların amacı bunlar arasında uyumlu bir denge kurmaktır.
Jean Piaget'in işbirliği fikrinden oldukça etkilenmişimdir.
Yani herkesin oynamak isteyeceği bir oyun bulmalısın.
Kendini tekrarlayan ama yozlaşmayan bir şekilde oynanan.
Ve umulur ki zamanla çok daha iyi bir yere gelinir.
Ve ben bunun mümkün olduğuna inanıyorum.
Hakikat rehberinizse mümkündür.
Ve bu da anlamın fenomenolojisiyle mümkündür.
Ve bunun ikinci bir sonucu olarak...
biraz olsun mutlu olabilirsin.
Ve şükredebilirsin çünkü daha önceden dediğimiz gibi...
mutluluk bir lütuftur.
Sana katılıyorum ama pesimistliğim burada ortaya çıkıyor.
İdeolojilerin burada nüfus bulması asıl tehlike.
Çok güzel anlattın...
Yanlış olduğunu bildiğin bir şeyi yapmak istiyorsun ya da yapman isteniyor...
Ama...
Sözüm ona totaliter rejimler...
tam burada ortaya çıkıp sana...
"asıl yücelik sana yanlış görünen şeyi daha büyük bir amaca hizmet etmek için yapmaktır" der.
Bunu kim söylemiş biliyor musun...
Korkunç bir adam ama...
SS komutanı Heinrich Himmler.
Gerçekten... Sorunun farkındaydı.
Alman kuvvetleri korkunç şeyler yapmak zorundalardı.
Çift yönlü bir çözüm getirdi.
Öncelikle kendi söylediğine göre her gerizekalı...
gerizekalı değil sıradan her insan diyelim...
hepsi olmasa da çoğu insan...
ülkesi için fedakarlık yapabilir.
Himmler bunun üstüne şunu da eklemiştir.
"Yalnızca gerçek anlamda büyük insanlar...
ülkesi için hayatını ortaya koyabilir ve korkunç işler yapabilirler."
1930'lardaki Sovyet kıtlığında kırsala gönderilen...
nispeten daha dürüst komünistlerin hatıratlarında yazdığına göre...
Aparatçikler askerlere çocukların açlıktan ölmesi gibi...
korkunç senaryolara şahit olacaklarını...
ama daha büyük bir amaca hizmet ettiklerini unutmamaları gerektiğini...
ve askerlerin ahlaki görevinin de...
o küçük burjuva duygusallığından kurtulmak olduğunu söylemişlerdir.
Bu olayların üstünü kapatan yanlış anlam tehlikesini görüyoruz burada.
Bir diğer konu da... Burada benimle aynı karamsarlığa düşer misin bilmiyorum...
Yine Himmler'in kutsal saydığı bir kitap var.
Öyle ki deri ciltli bir kopyasını her zaman yanında taşırmış.
Bhagavat Gita.
Himmler olayları çok iyi yorumlamıştı.
Nazi askerleri korkunç işler yapmak zorundaydı...
ve korkunç bireylere dönüşmeden...
korkunç işler yapmalarını sağlayacak olan ise...
Himmler'e göre oryantal bilgelikti.
Uzaktan hareket etmeyi öğrenebilmek.
Hayatımın şoku da şu olmuştu...
Okudun mu bilmiyorum ama bir kitap var...
Brian Victoria'nın "Zen at War" kitabı.
Şok edici bir kitap.
Özellikle tektanrıcılığı her şeyden sorumlu tutan...
sözümona Avrupamerkezciler için korkunç bir kitap.
Ama baktığınız zaman...
istisnalar dışında...
30'lu 40'lı yılların başlarında...
Japonya'daki Zen Budistleri topluluğu...
Japonya'nın Çin'deki yayılmasını tam olarak...
desteklemese de...
Bu durumu Zen Budizmi yorumuyla meşrulaştırmışlardır.
Bunu kim yaptı biliyor musun... Gerçi benim kadar yaşlı değilsin, hatırlamazsın.
D.T. Suzuki, büyük... Aynen kesin.
Hadi o bunları 60'larda yapıyordu da ya daha gençken?
Japon militarizmi kesinlikle destekliyordu ve şu şekilde meşrulaştırıyordu...
Japon askerlerine tavsiyesi...
Zen Budist çalışmalarını örnek almalarıydı.
Suzuki'ye göre... okuduğum en korkunç şeylerden biri...
Üzerine alınma ama diyelim ki...
Diyelim ki bana seni öldürmem emri verildi...
Peterson'a söylesem olmaz şimdi sana söylüyorum... Seni öldürmem lazım.
Suzuki'ye göre sanrı olan benliğim...
seni öldürdüğüm için beni sorumlu hissetmeye zorlar.
Ama Zen Budizmi ile aydınlanırsan...
maddi bir gerçeklik olmadığını...
fenomenler dizisi olan hayatının etkisiz bir gözlemcisi olduğunu anlarsın.
Ve kendine "seni öldürmüyorum sadece fenomenlerin kozmik dansında...
benim bıçağım yüzerken sana..."
Anlıyorsun değil mi? Budizmin manevi dünyasına saldırmıyorum kesinlikle.
Sadece böylesine aydınlanmış....
manevi bir deneyimin bile korkunç amaçlara hizmet edebileceğini söylüyorum.
Zaman çok çabuk geçtiği için...
ve bu sohbet daha da uzayacak gibi göründüğü için...
temsili bir soru sorarak iki tarafa da birer dakika vereceğim.
Soru da şu...
İnternet üzerinden gelen bir soru.
İnsanların bu münazaradan ne sonuç çıkarmasını bekliyorsunuz ve neden?
Umarım bu münazarayla...
farklı görüşlerden gelen insanların iletişimindeki gücü görebilirler.
Okul kampüslerinde...
bir dakikayı aşarsam söyle lütfen.
Okul kampüslerinde fikir özgürlüğü diye bir şey olmadığı fikri yayılıyor.
Çünkü insanlar artık bağlı olduğu grup kimliğinin bir avatarı haline gelmiş ve söyleyecek özgün hiçbir şeyleri kalmamış.
Bunun dışında herhangi bir grup ya da inancın sınırları dışında iletişim kalmamış.
Ve bu bana göre...
korkunç bir şekilde tehlikeli...
ve zararlı bir anlayış.
Ve farklılıkları bir yana...
niyetleri iyi olduğu sürece...
insanlar iletişim kurabilir ve bu iletişim...
muhalifliklere rağmen geliştirilebilir.
İyilik ve muhaliflik ile.
Umarım bunu görebilirler.
Ben biraz daha somut hatta politik bitireceğim.
Günümüzde...
karşı olduğun şu postmodernistlerle...
alt-right arasındaki çatışma göze çarpıyor.
İçtenlikle umuyorum ki...
en azından birilerinin bu çatışma üzerine düşünmesini...
ve bu çatışmayı reddetmesini sağlamışızdır.
Alt-right'ın tek alternatifi politik doğruculuk değildir.
Ve özellikle kendime söylüyorum.
Solcusun diye her zaman politik olarak doğru olmak zorunda değilsin.
Düşün... Korkma...
Düşünmekten korkma.
Ve özellikle... Katılır mısın?
Düşünmemenin bir etkisi de sana katılmıyorlarsa seni direkt faşist ilan etmeleri oluyor.
Tembellik işte.
İnsanlar katılmadıkları bir şey duyduklarında düşünmek yerine...
hepimizin kötü olduğunu söylediğimiz bir şey düşünüp...
seni faşist yapıyorlar.
O iş o kadar kolay değil.
Hatta Trump bile ki kendisini her seferinde eleştiririm.
Evet uzun vadede korkunç bir adam ama kusura bakmayın...
faşist falan değil.
Böyle diyerek işin kolayına kaçıyorsunuz.
Buradan sadece pozitif sonuçlarla çıkmayı istemiyorum...
sizi de sarsmak istiyorum ki düşünesiniz.
En iyi konuşmaların her zaman yarım kaldığını düşünmüşümdür.
Yarım kalan bu mükemmel tartışma için Slavoj Zizek ve Jordan Peterson'a teşekkür ederiz.
Kazasız belasız atlattık.
Teşekkür ederim Slavoj.
Çev: @sametkayam
