Dziękuję. Dzień dobry.
Cieszę się że wszyscy tu jesteście.
Przepraszam że jestem trochę rozkojarzony.
To dlatego, że skończyłem to
dopiero o 5 rano
Nazywam się Peter Joseph
Cieszę się że mogę dzisiaj być z Wami. 
Dzięki za przybycie.
Zdaję sobie sprawę, że 
program jest bardzo napięty.
Mam nadzieję, że utrzymacie uwagę.
Prezentacja ta będzie czytana
ponieważ poziom zaawansowania idei,
które chcę Wam skutecznie przekazać
przewyższa moje możliwości 
swobodnego przyswojenia ich.
Są to szybko przekazywane
zaawansowane treści, więc
proszę róbcie notatki
jeśli czegoś nie rozumiecie
lub z czymś się nie zgadzacie.
Pod koniec zbiorę od Was pytania.
Ekonomia obfitości i koniec kapitalizmu
Zacznijmy od zarysu historycznego.
Dwie największe zmiany paradygmatu
w historii to rewolucja neolityczna,
jakieś 12,000 lat temu
i rewolucja przemysłowa,
jakieś 200 lat temu.
obydwie wyznaczają wielkie przemiany
w organizacji społeczno-gospodarczej,
nie wspominając o olbrzymim wpływie
na całość kultury.
Jeśli się nad tym zastanowić
nic innego nie wpłynęło bardziej
na na nasze życie.
Kierunek rozwoju gospodarki jest
najważniejszym punktem startowym
definiującym cywilizację i jej cechy.
Rewolucja neolityczna
wprowadzając rolnictwo,
udomowienie zwierząt, osiadły tryb życia
i ostatecznie stworzenie państwa
była ogromnym punktem zwrotnym
z punktu widzenia łowców-zbieraczy
w okresie przed-neolitycznym.
Narodziny tych nowych
metod kontroli środowiska
pociągnęły za sobą pewne konsekwencje
i zmianę warunków.
Cytując antropologa i neurologa
Roberta Sapolskiego
z Uniwersytetu Stanforda
"Łowcy-zbieracze mieli tysiące
naturalnych źródeł pożywienia.
Rolnictwo zmieniło tę sytuację
i stworzyło dużą zależność
od kilkudziesięciu źródeł pożywienia.
Pozwoliło to na gromadzenie
nadwyżek produktów i w sposób nieunikniony
doprowadziło do nierównego
ich gromadzenia, stratyfikacji społecznej
i powstania klas. Tym samym
doprowadziło do powstania ubóstwa."
Na marginesie, często twierdzi się,
że ludzie w tamtych czasach
żyli w osobliwej harmonii z naturą.
Zmienne gospodarcze były
wtedy dość proste
nie było problemu z nadużyciem zasobów,
zanieczyszczeniami
destabilizującymi środowisko,
czy zagrożenia bronią atomową.
Ludzie istnieli dzięki temu
co dostarczała natura
co skutkowało naturalną homeostazą
Rewolucja Neolityczna była w istocie
rewolucją technologiczną
coś, co każdemu w tym pokoju
jest dobrze znane.
Zdolność produkowania własnego pożywienia
jest oczywiście postępem technologicznym
Warto przy tym zaznaczyć,
że wszystkie istotne
zmiany w społeczeństwie były poprzedzone
postępem 
naukowym i technologicznym
Jest to prawdopodobnie
siłą napędową rewolucji kulturalnej,
pomimo że raczej nie zwykliśmy patrzeć
na to w ten sposób.
Jeśli przypatrzymy się
długiej historii niewolnictwa
zauważymy, że zniesienie
tego wielowiekowego zjawiska
zbiegło się mniej-więcej
w czasie z wprowadzeniem
ulepszonych technologii pracy.
Lubimy myśleć, że stało się to
na skutek moralnego olśnienia.
Niewolnictwo nie zostało tak naprawdę
zniesione do czasu wejścia w erę maszyn
w czasie rewolucji przemysłowej.
Nawet dzisiaj, najbardziej uciskani
i wyzyskiwani w społeczeństwie globalnym
Na przykład 27mln ludzi wciąż uwięzionych
w archaicznych zależnościach zniewolenia
i podporządkowania długiem
razem z setkami milionów pracujących w
nieludzkich warunkach "sweatshopów"
żyje w regionach o niskim
zaawansowaniu technologicznym.
Warto mieć to na uwadze.
Tutaj mamy ważny wykres, który
pokazuje średni historyczny przychód,
który jest silnie skorelowany
z postępem technologicznym.
Tak naprawdę, nie poczyniliśmy
dalszych postępów przez te 11-12tys lat
po rewolucji neolitycznej
Cytując historyka gospodarczego,
Gregory'ego Clarka:
"Przeciętny człowiek w roku 1800
nie miał lepszych warunków,
niż przeciętny człowiek z 100.000 p.n.e.
W istocie, w 1800 większość
światowej populacji była biedniejsza
niż ich dalecy przodkowie.
Tych kilkudziesięciu szczęśliwców żyjących
w bogatych społ. jak XIX-w Anglii
lub Holandii, radzili sobie pod względem
materialnym podobnie do ludzi
epoki kamienia, ale ogromna większość
ludzkości z wschodniej i południowej Azji,
a zwłaszcza Chin i Japonii
wiodła życie w warunkach prawdopodobnie
znacznie uboższych niż jaskiniowcy."
To ciekawe, że używa słowa "uboższych"
zważywszy na cytowanego wcześniej
Roberta Sapolskiego:
"Nowy model, który przyjął się,
w społeczeństwach rolniczych
stworzył warunki pozwalające zaistnieć
nierówności, która wcześniej
nie była po prostu możliwe.
Podczas gdy rewolucja neolityczna
pomogła pewnym grupom społecznym,
inne grupy skrzywdziła tworząc,
w efekcie, klasy społeczne
czyli coś z czym borykamy się do dzisiaj.
Ten długi okres niewielkiego postępu
nazywa się "Pułapką Maltuzjańską",
która została złamana przez to
co dzisiaj nazywamy "Wielkim Odchyleniem"
ostatecznie sprowadzający się
do rewolucji przemysłowej w Europie
w okolicach późnego XIXw.
Pułapka Maltuzjańska została nazwana
na cześć Thomasa Malthusa,
ekonomisty urodzonego w 1766.
Jest on uważany za jednego z głównych
klasycznych filozofów ekonomii,
obok ludzi takich jak
John Locke, Adam Smith i David Ricardo.
Wnioski Malthusa są dość proste:
Wszystkie zasoby podtrzymujące życie,
głównie produkcja jedzenia,
przyrastają jedynie liniowo
podczas gdy ludzka populacja
przyrasta geometrycznie.
W związku z tym, przyrost populacji
zawsze prześcignie przyrost zasobów.
Więc Pułapka Maltuzjańska to ciągły
rozrzut pomiędzy populacją i dochodem.
Przychodem, czyli środkami na przeżycie.
Gdy przychody rosną przyrost populacji 
także przyspiesza by w końcu przerosnąć
możliwości produkcję zasobów,
co doprowadzi do wymierania.
Po klęsce głodu proces się powtórzy
zamykając społeczeństwo
w dość niezmiennej sytuacji
naprzemiennego wzrostu i wymierania.
Dotychczas nie było dość dużej wydajności
gospodarczej, by złamać schemat.
Warto wiedzieć, że Malthus
posunął się do sugerowania,
że jakiekolwiek próby złagodzenia biedy
takie jak programy rządowe,
które dzisiaj widzimy
powinny się skończyć.
Uważał wymieranie ubogich za prawo natury,
według którego zawsze
istniałaby podklasa ludzi, która
stale musi umierać z głodu
dla większego dobra.
Wszyscy klasyczni ekonomowie
w tamtym czasie podzielali ten pogląd.
W poglądach Adama Smitha, Ricardo
i ich poprzedników, to przekonanie jest
bezpośrednio wbudowane
w ich perspektywy ekonomiczne,
co ma sens, bo doświadczali tego na co dzień
i oczywiście gdy Karol Darwin wspomniał
o swoim wiecznie źle interpretowanym
darwinizmie społecznym w procesie ewolucji,
te perspektywy zostały
dodatkowo wzmocnione.
Usprawiedliwiło to nie tylko akceptację
wielkiej skali ubóstwa i nierówności,
ale również wojny, podboje
imperializm i poddaństwo.
Jednakże około XIXw
miało miejsce wydarzenie
tak spektakularne, że
ludzkie społeczeństwo do dzisiaj
nie jest w stanie pojąć jego konsekwencji.
Wyrwaliśmy się z Pułapki Maltuzjańskiej!
Historycy wciąż nie są do
końca pewni co się stało.
Prawdopodobnie ma to coś wspólnego z ropą,
ale nastąpił gwałtowny wzrost
produktywności i w konsekwencji
przychodu i populacji.
Tak rozpoczęło się "wielkie odchylenie".
I właśnie tutaj znajdujemy się dzisiaj.
Znajdujemy się w połowie jednego
z najbardziej spektakularnych przyrostów
możliwości produkcyjnych w całej historii.
Potencjalnie na samym jego początku.
Pewnie dobrze wiecie kim jest Ray Kurzweil
i znacie jego pracę dotyczącą
prawem Moore'a, czyli 
wykładniczego przyrostu
mocy obliczeniowej komputerów w czasie.
Rozszerzył on tę logikę na cały postęp
technologiczny i naukowy.
Mówiąc krótko: Kiedy tylko
jakieś zadanie zostaje przekazane IT
tj. kiedy komputery zaczną pomagać
przy rozwoju i planowaniu technicznym
to postępy w realizacji tego zadania
zaczynają przyrastać wykładniczo.
Możemy ten trend zaobserwować obecnie
w niemal każdej dziedzinie naukowej
gwałtownie zwiększając rozwój postępów
i generując przełomy w dziedzinie
genetyki, fizyki, bioinżynierii itp.
Każda dziedzina, która wykorzystuje
inteligencję komputerów do rozwiązywania
problemów i rozwoju technologii
prawdopodobnie doświadczy,
lub doświadczyła rozwoju wykładniczego
lub prawie wykładniczego
w rozwiązywaniu problemów i w postępach.
To prawdziwie fascynujące. Jeśli o tym nie
wiedzieliście polecam się z tym zapoznać.
A teraz, co ważniejsze, z tym fenomenem
związane jest ważne zjawisko ekonomiczne
zwane "Efemeralizacją".
Termin ten ukuł R Buckmister Fuller.
W skrócie Efemeralizacja oznacza,
że możemy robić coraz więcej i więcej
za coraz mniej i mniej.
Jest to bardzo nieintuicyjne,
gdyż większości z nas myśli
arytmetycznie o osiągach systemowych.
Jeśli potrzebujemy potężniejszego
silnika niż dotychczasowy
intuicyjnie oczekujemy, że będzie on większy,
cięższy i zużywający więcej zasobów. 
Myślimy więc w kategoriach równych
arytmetycznych proporcji. 
Efemeralizacja całkowicie temu zaprzecza.
Na przykład, pierwszy komputer
zbudowany zaledwie 60 lat temu
zajmował prawie 185m2, ważył około 30 ton
i zużywał tyle mocy,
że oświetlenie w Filadelfii
podobno przygasało gdy pracował
i oczywiście dzisiaj malutki czip
w twoim smartfonie jest
wielokrotnie mniejszy
i rzecz jasna dość mały
zużywając do pracy minimum mocy
czyli więcej za mniej.
To jest nowy trend gospodarczy,
a efekt efemeralizacji
stoi w bezpośredniej sprzeczności
z założeniami Malthusa.
I to ten podstawowy mechanizm
doprowadzi nas do społeczeństwa obfitości.
Społeczeństwa zorientowanego
na zarządzaniu obfitością,
a nie na utrzymywaniu niedoborów
(co robimy teraz)
o ile i zaznaczam "o ile"
będziemy dość wrażliwi i wyczuleni
by pozwolić się temu ziścić.
I właśnie dlatego mówię tu do was dzisiaj.
Widzicie, gospodarka rynkowa rozwinęła się
ze światopoglądu Maltuzjańskiego
i bazuje na zestawie założeń,
które, jak wyjaśnię, nie są już aktualne
biorąc pod uwagę obecne
trendy technologiczne i naukowe.
Wszystko czego rynek się spodziewa,
w swej systemowej strukturze,
zostało wywrócone do góry nogami,
zaprzeczone lub stało się przestarzałe.
Problem z jakim się dziś borykamy,
to "konflikt systemowy"
i im dłużej te przestarzałe założenia
i powiązane z nimi,
archaiczne praktyki kapitalizmu trwają
wszystkie obecne zaskakujące trendy
w innowacji technologicznej,
na dłuższą metę,
(Nie mówię, że nie będzie
pewnych tymczasowych postępów,
które wzbogacą pewne grupy społeczne)
ale na dłuższą metę, 
jedynie przyspieszą
wyniszczenie planety, 
jednocześnie zwiększając
krajowe i globalne konflikty
i ogólną destabilizację...
Zanim jednak zabierzemy się za to,
musimy porozmawiać o systemach
czyli czymś co trudno nam,
ludziom zrozumieć.
Zachowanie systemu to
z definicji zachowanie wyjściowe,
którego nie można przewidzieć
na podstawie zachowań jego części
obserwowanych osobno.
To bardzo szerokie rozumowanie.
Jest ono całkowicie nieintuicyjne
w naszej 5-zmysłowej rzeczywistości.
Przyjmujemy bowiem,
że nasze zachowanie i intencja
wystarczają same z siebie. Że, jeśli mamy
w tym systemie dobre intencje,
to nie ma możliwości, żebyśmy
byli częścią czegoś co krzywdzi innych,
lub czegoś co niszczy planetę. 
Prawda jest jednak taka,
że jesteśmy częścią
większej gospodarczej całości.
I ta całość ma swoją własną
strukturalną logikę.
Właśnie dlatego analiza statystyczna
i metoda naukowa stały się
tak istotne dla naszego
postępu w przeciągu ostatniego wieku.
Pozwalają nam spojrzeć
poprzez chmurę iluzji i ograniczeń postrzegania
jakie tworzą nasze małe mózgi.
Np. nie sądzę, żeby ktokolwiek
tu w Los Angeles chciał,
żeby było tu na ulicach
80 tys. bezdomnych każdej nocy.
Codziennie ludzie idą do pracy
i mając, zazwyczaj, najlepsze intencje
wspierają system, który tworzy
i milcząco wspiera istnienie
tych 80 tys. bezdomnych.
To jest efekt działania systemu i nie ma
nic wspólnego z Twoimi intencjami.
Prawdę mówiąc, jest sporo
takich systemowych konsekwencji,
których nikt nie chciał, 
a klasyczna ekonomia wygodnie nazywa je
"Efektami Zewnętrznymi". 
Są to konsekwencje, które biorą się
z działania systemu gospodarczego,
ale nie są brane przez niego pod uwagę,
są więc poza systemowym rozumowaniem
i co za tym idzie są ignorowane.
Istotne nowoczesne efekty zewnętrzne to:
zanieczyszczenie, zmiana klimatu,
bezrobocie technologiczne, bieda,
nadużywanie zasobów,
zniszczenie bioróżnorodności, nieodwracalne
niedobory, nierówności gospodarcze, a nawet
nawet (!) zdrowie publiczne.
Tak jest!
Zdrowie publiczne nie jest brane pod uwagę
w obecnym modelu gospodarczym.
Jest całkowicie przez system ignorowane.
System rynkowy nie ma jakiejkolwiek
strukturalnej odpowiedzialności
za czyjkolwiek dobrostan.
Po prostu przyjmujemy,
że system wygeneruje żądany rezultat.
Jednak, jak zaraz rozwinę, 
system robi coś zupełnie innego,
zwłaszcza na tym etapie swojego rozwoju,
kiedy dopiero co wyszliśmy
z okresu malthzjańskiego,
z którego się on wywodzi
już od dłuższego czasu.
Prawda jest taka, że ten system
przeciętnie i w dłuższej perspektywie,
w całości będzie pogarszał
stan zdrowia społeczeństwa coraz bardziej
i coraz szybciej
oraz będzie niszczył środowisko.
Ponieważ system rynkowy
nie jest w stanie rozwiązać
generowanych przez siebie
skutków ubocznych
społeczeństwo zostało uwarunkowane
by wierzyć, że efekty zewnętrzne
takie jak nierówność, bieda, czy
zanieczyszczenia muszą być
problemami natury moralnej.
To muszą być problemy
natury etycznej, prawda?
To nie system tylko ludzie!
To najbardziej rozpowszechnione urojenie
spotykane w dzisiejszych
podstawowych teoriach ekonomicznych
i oczywiście w mediach.
To nazbyt uproszczone
postrzeganie przyczyn.
Więc teraz mamy rzekomo "zieloną"
gospodarkę rynkową prowadzoną przez
"społecznych" przedsiębiorców zachęcających
konsumentów by głosowali używając
produkty, których produkcja nie wymaga
użycia nieludzkich warunków pracy.
Nasłuchaliśmy się już tego. Zakłada się,
że zrównoważona, "ludzka" ekonomia
jest po prostu kwestią
orientacji moralnej.
Niestety nic nie mogłoby być
dalsze od prawdy.
To nie kwestia naszych intencji tylko tego
jak zaprogramowany jest system.
A system rynkowy, który
został stworzony podczas
nisko-energetycznego, bardzo ciężkiego
paskudnie elitystycznego okresu
z podziałem klasowym
w czasie pułapki maltuzjańskiej
nie zmieni swojej wbudowanej, strukturalnej
logiki i wynikłych z niej konsekwencji
tylko dlatego, że ludzie będą myśleć,
że chcą dobrze
i są w ramach niego "etyczni".
Ustaliwszy to przyjrzyjmy się
głębiej prawdziwej strukturze
tego maltuzjańskiego systemu,
który nazywamy gospodarką rynkową
i dlaczego dzisiejsze realiach popychają 
go do całkowitego społecznego upadku.
Tak naprawdę grają tu rolę
3 podstawowe strukturalne mechanizmy
W gospodarce rynkowej są one oczywiste,
ale musimy się im przyjrzeć,
bo wielką porażką ludzkiego myślenia jest
ciągłe zapominanie oczywistości.
To co wierzymy, że jest szeroko rozumiane,
że jest najbardziej
dla wszystkich oczywiste
ulega rozmyciu i zapominamy o tym.
Dość jednak o tym. Pierwszym z założeń
systemu jest Praca za pieniądze.
Cała gospodarka opiera się 
przede wszystkim na zatrudnieniu.
Tak ludzie zdobywają pieniądze na przetrwanie
a wydając je w tym systemie napędzają go.
Drugim jest fakt, że wszystkie 
zasoby, dobra i usługi
mają swoją wartość rynkową, wymienialną
przy pomocy wymiany pieniężnej.
Dość oczywiste, że wszystko kupuje się
i sprzedaje przy pomocy pieniędzy
przy wsparciu globalnej
struktury rynkowej.
Po trzecie, mamy strukturalną
strategię motywacyjną
opartą na konkurowaniu o popyt.
Konkurują ze sobą osoby prywatne i instytucje
wszyscy skupieni na: 
a) oszczędzaniu na produkcji
b) maksymalizacji zysków ze sprzedaży.
Na tym polega podstawowa
logika gry właściwa temu systemowi.
A jeśli nie działasz według tej strategii
radząc sobie lepiej niż Twoi konkurenci,
którzy działają w dokładnie ten sam sposób,
najprawdopodobniej poniesiesz porażkę.
Tak właśnie jest,
jeśli dobrze się nad tym zastanowisz,
jednakże kiedy puścisz w ruch
ten prosty zestaw zasad, zwłaszcza we
współczesnym post-Malthuzjańskim świecie,
otrzymasz zestaw bardzo problematycznych
systemowych konsekwencji.
W ramach tego opiszę Wam 
trzy wielkie niezgodności.
Po pierwsze, taki system jest
strukturalnie niezrównoważony.
Jeśli system rynkowy wymaga
pracy za pieniądze,
to co tworzy popyt na pracę?
Odpowiedź: konsumpcja.
Konsumpcja jest wyrazem popytu 
wśród konsumentów,
ale oczywiście konsumenci nie są w stanie
nic kupić, bez względu na to czego chcą,
chyba, że mają dochody lub moc nabywczą.
A skąd się bierze dochód?
Bierze się z różnego rodzaju pracy.
Więc u podstaw funkcjonowania gospodarki
leży ten prosty proces,
który można nazwać cykliczną konsumpcją.
Jeśli konsumpcja spada, spada PKB,
ludzie tracą pracę, a gospodarka
cofa się lub popada w stagnację.
Jeśli konsumpcja wzrasta,
wzrasta popyt na pracę,
tworzone są miejsca pracy
i gospodarka rośnie. To takie proste.
Konsumpcja więc jest jak
pedał gazu w samochodzie.
Najbardziej optymalne warunki
dla rynku są wtedy, gdy rośnie.
Gospodarka rynkowa w rozkwicie to taka,
która daje szybki zwrot
zużywając coraz więcej zasobów,
tworząc coraz większy popyt
i najlepiej coraz więcej pracy.
Im szybciej tym lepiej.
Im więcej tym lepiej.
Czy ktokolwiek tutaj widzi
ogromny problem strukturalny?
Ostatnio jak sprawdzałem,
żyliśmy na skończonej planecie
ze skończonymi zasobami
i zamkniętym ekosystemie.
A jednak struktura rynkowa psychotycznie
propaguje niekończącą się konsumpcję,
de facto, każąc za zachowania oparte o
oszczędzanie zasobów, zrównoważenie,
czy prawdziwą techniczną efektywność,
ponieważ ci, którzy się tym przejmują
będą cierpieć tracąc na możliwości
zdobywania udziałów w rynku.
Badania wskazują, że będziemy
potrzebować 27 planet więcej
by w 2050 zaspokoić nasze potrzeby.
Inne przykłady to: gwałtowna i poważna
utrata bioróżnorodności zaburza
podstawowe funkcje naszej biosfery,
a praktycznie wszystkie systemy
podtrzymujące życie są w stanie zaniku.
Zważywszy, że 50% dzikich gatunków
na planecie zostało zniszczone
tylko w przeciągu ostatnich 40 lat,
jestem zdumiony nagłówkami
typu "Agencja Ochrony Środowiska
zagraża wzrostowi gospodarczemu!",
które atakują AOŚ za próbę
podniesienia standardów jakości.
Nie możemy na to pozwolić, prawda?!
Nic co uderza w biznes nie może przejść!
Zapomnijcie o tym!
Zapomnijcie o środowisku!
Musimy przecież zarabiać pieniądze!
Jednakże chciałbym tu przytoczyć jeden
z moich ulubionych przypadków
jeśli chodzi o nadmierną konsumpcję
zasobów i utratę bioróżnorodności.
Chodzi o raport konferencji z 2010
na temat bioróżnorodności.
W 2002, 192 kraje zebrały się
i zgodziły pracować wspólnie
nad spowolnieniem utraty bioróżnorodności.
Spotkali się 8 lat później
całkowicie pokonani, ustaliwszy,
że ani żaden z 21 mniejszych celów
ani cel główny żeby istotnie
zredukować tempo utraty bioróżnorodności
do 2010 nie zostały osiągnięte
na skalę globalną.
Akcje promujące bioróżnorodności
otrzymują jedynie malutki ułamek funduszy
w porównaniu z tymi przeznaczanymi
na rozwój przemysłu i infrastruktury.
Co więcej, bioróżnorodność często jest
ignorowana gdy te inwestycje są planowane.
Większość scenariuszy na przyszłość
zakłada ciągły wzrost tempa
wymierania i utratę siedlisk zwierząt
w naszym stuleciu.
Czy ktokolwiek rozumie
absurdalność tego stwierdzenia?
Oczywiście, że otrzymuje tylko malutki
fragment finansowania w porównaniu
do infrastruktury i rozwoju przemysłu.
Dlaczego?
Ponieważ oszczędzanie bioróżnorodności,
oszczędzanie czegokolwiek
nie zaspokaja apetytu gospodarki rynkowej.
Nie ma żadnej systemowej
nagrody za oszczędzanie
czy robienie czegokolwiek
w oszczędny sposób.
Nie chcemy chronić zasobów,
ani siedlisk, ani rozwiązywać problemów
i oczywiście nie chcemy
redukować konsumpcji.
Rynek potrzebuje czegoś
zupełnie odwrotnego.
Wracając do kontekstu historycznego,
ważnym jest aby odpowiedzieć
(często dostaję to pytanie)
dlaczego to dzieje się właśnie teraz?
Często słyszymy taki argument:
"Kiedyś mieliśmy dobry rynek.
Widzieliśmy jak rynek radzi sobie
coraz lepiej w tym kraju!"
Umyka nam synergia w ewolucji tego
co się wydarzyło. Rynek się zmienił.
Zachowuje się w inny sposób na całym
świecie poprzez różne synergiczne czynniki.
Żaden kraj nie pracuje już sam
nad swoją gospodarką rynkową.
Mamy globalny rynek, który tworzy różne
ekstremalne sytuacje na całym świecie.
Ale to temat na inną rozmowę.
To jest interesujące ponieważ mimo, 
że mieliśmy gospodarkę rynkową od wieków
to nie mieliśmy
wielkich problemów ekologicznych.
A dlaczego?
To dość oczywiste.
Przed Wielkim Odchyleniem
nie było dostatecznie dużej
wydajności gospodarczej
by takie rzeczy się działy.
300 lat temu, szewc mógł
wyprodukować kilka par
dobrej jakości butów dziennie.
Dzisiaj, typowa automatyczna fabryka
butów produkuje parę co 30 sekund
czyli ok. 4000 dziennie.
Rynek nie potrafi zrozumieć
całej tej efektywności produkcyjnej.
Powoduje to pewną awarię systemową,
którą próbuje się wyrównać poprzez
aplikację różnych neurotycznych
perwersji systemowych, mających na celu
zachowanie światopoglądu opartego
na niedoborach.
Bo jest to wciąż
maltuzjański system gospodarczy.
Np. Planowane postarzanie produktu.
Ograniczając wydajność planuje się
zapewnienie powtarzalności
kupowanie produktów
Ta technika znajduje się
nawet w starszych podręcznikach
z planowania przemysłowego
choć nikt nie chce o tym mówić.
Kiedy Apple planuje swoją nową
linię fetyszowych produktów,
robią to w oparciu o analizę tego
ile razy konsumenci są gotowi
kupować w kółko ponownie
ten sam produkt
planując wypuszczanie
kolejnych partii z wyprzedzeniem.
W świecie, w którym zużywamy cały roczny
zapas zasobów w przeciągu 8 miesięcy
czy uważacie, że dobrą strategią jest
projektować dobra tak, aby psuły się
tak szybko jak to tylko możliwe?
Inną sprawą jest współczesna reklama.
Na początku XX w. wprowadzenie
nowej technologii maszynowej
podniosło wydajność przemysłu
na niespotykaną dotąd skalę
jeszcze bardziej zwiększając 
"Wielkie Odchylenie" i szybko zrozumiano
że nadwyżki dóbr gromadziły się
szybciej niż generowany był popyt.
Wczesne amerykańskie społeczeństwo
było bardzo "purytańskie"
tzn. nie miało tak ogromnych
potrzeb konsumpcyjnych jak obecnie.
Ludzie tacy jak Edward Bernays
zostali wynajęci przez producentów
aby dosłownie zmienić amerykańską kulturę.
Proces nie polegał na zachęcaniu do kupna
z powodu użyteczności nowego produktu
ale na manipulowaniu ludźmi aby myśleli,
że potrzebują produktu
żeby być akceptowanym w społeczeństwie
i uzyskać status. I to podziałało!
Nadmierna konsumpcja wiążąca tożsamości
ludzi z ich stanem posiadania i statusem
jest przykładem ogromnie skutecznej
inżynierii społecznej.
Dzisiaj amerykanie konsumują 2x tyle
na głowę ile konsumowali przed II WŚ,
pracują więcej godzin
i mają ogromne długi.
Nie wspominając o tym, że firmy wydają
teraz więcej pieniędzy na reklamę produktu
niż na jego faktyczne wyprodukowanie.
Już samo to przyprawia o ciarki.
Jeśli zastanowić się nad konsekwencjami,
prowadzi to do silnego zniekształcenia
rzeczywistości. Uważam to za zdumiewające
gdy czytam o teoriach zachowań
na wolnym rynku - terminach takich jak
racjonalny i poinformowany konsument.
Naprawdę jest racjonalny i poinformowany?
Największy sukces reklamy bierze się
z celowego wprowadzania klientów w błąd
skupiając się na nieracjonalnych
i impulsywnych zachowaniach
typowych dla ludzkiej psychiki.
To tylko niektóre z wypaczonych sposobów
przy pomocy których system próbował
dostosować się do gwałtownego wzrostu
produktywności i wynikłej obfitości.
Dzisiaj tą neurotyczną przypadłość
można podsumować
przy pomocy jednego prostego paradoksu. 
Rynek uzasadnia swoje istnienie
poprzez rzekomą konieczność
zarządzania niedoborem dóbr,
ale ze względu na swoją
wbudowaną przestarzałą mechanikę,
tak naprawdę nagradza nas
za niekończącą się konsumpcję
Jest jak wielka czarna dziura
i to się nigdy nie zmieni
bez względu na to
jak dobre są nasze intencje.
Prowadzi nas to do
drugiej niezgodności systemowej:
Bezrobocie technologiczne.
Z tym jest dopiero ubaw.
Podczas jednego z ostatnich wywiadów
z okazji propozycji podwyżki płac do 15$/h
(tzw. podwyżka dla fast-foodów) 
zapytano mnie czy jestem za.
Odpowiedziałem, że w dłuższej perspektywie
jest to nieistotne.
Dziennikarz się zmieszał, oburzył.
Oczekiwał, że wesprę tę inicjatywę.
Wytłumaczyłem mu, że podwyżki płac
w tym sektorze gospodarki
nie zmienią wiele poza daniem restauracjom
kolejnej zachęty do tego, co rozważano
już od dłuższego czasu,
tj. pełnej automatyzacji pracy ręcznej.
Tylko poczekajcie. Gwarantuję,
po max. 3 latach jedna z głównych sieci
ustanowi precedens i jak klocki domino,
reszta zrobi to samo.
Praca ludzka po prostu nie może wygrać
w takim zestawieniu.
Praca maszyn będzie zbyt tania.
Teraz coś dla tych, co nie znają się
na historii bezrobocia technologicznego.
Termin spopularyzował John Maynard Keynes
gdy w 1930 powiedział, że
"zaczyna nam dokuczać nowa choroba,
której niektórzy jeszcze nie znają,
ale o której sporo usłyszą niedługo,
tzw. Bezrobocie Technologiczne"
"Jest to bezrobocie wynikłe z odkrywania
sposobów na zwiększaniu wydajności pracy
przewyższające nasze możliwości tworzenia
nowych zajęć dla robotników.
Ale jest to tylko
tymczasowa niedogodność
Tzn., że w dłuższym okresie ludzkość
rozwiąże swoje problemy gospodarcze.
To wszystko wydarzy się stopniowo.
Będziemy musieli podzielić się pozostałą
do wykonania pracą, aby rozdzielić jak
najszerzej jak się tylko da.
Trzygodzinny dzień pracy
lub 15-godzinny tydzień
powinny załatwić sprawę na jakiś czas..."
Jego komentarz w tym temacie
jest dość niejednoznaczny,
ale wydaje się sugerować zaistnienie
dwóch głównych historycznych przekłamań
w tym temacie.
Zakłada bowiem, że gospodarka rynkowa
posiada narzędzia, żeby
poradzić sobie z mechanizacją, która jest
tańsza i bardziej efektywna od pracy ludzi.
Pierwszym jest tzw. "błąd błędu luddytów",
który mówi, że nowa technologia
nie odbiera pracy tylko
zmienia kompozycję miejsc pracy na rynku.
Innymi słowy, za każde miejsce pracy
zlikwidowane przez technologię
tworzone jest inne, które zajmuje
jego miejsce wynikłe z nowych możliwości.
O ile ten pogląd mógł być prawdziwy
przez jakiś czas na początku,
gdy zmiany technologiczne były powolne.
Wciąż przyspieszająca automatyzacja
dzisiaj prześciga istotnie tworzenie nowych
wyłącznie ludzkich miejsc pracy
i jest to tylko kwestią czasu zanim
automatyzacja stanie się bardziej
opłacalna, niezawodna i bezpieczna
we wszystkich sferach gospodarczych.
To tylko kwestia czasu.
Mamy już całe mnóstwo badań
pokazujących potencjał automatyzacji
wliczając w to wniosek, że w tej chwili
ponad połowa pracy na świecie
może być zmechanizowana.
Zatrudnianie ludzi zmniejsza teraz
produktywność w większości przypadków.
Oznacza to, że nie tylko likwiduje się
miejsca pracy, bo to tańsze, ale też
istotnie zwiększa się produktywność.
Tutaj mamy typowy wykres produkcyjny.
Niebieska linia to wzrost produkcji,
a czerwona linia to stopa zatrudnienia.
Drugim przekłamaniem jest sugestia,
że ta zmiana będzie przebiegać
na tyle stopniowo, że zdążymy wymyślić
sposoby żeby sobie z tym z czasem poradzić
np. poprzez dzielenie się pracą lub redukcję
godzin pracy i zwiększanie stawek.
Być może nawet masowe tworzenie obfitości
stworzy takie oszczędności na kosztach,
że wywoła deflację
i w końcu uda się osiągnąć równowagę
gdzie powiedzmy za 1000$ będzie można
kupić tyle co dziś za 200.000$
Sporo się o tym ostatnio mówi
zwłaszcza ze strony Szkoły Austriackiej
Po prostu będziemy dostrajać
wszystkie wskaźniki ekonomiczne.
To się wydarzy naturalnie,
rynek się tym zajmie.
Cóż, gdyby się to miało wydarzyć
to dlaczego nie wydarzyło się
do pewnego stopnia
w przeciągu ostatnich 50 lat
wciąż rosnącej produktywności.
Dzieje się coś dokładnie odwrotnego.
Ludzie pracują więcej niż kiedykolwiek,
a inflacja rośnie.
Dlaczego się to nie stało? 
To dość oczywiste jeśli spojrzymy
na mechanikę tego jak ludzie są
zmuszeni myśleć ramach strategii tej gry.
Wracając do numeru 3, jeśli chodzi
o charakterystykę rynku
strukturalna strategia nagradzania
oparta jest na konkurencji o popyt
i maksymalne zorientowana
na oszczędzaniu pieniędzy na produkcji
i maksymalizację zysków ze sprzedaży.
Te zasady wygrywają w dynamice gry
w ramach systemu,
kiedy są w grze systemowo uniemożliwiają
równą dystrybucję dochodu
lub skrócenie dnia pracy
lub odwrócenie inflacji itp.
To nie jest takie skomplikowane,
jeśli się tylko zastanowić co
każdy pojedynczy gracz
jest zmuszony robić,
żeby gra mogła się toczyć.
Zobaczycie zaraz jak pomysł wspierania
najbogatszych warstw społecznych
nie ma najmniejszego sensu.
Na przykład, gdy firma pokroju Amazon
decyduje się zautomatyzować
swoje centrum dystrybucji
usuwając pracę ludzką, robi to aby
oszczędzać pieniądze i zwiększyć zyski.
Tak, to może zmniejszyć ich ceny
do pewnego stopnia.
Może też zwiększyć pensję
innych pracowników,
ale prawda jest taka, że robią to tylko
po to, aby być bardziej konkurencyjni
wobec innych producentów.
Zrobią co tylko będą musieli
by przetrwać na rynku. Logika gry nie ma
nic wspólnego z altruizmem.
Dąży tylko do tego, aby
utrzymywać generowanie zysków
zwiększać oszczędności i minimalizować
koszty materiałów i pracy
i te mechanizmy zawsze będą się ujawniać
bez względu na chęci
redystrybucji dochodów.
Po prostu założono to w tej
fałszywej "gospodarce skapywania",
o której słyszymy od lat,
która została już obalona w ramach
ogólnych przesłanek ekonomicznych.
I ten nowy rodzaj technologicznego
skapywania bogactwa zakładający,
że wyrównaniu gospodarki będzie
towarzyszyć zmniejszenie godzin pracy,
wyższe stawki i deflacja jest równie durne.
To się nie wydarzy, nie wydarzyło się
i chciałbym, żeby ludzie przestali
o tym gadać. Powiem więcej - ten pogląd
jest dalej obalany nie tylko przez fakt,
że ludzie pracują więcej godzin itp.
Obala to też fakt, że przez ostatnie
kilkadziesiąt lat wielkich postępów
w zakresie produktywności praktycznie
cały wzrost, który zobaczyliśmy,
cały zysk i całe bogactwo trafiły
do 1-2% najbogatszych.
Dlatego zyski miliarderów szybują,
a stawki za pracę są zamrożone.
Dlatego 1% populacji świata
będzie posiadał 50% bogactw planety
w przeciągu kilku lat.
Zagarniają całą wartość, jaką wytworzył
wykładniczy wzrost produkcji.
I wiecie co? To jest dokładnie to 
co miało się stać,
ponieważ w ten sposób 
ta gra jest zaprojektowana.
Idąc dalej...
Wielka niezgodność nr 3.
Zdrowie publiczne.
Jak do tej pory mówiłem o niezgodnościach
zrodzonych z Maltuzjańskiego rynku,
który zderza się z nowoczesną
cywilizacją techniczną i jej wciąż
wzrastającym poziomom efektywności.
Niezgodność, o której chcę teraz
opowiedzieć jest nieco inna.
Ten konflikt ma związek
z samą istotą naszej wspólnej
psychologii ewolucyjnej, lub jak kto woli,
samej natury ludzkiej.
Deklaracje na temat tego czym jest,
a czym nie jest natura ludzka
nieustannie się zmieniały
podczas całej ludzkiej historii.
Filozofowie stale próbowali zakładać,
że ludzie są w jakiś sposób zaprogramowani
z reguły używając swoich twierdzeń
jako pretekstu do usprawiedliwienia
istniejącego porządku społecznego.
Maltuzjański system gospodarczy
nie jest wyjątkiem.
Na przykład, wmawia się nam,
że rywalizacja jest dla nas naturalna,
że naturalnie jesteśmy chciwi i
mamy niezaspokajalne potrzeby materialne.
Nasłuchaliśmy się tego,
a prawda jest taka,
o czym mówi nowoczesna
socjologia i neurologia,
że mamy w sobie wiele aspektów na raz
i że to warunki środowiskowe
wyzwalają w nas zachowania wymagane
w danych okolicznościach
Jeśli potrzeba rywalizować,
będziemy to robić.
To nie znaczy, że zawsze jesteśmy tacy.
Okoliczności są najistotniejsze,
gdyż mamy dużą neuroplastyczność.
Problemem jest, to że zbyt często
tkwimy w jednym tylko środowisku.
Te wnioski wyciągnięte z powierzchownych
obserwacji w przeszłości
utrzymały się, ponieważ
długo nie potrafiliśmy
przeprowadzić odpowiedniej analizy
statystycznej czy badań neurologicznych
potrzebnych do wyciągnięcia
realnych wniosków.
Były to tylko obserwacje
oparte na przypuszczeniach.
Jednym z obszarów, na którym
chciałbym się tu skupić jest to
w jaki sposób system rynkowy w swoim
nieuniknionym tworzeniu nierówności
jako cesze wrodzonej miał wpływ
na zdrowie publiczne całościowo.
A wnioski z tych badań są takie,
że stratyfikacja społeczna
jest jedną z najbardziej
wyniszczających rzeczy, które można
zrobić ludzkiej psychice
i zdrowiu publicznemu.
Powtórzę -Podział klasowy jest jedną
z najbardziej typowych charakterystyk
rynkowego kapitalizmu.
Gdy mowa o problemach zdrowotnych,
historycznie przyjmuje się, że problemy,
które dotyczą niższych klas
są wywołane bezpośrednio przez warunki
materialne tj. złe warunki mieszkaniowe
lub uboga dieta,
brak możliwości edukacji itd.
To jednak nie wszystko.
Jeśli porównać grupy ludzi
z tych samych przedziałów dochodowych
w różnych bogatych krajach 1. świata
widać, że te o większych nierównościach,
te z największym rozwarstwieniem
społecznym radzą sobie znacznie gorzej
pod względem zdrowia niż kraje o większej
równości z tym samym poziomem dochodu.
Nie dotyczy to więc wartości bezwzględnej
tylko jest względne.
Tutaj widzimy wykres przewidywanej długości życia.
Jest to konkretny zestaw krajów.
Kraje są tu uporządkowane w zależności od
tego jak duże mają nierówności dochodowe
oraz jak jest to skorelowane
ze średnią długością życia.
Na odi Y mamy długość życia w latach, 
na osi X mamy nierówności dochodowe
od najniższych do najwyższych.
Jak widać Japonia ma najwyższą
średnią długość życia jak również
najniższe nierówności dochodowe podczas,
gdy Singapur ma najwyższe nierówności
wyższe tylko od USA,
linia regresji pośrodku pokazuje trend
i jak widzicie niższa nierówność
oznacza dłuższe życie.
Użycie narkotyków: Tutaj widzimy, że USA
ma najwyższy poziom nierówności
będąc jednym z 4 krajów, gdzie używa się
najwięcej nielegalnych substancji.
Możecie tu zobaczyć wyraźną linię regresji
pokazującą oczywistą korelację,
że większe nierówności równają się
większym użyciem narkotyków.
Choroby psychiczne:
Jak widać choroby psychiczne są częstsze
w bogatych krajach o większej nierówności.
W tej próbce USA prowadzi zarówno w
częstości występowania chorób psychicznych
jak i nierówności dochodowej, podczas gdy
Japonia z najniższym poziomem nierówności
ma najmniejszą ilość chorób psychicznych.
Zaufanie i kapitał społeczny:
Jak widać na tym wykresie ci, którzy
czują, że mogą ufać innym są
znacznie częściej spotykani
w społeczeństwach o mniejszej nierówności
Dość powszechnie się tak z resztą uważa.
To dość oczywiste.
Tak czy inaczej brak zaufania i nierówność
niewątpliwie się nawzajem wzmacniają.
Często nie uwzględniamy zaufania
jako składowej zdrowia publicznego,
jednak jest to bardzo istotne
na poziomie społecznym.
Wyniki w edukacji:
Nie dość, że bardziej nierówne kraje
mają niższe wyniki w nauce,
to jeszcze więcej dzieci
nie kończy tam szkoły w ogóle.
Ilość zabójstw:
Jak widać USA bije na głowę każde
inne stosunkowo bogate państw
jeśli chodzi o ilość zabójstw.
Tak naprawdę, przemoc jest prawdopodobnie
podstawową cechą społecznej nierówności.
Odsetek obywateli w więzieniach:
Dość podobnie, oczywiście więcej
w krajach z większymi nierównościami.
Jednakże, co jest interesujące, nie
ogranicza się to do samej przestępczości
ale ma związek z podejściem społeczeństwa 
do stosowania kar. To fascynujące,
że im bardziej nierówne społeczeństwo,
tym surowsze są kary
i tym bardziej surowe jest prawo 
w odniesieniu do przewinień.
Więcej ludzi wsadza się do więzień
na dłuższe wyroki niż w bardziej
równościowych krajach. Jest to
szczególnie niepokojące, bo oznacza,
że głęboki podział klasowy sprawia, 
że społeczeństwo staje się podłe.
Mobilność klasowa:
Pokazuje czy łatwo jest przenieść się do
klasy wyższej niż ta dana od urodzenia.
Jak widać na załączonym wykresie USA,
miejsce, gdzie zrodził się Amerykański sen
i najwyższa manifestacja kapitalizmu
oczywiście ma najmniejszą mobilność
klasową spośród wszystkich w zestawieniu.
Ta lista ciągnie się dalej.
Śmiertelność noworodków:
Wyższa w mniej równościowych krajach.
Otyłość:
mniejsza w krajach o większej równości.
Ciąża u nastolatek: częstsza 
w krajach o większych nierównościach.
A tutaj mamy zestawienie podsumowujące
zagadnienia, które właśnie opisaliśmy
średnią długość życia, zrozumienie
matematyki, śmiertelność noworodków
zabójstwa, odsetek więźniów,
nastoletnie ciąże, zaufanie, otyłość
choroby psychiczne, użycie substancji
i mobilność klasową.
Jak widzicie, USA
z ogromnymi podziałami klasowymi
ostateczne ucieleśnienie kapitalizmu
w jego najprawdziwszej formie
(jak wielu uważa) jest absolutnie
najgorsze w całym świecie
jeśli chodzi o kraje pierwszego świata.
A przy okazji, kraje pierwszego świata
zostały wybrana, ponieważ ten fenomen
występuje tam, gdzie istnieje
olbrzymia różnica w poziomie dochodów.
Chodzi o pewien rodzaj różnic.
Nie możesz np. pojechać do
bardzo biednego kraju,
w którym wciąż panują,
tak naprawdę, warunki feudalne.
Wtedy takie porównanie nie działa, 
bo w większości z tych krajów
ogromna większość społeczeństwa
jest tak biedna,
że prawdę mówiąc nie zdają sobie nawet
sprawy ze swego położenia.
To fascynujące i jeśli chcecie dowiedzieć 
się więcej na ten temat przeczytajcie
książkę "Duch Równości" Richarda Wilsona
i Kate Pickett (dostępną w j.polskim)
