Son yüzyıllarda sanat alanında ortaya çıkan en belirgin tavır, sanatçının kendi bireysel duygularını daha öne çıkarması
ve toplumun bir parçası olarak tepki veren bir organizmaya dönüşmesidir. Artık sanatçı, kilisenin, kralın veya hükümdarın
etkisinde ve emrinde çalışan bir kişilik olmaktan çok özgür düşünce ve sanatsal fikrin yeşerdiği bir insandır.
İnsanoğlunun, mağara duvarlarına resmettiği imgelerin ardından bin yıllar sonra bile bu dürtüden vazgeçemediği,
artarak ve derinleşerek “sanat” olgusunun peşinden gittiği gözlemlenmektedir. İnsanoğlu ruhunda var olan duygularını betimleme,
yeniden oluşturma, sunma ve paylaşma ihtiyacını çeşitli yollar ve malzemelerle ortaya koymaktadır.
Bu konularla bağlantılı olarak kullanılacak anahtar kavramlar,
Bu programı izledikten sonra;
Sorularına yanıt bulabileceksiniz.
Barok Sanat, bir anlatım biçimi olarak ortaya çıkmıştır. Barok sözcüğünün kökeni, Portekizce düzensiz inci anlamına gelmektedir.
Sanat tarihinde genel olarak rönesans ve klasikçilik arasında tanımlanır.
Paul Rubens, Georges de La Tour, Rembrandt, Velasquez, Vermeer gibi sanatçılar Barok üslubu resim sanatına ustaca aktarmış ve kendi tarzlarında yorumlamış sanatçılardır.
Barok sanattan bahsederken dönemin en önemli eserlerine sahip; ressam, mimar ve heykeltraş olan Bernini’yi unutmamak gerekir.
Mermerden oyularak yapıldığına inanmanın güç olduğu bu muhteşem eser “Azize Theresa” heykelidir.
Barok dönem içinde yer alan önemli ressamlardan biri Jan Vermeer’dir. Kuzeyin Mona Lisa’sı olarak bilinmekte olan eseri olan “İnci Küpeli Kız”,
ahlaki vurgulardan uzakta,nesnelerin renk ve dokularıyla etki uyandırabilme konusunda inanılmaz bir başarı sahibi önemli bir eserdir.
“Madrid’de 3 Mayıs 1808”, Francisco Goya’nın ünlü eserlerinden biri olarak görülmektedir.
Toplumsal değişiklikler, halkın kendi kendini yönetme çabaları, başkaldırı ve özgürlüklerin peşinden koşan uluslar 19. yüzyıl sanatını derinden etkilemiştir.
Avrupa’da sanayileşme yarışı başlamıştır. Bu hareketli dönemde Rokoko ve Neo Klasizm gibi sanat akımlarının ortaya çıktığı görülmektedir.
İspanyol ressam Goya, 19. yüzyıl Avrupa resim sanatında önemli yere sahip olan bir sanatçıdır. Bu eserinde,
İmparator Napolyon’un ordularına direnen İspanyolların, Madrid işgali sırasındaki tüm bu zorbalıklara nasıl başkaldırdıklarını gösteren
ve anı ebedileştiren dramatik bir eserdir.
“Saman Arabası” John Constable’ın ünlü romantizm akımı eserlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.
John Constable İngiltere’nin yetiştirdiği en yaratıcı manzara ressamlarından biridir. Romantizm akımını benimsemiştir.
Romantizm akımını benimseyen sanatçılar, duygusal özgünlüğü ve özgürlüğü sanatlarının merkezlerine oturtmuşlardır.
John Constable, Casper David Friedrich, William Turner gibi isimleri Romantizmin öncüleri olarak sayabiliriz.
“Günaydın Bay Courbet”, Gustave Courbet’in ünlü eserlerinden biridir. Gerçekçilik akımını benimseyen sanatçılar, zarif olmaktan ziyade gerçekçi olmayı seçmişlerdir.
Avrupa’da Endüstri Devrimi rüzgarının yaşandığı bu dönem, gerçekçiler sosyal konularla ilgilendiler.
Akademik sanatın çok yapay ve kalıpçı olduğunu, romantizmin ise çok hayalci olduğunu düşünüyorlardı.
İlk defa çalışan, sıradan insanlar resmin konusu haline geldi.
Dinsel anlayış sebebiyle figür resmi bir gelenek olarak Osmanlıda oluşmamıştır.
Fakat “minyatür sanatı” ve “hat sanatı” gibi farklı yelpazelerde muhteşem eserler verilmiştir. Hattat Kazasker Mustafa İzzet’in Ayasofya Camii içerisindeki bulunan
çapı 7,5 metre olan bu muhteşem eserleri güzel bir örnek olarak söylenebilir.
İzlenimcilik akımı, 19. yüzyılın sonlarına doğru Fransa’da ortaya çıkmıştır.
Doğadaki unsurların kişinin içinde oluşturduğu izlenimleri, duygusal izleri yansıtmayı hedeflemişlerdir.
Eduard Manet, Claude Monet, Pisarro, Degas, Sisley, Cezanne, Renoir gibi öncüleri bulunmaktadır.
19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başlarında Fransa’da ortaya çıkan diğer bir akım Noktacılık yani puantilizmdir.
Yakından bakıldığında resmin küçük nokta darbelerinden yapıldıkları
görülmektedir.
Çünkü puantilizm, insan gözünün birbirine yakın duran ufak renk noktalarını birleşik görmesi prensibine dayanmaktadır.
Tıpkı günümüzün televizyon ve bilgisayar ekranlarında olduğu gibi aslında. Çalışma prensibi olarak bu cihazlarda puantilisttir diyebiliriz.
Çok sayıda küçük kırmızı(R), yeşil(G) ve mavi(B) noktanın bir araya getirilmesiyle çok geniş bir renk paleti oluşturulmuştur ve görüntüyü böyle algılarız.
Vincent Van Gogh, “Yatak Odası” tablosu kendisinin en ünlü eserlerinden biridir. Van Gogh, yeni izlenimcilik akımına yakın bir sanatçı olarak gösterilmektedir.
Yeni İzlenimciler, tıpatıp kopyalama anlayışından uzaklaşarak, sanatın içsel doğasına ağırlık vermişler, duygusal dışavurumlara daha fazla yer vermişlerdir.
Dönemsel olarak bakıldığında bu zaman zarfında sanat akımlarının sayısında da inanılmaz bir artış görülmektedir.
Hatta bu dönemlerde neredeyse ressamlar kişisel olarak kendi tarzlarını bir akım gibi oluşturmuşlardır.
Yeni İzlenimciliğin ardından Yeni Sanat olarak isimlendirilen farklı bir akımın oluştuğu görülmektedir. Viyana, Münih ve Berlin’de birçok sanatçı yeni fikirler ve üsluplar geliştirmişlerdir.
Bu değişim ve yenilik rüzgarına kendini kaptırmış önemli bir ressam Henri Matisse’tir.
Görülmekte olduğu gibi, özellikle renklerin sanki tüpten çıkmış gibi çiğ, doğrudan kullanımı ile oluşturulmuş,
bozuk perspektifli cüretkar kompozisyonlar, inanılmaz güzellikte ve yeni bir anlayış içerisinde oluşturulmuştur.
20. yüzyılın ilk çeyreğinde çok daha farklı akımlarda oluşturulmuştur.
Kübizm, dışavurumculuk gibi farklı akımlar döneme damga vurmuştur.
“Avignon’lu Kızlar” Pablo Picasso’nun eseri dönemin en ünlü kübist eserlerinden biri olarak görülmektedir.
Pablo Picasso ve Georges Braque tamamen yeni bir üslup geliştirdiler. Kübizm şeklinde anılmaları ise
Braque’ın bir eserini gören Matisse’in tablo için “küçük küpler” sözünü kullanmasıyla ortaya çıkmıştır. “Bisiklet Tekerleği” ve “Merdivenden İnen Çıplak”
Marcel Duchamp, “Uzayda Sürekliliğin Özgün Formları” Umberto Boccioni, “Bu bir pipo değildir(İmgelerin İhaneti)” Rene Magritte,
“5 Numara” Jackson Pollock gibi sanatçı ve eserler ekspresyonizm, futurizm gibi yepyeni akımlar içerisinde değerlendirilmektedirler.
Dönemin eserlerinden olan “5 Numara” adlı eser tam 140 milyon dolara satılmış, dünyanın en pahalı resmi olarak rekoru elinde tutmaktadır.
Soyut dışavurumculuk akımı içerisindedir.
Popüler kültür imgelerinin tarafsız şekilde kullanımı “pop sanat”ı doğurdu.
II. Dünya Savaşı sonrasında özellikle İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri’nde genç sanatçılar tarafından
20. yüzyılın ikinci yarısında Pop Sanat akımı filizlenmiştir. Günlük yaşama yeniden dönüş isteği net şekilde gözlemlenmiştir.
Pop Sanat sadece yaşamın kendisiyle değil, tüketim dünyasıyla ve bu dünyanın gerçekleriyle ilgilenmiştir.
Bu gerçekliği tarafsızca ele alması, akımın uzun süreli bir hareket olmasını engellediği söylenmektedir.
Andy Warhol’un “Marlyn” ipekbaskı eseri dönemin en ünlü eserlerinden biri olarak bilinmektedir.
Bu programda,
İnsanın yaratma heyecanı ve enerjisinin nasıl şekillendiğini, sanatın nasıl yapı değiştirdiğini, arayış ve devrimlerin nasıl ürüne dönüştüğünü gözlemledik.
Artık sanatçının, kilisenin, kralın veya hükümdarın etkisinde ve emrinde çalışan bir kişilik olmaktan çok, özgür düşünce
ve sanatsal fikrin yeşerdiği bir kişilik haline geldiği görülmektedir.
Toplumsal değişiklikler, halkın kendi kendini yönetme çabaları, başkaldırı ve özgürlüklerin peşinden koşan uluslar XIX. yüzyıl sanatını derinden etkiledi.
XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren İngiltere teknolojide öne geçmiştir; bütün Avrupa sanayileşme atağına girişmiş,
1700 ve 1800 yılları arasında bu hareketli ortamda Rokoko ve Neo Klasizm gibi akımlar Avrupa sanatında öne çıkmıştır. Bu süreçte
‘Rokoko’, ‘Yeni Gerçekçilik’, ‘Romantizm’, ‘Oryantalizm’ gibi akımlar ortaya çıkmış toplumsal değişimler Avrupa’da gözlenmeye başlamıştır.
XIX. yüzyılın sanatta “Sürekli Devrim” çağı olarak da adlandırılmasının sebebi, artık akım ve tarzların eskisi gibi birkaç yüzyılda ortaya çıkmasından çok,
kısa sürelerde karşılaşmamız olmuştur. Özellikle “İzlenimcilik” (Empresyonizm), modern sanatın doğuşunu müjdeleyen bir akım olarak anılmaktaydı.
Bunun ana sebeplerinden biri daha önce olduğu gibi köklü geleneklere karşı geliştirdiği yaklaşımdır.
Etki-tepki yasası sanat alanında da değerini yitirmeden yüzyıllar boyu sürmüştür. İzlenimcilik akımının sonrasında bu akıma bağlantılı yeni bir anlayış şekil buldu.
Bu anlayış sonraları Yeni İzlenimcilik (Neo Empresyonizm) olarak anıldı. Bu anlayışa yakın olan sanatçıların başında Van Gogh, Cezanne, Seurat ve Gaugin geliyordu.
Yeni izlenimcilerin özellikle Van Gogh ve Seurat’ın bir ortak yanı da, saf renkleri kullanarak bağımsız fırça vuruşları oluşturmak
ve renklerin optik olarak titreşerek karışımındaki duygusal enerjiyi kullanmalarıydı.
Bu ressamlar, ruhsal bir dışavurum resmi ortaya koymuş, coşkulu, enerjik ve duygu dolu eserleriyle ‘Modern’ resmin temellerini atmıştır.
Günümüz sanatı belki de hiç olmadığı kadar deneysel, hoşgörülü, açık ve yenilik peşinde bir anlayışa kavuşmuştur.
Gelecekte sanat, ardındaki binlerce yıllık geleneğin gücüyle ancak yeniliklerin ve deneyselliğin enerjisiyle kendini şekillendirecektir.
Bu programda;
Sorularına değinildi.
Konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi, ‘’Görsel Kültür’’ ders kitabının ‘’Sanatta Yeni Ufuklar’’ ünitesinde yer almaktadır.
