19. Yüzyılın felsefesine Yeni bir boyut kazandıran
ve Ondan sonra gelen Önemli düşünürleride
etkileyen Kültür eleştirmeni ve filolog
Friedrich Wilhelm Nietzsche ele alınacaktır.
15 Ekim 1844 yılında Lützen'de doğan Nietzsche
Dindar bir aileye sahipti.
babası prusya kralı 4 friedrich wilhelm’ın
sadık bir hizmetkarıydı .
Nietzsche’nin çocukluğu Naumburgta İffetli kadınlarla
dolu bir evde geçti.
bunlar annesi kızkardeşi ve iki teyzesiydi.
Bu dönem niçenin hayatı boyunca etkisinden
çıkamadığı bir dönemdi çünkü iki teyzeside
psikolojik olarak sorun yaşayan
insanlardı bu yüzden ileriki yaşlarında
teyzelerinin yaşantısını destekleyen davranışlar
da bulunmuştu.
13 yaşında bir eyalet okulu olan pfortaya
başlar. okuldayken küçük protestan papazı
olarak çağırılırdı . fakat ileriki yaşlarında
18 yaşına geldiğinde inancından şüphe
etmeye başlar.
19 yaşındayken papaz olmak için Bonn üniversitesinde
İlahiyat ve filoloji eğitimine başlar bonn
üniversitesine başladığı ilk zamanlarda,
herkesin g iremediği özel öğrenci birliklerine girer.
arkadaşlarıyla beraber içki içmeye ve
eskrim düellolarına katılmaya başlar.
Nietzsche aynı dönemde tanrının ölmüş
olduğu kanaatine vararak tatilden eve döndüğünde
Dini ayinlere katılmayı rededer.
bundan böyle kiliselere gitmeyeceğini söyler.
Bir sonraki yıl ilahiyat eğitimine son verip
sadece klasik filoloji eğitimine odaklanır.
1865 de 21 Yaşında leipzige geçer.
bu dönemde, sık sık ziyaret ettiği bir
genelevde daha sonra zihinsel bulanıklık
yaşamasına da neden olacak frengi hastalığına
yakalanır.
Hayatınının önemli olaylarından biriside
niçenin bir kıtapçıda schopenhauer’ın
isteme ve tasarım olarak dünya isimli kitabıyla
karşılaşmasıdır.
bu kitap niçeyi çok etkiler ve bu kitapla
Schoupenhauer'a hayran olmuş ve inanabileceği hiçbir şey kalmamıştır.
1867 de prusya ordusuna asker olarak çağrılır.
burada kendini süvari topçu alayında bulur.
fakat ağır bir kaza geçirdikten sonra kışlaya
geri döner ve çavuş rütbesine terfi edilerek
evine gönderilir
bu gelişmeden sonra tekrar leipzigte üniversiteye
devam eder.
Nietzsche’nin profefesörü son kırk yılda
eğitmiş olduğu en iyi öğrencisinin Nietzsche
olduğunu söyler.
Buda Nietzsche’nin çevresi tarfından nasıl
bir saygı gördüğünü gösterir.
Fakat bu iltifatlara rağmen Nietzsche filologlardan
soğumuş ve filolojinin
"bir budala veya salak tarafından döllendirilen bir hilkat
garibesi.
olduğunu söylemiştir.
Yine aynı dönemde Basel Üniversitesi filoloji
kürsüsünde profesörlük için davet alır.
Henüz yirmi dört yaşındadır ve doktorası
bile yoktur.
Filolojiye her ne kadar karşıysada bu teklifi
redetmez.
müzikle ilgilenen Nietzsche bu yüzden richard
wagner’ın müziğine Hayranlık duymuş
ve wagnerla
dostluk kurmuştur.
Wagner, değişken bir kişiliğe sahiptir,
Nietzsche ilk zamanlarda Wagner’ın hayatındaki
bazı çirkinliklerini ,ölçüyü kaçıran
kibrini ve onun diğer insanlardaki yeteneği
ve ihtiyaçları takdir ve kabul etme yoksunluğunu
görmezlikten geldi.
Ama her şeyin bir sınırı vardı.
Wagner, Bavyera kralının Wagner’ın kendi
operalarını sahneye koyacağı bir tiyatro
yaptırdığı Bayreuth kentine taşınmıştı.
1876’da Nietzsche “Niebelungen Halkası”nın
prömiyerine katılmak üzere Bayreuth’e
gelir, Burada Wagner’in megalomanlığı
ve doruğa tırmandırdığı çöküşü
Nietzsche için artık dayanılmaz bir seviyeye
ulaşmıştır.
Bu yüzden Niçe “insanca, Pek İnsanca”
adı altında özdeyişlerini yazarak Wagner’le
arasındaki yolları ayırır.
Nietzsche’nin felsefesindeki en önemli
düşünce Güç istemidir.
Bu düşünceyi iki kaynaktan geliştirir:
Schopenhauer’ın eski doğu felsefesinden
almış olduğu kör isteminden ve Yunanlıları
harekete geçirenin herhangi bir yararlı şey
veya doğrudan bir avantajın değil,
güç ve iktidar elde etmeye yönelik davranış
olduğuna dair araştırmalarıyla.
Eski Yunanlıların düşüncelerinden alır.
Nietzsche ,tüm insanlığın güç ve iktidar
istemi tarafından yönlendirildiği sonucunu
çıkarır.
Ona göre, tüm eylemlerimizin temel dürtüsü
işte bu enerji kaynağından beslenir
bundan da, güç isteminin tanımını niteleyen bir
açıklama çıkarılabilir.
Nietzsche’ye gore insanlar Hristiyanlık
düşüncesi ile tanrıyı öldürmüş ve
hristiyan ahlakının bir temeli kalmamıştı.
Schopenhauerın pesimist nihilizm’i ve tanrının
ölümü karşısında hayatın bir anlamsızlığa
düşeceği felaketiyle karşı karşıyaydı.
Daha da önemlisi insanlar hristiyanlık inançlarını
bırakıp Darwin’in Evrim fikrine inanmaya
başlamışlardı bu ise İnsan ve hayvan
arasında bir fark bırakmıyor ve Gelecekte
gerçekleşebilecek Korkunç savaşların
karşısına bir ahlaki engel konulamıyordu.
Bu sorunlara rağmen Üst insan felsefefesini
yarattı.
Üst insan Bu Sıkıntılara rağmen Özgürce
yaşamayı bilen insan olarak nitelendirilir.
Nietzsche, arkadaşı Paul Ree aracılığıyla
yirmi bir yaşındaki Rus kızı Lou Salomé
ile tanışır.
Önceleri üçü de kendilerini felsefeye
adamak isterler.
Fakat Ardından Ree ve Nietzsche
salome'ye aşık olduklarını fark
ederek onunla evlenme teklifinde bulunmaya
karar verirler.
Ne yazık ki Nietzsche bir hatada bulunarak,
Ree’ye kendi adına Salome ile konuşması
ricasında bulunur.
Belkide bu yüzden salome Nietzsche’nin
Teklifini redetme felaketinde bulunur.
Nietzsche buna okadar üzülür ki
“bu gece
delirinceye kadar morfin çekeceğim”der.
Salomé zamanının en dikkate değer kadınlarından
birisi olmuştur.
Alman bir profesör ile evlenir .
Şair Rainer
Maria rilke ve yaşlanmakta olan Sigmund Freudu
da etkisi altına alır.
Nietzsche yalnız yaşamaya başlamış ucuz
odalar kiralıyor,
Ucuz lokantalarda yemek yiyor ve ara vermeden çalışıyordu“Tan
Kızıllığı”, “Şen Bilim” ve
“İyinin ve Kötünün Ötesinde” isimli kitapları,
Batı uygarlığını eleştiren kitaplardır.
David Hume, Nietzsche’den yaklaşık
yüz yıl önce arı felsefi yıkım çalışmalarını
sonuçlandırmış olsa da, Nietzsche’den
önce hiç kimse onun kadar iyi bir yıkım
çalışmasında bulunamamıştır.
Seksenli yıllarda çalışmalarını büyük
bir yalnızlık içersinde tanınmayan bir
yazar olarak sürdürür.
Aradan geçen yıllarda Nietzsche dört kitap
yazar, Büyük bir düşünürdür ve bunun farkındadır.
“Ecco Homo” adlı eserinde “Böyle söyledi
Zerdüşt” hakkında şöyle yazar: “Buna
benzer bir şekilde hiçbir zaman yazılmadı,
hissedilmedi ve acı çekilmedi...”
Nietzsche, bu kitapta alkolü eleştirir
yağı alınmış kakaoyu över ve kendisinin geliştirdiği
dışkılama yöntemlerini tavsiye eder.
Hayatının son zamanlarında Turinde
bir Caddede yürürken Sahibi tarafından
kırbaçlanan bir Atın boynuna sarılarak
sinir krizleri geçirerek ağlamaya başlar.
sonrasında oteline götürülür akli dengesini
kaybeden Nietzsche, bir daha sağlığına
kavuşamaz.
kısa süre sonra annesinin refakatına verilir.
artık kendi halinde uysal biridir ve zamanının
çoğunu kasılıp kalır bir durumda geçirir
.
Annesi 1897’de öldüğünde bakımını
kız kardeşi Elisabeth Nietzsche üstlenir.
Kız kardeşi, tanınmış bir Yahudi düşmanı
ve başarısız bir öğretmen olan
Bernhard Förster ile evlidir.
Nietzsche ile Förster’ün arası iyi değildi
bunun nedeni Nietzsche’nin försteri düşünce
biçimi ve insanlık açısından küçümsemesiydi.
Förster, Sachsen’de bazı köylü ailelerini,
kandırıp Paraguay’a götürmüş, sonunda
köylüleri dolandırmış ve intihar etmişti.
Elizabet Nietzsche'nin önemli bir insan
olduğunu düşünüyordu.
Nietzsche’yi de yanına alarak bir Nietzsche
Arşivi kurmak niyetiyle, Schiller ve Goethe
gibi büyük Yazarların yaşadığı Weimar’a
taşınır.
Ardından onun yayınlanmamış yazıları
üzerinde oynar ve onlara Yahudi düşmanlığı
yansıtan ve kendisini öven unsurlarla eklemeler
yapar.
yirminci yüzyılın başına kadar yaşayan
Nietzsche,
O kocaman bıyıklı, bezgin ve üzünç verici,
ifadesiyle artık kim olduğunu bilmeyen bir
adama dönüşmüştür, bu dev filozof 25
Ağustos 1900 yılında hayata veda etti.
Hayatı boyunca yazmış olduğu kitaplar
Tragedyanın Doğuşu • Yunanların Trajik
Çağında Felsefe • Ahlaksal Olmayan Duygulardaki
Gerçekler ve Yalanlar Üzerine •
Zamansız Düşünceler
• İnsanca, Pek İnsanca • Tan
Kızıllığı • Şen Bilim
• Böyle söyledi zerdüşt • İyinin ve Kötünün Ötesinde
• Ahlakın Soykütüğü Üzerine
• Wagner Olayı • Putların Alacakaranlığı • Deccal
• Ecce Homo • Nietzsche Wagner'e Karşı
• Güç İstenci gibi kitaplardır.
maalesef Güç istencini tamamlayamamıştır.
eserleri, tüm hayatı boyunca beklediği
yankıyı buldu.
Ünü çok hızlı bir şekilde yayıldı.
Üzerinde etki bıraktığı ve yirminci yüzyılın
önemli şahsiyetleri arasında yer buldu.
