
Russian: 
Привет! Это Женя Тимонова
и "Всё как у зверей",
программа о том, в кого люди такие.
И сегодня мы снова
на древней прародине человечества.
И в этот раз это кафедра Aнтропологии
Московского Университета.
Потому что именно здесь обитает
мой сегодняшний соведущий Гейдель —
Человек Гейдельбергский,
непосредственный предок Homo Sapiens.
Гейдель у нас вообще — голова,
и поэтому расскажет нам сегодня
массу интересного про нас самих.
Например, почему мы такие альтруисты, какие
инстинкты заставляют нас быть патриотами
и как управлять нами с помощью всякой гадости.
Способность жертвовать собой — это не только
человеческая черта. Животные тоже так умеют.
Вот, например, пчелы без разговоров
отдают свою жизнь, защищая улей,
потому что, ну как всем известно, каждый укус
пчелы смертелен, но только для нее самой.
А у муравьев рода Camponotus вообще
есть свои солдаты камикадзе:

Polish: 
Wszystko tak jak u zwięrząt
Witajcie! Mówi Zhenia Timonova w progamie «Wszystko tak jak u zwierząt» —
Program o tym, dlaczego ludzie są tacy jacy są,
Dzisiaj znowu odwołujemy się do naszej pradawnej ojczyzny
człowieczeństwa.
Tym razem znajdujemy się na Fakultecie Archeologii
Uniwesytetu Moskiewskiego,
dlatego, że to miejsce zasiedlil 
mój dzisiejszy współprowadzący — heidelbergensis,
Homo Heidelbergensis —
bezpośredni przodek
Homo sapiens'а.
mamy tutaj głowę heidelbergensis'a,
i dlatego opowie on nam dzisiaj
masę interesujących rzeczy o
nas samych.
Na przykład, dlaczego jesteśmy takimi
altruistami,
jakie instynkty zmuszają nas być
patriotami
и jak nas kontrolować z pomocą
różnych tricków.
Gotowość poświęcania się —
to nie tylko cecha człowieka,
zwierzęta też tak potrafią.
Na przykład pszczoły: bez dyskusji oddają swoje życie
swoje życie ochraniając ule, dlatego że28
00:00:49,000 --> 00:00:51,999
jak powszechnie wiadomo, każde użądlenie jest śmiertelne,
tylko dla niej samej.
А Mrówki gatunku Camponotus
posiadają w ogóle swoich żołnierzy-kamikadze:

English: 
How to Rule the World Using 
Altruism, Patriotism and Other Animal Instincts
Hi, this is Zhenya Timonova with Just Like Other Animals, a programme on the origin of people.
Today we are going back to the roots of our civilization.
We are at the Department of Anthropology of Moscow State University, because my co-host Heidel resides here.
Heidel is Homo heidelbergensis, a direct ancestor of Homo sapiens.
Heidel has a good head on his shoulders, and will tell us some interesting stories about humans.
Why are we so altruistic? What instincts compel us to become patriots?
And how to manipulate us with disgusting stuff?
The ability to sacrifice oneself is not uniquely human. Animals are capable of it, too.
Honeybees will fight to the death to defend their hive.
As we know, every bee sting is lethal, but only for the bee.

Hungarian: 
Tükrünk - az állatvilág
Zsenya Tyimonova vagyok, a "Tükrünk - az állatvilág"
mai számával, megint arról, hogy 
kire ütöttünk mi, emberek. 
Ismét az emberiség őshazájában vagyunk. 
Ma ez a Moszkvai Egyetem 
Antropológia tanszéke, 
mert hogy itt lakik mai segítőm 
a műsorvezetésben: Heidli, 
a heidelbergi Ember,
a homo sapiens 
közvetlen elődje.
A mi Heidlink igazi észlény,
ma rengeteg érdekeset 
fog elmondani mirólunk,
pl, hogy miért vagyunk ilyen
áldozatkészek,
mely ösztöneink késztetnek
bennünket hazafiságra,
és hogyan lehet bennünket különböző
utálatos dolgok segítségével 
irányítani.
Az önfeláldozás készsége
nem csak az ember tulajdonsága,
az állatok is képesek rá.
Például a méhek szó nélkül odaadják 
az életüket a kaptár védelmében,
mindenki tudja, hogy a méhcsípés halálos,
de csak a méh számára.
A camponotus hangyáknál 
egyenesen kamikaze katonák vannak:

English: 
Camponotus ants have kamikaze soldiers that can explode by squeezing their abdomen...
and spraying a toxic glue all over their enemies to immobilize them.
Altruism is quite common in animals. And blowing oneself up to save others is an act of extreme altruism.
The cause of animal altruism is the key characteristic that unites colonies of ants, bees and mole rats.
All members of the colony are relatives, brothers and sisters, children of the same mother.
Biologists call this type of altruism "kin altruism".
There is one important condition, under which kin altruism manifests itself most clearly.
Let's take a group of chimpanzees. We see a regular level of aggression within the group...
with occasional conflicts and even fights for a place in the group hierarchy.
But then another group of chimpanzees arrives.
Note, that an intergroup conflict can lead to outright warfare.

Polish: 
którzy w boju, ochraniając mrowisko, potrafią tak ścisnąć brzuszek,
że dosłownie rozpadająsię, zalewając
przeciwnika klejem, i w ten sposób
zmuszając go
skleić płetwy razem ze sobą.
Оjednym słowem, altruizm —
a rozpaść się to akt ekstremalnego altruizmu —
dla zwięrząt, w ogóle to,
całkiem powszechna rzecz.
A przyczyną tego jest - ta jedność
wspólota, która jednoczy kolonie os,
termitów, pszczół, mrówek,
przyjaciół naszych gołych kopaczy ziemi akurat:
wszystkie ich pszczoły między sobą
funkcjonują jak rodzina:
bracia i siostry, dzieci jednej matki.
I to jest właśnie rodzinny altruzim.
Istnieje jeden warunek, przy którym50
on przejawia się niezwykle silnie.
Zrobiliśmy eksperyment: żyje grupe szympansów.
żyją sobie, żyją. Kłócą się, godzą się
trochę waśnią sie hierarchie.
To jest zwyczajny poziom
agresji węwnątrz jednej grupy.
I nagle obok z nimi zasiedlają drugą grupę szympansów.
I agresja między grupami…
dochodzi do wojen.
I co zrobi pierwsza grupa?

Hungarian: 
potrohukat a hangyaboly védelmekor annyira megfeszítik,
hogy a szó szoros értelmében felrobbannak,
ragasztóval öntve nyakon, így
temetve el azt
önön magával együtt,
egy szóval ez: önfeláldozás.
Önmagunkat felrobbantani, ez az altruizmus csimborasszója,
de az állatok körében ez
eléggé elterjedt.
Ennek oka az az egyetlen dolog,
ami közös a darázs-, termesz-, méh-, hangya-
vagy barátunk, a csupasz földikutya 
kolóniák között, nevezetesen az, hogy
a kolónia tagjai mind rokonságban 
állnak egymással:
testvérek, egy anya gyermekei.
Ez tehát rokoni önfeláldozás.
És egy körülmény van, amely mellett
ez különösen élesen jelentkezik.
Íme egy kísérlet: lássunk egy csimpánzcsapatot.
Élik életüket, veszekednek, kibékülnek,
kisebb pozícióharcokat vívnak.
Ez a csoporton belüli agresszió
normális szintje.
Most melléjük költöztetnek egy másik csimpánzcsapatot.
És tessék: a csoportok közötti agresszió!
Még a háborúhoz is elvezet...
Mit tesz az első csapat?

Russian: 
они в бою, защищая муравейник, умеют так
напрячь брюшко, что буквально взрываются,
заливая противника клеем, и таким образом
вынуждая склеить ласты вместе с собой.
Одним словом: альтруизм, а взорвать себя —
это акт экстремального альтруизма,
он для животных, ну в общем,
достаточно обычное дело.
А причина его — то одно единственное общее,
что объединяет колонии ос, термитов,
пчел, муравьев, друзей наших
голых землекопов, как раз.
Все их члены между собой родственники:
братья и сестры, дети одной матери.
И это родственный альтруизм.
И существует одно условие, при котором
он проявляется особенно ярко.
Вот, проводили эксперимент:
живет группа шимпанзе.
Ну, живут себе и живут. Там ссорятся,
мирятся, мелко конфликтуют за иерархию.
Ну то есть обычный такой вот уровень
внутригрупповой агрессии.
И тут рядом с ними селят
другую группу шимпанзе.
А вот межгрупповая агрессивность у них!
Там и до войн доходит.
И что же делает первая группа?

Polish: 
natychmiast przestają się kłócić
i tak się wszystko zespaja,
zaczynają się trzymać razem i demonstrować swoją siłę
altruizm, jaki tylko mogą wytworzyć:
na przykład pomagają sobie nawzajem, dzielą się pokarmem,
o wiele bardziej zajmują się
wzajemnym komfortnym zachowaniem,
opiekują się wszystikimi młodymi osobnikami, których widzą,
i nie zapominają o nich ni na minutę.
Bardzo przejmują się losem 
sąiadów.
Tensam eksperytment powtórzono ze szczurami,
rezultat ten sam:
pojawienie sie cudzych podnosi poziom
altruizm wśród swoich.
W taki sposób naukowcy potwierdzili, 
to co było już wcześniej znane:
najlepszym cementem dla grupy jest obecność wroga zewnętrznego.
Ta zasada świetnie fukcjonuje
dla wszystkich społecznych zwierząt.
I oczywiście funcjonowała dla naszych
przodków.
Dlatego że ktoś, czyli
nasi przodkowie się nacierpieli.
dlatego że antagonizm i agresja
między grupami pierwotnych ludzi była
tak wysoka,
że całe ich życie było krótkie —
To życie mijało w ciągłych
konfliktach z sąsiadami.
Prawdziwy horror, co tam się działo!

Russian: 
Они немедленно перестают ссориться и тут же
все сплачиваются, начинают держаться вместе
и демонстрировать весь альтруизм,
на который они только способны.
То есть, они помогают друг другу,
они делятся едой,
они гораздо больше занимаются
взаимным грумингом,
ухаживают за всеми детишками,
которых только видят,
и при этом ни на минуту не забывают
очень напрягаться по поводу соседей.
Повторяли этот эксперимент
с крысами. У крыс то же самое:
появление чужаков резко повышает
альтруизм среди своих.
И вот таким образом ученые доказали то,
что и так всем прекрасно известно:
лучший цемент для коллектива –
это внешняя угроза.
И это правило работает абсолютно
для всех социальных животных.
И конечно же, оно работало для наших предков.
Потому что уж кто-кто,
а предки наши-то натерпелись.
Потому что антагонизм и агрессивность
между группами древних людей
была настолько высока, что вся
их жизнь — ну впрочем очень недолгая —
она проходила в постоянных
конфликтах с соседями.

English: 
The first group instantly ceases all their internal quarrels and starts displaying kin altruism to each other...
by sharing food, mutual grooming and caring for each other's children,
while keeping an eye on the intruders.
Experiments with rats also showed that altruism within a group increases dramatically when strangers arrive.
Scientists brilliantly proved what we already knew: an outside threat is the best cement for a group.
This rule applies to many group species, including our ancestors...
because early humans suffered a lot from intergroup aggression.
Antagonism between tribal groups was so strong...
that the whole life of our ancestors was dominated by conflicts with neighbours.

Hungarian: 
Azonnal beszüntetik a veszekedéseket,
rögtön egybegyűlnek,
együtt is maradnak, látványosan mutatva minden altruista megnyilvánulást,
amire csak képesek:
Segítik egymást, megosztják egymás között a táplálékot,
sokkal többet ápolják egymást,
vigyáznak az összes gyerekre,
akit csak látnak,
és közben egy pillanatra sem
felejtenek el a szomszédok miatt
látványosan aggódni.
Ugyanezt megismételték patkányokkal is.
A lényeg náluk is ugyanaz:
Idegenek megjelenésére azonnal megugrik
az önfeláldozás a sajátjaik javára.
Így bizonyították be a tudósok azt,
ami amúgy is mindenki előtt ismeretes:
A társadalom legjobb összetartó ereje
a külső fenyegetettség. 
Ez a szabály kivétel nélkül minden
szociális állatfajra érvényes. 
Természetesen a mi őseinknél is működött.
Mert ha valaki, hát őseink
rendesen megszenvedtek.
Mert az ősemberek csoportjai közötti
antagonizmus és agresszivitás
annyira erős volt, hogy egész életük
- ami egyébként elég rövid volt -
a szomszédokkal való folytonos
konfliktusokban telt.
Borzasztó, hogy mi folyt ott náluk!

Russian: 
Там, ужас, что творилось! По некоторым
данным, каждый вот третий такой вот Гейдель
заканчивал свою жизнь в драке с соседями.
И палеолит залит кровью по самый верхний.
А это, извините, два с лишним миллиона лет.
99% всей человеческой истории.
И таким образом, мы прошли через очень
жесткий отбор на способность жертвовать собой.
Потому что, конечно, во всей этой кровавой
бане выживали только те племена,
у которых были гены самоотверженности
и способности отдать свою жизнь
за благо своего племени.
Но зато в оставшийся 1% человеческой истории,
когда мы сделали просто вот настоящий
эволюционный прорыв
и превратились из древних людей
в людей современных,
мы в своем стремительном развитии
буквально обогнали сами себя.
И наши теперешние законы и моральные
нормы… они гораздо человечнее,
чем наше инстинктивное поведение, которое,
ну, просто не успевает изменяться так быстро
и поэтому во многом сохранило
звериный оскал палеолита.

Hungarian: 
Egyes adatok szerint minden
harmadik ilyen Heidli
a szomszédokkal vívott harcban vesztette életét.
Az egész kőkorszak csupa-csupa vér.
Márpedig ez több mint kétmillió év.
Az emberiség történetének 99 százaléka.
Így tehát nagyon kemény szűrésen
kellett túlesnünk
az önfeláldozási készség tekintetében.
Mert természetesen ezt a vérfürdőt
csak azok a törzsek élhették túl,
amelyeknél jelen volt
a saját törzs iránti elkötelezettség és
az érte való önfeláldozás
génje.
Ezzel szemben az emberiség történetének
maradék egy százalékában,
amikor valódi áttörést értünk el
fejlődésünkben, 
ősemberekből modernekké váltunk, akkor
ennek a hirtelen fejlődésnek a során
leköröztük saját magunkat.
A mai törvényeink és erkölcsi normáink
sokkal humánusabbak, mint
az ösztönös viselkedésünk,
ami nem képes ilyen gyors átalakulásra
ezért sok tekintetben megőrizte
a kőkorszak állati vicsorát.
Alkalmazkodásunk sok értékes eleme,

Polish: 
W niektórych danych, jedna 
trzecia takich Homo Heidelbergensis zakończyła
swoje życie w walce z sąsiedami,
i paleolit zalany jest krwią
do najwyższego.
A to daje nam ponad dwa miliony lat,
99 procentow całej historii ludzkości.
W taki sposób prześlismy przez bardzo
ostrą selekcję
na gotowość do ofiarowania siebie samych.
Dlatego, ze oczywiście w tej całej krwawej wannie
prztrwały tylko te plemiona, które
miały geny
samoofiarowania i gotowości
oddać swoje życie za dobro
swojego plemienia.
Za to w pozostałym procencie naszej
historii człowiecześntwa,
kiedy nastapił prawdziwy
ewolucyjny przełom i przeminiliśmy się
z ludzi pierwotnych we współczesnych,
W swoich starniach rozwoju
dosłownie wyprzedziliśmy sami siebie.
i nasze disiejsze prawa i normy moralne
są o wiele bardziej człowiecze niż
instynktowne zachowanie,
które po prostu nie nadąża za zmianami
tak szybko i dla tego u wielu z nas zachował się
zwierzęcy kawałek paleolita.
i wiele cennych adaptacji, które

English: 
According to research, almost one in three archaic people died in a fight with neighbours.
The Palaeolithic era is filled with blood up to the Upper Palaeolithic.
We are talking here about two million years, 99% of the human history.
This means that humans went through a tough selection process...
favouring our ability to sacrifice an individual life for the group.
Only groups of humans with the genes for self-sacrifice could survive throughout the Palaeolithic.
But in the remaining 1% of our history, when modern humans evolved from archaic people...
humankind surpassed itself in this rapid evolution.
Our present moral laws and ethical norms are much more humane than our instinctive behaviour.
Our instincts couldn't keep up and retained the animal grin of the Palaeolithic age.

Russian: 
И многие ценные адаптации,
которые помогали нам тогда выжить,
сейчас просто бесполезные
атавизмы, а то и хуже того.
Вот так произошло и со связкой
войны и альтруизма.
Которая больше не помогает нам выживать
в родо-племенных войнах за неимением таковых,
но зато превратилась в очень удобный
инструмент манипулирования людьми.
Особенно, если этих людей сразу много.
А работает это так. Вот, например,
у вас есть некая территория и население.
И у соседей есть территория и население.
И вот, на их территории у вас есть некий интерес.
Вы, конечно же, можете прийти
к своему народу и сказать:
"Слушайте, ребята, мне там кое-что надо.
Пойдемте за это повоюем!"
Но вас скорее всего просто пошлют.
Но если вы будете манипулировать людьми,
обращаясь к их инстинктам,
у них просто не будет выбора.
Поэтому говорить надо так:
"Братья и сестры!"
Они, конечно, никакие не братья и не сестры,
но вы все равно должны им это сказать,
потому что изначально альтруизм рассчитан
на родственников, поэтому вот:

Polish: 
pomagały nam wtedy wyżyć, teraz po prostu
niepotrzebny atawizm, i jeszcze gorzej.
I tak stało się ze związkiem wojny i
altruizma, który nam więcej nie pomaga
przeżyć w
wojnach rodowo-plemiennych,
no za to one przekształciły się
w bardzo sprytny instrument
manipulacji ludźmi —
szczególnie, jeśli tych ludzi jest sporo.
A funkcjonuje to tak:
na przykład mamy jakieś terytorium i
mieszkańców.
I sąsiedzi mają terytorium i
mieszkańców.
I wobec terytorii sąsiada mamy jakieś roszczenia.
Oczywiście mozecie przyjść do swoich mieszkańców i powiedzieć:
Słuchajcie ludźie, ja czegoś
tam potrzebuję. Chodźcie ze mną powojowąc!
No was po prostu będą ignorować.
No jęśli będziecie manipulować ludźmi,
powoływać się na ich instynkty,
oni nie będą mieli wyboru.
Dlatego mówic trzeba tak:
Bracia i siostry!
Oczywiście oni nie są waszymi braćmi i siostrami, ale to nie ma znaczenia
Powinniście im to powiedzieć, dlatego że początkowo altruizm
przeznaczony jest dla rodziny.
Dlatego tak:
Bracia i siostry!
Nasza ojczyzna znajduje się w niebezpieczeństwie,

Hungarian: 
ami akkor hozzásegített a túléléshez, ma
haszontalan őskövület, vagy annál is rosszabb.
Ez történt a háború és az önfeláldozás kapcsolatával is.
Ez utóbbi nem segít ma már túlélnünk
a törzsi háborúkban,
hiszen ilyen háborúk nincsenek többé,
viszont az emberekkel való manipulálás
rendkívül kényelmes
eszközévé vált.
Különösen, ha az emberek egyszerre sokan vannak.
Tessék nézni, így működik:
Mondjuk, legyen Önnek egy bizonyos területe
amelynek van egy bizonyos lakossága.
A szomszédoknak is van egy területe
és lakossága. És tessék -
Önnek valami megtetszik az ő területükön.
Persze, hogy Ön mondhatja ezt a népének:
Ide figyeljetek, emberek, kéne nekem
valami onnan. Gyertek, harcoljuk ki!
De valószínűleg elküldik melegebb égtájra.
De ha manipulálni fogja az embereket,
az ösztöneikhez fordul,
egyszerűen nem marad választásuk.
Ezért így kell hozzájuk szólnia:
[Jevgenyija Tyimonova felhívása a nézőkhöz]
Testvéreim!
Persze, hogy egyáltalán nem testvérei, de akkor is így kell
szólnia, mert az önfeláldozás a kezdetektől
fogva rokonokra vonatkozik.
tehát:
"Testvéreim".
Szülőföldünk veszélyben van

English: 
Adaptations that helped us survive in the Palaeolitic, have simply become an atavism, or even worse.
That is what happened to the link between war and altruism that no longer helps us surviving tribal wars,
but has become a very convenient instrument for manipulating humans.
Especially if you want to influence a lot of people.
Here is how it works. Let's say, you have a territory and population...
and your neighbours have a territory and population. And you have some interest on their territory.
Of course, you can gather your people and say:
"Listen up, dudes, I need something from our neighbours. Let's fight for it!"
But they won't follow you.
If you'll use instincts to manipulate people, they won't have a choice.
Thus, you need to address people like this:
Brothers and sisters!
Of course, they are not brothers and sisters...
but you have to use these words, since our instinctive altruism applies only to relatives.
So: Brothers and sisters! Our Motherland is in danger...

English: 
and calling on you - her children - to defend her!
Don't be discouraged by absurdity of these words.
Of course, everyone understands that they don't make any sense:
"My mom is all right. And if she is calling me, it'd be only for lunch".
"Motherland is a territory, not a human being, and can't give birth and be a mom".
But we understand that individually.
When we are part of a group, mentioning our close relatives in a scary context has a magical effect.
Kin altruism in us gets activated. And we all become willing to sacrifice ourselves a bit.
Our instincts are saying: "Brothers, sisters, mother, children! That's a sea of my blood!
It's a mountain of my genes! All this must be defended at all costs!"
By the way, always call it "defending", even if you intend to attack.
As bees, ants and chimpanzees remind us, altruism is meant to defend relatives.
But of course, you can use it for other purposes.

Russian: 
"Братья и сестры! Родина-мать в опасности
и зовет вас — своих детей — ее защитить!"
И пусть вас не смущает некая абсурдность этой конструкции.
Потому что мы все, конечно, головой понимаем,
что мать — это вот мама, и с ней всё в порядке,
и если она куда зовет, то только обедать.
А родина — это просто какая-то, ну, территория.
Она не может быть матерью,
ей и рожать-то нечем.
Но это все понимают, когда по-одному.
Но упоминание родственников в тревожном
контексте для людей, которые собраны в массу,
имеет просто волшебный эффект. У всех
тут же активируется родственный альтруизм,
и все становятся немножечко готовы
пожертвовать собой.
Потому что все их инстинкты говорят:
"братья", "сестры", "мать", "дети"!
"Это же море моей крови! Это гора моих генов!
Это все нужно защитить любой ценой!"
Да, кстати, всегда называйте это защитой,
даже если собираетесь напасть.
Потому что как мы помним
по термитам, пчелам и шимпанзе,
изначально альтруизм создан
для защиты родственников,
хотя использоваться, конечно,
может для чего угодно.

Polish: 
i wzywa was swoich dzieci —
ochraniać ją!
I niech nikogo nie zawstydza,
absurdność tej konstrukcji, dlatego
że my wszyscy, oczywiście, mózgiem rozumiemy że matka —
to matka i
i ona ma się dobrze, i jeśli ona wzywa,
to tylko na obiad.
A ojczyzna to po prostu jakieś
terytorium. Terytorium nie może być matką,
nie może rodzić.
Wszyscy świetnie to rozumieją oddzielnie.
Ale odwoływanie się do rodziny w
konteście niebezpieczeństwa
dla ludzi, którym zebrano w masę,
wywołuje magiczny efekt.
U wsszystkich aktywizuje się
rodzinny altruzim,
I wszyscy są gotowi trochę poświęcić się.
Dlatego że wszystki ich instynkty wołają:
«bracia», «siostry», «matka», «dzieci» —
przecież to morze mojej krwi,
to góra moich genów! Wszystko to trzeba obraniać za wszelką cenę!
Tak, i zawsze!
Nazywajcie to obroną, nawet jeśli
atak.
Dlatego,że nauczyli nas termity
pszczoły i szympansy,
początkowo altruizm stworzono dla
obrony rodziny,
chociaż wykorzystać jego można dla
czegokolwiek.

Hungarian: 
és benneteket - a gyermekeit - hívja,
hogy védelmezzétek meg!
És ne aggódjék a szerkezet néminemű
abszurditásán, hiszen az
eszünkkel mindannyian értjük, hogy az anya
nem föld, hanem a mamánk, akinél
minden oké, aki ha hív minket,
akkor az asztalhoz.
Az anyaföld, az pedig egyszerűen
egy terület. Nem lehet anya,
nincs is mivel szülnie.
Mindenki érti ezt, ha egyedül van.
De a rokonság említése 
veszélyhelyzetben,
tömegbe gyűlt emberek előtt,
varázslatos hatást idéz elő.
Mindenkinél életre kel a
rokoni önzetlenség, egy kicsit 
mindenki hajlandóvá lesz feláldozni önmagát.
Mert minden ösztönük azt súgja:
"testvérek", "anya", "gyermekek" -
mind az én véreim!
Az én génjeim! Minden áron meg kell őket védeni!
Erről jut eszembe:
mondja mindig védelemnek, még akkor is
ha támadni akar.
Mert ahogy a termeszeknél, méheknél és
a csimpánzoknál is,
az önfeláldozás eredetileg
a rokonok védelmére szolgál,
bár természetesen felhasználható
bármi másra is.

English: 
Now you are halfway - your people are alarmed and ready to fight.
The next step is to prepare your enemy.
The problem is: mentally healthy people loathe to kill other human beings.
Even if there will be no punishment.
We have a whole bunch of inhibitions against murder.
Their violation entails horrible pangs of conscience - all the way to complete demoralization of the combatant.
In order to avoid that, you need to dehumanize the enemy, because people may kill a non-human.
But how to accomplish this? There is one very effective method.
Let's take a human brain.
It's so small not because it belonged to a Pithecanthropus, but because it shrank in formalin.
Otherwise, it's a real human brain capable of feeling emotions, including the very human emotion of disgust.

Hungarian: 
Nos, a munka felével már meg is vagyunk, 
a kedélyek felborzolva, a nép otthagyott
csapot, papot és harcra kész.
Most az ellenfelet kell
előkészíteni.
Mert van itt egy gond:
Normális pszichikával az emberek
egyáltalán nem szeretnek gyilkolni.
Akkor sem, ha büntetlenül tehetik.
Ezzel kapcsolatban rengeteg bennünk
az ösztönös gátlás,
ezek megsértése szörnyű
lelkiismeret-furdalást okoz,
még demoralizálhatja is a harcost.
Ezt elkerülendő
az ellenfelet nem-emberré
kell változtatni.
Mert a nem-embereket
meg szabad ölni.
Hogy kell ezt csinálni?
Van itt egy rendkívül ravasz fogás:
Tessék, itt egy emberi agy,
nem azért ilyen kicsi,
mintha holmi Pithecanthropusé
lett volna, hanem
egyszerűen összezsugorodott a formalinban.
Amúgy ez egy igazi emberi
agy, amelyben
igazi emberi érzelmek, 
indulatok keletkeztek.
Többek között az undorérzet -
minket most ez érdekel.
Ez a félelem és az elkerülési

Russian: 
Итак, полдела сделано, народ
встревожился, побросал свои дела
и пришел в боевую готовность.
Теперь нам нужно подготовить противника.
Потому что тут есть одна проблема:
Психически здоровые люди ужасно
не любят убивать других людей.
Даже если им за это ничего не будет.
У нас на этот счет стоит масса опять же
инстинктивных запретов, и нарушение их
чревато ужасными муками совести
вплоть до полной деморализации бойца.
И чтобы этого избежать, вы должны
превратить противника в нечеловека.
Потому что нелюдей убивать можно.
Но как это сделать?
И вот тут существует
один очень хитрый прием:
вот, берем человеческий мозг.
Он такой маленький не потому, что он
принадлежал какому-нибудь, вот, питекантропу,
а просто потому, что съежился от формалина.
А в остальном, это совершенно настоящий мозг,
и в нем возникали настоящие
человеческие эмоции.
В том числе эмоция отвращения,
которая нас и интересует.

Polish: 
Pół pracy już wykonaliśmy, ludzie się boją
Rzuculi swoje prace w kąt
i są gotowi walczyć.
Terazm musimy przygotować
przeciwnika.
Dlatego że tutaj jest jeden problem:
Psychicznie zdrowi ludzie okrpnie nie lubią
zabijać drugich ludzi,
nawet jeśli nie ponoszą za to żadnej kary.
My mamy do wykorzystania masę, znowu,
instynktownych zakazów,
i naruszenie tych zakazów to dla nas męka
sumienia
пi demoralizacja wojownika.
i żeby uciec od tego,
musicie przekształcić
przeciwnika w nie-człowieka,
Dlatego, że nie-ludzi zabijać
można.
Jak to zrobić?
Istnieje jeden chytry sposób.
Weźme mózg człowieka.
taki malutki
nie dlatego że on przynależał do
jakiegoś pitenkantropa,
a dlatego że skurczył się od
formaliny. A poza tym on całkowicie
prawdziwy mózg, i
i w nim pojawiały się prawdziwe, człowiecze
emocje,
w tym uczucie niechęci, które
nas interesuje.
To jest taka mieszanina strachu

Polish: 
reakcji ucieczki,
i w swoim czasie wstręt służyła nam
dobrze, kiedy w casie totalnej
klęski sanitarnej pomagało nam uchronić nas od infekcji.
A pojawia się ono mniej więcej tutaj —
w środkowej
i bocznej korze mózgowej.
naukowcy z Uniwersytetu w Prinston,
studiujący wstręt za pomocą МРТ,
odkryli
całkowicie nieoczekiwane jego cechy:
przebudzenie się części mózgu, odpowiedzialnych za
wstręt, ogranicza aktywność części
mózgu, które odpowiadają za
żal, współczucie, empatię i
inne uczucia człowieka.
I w ten sposób wstręt
postrzegamy nie tak jak coś żywego,
nwet jeśli to coś jest żywe,
a po prostu jak jakąś abstrakcyjną,
bezduszną brzydotę, której
należy natychmiast się pozbyć, i najlepiej
zlikwidować.
niech będzie to szczur, karaluch, zdechły kot, wąż
czy bezdomny człowiek.
Ta emocja ma jeszcze jedną ciekawą cechę:
im więkczy wstręt człowiek
odczuwa, tym większa jego potrzeba
w przynależności do grupy,

English: 
Disgust is a mix of fear and avoidance.
Disgust served us very well: in the unsanitary conditions of the past, it helped humans to avoid infections.
The emotion of disgust occurs here, in the insular cortex of our brain.
Psychologists at Princeton University have found one amazing property of this emotion.
Stimulation of brain areas responsible for fear and disgust...
suppresses activity of the areas responsible for pity, sympathy and empathy.
Therefore, an object of disgust is perceived by us not as a living being...
but as a lifeless abomination that must be immediately removed and destroyed,
whether it's a cockroach, a snake, a dead cat or a homeless person.
Disgust has another property: this emotion increases bonding with a group,

Hungarian: 
reakció keveréke.
Annak idején az undor
igen jó szolgálatot tett nekünk:
a higiénia teljes hiányában ez segített 
elkerülnünk a fertőzéseket.
Körülbelül itt keletkezik,
a barázdált homloklebeny
középső és oldalsó részének kérgében.
A Princeton egyetem tudósai, akik
mágnesesrezonancia segítségével tanulmányozták 
az undorérzetet, egészen meglepő
tulajdonságait állapították meg.
Az agy undorért felelős részeinek ingerlése
elnyomja azon agyrészek aktivitását,
amelyek a sajnálat, együttérzés, az empátia
és egyéb emberi érzések felelősei.
Ílymódon az undor tárgyát
nem valami élőlénynek fogjuk fel,
még akkor sem, ha éppenséggel él,
hanem, mint valami utálatos,
absztrakt dolgot, amit sürgősen
el kell távolítani és
lehetőleg megsemmisíteni.
Legyen az patkány, svábbogár, döglött macska, kígyó,
vagy egy hajléktalan.
Van ennek az érzésnek még egy érdekes vonása:
minél erősebb az undor, amit valaki érez,
annál inkább érzi szükségét, hogy
saját csoportjához tartozónak tudhassa magát,

Russian: 
Это такая смесь страха и реакции избегания.
И в свое время отвращение
сослужило нам очень хорошую службу,
когда во времена тотальной антисанитарии
помогало нам избежать инфекции.
А возникает оно примерно во-от здесь –
в средней и боковой лобно-глазничной коре.
И ученые Принстонского Университета,
изучавшие отвращение с помощью МРТ,
обнаружили совершенно
удивительные его свойства.
Возбуждение участков мозга,
ответственных за отвращение,
подавляет активность участков мозга,
которые отвечают у нас за жалость, сочувствие,
эмпатию и другие человеческие чувства.
И таким образом, объект отвращения
мы воспринимаем не как что-то живое,
даже если оно живое, а просто как некую
абстрактную, неодушевленную мерзость,
которую нужно немедленно удалить
и желательно уничтожить.
Будь, это крыса, таракан,
дохлая кошка, змея или бомж.
И у этой эмоции есть еще одна
очень интересная черта:
чем сильнее отвращение человек испытывает,

Russian: 
тем больше его потребность
в принадлежности к своей группе,
что в социальном плане
проявляется как патриотизм.
И, соответственно, тем выше
его неприязнь к чужим группам,
что в социальном плане
проявляется как ксенофобия.
То есть, чем людям противнее,
тем они бóльшие патриоты
и, соответственно, бóльшие ксенофобы.
Ну так сделайте людям противно! И перенесите
это отвращение на образ противника.
Чем вы его дегуманизируете,
то есть обесчеловечите.
Называйте их крысами и тараканами,
зомби и псоглавцами, гадами и падалью,
говорите, что они трахают коз
и едят младенцов!
Когда вы обращаетесь к инстинктам,
работает даже самая дикая ложь,
потому что инстинкты гораздо старше,
чем интеллект. И затыкают его, вот, на раз.
И пугайте! Пугайте постоянно.
Потому что страх — это топливо всего вот этого
патриотически-ксенофобного комплекса.
Без него они хиреют прямо на глазах.
И поэтому: каждый день тревожные новости,
леденящие подробности, чудовищные версии,
ну собственно, вы знаете.

English: 
which is known in social terms as patriotism.
At the same time, disgust increases hostility towards strangers, which manifests itself in our society as xenophobia.
The more disgusted we feel, the more patriotic and xenophobic we become.
Hence, make people feel disgusted!
And project this emotion on your enemy in order to dehumanize it.
Call your enemies rats and cockroaches, zombies and reptiles. Tell they have sex with goats and eat babies.
When you appeal to instincts, you can afford the wildest lies.
Instincts are much older than reason and beat it every time.
And scare your people! Keep them frightened. Because fear is the best fuel of this patriotic-xenophobic complex.
Every day - disturbing news, macabre reports, terrifying details. Well, you know what I mean.

Polish: 
co w społeczeństwie przejawia się jak
patriotyzm.
I współmiernie, tym wyższa jest jego nieprzyjaźń
wobec cudzych grup,
co w społeczeństwie przejawia się
jako ksenofobia.
To jest czym bardziej ludzie wydają się nam obrzydliwi, tym bardziej oni są
patriotami i relatywnie ksenofobami.
A więc zróbcie drugich ludzi obrzydliwymi!
Przenieście ten wstręt na realny obraz
przeciwnika,
czym jego zdołacie zdehumanizować, czyli
zróbcie jego nieludzkim.
Nazywajcie ich szczurami i karaluchami,
zombi i ludźmi z głową psa, gadami i pełzającymi zwięrzętami,
mówcie że oni
uprawiają seks z kozami, i jedzą swoje dzieci!
Kiedy powołujecie się na instynkty,
sukces odnosi nawet największe kłamstwo,
dlatego że instyntky są o wiele starsze,
niż intelekt, i zmykają go od razu.
Straszcie innych!
Straszcie stale, dlatego że strach to
paliwo całego tego patriotyczno-
ksenofobicznego kompleksu, bez niego
oni szaleją przed naszymi oczyma.
I dlatego każdego dnia - straszne wiadomości,
z wszystkimi szczegółami,
wymyślone wersje. No o tym pewnie już wiecie.
[PILNE: Ebola. Bankructwo. Terroryzm. Kryzys.]
W ten sposób uda się obejść
wszystkie kulturalne zakazy
i zagnać swój naród

Hungarian: 
amely tudat szociális megjelenési formája -
a hazafiság.
És tovább: annál erősebb az ellenszenve
az idegen csoportok iránt,
ennek szociális megjelenési formája pedig -
a xenofóbia, azaz idegengyűlölet.
Egy szóval, minél jobban undorodnak az emberek,
annál inkább hazafiak és, következésképp, xenofóbok.
Nosza, idézzünk elő undort az emberekben!
És tegyük az undor tárgyává
az ellenségképet.
Ezzel az ellenséget dehumanizáljuk,
nem-emberré tesszük.
Nevezzük patkányoknak, csótányoknak,
zombiknak, kutyafejűeknek, férgeknek,
dögöknek, mondjuk rájuk, hogy
kecskét basznak és csecsemőket esznek!
Amikor az ösztönökhöz apellálunk,
a legvadabb hazugság is működik,
mert az ösztönök mélyebben gyökereznek,
mint az értelem, és félkézzel elbánnak vele.
Ijesztgessünk!
Állandóan ijesztgessünk, mert ez a
hazafias-idegengyűlölő komplexus 
a félelemből táplálkozik,
nélküle szemünk láttára hal el.
Tehát: nap mint nap aggasztó hírek,
vérfagyasztó részletekkel,
rémísztő találgatások, de hiszen úgyis tudják ezt maguk.
[SÜRGŐS: Ebola. Államcsőd. Terrorizmus. Válság.]
Ezzel a módszerrel meg lehet kerülni
minden kultúra alapú tilalomfát,
saját népünket kőkorszaki állapotba,

Polish: 
do jaskiniowego stanu wojny z obcymi.
Na jednej półkuli macie
patriotyzm,
na drugiej —
ksenoobię.
Nie isniteją oni bez siebie, no za to
razem tworzą nacisk,
z którego pomocą bardzo łatwo
zniesiecie góry,
zniszczycie miasta, zetrzecie państwa,
zabijecie miliony ludzi,
I oczywiście zyskacie
na tym co chcieliście.
I na tym prostym schemacie zbudowane są
absolutnie wszystkie wojny.
Bardzo solidnie:
zebrane w paeolicie,
i funkcjonuje do dzisiaj .
Z drugiej strony,
jeśli jacyś ludzie, którzy nie są dla was
rodziną, w pewnym momencie zaczynają
zwracać się do was jak bracia,
i nazywać was synem — nie waszych rodziców,
a jakichś całkowicie abstracyjnych pojęć —
i porównują sąsiadów do czegoś, co rodzi u was
wstręt, pamiętajcie:
oczekują od was
działań altrusitycznych.
Na ile to wszystko kłamliwe dane, to
od takich czynów niczego nie zyskacie, ani
nie zyskają wasi bliscy.
Jeśli tym ludziom uda się obudzić w was
wewnętrznego

Russian: 
И вот таким образом, вам удастся обойти все
культурные запреты и ввергнуть свой народ
в пещерное состояние войны с чужаками.
На одном полюсе у вас патриотизм,
на другом ксенофобия.
Друг без друга они не существуют,
но зато вместе создают такое напряжение,
что с его помощью вы легко свернете горы,
разрушите города, сотрете страны,
положите миллионы людей и, уж конечно,
наживетесь на чем вы там собирались.
И вот по этой простой схеме строятся
абсолютно все войны.
Очень надежная! Собрали ещё
в палеолите, а до сих пор работает.
И с другой стороны, если какие-то люди,
которые вам ни коим боком не родственники,
вдруг начинают набиваться к вам в братья,
а вас самого называть сыном
не ваших родителей, а каких-то
совершенно абстрактных понятий,
и сравнивать соседей с чем-то,
что вызывает у вас отвращение,
имейте в виду: от вас ждут
альтруистичных поступков!
Но поскольку всё это ложные данные,
то от таких поступков не будет пользы
ни вам, ни вашим настоящим близким.

Hungarian: 
az idegenek ellen viselt háborúba taszítani.
Egyik sarokkő
a hazafiság,
másik
az idegengyűlölet.
Egymás nélkül ezek nem léteznek,
de együtt akkora feszültséget keltenek,
hogy ennek segítségével könnyedén
bontunk le hegyeket,
rombolunk le városokat, törlünk el országokat,
pusztítunk el milliószámra embereket,
ja, és persze magunkévá tesszük azt,
amire áhítoztunk.
Kivétel nélkül minden háború
ezen az egyszerű elven alapul.
Igen megbízható módszer,
még a kőkorszakban alakult ki,
de mindmáig működik.
Másrészről, ha valakik,
akik Önnek semmilyen ágon nem rokonai,
egyszer csak "testvéremnek" kezdik
szólítani Önt,
ugyanakkor azt állítják, hogy Ön nem is a szülei gyermeke,
hanem valamilyen absztrakt fogalmaké,
a szomszédait valami olyan dologhoz kezdik hasonlítani,
amitől undorodik, akkor tudja:
áldozatkészséget
várnak el Öntől.
De mivel az, amit mondanak, mind nem igaz, hát
tudatosítsa, hogy önfeláldozó cselekedetei nem hoznak semmi
hasznot sem Önnek, sem azoknak, akik valóban fontosak Önnek.
De ha ezeknek az embereknek tényleg
sikerül felébreszteni az Önben

English: 
This is how you can bypass any cultural barriers and lead your people into a state of war with the neighbours.
On one hand, you have patriotism, on the other - xenophobia.
One cannot exist without the other, but together they can create such a tension...
that would let you destroy cities, wipe out entire countries, kill millions of people...
and, of course, reap whatever profits you intended.
This simple mechanism works for any war. Very reliable.
Built in the Paleolithic, yet working to this day.
And on the other side - if some people who are by no means your relatives,
suddenly start claiming to be your brothers, calling you the son of some abstract concepts,
and comparing your neighbours to something utterly disgusting - be on your guard.
These people expect altruistic behaviour of you.
But since their information is false, you and your relatives will not benefit from this altruism.

Russian: 
Но если этим людям удастся все-таки разбудить
вашего внутреннего пещерного человека,
вас это уже не остановит.
С вами было "Всё как у зверей".
Берегите себя!
Во всей этой мясорубке выживали
только те группы, у которых были гены… э…
у которых были гены. У кого генов не было,
те не выживали в этой мясорубке.
…и это родственный альтруизм. Суть его
совершенно прелестно сформулировал
британский генетик Джон Холдейн:
"Я бы отдал жизнь за двух братьев
или восьмерых кузенов.
Потому что в двух братьях и восьмерых кузенах
столько же моих генов, сколько и во мне самой.
Ну, кстати, в этом случае это
не имеет смысла. Это шило на мыло.
А вот отдать жизнь за девятерых братьев…" Нет!
Запуталась… в братьях.
Станислав, ваш мозг. Спасибо большое!
Станислав: Приходите ещё!
Привязались к нему.

Polish: 
jaskiniowego człowieka, to was już
nikt nie zatrzyma.
Dla was program «Wszystko tak jak u zwierząt». Trzymajcie się!

Hungarian: 
szunnyadó barlanglakót, akkor bizony
ez már nem állítja meg Önt.
A "Tükrünk - az állatvilág" adását látták. Vigyázzanak magukra!

English: 
However, if someone will manage to awaken your inner caveman, nothing will stop you.
We are Just Like Other Animals. Be careful!
Only those groups of humans could survive who had the genes for...
Only those humans could survive who had genes. Humans without genes didn't survive.
And this is kin altruism. Its essence is described in a famous joke by British scientist John Haldane...
who said that he "would willingly die for two brothers or eight cousins"...
since they would carry genetically equal share of his own DNA.
But hold on, trading my genes for the same amount doesn't make any sence. It's better to die for nine brothers...
Stop! I've got confused in brothers.
Here is your brain. Thank you very much. We've got attached to it.

English: 
That's a good maggot.
How did we get in this shit in the first place?
Did we have a choice?
- I don't get how a jar of maggots will save us from Ebola and sanctions... - Motherland will never forget you, my children!
You, miserable sapiens, you will do what I want!
Yummy, my little marshmallows!
He is eating them!
I'll explain everything!
Brothers and sisters!
