Postmodernizm fikri ile ilgilenmeye başlamam sanıyorum 70'lerin sonu, 80'lerin başıydı.
Ama aslında bu fikre, mimarlık aracılığıyla vardım.
Böylece 80'lerin başında mimarlarla çalışmaya başladım.
İlk fark ettiğim şey, mimarlığın kendisinin çok çarpıcı bir dönüşüm içinde olmasıydı
ve tüm ilginç mimarlar modern mimarinin sonunun geldiğini söylemeye başladı.
Örneğin, Le Corbusier, Mies gibiler.
Modernizmin sonunun ikonik tasviri standart modern tarzdaki devasa toplu konutlardı.
Galiba Saint Louis'teydi, Pruitt-Igoe konutları olarak adlandırılıyordu sanırım.
Bu toplu konutlar patlatıldı, yıkıldı.
Bu binaların yıkılışının imgesi mimarlar için modernitenin sonunun bir amblemi gibiydi.
Bunun yerini oldukça farklı bir mimari aldı.
Daha az sert, daha az mutlak talepleri olan, daha dostane, daha dekoratif bir mimariydi bu.
Bunun yeni bir tarz olduğu açıktı.
Postmodernizm, bu yeni mimariye uygun bir kelime oldu böylece.
Ben de insanlara, mimarlara mesela bu dönüşümün ne zaman başladığını düşündüklerini sormaya başladım.
Aslında sezdiğim şey, bu dönüşümün yalnızca mimariyle sınırlı olmamasıydı.
Toplumsal hayatın çok farklı düzlemlerinde gerçekleşen bir dönüşümdü bu.
Elbette çok daha kayda değer bir dönüşümdü.
60'lardan daha kayda değer bir dönüşüm olduğunu söylemeyeceğim tabii,
o dönem elbette çoğu kurumlarımızda esaslı değişimler yaşandı.
Ama bu dönüşümler 60'ların sonucuydu.
Amerika'daki bizler için Vietnam Savaşı sonucunda yaşanan yenilgi, yeni bir döneme girmeye başladığımız noktaydı.
Postmodernizm üzerine çalışmalarımda bunu yalnızca mimaride ya da edebiyatta tasvir etmek değil toplumsal yaşamın diğer düzeyleri diyebileceğimiz şeylerle bağlantılar kurmak benim için önemliydi.
Bu gündelik yaşamın kendisi de olabilir.
Elbette politikayı, ekonomiyi vb. içerecektir.
Sanırım kısa süre sonra bunun farkına vardık.
Bence bugün herkes bu dönemde, buna 1980 ve devamı diyebiliriz, toplumda çok köklü dönüşümler gerçekleştiğinin farkında.
Bu dönüşümler bizi eski dönemden çok farklı bir yere taşıdı.
En bariz değişim, tabii ki kişisel bilgisayarın tanıtımıydı.
Bu bana göre köklü dönüşümlerden biriydi, insanların hayatlarının ve giderek etrafımızdaki tüm nesneler dünyasının kökten dönüşümünün bir işareti oldu.
Bunu unutuyoruz, Yani VCR'ın kendisi bile, 80'lerin başında geldi vs.
Bu değişim emareleri bu şekilde toparlanmaya başlanabilir.
Şimdi, bunu nedensellik üzerinden ele alalım demiyorum.
Toplum homojen bir ağdır, demek istemiyorum, ama yine de, tüm bunlar, tüm bu çeşitli fenomenler, birbirleriyle bütün bu olgular birbiriyle bağlantılıdır, birbirlerini yankılarlar.
Belki de temel, merkezi bir gerçekliğin semptomlarıdırlar.
Böylece onları ne kadar çok gözlemlersek, bu değişimin doğasını o kadar çok bütünlüklü kavramaya yaklaşırız.
Bunu ekonomik sistemimizin dönüşümü olarak da görebiliriz.
Şimdi hiçbir zaman farklı bir ekonomik sistemde olduğumuzu söylemeye çalışmadım.
Bence hala tepeden tırnağa kapitalizmin içindeyiz. Sadece kapitalizmin farklı bir momentindeyiz.
Öyle ki ben, kapitalizmin üç momenti olduğunu öneriyorum: ulusal moment.
Bu Marx'n 19. yüzyılda hakkında yazdığı dönemdi.
Ardından yeni bir genişleme momenti geldi, ki bu da Lenin'in Emperyalizm'de yazdığı kapitalizm türüydü, ki gerçekten de kolonilerin fethinin yaşandığı emperyal kapitalizm dönemiydi.
Yani burada postmodernizm derken öne sürülen fikir, kapitalizmin üçüncü momentine geldiğimizi öne sürer ki ben buna postmodern kapitalizm diyorum.
Enformasyon teknolojisi, sömürgelerin bağımsızlaşması bu döneme mahsustur.
Dünyada hala her yerde elbette tahakküm ilişkileri mevcut, ekonomik tahakküm demek istiyorum.
Ama bu önceki sömürgeci tahakkümden epey farklı.
Bu finans sermayenin tahakkümünde olan bir dönem. Ve bu çok özel bir şey.
Doğrusu bence postmodern olguyla çok yakından ilişkili.
İlkin postmodern olgu üzerine yazarken bir hata yapmıştım. Ki bence o zaman için gayet anlaşılırdı.
Hatam, bunu postmodern-izm olarak adlandırmaktı. Çünkü bu gelişmelerin postmodern bir tarzı vardı.
Ardından insanlar bana gelip, "Pekala gördüğün gibi postmodernizm bitti." "Kimse böyle binalar yapmıyor artık. Şimdi yeni bir dönemdeyiz." vs. vs. diyordu.
O zaman anladım ki, ben bir tarzdan söz etmiyordum, "postmodern-izm." Ben bir yapıdan, toplumsal yapıdan, sistemden söz ediyordum.
Bu sebeple genel olarak artık, "post-modernite" demeyi daha çok tercih ediyorum. Hem eski moderniteye hem de kendinden önce gelene karşıt olarak.
Bence ilk yazdıklarımda bunun farkında olmayışımın sebebi, yani orada ihmal ettiğim şey o anda sanırım 1980'lerin ortasıydı diyebilirim, kullanılmaya başlanan bir kelime birdenbire tüm bunlara yeni bir ışık tutmamı sağladı.
Ve bu kelime küreselleşmeydi.
Çoğumuz için kimsenin bu kelimeyi kullanılmadığı bir zamanın olduğunu düşünmek zor.
Ama küreselleşme o noktada ortaya çıktı, ve o noktada, anladım ki, postmodernite tasvirlerimdeki eksik olan buydu.
Küreselleşme altyapıydı diyelim dilerseniz, postmodernite de üst yapıydı. Bunlar aynı gerçekliğin iki yüzüydü.
Tam da, modernden postmoderne geçiş anında yaşanan en büyük değişimlerden biri, Yapısal kavramlarla düşünelim, başat olanlar, tabi olanlar var, vs.
Modernde zaman başat iken postmodernde mekan başattır.
Modern edebiyatı düşünürseniz, büyük modern romanlara bakalım, bunu söylemek bile klişe tabii... Thomas Mann, Proust vs.
Tüm bu romanlar, zamana, zaman anlayışına doymuştur. Zamanla takıntılı derecede uğraşırlar, vs.
Müzikte büyük deneylerin yapıldığı bir dönemdir, ki onlar, her şeyden önce, yeni zamansallık inşalarıdır, zamansallık deneyleridir.
Bence bugün, mekan zamansallığın yerine geçti.
Ve bunun çeşitli sonuçları var. Neden öyle olsun?
Peki, modernlerin zamana olan takıntılarını nasıl açıklamalı?
Bunu bir olasılık olarak ortaya atıyorum.
Sanki, modernin, modernizmin, modernizm dönemin niteliği eşitsiz gelişimdir.
Belki de buna tamamlanmamış modernizasyon denebilir.
Hala daha eski bir tarımcılık vardır.
Çiftçiler vardı, hala şehrin eski kısımları duruyordu, eski meslekler vardı.
Bunlar hala modernitenin bürokratik organizasyonuna sürüklenmemişti.
Bana kalırsa, bu dönemde insanlar, bir zamansallıktan diğerine hareket etti.
Köyde büyümüş olan insanlar büyük şehre taşındılar, neredeyse insanlık-dışı bir hızın hükmettiği şehirlere...
Ve bu yüzden, onlar bir şekilde, zamansallığa, zamansallığın varyasyonlarına karşı hassaslaştılar.
Bence postmoderniteyle birlikte, çok daha tamamlanmış bir modernizasyona ulaştık.
Tarımı her zaman örnek olarak kullanırım, çünkü bence ulusal kültür ile tarım ve köylülerin yaşamı arasında bir ilişki var.
Yeşil Devrim eski tarımı yok ettikçe, büyük endüstriyel tarım çiftçileri tarım işçilerine dönüştürdükçe, genetik mahsullerin gelip de diyelim ki "doğal" mahsullerin yerine geçtikçe pek çok şeyin dönüşüme uğradığını düşünüyorum.
Ve bu anlamda doğa dediğimiz şeyin yani eski anlamıyla doğanın varlığını yitirdiğini yerine insan yapımı manasında "yapay olanın" geldiğini söyleyebiliriz.
Bu yüzden varoluşsal olarak, zamandaki bu varyasyonlar karşısında aynı türden bir hassasiyet yaşanmadı.
Zamandaki bu varyasyonlar karşısında aynı türden bir hassasiyet yaşanmadı.
Bunun yerine etrafımızda mekandan yapılma bir dünya var, görebildiğim kadarıyla.
Toprak işgallerine, bölgeler üzerinde kontrol sağlamak için yürütülen mücadelelere vs. dayanan yeni bir mekan politikası bu.
Varoluşsal bir deneyimden bahsederken... sanırım şunu diyebilirim.
Şöyle ki, mekan rejiminde zamanın yeri nedir?
Mekanın önceliğini ileri sürdüğüm için bunu soruyorum.
Zamanın yeri nedir? Bence zaman şimdiki ana indirgendi.
Şimdi ise hepimiz için beden demektir, ki mekansaldır. Böylece, geçmiş ve gelecek hissimizde aşamalı bir sönümlenme gerçekleşir.
Peki bu kişisel karakterimizde bir etki bırakır mı? Bence bir derecede bırakır.
Yani, 19. yüzyıl romanları, insanların kendi kaderlerine ve bunun zamanda sürekliliğine dair belki bizim artık sahip olmadığımız bir hisse sahip olduklarını gösteriyor.
Her açıdan, sanatta, her yerde hepimiz şimdiki ana, bedene indirgenmeyi görebiliriz.
Ki bu da postmodern dönemde zamanın, mekan tarafından iptalinin bir başka işaretidir.
Elbette bu konuda söylenecek çok şey var.
