
English: 
[Professor Peter Day] It's a pleasure to introduce the 162nd series of Royal Institution Christmas Lectures
And, during this year, since the last series, we have, in the Royal Institution, celebrated
the 200th birthday of, what I and many other people believe, to have been
the greatest experimental scientist who ever lived, Michael Faraday.
I think, it's also worth saying this afternoon that, not only was he a great scientist,
but he was also the originator of these Christmas Lectures, started in 1826,
and which he himself gave no fewer than 19 times.

Spanish: 
Es un enorme placer presentarles...
las Charlas Navideñas
nº 162 del Royal Institution...
...que se han dado en esta sala.
Durante este año, desde la
última serie de charlas,
celebramos el bicentenario
del nacimiento...
...del que yo,
y mucha gente piensa,
fue el científico experimental más
grande de todos los tiempos,
Michael Faraday.
También vale la pena mencionar...
...que no sólo fue un gran científico,
sino además, el iniciador de
estas Charlas Navideñas,
las que inauguró en 1826,
y que él mismo protagonizó
en diecinueve ocasiones.

French: 
C’est avec plaisir que je vous présente la 162ème série d’exposés de Noël de la « Royal Institution ».
Cette année, depuis la dernière série, nous avons à la « Royal Institution »
célébré le bicentenaire anniversaire de celui qui est perçu par un bon nombre comme
le plus grand chercheur en sciences expérimentales ayant jamais vécu, Michael Faraday.
Je pense que l’on peut dire que c’était non seulement un grand scientifique
mais aussi l’instigateur de ces exposés de Noël, qu’il commença en 1826
et que lui-même présenta pas moins de 19 fois.

Polish: 
Mam ogromną przyjemność
wprowadzenia was
do 162. serii wykładów
bożonarodzeniowych Royal lnstitution,
które wygłaszano w tej auli.
W tym roku, już po poprzedniej serii,
obchodziliśmy w Royal lnstitution 200.
rocznicę urodzin człowieka,
o którym ja i wielu innych ludzi sądzi,
że był największym naukowcem-
eksperymentatorem,
jaki kiedykolwiek żył, Michaela
Faradaya.
Warto również powiedzieć dzisiaj,
że nie tylko był wielkim naukowcem,
ale także pomysłodawcą tych
wykładów,
które rozpoczął w 1826 roku i które
sam wygłaszał przynajmiej 19 razy.

Spanish: 
Leeré, brevemente, sus palabras
al presentar estas charlas.
Fue en el año 1854,
y dijo lo siguiente:
Consideremos,
por unos instantes,
nuestra maravillosa
situación en el mundo.
Aquí nacemos,
nos criamos y vivimos.
Sin embargo, lo vemos con casi
total ausencia de asombro...
...hacia nosotros mismos,
y respecto a cómo ocurre.
Lo que Faraday buscaba con estas charlas...
...era despertar asombro.
Retomaremos aquel tema este año,
porque Richard Dawkins,
profesor de Zoología en la
Universidad de Oxford,
nos explicará cómo tú y yo
nos situamos en el mundo,
y cómo esto se lleva a cabo.
Nos dirá cómo las criaturas vivientes,

English: 
I thought I would read what he said at the beginning of one of those series of lectures,
when he stood here, I believe it was in 1854. He said the following:
"Let us consider, for a little while, how wonderfully we stand upon the world.
Here it is that we are born, and bred, and live. And yet, we view these things
with an almost entire absence of wonder to ourselves,
respecting the way in which all this happens."
That was the reason for the Christmas Lectures in Faraday's mind -
it was to awaken wonder.
We are going to take up that theme again this year, because Doctor Richard Dawkins,
the Reader in Zoology from Oxford University, is going to tell us how you and I -
stand upon this world, and how that all comes to happen.

Polish: 
Chciałbym, bardzo krótko, odczytać
słowa,
które powiedział w tej serii wykładów,
kiedy stał tutaj w 1854 roku.
Powiedział co następuje:
"Zastanówmy się przez chwilę,
jakie wspaniałe mamy miejsce na
świecie.
To tutaj rodzimy się, dorastamy i
żyjemy.
A jednak robimy to z całkowitym
niemal brakiem
zastanowienia nad sposobem, w jaki
to się zdarzyło".
To właśnie dla Faradaya było
powodem
tych wykładów bożonarodzeniowych :
pobudzona ciekawość.
Ponownie podejmiemy ten temat w
tym roku,
ponieważ doktor Richard Dawkins,
wykładowca zoologii z Oxford
University,
ponieważ doktor Richard Dawkins,
wykładowca zoologii z Oxford
University,
opowie nam, jakie jest nasze miejsce
na tym świecie
i jak się to wszystko zdarzyło.

French: 
Je voudrais donc vous lire ce qu’il dit au début d’une de ces séries d’exposés,
lorsqu’il se tint ici même, il me semble en 1854,  il dit:
« Permettons-nous, pendant un court moment, de songer à la merveille d’exister dans ce monde.
C’est ici que nous naissons, que nous sommes élevés et que nous vivons. Malgré tout,c’est presque
sans émerveillement que nous concevons tout cela
et ne nous faisons qu’accepter la manière dont tout se produit. »
Dans l’esprit de Faraday, faire naître l’émerveillement
était la raison première des exposés de Noël.
Nous allons reprendre ce thème de nouveau cette année, car le Docteur Richard Dawkins,
Professeur de Zoologie de l’Université d’Oxford, nous dira comment vous et moi
sommes issus de ce monde et comment ceci est arrivé,

English: 
Because, he's going to explain to us how living creatures - many kinds of living creatures, including you and I -
have evolved on the surface of the earth.
We are very happy, to acknowledge the help preparing these lectures from Shell UK & Shell International
who have given us valuable sponsorship,
I would also like to take the opportunity to say that we are organising, again, a competition this year,
based on the content of the lectures, so if you would like to participate in the competition,
you will find the address to send your entries to displayed at the end of lecture.
Now, it only remains for me to introduce to you Doctor Richard Dawkins,
who is going to give the 1991 Christmas Lectures of the Royal Institution on 'Waking Up In the Universe'.

French: 
car il nous expliquera comment les êtres vivants, beaucoup de sortes d’êtres vivants, vous et moi inclus,
ont évolué sur la surface de la Terre.
Nous sommes très reconnaissants envers Shell UK et Shell International pour l’aide qu’ils nous ont fournie
ainsi que pour leur précieux soutient.
Je voudrais également prendre le temps de dire que nous organisons encore une fois une compétition cette année,
basée sur le contenu des exposés. Si vous désirez y participer
vous trouverez l’adresse affichée à la fin de l’exposé.
Il ne me reste plus qu’a vous présenter le Docteur Richard Dawkins
qui nous présentera l’exposé de Noël 1991 de la Royal Institution intitulé « s’éveiller à l’Univers ».

Spanish: 
muchas clases de seres,
incluyéndote a ti y a mí,
hemos evolucionado sobre
la superficie de la Tierra.
Estamos muy felices
en la Royal Institution...
de contar con la colaboración de
Shell UK y Shell International,
quienes nos han brindado
un valioso apoyo,
y también quisiera comentar que...
este año tenemos un concurso...
...basado en el contenido
de las charlas,
si quieren participar, encontrarán
la dirección al finalizar la lección.
Sólo me queda presentarles
al Dr. Richard Dawkins,
quien inaugura las Charlas
Navideñas de 1991,
con "Despertando en el Universo".

Polish: 
Wyjaśni nam, jak żywe stworzenia,
wiele rodzajów żywych stworzeń,
włącznie z wami i ze mną,
wyewoluowały na powierzchni Ziemi.
Miło nam, raz jeszcze, podziękować
za pomoc,
jaką otrzymaliśmy w przygotowaniu
tych wykładów
od Shell UK i Shell lnternational, od
których otrzymaliśmy cenną pomoc
finansową.
Chciałbym także skorzystać z okazji i
powiedzieć,
że znowu organizujemy konkurs oparty
na treści tych wykładów,
ci więc, którzy zechcą wziąć w nim
udział,
znajdą adres, na który należy wysyłać
zgłoszenia,
wyświetlony pod koniec wykładu.
Przedstawiam doktora Richarda
Dawkinsa,
który wygłosi serię wykładów
bożonarodzeniowych Royal lnstitution
w roku 1991.

Polish: 
Budzić się we Wszechświecie
Dzień dobry. Bardzo dziękuję
wszystkim za przybycie.
Chciałbym zacząć od prośby, byście
coś dla mnie zrobili.
Proszę, podnieście ręce w górę i
bardzo delikatnie pomacajcie swoją
głowę.
Może się to wydawać czymś bardzo
łatwym.

English: 
[Richard Dawkins] Hello, thank you very much for coming.
I'd like to begin by asking you to do something for me.
Would you, please, put your hands to your head, and very gently feel your own head.
Now, that might seem like a very easy thing to do.

French: 
Bonjour et merci d’être venu.
J’aimerais commencer en vous demandant de bien vouloir faire quelque chose pour moi.
Voudriez-vous mettre vos mains sur vos têtes et tâter doucement votre propre crâne.
Cela pourrait vous sembler facile à faire

Spanish: 
Despertando en el Universo
Hola, muchas gracias por venir.
Comenzaré pidiéndoles un favor.
Pongan las manos en su cabeza,
y palpen suavemente
su propia cabeza.
Puede parecer algo muy
simple de hacer,

Polish: 
Mogę was jednak zapewnić, że
instrument, który potrafiłby to, co
właśnie zrobiliście,
byłoby bardzo, bardzo trudno zrobić i
byłoby to niezmiernie kosztowne.
Kiedy podnosicie ręce, precyzyjne
instrumenty w waszych mięśniach
monitorują dokładną pozycję
wszystkich mięśni.
Tysiące zakończeń czuciowych w
palcach
wyczuwa konsystencję włosów, kształt
uszu, kształt czaszki.
Mózg z największą precyzją mierzy
szerokość czaszki.
Gdyby jakaś fabryka miała
wyprodukować taki instrument,
mechaniczną rękę zdolną do tego,
kosztowałoby to, jak sądzę,
około 100 milionów funtów.
Pomyślcie o tym, co jest między
waszymi rękami, kiedy to robicie.
Jest tam wasz mózg.

French: 
mais je peux vous assurer que… bon, vous pouvez poser vos mains.
Je peux vous assurer que la fabrication d’un instrument artificiel pouvant accomplir cela serait très, très difficile à fabriquer
et coûterait très, très cher.
Lorsque vos bras montent là-haut, des instruments de précision dans vos muscles traquent
la position exacte de chacun de vos muscles.
Des milliers de terminaisons sensorielles dans vos doigts sentent la texture exacte de vos cheveux,
la forme de vos oreilles, la forme de votre crâne.
Votre cerveau mesure la largeur de votre crâne avec une très grande précision.
Si une usine humaine fabriquait un instrument, un bras robot capable de faire cela,
cela coûterait, à mon avis, quelque chose comme 100 millions de livres.
Pensez maintenant à ce qu’entoure vos mains lorsque vous faites cela: votre cerveau.

Spanish: 
pero les aseguro...
ok, bajen las manos.
Les aseguro que un instrumento
hecho por el hombre...
...capaz de hacer esto,
sería algo muy complejo
y costoso de fabricar.
Cuando tus brazos se mueven,
hay instrumentos muy
precisos controlando...
...la posición exacta
de todos tus músculos.
Miles de terminales
nerviosos en tus dedos...
...están sintiendo
la textura de tu pelo,
la forma de tus oídos,
la forma de tu cráneo.
Tu cerebro está midiendo...
...el ancho de tu cráneo
con la más alta precisión.
Si una empresa humana
fabricara algún instrumento,
el brazo de un robot
capaz de moverse así,
costaría cerca de los
100 millones de libras.
Al hacer esto, piensa en lo
que hay entre tus manos,
tu cerebro.
El cerebro es como un ordenador...

English: 
But, I can assure you - okay put them down now -
I can assure you that a man-made instrument that did that would be a very, very difficult thing to make,
it would be a very, very expensive thing to make.
As your arms go up there, precision instruments in your muscles, are monitoring
the exact position of all your muscles.
Thousands of sensory endings in your fingers are feeling the exact texture of your hair,
the shape of your ears, the shape of your skull.
Your brain is measuring the width of your skull with the greatest of precision.
If a human factory were to manufacture an instrument, a robot arm capable of doing that,
it would cost something in the region, I would think, of 100 million pounds.
Now, think about what is between your hands when you do that: your brain.

French: 
Le cerveau est un genre d’ordinateur, mais un ordinateur tel qu’aucune usine humaine n’a jamais pu en fabriquer.
Si jamais nous réussissons à fabriquer un ordinateur ayant la puissance d’un cerveau humain,
je pense que les coûts en termes de recherche et de développement seraient aux alentours des
milliers de millions de livres.
Pourtant des têtes et des mains comme les vôtres sont fabriquées à des millions d’exemplaires quotidiennement.
Une femme peut le faire sans recherche, avec seulement neuf mois de développement. Il suffit d’être aidé un peu par un ami. (rires)
La vie fait que les merveilles de la technologie semblent banales.
D’où provient donc cette vie?
Qu’est-ce que la vie? Pourquoi sommes-nous ici? A quoi servons nous? Quelle est la signification de la vie?
La sagesse populaire veut que la science n’ait rien à dire au sujet de telles questions.
Eh bien, tout ce que je peux dire c’est que si la science n’a rien à en dire, il est certain qu’aucune autre discipline ne peut en dire quoi que ce soit.

Spanish: 
...que ninguna empresa
humana jamás ha fabricado.
Si algún día hacemos
un ordenador...
...tan poderoso como
el cerebro humano,
el costo de su desarrollo sería
de miles de millones de libras.
No obstante, cabezas y manos se
fabrican por millones diariamente.
Una mujer lo hace,
sin investigación,
y en 9 meses de desarrollo,
sólo con la ayuda de un amigo.
La vida hace parecer las maravillas
de la tecnología como algo trivial.
¿De dónde viene la vida?
¿Por qué estamos aquí?
¿Para qué?
¿Cuál es el sentido de la vida?
Comúnmente se dice que la ciencia
no puede responder estas preguntas.
Si la ciencia no tiene nada que decir,
entonces ninguna otra
disciplina puede decir nada.
Pero en realidad, la ciencia
tiene mucho que decir.

Polish: 
Mózg jest rodzajem komputera, ale
jest to komputer,
jakiego nigdy nie wyprodukowała
żadna fabryka.
Jeśli kiedykolwiek uda nam się
stworzyć komputer,
który potrafi tyle, ile mózg ludzki,
domyślam się,
że badania i rozwój kosztowałyby
miliardy funtów.
A przecież głowy takie jak wasze i ręce
takie jak wasze
są produkowane codziennie miliony
razy.
Kobieta potrafi to zrobić bez żadnych
badań
i tylko z dziewięcioma miesiącami
rozwoju oraz małą pomocą przyjaciela.
Życie czyni, że cuda technologii wydają
się pospolite.
Skąd więc bierze się życie? Czym
jest?
Dlaczego jesteśmy tutaj? Po co
jesteśmy? Jaki jest sens życia?
lstnieje obiegowa prawda, która
twierdzi,
że nauka nie ma nic do powiedzenia w
takich sprawach.
No cóż, mogę tylko powiedzieć, że
jeśli nauka nie ma tu nic do
powiedzenia,
to jakakolwiek inna dyscyplina nie
może powiedzieć zupełnie niczego.
W rzeczywistości jednak nauka ma
oczywiście

English: 
The brain is a kind of computer, but it's a computer such as no human factory has ever turned out.
If we ever do succeed in making a computer with the performance of a human brain,
I would guess that the research and development costs would be in the region of
thousands of millions of pounds.
Yet, heads like yours, and hands like yours are manufactured daily, millions of times over.
A woman can do it with no research, only nine months development, and only a little help from a friend.
Life makes the wonders of technology seem commonplace.
So, where does life come from?
What is it? Why are we here? What are we for? What is the meaning of life?
There's a conventional wisdom, which says that science has nothing to say about such questions.
All I can say is that, if science has nothing to say, it's certain that no other discipline can say anything at all.

English: 
But, in fact, of course, science has a great deal to say about such questions.
And, that's what these five lectures are going to be about.
Life grows up in the Universe by gradual degrees - evolution.
And, we grow up in our understanding of our origins and our meaning.
Of all the world's societies, the majority have practiced some form of ancestor worship.
This is a totem of one particular cult of ancestor worship.
Now, I'm not going to encourage you to worship your ancestors,
I'm not going to encourage you to worship anything.
But, it is true that ancestors hold the key to understanding the meaning of life.
You might think it is easy enough to be an ancestor. It's easy enough to reproduce, or relatively easy.
But, to become an ancestor you've got to have descendants, alive many generations hence.
And that is more of a tall order.

Spanish: 
Éste será el objetivo de
mis cinco charlas.
La vida crece gradualmente
en el universo.
Evoluciona.
Y nosotros crecemos en
nuestro entendimiento...
...sobre nuestros orígenes
y su significado.
La mayoría de las culturas
han practicado algún culto.
Éste es un tótem de un
culto ancestral en particular.
No los animaré a rendirle
culto a sus ancestros,
no los animaré a rendirle
culto a nada;
pero los ancestros son la clave...
...para entender el significado
de la vida.
Se podría pensar que es fácil
convertirse en ancestro.
Es relativamente fácil
reproducirse,
pero para convertirse en ancestro,
debes tener descendientes...
...que vivan muchas generaciones
sucesivas.

Polish: 
bardzo wiele do powiedzenia w takich
kwestiach.
l temu właśnie poświęcone będzie te
pięć wykładów.
Życie rośnie we Wszechświecie
stopniowymi krokami - ewoluuje.
l wzrasta nasze zrozumienie naszego
pochodzenia i znaczenia.
Większość wszystkich społeczeństw
na świecie
praktykowała jakąś postać czci
przodków.
To jest totem jednego z kultów
przodków.
Nie zamierzam zachęcać was do
czczenia przodków.
Nie zamierzam zachęcać was do
czczenia czegokolwiek.
Jest jednak prawdą, że przodkowie
trzymają klucz do zrozumienia sensu
życia.
Może się wam wydawać, że bycie
przodkiem jest łatwe.
Łatwo jest rozmnożyć się, albo
stosunkowo łatwo.
eby jednak zostać przodkiem musisz
mieć żyjących potomków po wielu
pokoleniach.
A to już wymaga więcej.

French: 
Mais en fait, la science a, bien entendu, beaucoup à dire au sujet de telles questions.
Ce sera d’ailleurs le sujet de ces cinq conférences.
La vie croît dans l’univers par degrés progressifs: l’évolution.
Et nous, humains, grandissons dans notre compréhension de nos origines et de notre signification.
Parmi toutes les sociétés du Monde, la majorité a pratiquée une forme de culte des ancêtres.
Voici un totem d’une forme particulière de culte des ancêtres,
Bien sûr, Je ne vais pas vous encourager à adorer vos ancêtres,
je ne vous encourage pas à adorer quoi que ce soit.
Mais il est vrai que c’est à travers les ancêtres qu’on peut arriver à discerner la signification de la vie.
Vous pourriez penser qu’il est assez facile d’être un ancêtre. Il est assez facile, ou relativement facile, de se reproduire,
mais pour devenir un ancêtre vous devez avoir des descendants sur beaucoup de générations par la suite.
Et c’est plutôt loin d’être simple.

French: 
Nous pouvons y réfléchir en nous tournant vers une des sortes d’animaux les plus simples: une bactérie,
aux débuts de la vie.
Et pensez à combien de bactéries il y aurait après, par exemple, 50 générations de reproduction.
Nous allons illustrer ceci en pliant du papier.
Pourrais-je avoir deux volontaires pour plier le papier?
Bon, là et… oui, là. Merci.
Veuillez descendre et prenez le papier que vous tend Bryson.
Bon, maintenant, chaque fois que vous pliez le papier,
cela représentera une génération de reproduction.
Nous commençons donc par une bactérie,
représentée par une épaisseur de papier.
Maintenant, pliez-le… oui, si vous allez tous les deux à la même extrémité, ce sera peut-être plus facile.
Maintenant nous en avons deux. C’est cela…
plissez le par ici, c’est bon, pliez le,

English: 
We can think about it by going back to one of the simplest sorts of animals - a bacterium -
right back at the beginning of life.
And think about how many bacteria there would be after, say, 50 generations of reproduction.
We're going to illustrate this by folding paper.
Now, I wonder if I could have two volunteers to fold the paper.
Right, there and, yes, there.
Come down here, please, and take the paper from Bryson.
Right, now, every time you fold the paper,
that's going to represent one generation of reproduction.
So, we start with one bacterium,
that's one thickness of paper.
Now, fold it. If you both hold at the same end, it might be easier.
Now we have got two. That's right.
Please, sit down there, that's right, fold it.

Spanish: 
Retrocedamos hasta el organismo
vivo más simple, una bacteria,
en los albores de la vida.
Piensen cuántas bacterias habrían...
...tras 50 generaciones
de reproducción.
Vamos a ilustrar esto
plegando un papel.
Necesito dos voluntarios.
Allá.
Gracias.
Bajen acá por favor,
y tomen el papel.
Cada doblez del papel
representará...
...una generación reproductiva.
Empezamos con una bacteria,
equivalente a un doblez.
Pliéguenlo.
Para el mismo lado
será más fácil.
Ahora tenemos dos.
Así está bien, dóblenlo.
En forma cruzada.
Gracias.

Polish: 
Możemy o tym myśleć idąc wstecz
do jednego z najprostszych zwierząt,
do bakterii, na samym początku życia.
Pomyślcie, ile byłoby bakterii po,
powiedzmy,
50 pokoleniach rozmnażania się.
Pokażemy to, składając papier.
`Czy znalazłoby się dwóch ochotników
do składania papieru?
Dobrze, tam, proszę, i tam.
Proszę zejść tu na dół i wziąć papier
od Brysona.
W porządku.
Teraz, za każdym razem, kiedy
składacie papier,
będzie to reprezentować jedno
pokolenie.
Zaczynamy więc z jedną bakterią, to
jest grubość papieru.
Teraz proszę go złożyć.
Oboje weźcie z tej samej strony, to
może być łatwiejsze.
Teraz mamy dwie. Dobrze.
Proszę, weźcie tutaj, tak, złóżcie.
A potem złóżcie w poprzek w ten
sposób.

French: 
et puis pliez le par ici, merci,
et continuez jusqu’à ce que vous l’ayez fait 50 fois (rire).
Ainsi qu’avez-vous obtenu jusqu’ici? Quatre? Quatre bactéries?
Bon, huit …
seize …
trente deux …
quoi, vous ne pouvez pas en faire davantage?
Bon, on dirait qu’ils ne vont pas y arriver.
Nous allons devoir nous recourir aux mathématiques pour calculer l’épaisseur qu’aurait ce papier.
D’accord, merci beaucoup, veuillez vous asseoir. (applaudissements)
À chaque génération, naturellement, l’épaisseur de papier double. Ainsi, nous avons 2, 4, 8, 16, 32, 64, et ainsi de suite.
Nous continuons à multiplier par deux 50 fois.

Polish: 
Dziękuję.
l składajcie, aż zrobicie to 50 razy.
To dokąd doszliście?
Cztery bakterie, osiem,
szesnaście,
trzydzieści dwie. . .
Nie możecie więcej?
W porządku, wygląda na to, że nie
dadzą rady.
Musimy uciec się do matematyki,
żeby wyliczyć jak gruby będzie papier.
OK., bardzo dziękuję, możecie usiąść.
Oczywiście w każdym pokoleniu
grubość papieru podwaja się.
A więc mamy 2,4,8,16,32,64 i tak
dalej.
Pięćdziesiąt razy mnożymy przez dwa.

English: 
And then, fold it across this way. Thank you.
And just go on folding it until you have done it 50 times. (laughter)
So, what have you got to now? Four? Four bacteria?
Right, eight.
Sixteen.
Thirty-two.
What, can't you do any more?
Right, that's it probably - Alright, it looks as though they're not going to make it.
We're going to have to resort to mathematics to calculate how thick that paper would be.
Okay, thank you very much, do sit down. (applause)
In every generation, of course, the thickness of the paper doubles. So, we go 2, 4, 8, 16, 32, 64, and so on.
We go on multiplying by two 50 times.

Spanish: 
Continúen así hasta los 50 pliegues.
¿Cuántas tenemos?
¿4 bacterias?
¿Ya no pueden seguir?
Parece que no se puede
seguir doblando.
Calcularemos el grosor
del fajo de papel...
Muchas gracias, tomen asiento.
En cada generación
el grosor del papel se dobla.
Entonces sería
2, 4, 6, 8, 16, 32, 64...
y así sucesivamente.
Multiplicaremos por 2,
50 veces.

Polish: 
Kiedy już pomnożyliśmy przez 2
pięćdziesiąt razy, to co otrzymamy?
Otrzymujemy bardzo dużą liczbę.
Otrzymujemy faktycznie tysiąc
trylionów, jedynkę z 15 zerami.
Ta kartka papieru ma grubość jednej
dziesiątej milimetra.
Pomnożone przez 1000 trylionów
otrzymujemy. . .
Mam to gdzieś tutaj zapisane:
100 milionów kilometrów.
Grubość papieru doprowadziłaby nas
na orbitę Marsa.
Tak wielka jest liczba bakterii po
zaledwie 50 pokoleniach.
Ale 50 pokoleń to jest nic dla bakterii.
Potrafią przelecieć przez 50 pokoleń w
ciągu jednego dnia.
Po mniej więcej tygodniu liczba
bakterii byłaby większa
bilion razy niż liczba atomów w
znanym Wszechświecie.
Tak, to nazywa się wzrost wykładniczy,
matematycy nazywają to wzrostem
wykładniczym.
Wrócimy do tego.
Nie trzeba mówić, że to się nie zdarza,
a przynajmniej w takim stopniu.
W pewnym momencie czynniki
naturalne

English: 
After we've multiplied by two 50 times, what have we got? We've got a very big number, indeed.
We got, in fact, a thousand trillion - that's one with 15 zeros after it.
The sheet of paper is a tenth of a millimeter thick. If you multiply that by a thousand trillion, you end up with -
I've got it written down here: 100 million kilometers.
The thickness of the paper would take us out to the orbit of Mars.
The number of bacteria after a mere 50 generations is that.
But, 50 generations is nothing to bacteria; they can get through 50 generations in a day.
After about a week, the number of bacteria would be
more than a billion times the number of atoms in the known Universe.
Well, that's what mathematicians call it exponential growth - we'll come back to it.
Needless to say, it doesn't happen, to the same extent at least.

Spanish: 
Tras multiplicar 50 veces por 2,
Obtendremos un número
realmente grande.
Mil billones.
Eso es 1.000.000.000.000.000
El grosor del papel es la
décima parte de 1 milímetro.
Al multiplicar ese número
por mil billones, obtendrán...
lo tengo escrito aquí...
Cien millones de kilómetros.
El fajo de papel llegaría
hasta la órbita de Marte.
Es el número de bacterias...
...tras apenas 50 generaciones,
lo cual es casi nada,
ellas alcanzan 50
generaciones en un día.
Tras una semana,
el número de bacterias sería...
...mil millones mayor al número
de átomos de todo el universo.
Esto se llama
"crecimiento exponencial",
lo analizaremos más adelante.
No hace falta decir,
que no alcanza a ocurrir.

French: 
Après que nous ayons multiplié par deux 50 fois qu’avons-nous obtenu? Nous avons un nombre très grand.
Nous avons mille billions - un suivi de quinze zéros.
La feuille de papier a un dixième de millimètre d’épaisseur. Si vous multipliez cela par mille billions, vous obtenez avec …
je l’ai noté ici: une hauteur de cent millions de kilomètres.
La hauteur du papier plié nous emmènerait d’ici à l’orbite de Mars.
C’est le nombre de bactéries que l’on obtiendrait après seulement 50 générations.
Mais 50 générations, ce n’est rien pour les bactéries. Il peut y avoir 50 générations de bactéries en un seul jour.
Après environ une semaine, les bactéries… le nombre de bactéries serait
plus d’un milliard de fois de plus que le nombre d’atomes dans l’univers connu.
C’est ce que les mathématiciens appellent « croissance exponentielle ». Nous y reviendrons plus tard.
Inutile de dire que cela ne se produit pas réellement, du moins, pas à cette ampleur.

Polish: 
regulują rozmiary populacji bakterii.
Nasze początkowe założenie,
że łatwo jest zostać przodkiem, było
niesłuszne.
Tylko elita zostaje przodkami.
Nawiasem mówiąc można zrobić
takie same wyliczenia dla nas
albo dla słoni, jak to zrobił Charles
Darwin,
i to po prostu zajmie trochę więcej
czasu,
ale idea jest ta sama.
Po dość niewielkiej liczbie lat
stwierdzimy,
że cały wszechświat wypchany jest
mięsem słoni
czy mięsem ludzkim czy czymkolwiek
innym.
Wynika więc z tego, że większość
organizmów,
które się rodzą, musi umrzeć nie
zostając przodkami,
nie zostając odległymi przodkami.
Tylko udziałem elity jest zostanie
przodkami.
Niektórzy ludzie nie lubią słowa "elita".
Ale chodzi mi tylko o to,
że to nie tylko łut szczęścia powoduje,
kto zostaje przodkiem.
Ci, którzy zostają przodkami,
to na ogół ci, którzy są w tym dobrzy.
To są ci, którzy mają to, co potrzeba,
co potrzeba do przeżycia, znalezienia
partnera,
rozmnożenia się, uniknięcia zostania
zjedzonymi,

English: 
After a point, natural factors come to regulate the size of the population of bacteria.
Our original assumption that it was easy to become an ancestor was wrong.
Only an elite become ancestors.
You can do the same sort of calculation, by the way, for ourselves - or, for elephants,
as Charles Darwin did - and it just takes a little bit longer, but the same idea is there.
After a fairly short number of years, you'll find that the entire Universe is filled
with elephant flesh, or human flesh, or whatever it is.
So, it follows that most organisms that are born must die without becoming ancestors,
without becoming distant ancestors. Only an elite are destined to become ancestors.
Well, some people do not like the word elite.
But, I just mean that it won't be all luck which ones end up ancestors.
The ones that are going to be ancestors will tend to be the ones that are good at it.
They'll tend to be the ones that have what it takes;
that have what it takes to survive, to get a mate, to reproduce,

French: 
Au delà d’un certain point, des facteurs naturels viennent régulariser la taille de la population bactérienne.
Notre présomption initiale, qu’il était facile de devenir un ancêtre, était fausse.
Il n’y a qu’une élite qui parvient au état d’ancêtre
D’ailleurs, vous pouvez faire le même type de calcul, pour nous-mêmes, ou pour les éléphants,
comme l’a fait Charles Darwin. Cela prend plus de temps mais c’est la même idée.
Après un nombre assez court d’années, vous constaterez que l’univers entier serait rempli
de chair d’éléphant, de chair humaine, ou de n’importe quoi.
Ainsi, il suit que la plupart des êtres qui naissent doivent mourir sans devenir des ancêtres,
sans devenir des ancêtres éloignes. Il n’y a qu’une élite qui y parvient.
Certains n’aiment pas le mot « élite »
mais je ne dis que ceci: les ancêtres ne doivent pas tout leur succès à la chance.
Ceux qui deviendront des ancêtres tendront à être ceux qui en sont le plus capable.
à détenir les attributs nécessaires pour y arriver,
ils auront davantage tendance à survivre, à s’accoupler, à se reproduire

Spanish: 
Tras un punto, el crecimiento es
regulado por factores naturales.
La suposición sobre lo simple que es
convertirse en ancestro, era errónea.
Sólo una élite se convertirá
en ancestros.
Pueden hacer el mismo cálculo
con elefantes, como hizo Darwin.
Toma más tiempo,
pero es la misma idea.
Tras pocos años,
todo el universo estará...
...repleto de elefantes,
humanos, o lo que sea.
Por lo tanto, la mayoría de
los organismos que nacen...
...morirán sin convertirse
en ancestros.
Sólo una élite está destinada
a convertirse en ancestros.
Algunos detestan la palabra élite.
Me refiero a que no es
sólo cuestión de suerte.
Serán ancestros aquellos que
tengan las condiciones,
aquellos que sean
buenos para sobrevivir,
para conseguir una pareja,
para reproducirse,

Spanish: 
para evitar ser comido, encontrar
comida, ser buenos padres, etc.
Ésta es una forma
de exponer...
...la teoría de selección
natural de Darwin.
Porque nosotros, los descendientes,
hemos heredado los genes de una
larga línea de ancestros exitosos.
Hemos heredado lo que a ellos
los hizo ser ancestros exitosos.
Por ahora, quiero hacer hincapié...
...en la suerte que tenemos
de estar vivos.
Tenemos suerte,
pues habría sido muy factible...
...que nuestra línea ancestral
no hubiera llegado hasta aquí.
Habría sido sideralmente probable...
...que otros hubieran estado
aquí, en lugar de nosotros.
Asimismo, somos
afortunados por otra razón.
Piensa en esto...
El Universo tiene 14 mil millones
de años de antigüedad.
Es decir, 140 millones de siglos.
En 60 millones de siglos,
a partir de ahora,

Polish: 
znajdowanie żywności, bycie dobrym
rodzicem i tak dalej.
Właściwie jest to po prostu sposób
przedstawienia
teorii doboru naturalnego Darwina.
Bo my, którzy jesteśmy, my, którzy
przeżyliśmy,
odziedziczyliśmy geny długiej linii
przodków, którym się udało.
Odziedziczyliśmy to, co było
potrzebne,
by uczynić z nich przodków.
Na razie jednak chcę podkreślić coś
innego,
a mianowicie, że jesteśmy
szczęściarzami, że jesteśmy żywi.
Jesteśmy szczęściarzami żyjąc,
bo tak łatwo było naszym przodkom
nie zostać przodkiem.
Prawdopodobieństwo, że ktoś inny
byłby tutaj, a nie my,
jest nieprawdopodobnie wielkie.
l jesteśmy szczęściarzami,
że żyjemy, z innej przyczyny.
Pomyślmy o tym w ten sposób.
Wszechświat liczy okóło 14 miliardów
lat.
To jest 140 milionów stuleci.
Za jakieś 60 milionów stuleci od teraz

French: 
mais aussi à échapper aux prédateurs, à trouver de la nourriture, à être de bons parents et ainsi de suite.
C’est là juste une façon d’exprimer la théorie de la sélection naturelle de Darwin.
Puisque nous qui sommes là, sommes ceux qui avons survécu,
avons hérité les gènes d’une longue lignée d’ancêtres ayant réussi,
Nous avons hérité ce qui les ont permis de devenir des ancêtres.
Mais pour l’instant je voudrais souligner autre chose, le fait que nous sommes chanceux d’être vivants.
Nous avons de la chance d’être vivants car il aurait été très facile pour nos ancêtres de ne pas avoir survécu.
Il est si astronomiquement probable qu’un autre être ait été là plutôt que nous.
Et nous avons de la chance d’être vivants pour une autre raison.
Songez-y: l’univers a environ 14 mille millions d’années.
ça fait 140 millions de siècles.

English: 
to avoid being eaten, to find food, to be good parents, and so on.
That's really just a way of putting Darwin's Theory of Natural Selection.
Because we that are left, we that survived,
will have inherited the genes of a long line of successful ancestors.
We'll have inherited whatever it took to make them successful as ancestors.
But, for the moment, I want to emphasize something else, which is that we are lucky to be alive.
We're lucky to be alive because it would have been so easy for our ancestors not to have been here.
It would have been so astronomically probable that somebody else would have been here, rather than us.
And we're lucky to be alive for another reason.
Think about it this way: the Universe is about 14 thousand million years old.
That's 140 million centuries.

Polish: 
Słońce stanie się czerwonym
olbrzymem i pochłonie Ziemię.
Jest więc około 200 milionów stuleci
od narodzenia Wszechświata do
końca świata.
Z tych 140 milionów stuleci od
początku czasu,
każde z nich było kiedyś obecnym
stuleciem.
A z tych 60 milionów stuleci do końca
świata
każde będzie obecnym stuleciem.
Obecne stulecie jest oświetlone małym
reflektorem,
przesuwającym się wzdłuż
gigantycznej linii czasu.
Wszystko przed światełkiem jest w
ciemności martwej przeszłości.
Wszystko po światełku jest w
ciemności nieznanej przyszłości.
Żyjemy w tym światełku.
Ze wszystkich 200 milionów stuleci
wzdłuż linii czasu
199 milionów 999 tysięcy 999 stuleci
jest w ciemnościach.
Tylko jedno jest oświetlone.
l to jest właśnie to, w którym,
czystym trafem, zdarzyło nam się żyć.

French: 
Dans environ 60 millions de siècles, le soleil deviendra une géante rouge et engloutira la terre.
Il y a donc environ 200 millions de siècles entre l’origine de l’univers et la fin du monde.
Des 140 millions de siècles depuis que le temps a commencé, chacun des siècles fut à un moment donné le siècle courant.
Et des 60 millions de siècles à venir jusqu’à la fin du monde,
chacun sera à un moment donné le siècle courant.
Le siècle courant est comme un projecteur minuscule avançant petit à petit le long d’une colossale règle temporelle.
Tout ce qui se trouve avant le projecteur se trouve dans le passé obscure.
Tout ce qui se situe après le point lumineux est dans l’obscurité du futur inconnu.
Nous vivons dans la lumière du projecteur.
Des 200 millions de siècles le long de la règle du temps,
199 millions, 999 mille 999 siècles sont dans l’obscurité.
Il n’y en a qu’un qui soit illuminé: celui dans lequel, par une chance inouie, nous vivons aujourd’hui.

English: 
Some 60 million centuries from now, the Sun will become a Red Giant, and engulf the Earth.
So, there are about 200 million centuries from the origin of the Universe to the end of the world.
Now, of the 140 million centuries since time began, every one of them was once the present century.
And, of the 60 million centuries to the end of the world,
every one of them will be the present century.
The present century is a tiny spotlight inching its way along a gigantic ruler of time.
Everything before the spotlight is in the darkness of the dead past.
Everything after the spotlight is in the darkness of the unknown future.
We live in the spotlight.
Of all the 200 million centuries along the ruler of time,
199 million 999 thousand 999 centuries are in darkness.
Only one is lit up, and that's the one in which we happen, by sheer luck, to be alive.

Spanish: 
el Sol será una gigante roja,
y engullirá a la Tierra.
Hay 200 millones de siglos,
desde el origen del Universo,
hasta el fin de mundo.
De los 140 millones de siglos
desde el big bang,
...cada uno de ellos, alguna
vez fue el "siglo presente".
Y de los 60 millones de siglos
hasta el fin de mundo,
...cada uno de ellos
será el "siglo presente".
El "siglo presente",
es un pequeño punto de luz,
que camina a lo largo de una
gigantesca escala de tiempo.
Todo lo anterior al punto, está en
las tinieblas del tiempo pasado.
Todo lo posterior al punto,
está en las tinieblas del futuro
desconocido.
Nosotros vivimos en
el punto de luz.
De los 200 millones de siglos
en la escala del tiempo,
199.999.999 siglos...
...están en tiniebla.
Sólo uno está iluminado:
aquel punto en que,
por pura suerte,
...estamos viviendo.

English: 
The odds against our century's happening to be the present century are the same
as the odds against a penny tossed out at random on the road from London to Istanbul
happening to fall on a particular ant. (laughter)
Well, in spite of those odds, you may have noticed that we are, as a matter of fact, here,
and it really, of course, it's not surprising, because we are the ones doing the calculation.
If somebody has just done the calculation that we've just done,
then that somebody, of course, has to be alive.
Nevertheless, I do feel rather lucky to be alive, and for another reason too.
Now, the smoke going into the beam represent stars.
Each particle of smoke represents one star.
And, you can think of the beam as a gigantic searchlight,
beamed out from space and signaling from our planet,
in the hope that somebody else on another world will pick up the message.

Spanish: 
La probabilidad de que
nuestro siglo...
...resultara ser el "presente siglo",
es la misma de que
una moneda...
tirada al azar en la carretera
de Londres a Estambul,
cayera justo sobre una
determinada hormiga.
A pesar de las mínimas
probabilidades,
habrán notado que estamos aquí.
Lo sabemos, porque nosotros
realizamos el cálculo.
Si alguien hace el cálculo
que recién hicimos,
entonces ese alguien tiene
que estar vivo.
Al menos yo, me siento muy
afortunado de estar vivo.
Y por otra razón, además.
El humo en el haz de luz,
representa las estrellas.
Cada partícula de humo
representa una estrella.
Imaginen el haz de luz como
un gran rayo de búsqueda,
transmitido hacia el espacio,
señalando hacia otros planetas,

Polish: 
Prawdopodobieństwo, że nasze
stulecie będzie obecnym stuleciem,
jest takie samo jak
prawdopodobieństwo,
że moneta rzucona losowo na drodze z
Londynu do Stambułu
upadnie na wybraną mrówkę.
Mimo tak nikłego prawdopodobieństwa
może zauważyliście, że w
rzeczywistości jesteśmy tutaj.
Tak naprawdę to nie jest to oczywiście
zaskakujące,
bo to my dokonujemy tych obliczeń.
Gdyby ktoś zrobił te obliczenia, które
my właśnie zrobiliśmy,
ten ktoś, oczywiście, musiałby być
żywy.
Niemniej czuję jakie miałem szczęście,
że jestem żywy, jeszcze z jednego
powodu.
Ta wznosząca się smuga dymu
reprezentuje gwiazdy.
Każda cząstka dymu reprezentuje
jedną gwiazdę.
l możecie myśleć o tym promieniu
światła
jak o gigantycznym reflektorze
rzucającym
snop światła w przestrzeń i
sygnalizującym
z naszej planety w nadziei, że ktoś
inny,
w innym świecie, odbierze informację.

French: 
La probabilité que le siècle courant soit le notre est équivalente
à celle qu’une pièce lancée en l’air au hasard sur la route entre Londres et Istanbul
tombe sur une fourmi particulière.
Et bien, malgré ces probabilités, vous avez sûrement remarqué que nous sommes, en fait, présents.
Naturellement, ce n’est pas surprenant car c’est justement nous qui faisons le calcul.
Si quelqu’un fait le calcul que nous venons de faire,
alors ce quelqu’un, naturellement, doit être vivant.
Néanmoins, j’ai une autre raison de me sentir chanceux d’être vivant.
Maintenant, la fumée traversant le faisceau représente des étoiles.
Chaque particule de fumée représente une étoile.
Et vous pouvez penser au faisceau comme un projecteur colossal,
rayonnant vers l’espace, signalant depuis notre planète
dans l’espoir que quelqu’un d’autre sur un autre monde recevra le message.

English: 
We don't know how likely it is that there is anybody up there.
We can say that, if our message does hit another planet
then, almost certainly, it will be so far away
that if those people up there had a telescope looking back at us,
then what they would be seeing is not us at all,
but the dinosaurs that were here 65 millions years ago.
Or, in other words, our message will reach people millions of years into the future.
People vary in their estimates of how much life there is likely to be, how likely there is to be life on other planets.
Some people think that, some scientists think
that as many as 10 million technologically advanced civilizations are out there.
Other people feel that this life, here, on this planet, is the only life that there is.
But, even on the most extremely optimistic estimate,

French: 
Nous ne connaissons pas la probabilité qu’il existe quelqu’un là-haut.
Ce que nous savons c’est que si notre message arrive sur une autre planète,
elle sera presque certainement si éloignée
que si ces gens braquaient un télescope dans notre direction
ce n’est pas nous qu’ils verraient,
mais plutôt les dinosaures qui étaient ici il y a 65 millions d’années.
Ou en d’autres termes, notre message atteindrait ces gens des millions d’années dans le futur.
Les avis sur la probabilité de la vie sur d’autres planètes et sur le nombre de ces planètes habitées varient beaucoup,
Certains pensent que,certains scientifiques pensent
qu’environ 10 millions de civilisations technologiquement avancées existent.
D’autres personnes estiment que cette vie, ici, sur cette planète, est la seule vie qui existe.
Mais, même basé sur l’évaluation la plus optimiste possible,

Polish: 
Nie wiemy, jak bardzo jest
prawdopodobne, że ktoś tam jest.
Możemy powiedzieć, że jeśli nasza
informacja dotrze do innej planety,
to niemal z pewnością będzie ona tak
daleko,
że jeśli ci ludzie tam na górze mają
teleskop skierowany na nas,
to wcale nie zobaczą nas, ale
dinozaury,
które były tutaj 65 milionów lat temu.
Albo inaczej mówiąc, nasza informacja
dotrze do tych ludzi za miliony lat.
Ludzie różnią się w swoich ocenach
prawdopodobieństwa, że istnieje tam
życie.
Jak prawdopodobne jest, że istnieje
życie na innej planecie?
Niektórzy ludzie, niektórzy naukowcy
sądzą,
że jest tam aż 10 milionów technicznie
zaawansowanych cywilizacji.
lnni uważają, że to życie tutaj, na tej
planecie, jest jedynym życiem.
Ale nawet przy najbardziej
optymistycznych ocenach,

Spanish: 
con la esperanza de que alguien
en otro mundo reciba el mensaje.
No sabemos si hay alguien
allá afuera,
pero si el mensaje fuese
recibido en otro planeta,
seguramente estaría tan distante...
que si alguien desde allá
nos mira con un telescopio,
no nos vería a nosotros,
sino los dinosaurios que estuvieron
aquí hace 65 millones de años.
O, en otras palabras:
nuestro mensaje alcanzaría personas
de millones de años en el futuro.
Los cálculos varían sobre la posible
cantidad de vida en otros planetas.
Algunos científicos piensan
que existen...
...10 millones de civilizaciones
tecnológicamente avanzadas.
Otras personas creen que la vida en
este planeta es la única que existe.
Pero incluso la estimación
más optimista...

French: 
la plupart des planètes dans l’univers sont désertiques.
La plupart d’entre elles n’abriteront aucune vie,
ni même la possibilité de vie.
Imaginez maintenant un vaisseau spatial rempli d’explorateurs maintenus dans un état cryogénique,
les potentiels colonisateurs d’un autre monde.
Peut-être sont-ils les derniers humains de la Terre, qui est sur le point d’être détruite,
Ils ont été envoyés dans l’espoir de fonder une colonie n’importe où afin de perpétuer l’humanité.
Imaginez que ce vaisseau spatial s’avère avoir une chance incroyable.
Et qu’il trouve une des très rares planètes capables de soutenir notre type de vie.
Une planète ayant la bonne température, le bon taux d’oxygène, et ainsi de suite.
Les passagers se réveillent et trébuchent vers la lumière,
et voient un monde magnifique fait de chutes d’eau, de feuilles vertes,

Spanish: 
...dice que la mayoría de los
planetas estarán desiertos,
y no tendrán ningún tipo de vida,
...ni siquiera la remota
posibilidad de vida.
Ahora imaginen una nave espacial
llena de exploradores dormidos,
congelados colonos espaciales,
quizá los últimos
habitantes de la Tierra.
La muerte del planeta es inminente,
y han enviado una colonia
en busca de otro planeta,
con el fin de trasladar
a la humanidad.
Imagina que la nave tiene
una suerte inaudita,
y logra arribar
a un rarísimo planeta,
...capaz de albergar
nuestro tipo de vida.
Con la temperatura adecuada,
oxígeno, etc.
Los pasajeros despiertan
y bajan de la nave.
Ven un hermoso
y exuberante mundo:

Polish: 
nadal jest prawdą, iż większość
światów, tam w przestrzeni, to
pustynie.
Większość z nich nie ma wcale
żadnego życia, ani nawet możliwości
życia.
A teraz wyobraźcie sobie statek
kosmiczny pełen śpiących,
może zamrożonych podróżników,
potencjalnych kolonistów innego
świata.
Może są oni z ostatniej populacji
Ziemi, rozpaczającej,
że Ziemia właśnie zostanie zniszczona.
Wysyłającej kolonistów w
poszukiwaniu innej planety,
żeby kontynuować istnienie ludzkości.
Wyobraźcie sobie, że ten statek
kosmiczny
ma niemal niewyobrażalne szczęście.
Przypadkiem ląduje na jednej z
bardzo, bardzo rzadkich planet
zdolnych do podtrzymania naszego
rodzaju życia.
Na planecie o właściwej temperaturze,
z tlenem i tak dalej.
Pasażerowie budzą się i wychodzą na
światło.

English: 
it's still true that most of those worlds out there are going to be deserts.
Most of them are not going to have any life on them at all;
nor even any possibility of life on them, at all.
Now, imagine a spaceship full of sleeping, perhaps deep frozen, explorers,
would-be colonists of another world.
Perhaps they are the last population of Earth, despairing that Earth is about to be destroyed.
Sending out a colony to look for another planet, anywhere, in order to carry on humanity.
Imagine the spaceship turns out to be almost unthinkably lucky.
It does chance to arrive at one of the very, very rare planets capable of sustaining our kind of life.
A planet of the right temperature, with oxygen, and so on.
The passengers wake up and stumble out into the light.
And they see a beautiful world of waterfalls, green leaves,

French: 
de montagnes, d’animaux colorés et de créatures volantes.
Pouvez-vous imaginer ce que vous ressentiriez si vous vous réveilliez,
peut-être après 100 millions d’années de sommeil dans un vaisseau spatial, pour vous trouver sur un tel monde?
Un nouveau monde, un monde sur lequel vous pourriez vivre, un monde merveilleux.
Vous béniriez sûrement votre chance en arrivant sur un monde si rare,
stupéfiés, vous vous promèneriez autour, comme sous l’effet d’une transe, incapables de croire aux merveilles que vous verriez en entendriez.
Et bien, ceci ne nous arrivera presque certainement jamais.
Mais, d’une certaine manière, cela nous est effectivement déjà arrivé.
Nous nous sommes réveillés après des centaines de millions d’années de sommeil.
Évidemment, nous ne sommes pas arrivés sur un vaisseau spatial, nous sommes arrivés ici par notre naissance,
mais la merveille qu’est notre planète, sa beauté éblouissante, est la même,
que nous soyons arrivés par un vaisseau spatial ou par la naissance.

English: 
mountains, colored animals and birdlike creatures flitting about.
Can you imagine how it would feel if you woke up,
perhaps after 100 million years of sleep in a spaceship, and found yourself on such a world?
A whole new world, a world such as you could live on, a beautiful world.
You'd surely bless your luck in arriving on such a rare world,
walk around in a daze, a trance, unable to believe the wonders that met your eyes and ears.
Well, this will almost certainly never happen to us.
And yet, in a way, it is just what has happened to us.
We have woken up after hundreds of millions of years of sleep.
Admittedly, we didn't arrive by a spaceship, we arrived by being born,
but the wonder of the planet, the dazzling surprise of it, is the same,
whether we arrived by spaceship or by birth canal.

Polish: 
l widzą piękny świat wodospadów,
zielonych liści, gór,
barwnych zwierząt i podobnych do
ptaków stworzeń śmigających wokół.
Czy możecie sobie wyobrazić, jak
czulibyście się,
gdybyście się zbudzili, może po
upływie
100 milionów lat snu na statku
kosmicznym
i znaleźli się w takim świecie?
Nowym świecie, świecie takim, na
jakim żyliście, pięknym świecie.
Z pewnością błogosławilibyście swoje
szczęście,
że przybyliście do takiego rzadkiego
świata,
chodzilibyście oszółomieni, ogłuszeni,
niezdolni uwierzyć cudom, które
spotykały wasze oczy i uszy.
No cóż, to się niemal z pewnością
nigdy nie zdarzy.
A jednak, w pewien sposób jest to
właśnie to, co zdarzyło się nam.
Zbudziliśmy się po setkach milionów
lat snu.
A chociaż nie przybyliśmy na statku
kosmicznym,
przybyliśmy przez to, że urodziliśmy
się.
Ale cuda planety, jej oszałamiające
niespodzianki
są takie same niezależnie od tego czy
przybyliśmy
na statku kosmicznym, czy przez
kanał rodny.
Jesteśmy niewiarygodnymi
szczęściarzami,
że jesteśmy tutaj, jesteśmy
uprzywilejowani

Spanish: 
cataratas, hojas verdes,
montañas, animales...
...y aves multicolores alrededor.
¿Pueden imaginar cómo
se sentirían si despertasen...
...tras una siesta de 100 millones
de años en una nave espacial,
y se encontraran en ese mundo?
Un nuevo mundo,
habitable y hermoso.
Bendecirían su suerte,
por haber arribado
a un mundo tan raro,
caminarían encantados,
en trance,
deslumbrados ante la maravilla
que perciben sus sentidos.
Bueno, esto seguramente
nunca nos sucederá.
Aunque en cierto modo,
es justo lo que nos ha ocurrido.
Hemos despertado tras una siesta
de cientos de millones de años.
No arribamos en una nave,
sino que arribamos naciendo,
pero las maravillas del planeta
y el asombro, es el mismo,
ya sea arribando en una nave,
o por medio de un parto.
Somos increíblemente
privilegiados de estar aquí,

Polish: 
i nie wolno nam zmarnować tego
przywileju.
Wydaje mi się, że tutaj leży najlepsza
odpowiedź na problem,
którego ludzie zawsze czepiają się w
sprawie pożytku z nauki.
Twórcę tych wykładów
bożonarodzeniowych, Michaela
Faradaya,
zapytał kiedyś ówczesny premier, Sir
Robert Peel :
"Jaki jest pożytek z nauki?"
Sir Faraday odpowiedział: "Jaki jest
pożytek z niemowlęcia?".
Mówi, że na imię jej Hanna.
Faraday powiedział: "Jaki jest pożytek
z niemowlęcia?".
Zawsze sądziłem, że chodziło mu o to,
że niemowlę ma tak duży potencjał.
Może nie potrafić zrobić zbyt dużo
teraz, ale będzie w stanie zrobić
mnóstwo.

English: 
We are amazingly lucky to be here, privileged, and we must not waste that privilege.
Here, it seems to me, lies the best answer
to those narrow-minded people who are always carping on about the use of science.
The founder of these Christmas lectures, Michael Faraday, was once asked
by the then prime minister, Sir Robert Peel,
"what was the use of science?".
"Sir," Faraday replied, "what is the use of a baby?"
What's your name?
She says her name's Hannah.
Faraday said "what is the use of a baby?"
and I've always thought that, what he meant by that, must be that a baby has such potential.
It may not be able to do very much now, but it will be able to do a lot.

French: 
Nous sommes étonnamment chanceux d’être ici et nous ne devons pas gaspiller ce privilège.
Il me semble que c’est dans cet argument
que l’on trouve la meilleure réponse aux esprits étroits qui fustigent toujours la science et son utilité.
Un premier ministre, Robert Peel, demanda un jour à Michael Faraday, qui est le fondateur
de ces conférences de Noël, la question suivante:
« quel est l’utilité de la science? ».
« Monsieur », répondit Faraday, « quel est l’utilité d’un bébé? »
Quel est votre nom?
Elle dit que son prénom est Hannah.
Faraday a dit « quel est l’utilité d’un bébé? »
et personnellement, j’ai toujours pensé que ce qu’il voulait dire par là c’est qu’un bébé a un grand potentiel.
Il n’est pas capable de faire beaucoup de choses maintenant, mais il pourra faire beaucoup à l’avenir.

Spanish: 
y no debemos desperdiciar
ese privilegio.
Ésta es la mejor respuesta a esas
personas estrechas de mente...
...que siempre cuestionan
la "utilidad" de la ciencia.
El creador de estas charlas,
Michael Faraday,
fue consultado, por el entonces
primer ministro, Sir Robert Peel,
"¿Cuál es la utilidad de la ciencia?"
"Señor", respondió Faraday...
"¿Cuál es la utilidad de un bebé?"
¿Cómo te llamas?
Dice que se llama Hannah.
Faraday dijo:
"¿Cuál es la utilidad de un bebé?",
Él quiso decir que...
...un bebé tiene un gran potencial.
Ahora es capaz de hacer poco,
pero en el futuro será
capaz de hacer mucho.

Spanish: 
O quizás Faraday quiso decir que...
no tiene sentido
traer un ser al mundo,
si todo lo que hará es
trabajar para poder vivir,
y trabajar para vivir,
una y otra vez.
Si ése es el sentido de la vida,
¿para qué estamos aquí?
Tiene que haber algo más.
Muchas gracias.
Parte de la vida,
debe dedicarse a vivir...
...y otra parte, debe dedicarse a
hacer algo que justifique esa vida,
no sólo para perpetuarla.
Por eso algunas personas
invierten dinero en...
...contribuciones de arte, o la
conservación de especies raras.
Pero cuando se justifica la ciencia
académica por estos motivos,
algunos bárbaros dicen cosas como...
"¿El estado debe financiar la ciencia
porque es entretenida para usted?"

Polish: 
Ale jest także możliwe, że Faradayowi
chodziło o to,
że nie ma sensu sprowadzanie
niemowlęcia na świat,
jeśli wszystko, co będzie robiło, to
praca,
żeby żyć i tylko praca, żeby żyć.
Jeśli to jest całym sensem życia, to po
co jesteśmy tutaj?
Musi być coś więcej niż to.
Bardzo dziękuję.
Część życia musi być poświęcona
samemu życiu,
część musi być poświęcona robieniu
czegoś wartościowego ze swoim
życiem,
a nie tylko przedłużaniu go.
W ten sposób ludzie, zupełnie
słusznie,
uzasadniają wydawanie pieniędzy
podatników na sztukę
i na zachowywanie zagrożonych
gatunków.
Czasami jednak, kiedy w ten sposób
uzasadniamy uprawianie nauki,
ludzie przyjmują postawę filistrów i
mówią:
"Och, a więc uważasz, że rząd
powinien wydawać pieniądze
na twoje badania naukowe, bo masz
zabawę robiąc te badania?"

English: 
But it's also possible that what Faraday meant
was that there's no point in bringing a baby into the world,
if all it's going to do is work to go on living, to go on living, and work to go on living, again.
If that's all point of life, then what are we here for?
There's got to be more to it than that.
Thank you very much.
Some of life must be devoted to living itself,
some of life must be devoted to doing something worthwhile with one's life,
not just to perpetuating it.
This is, of course, how people, quite rightly, justify spending taxpayers' money on the arts
and on conserving rare species.
But sometimes, when we justify academic science on these grounds,
people get rather philistine and say things like:
"oh, so you think the government should spend the money on your scientific research
because your research is fun for you, do you?"

French: 
Mais il est également possible que ce que Faraday voulait signifier
par cela est qu’il n’y a aucune raison d’introduire un bébé dans le monde,
si tout ce qu’il va faire est de travailler pour continuer à vivre, et encore travailler pour continuer à vivre.
Si tel est la finalité de la vie, alors pour quoi sommes-nous ici?
Il y a sûrement plus que cela.
Merci beaucoup.
Une partie de la vie doit être consacrée à la vie elle-même,
une autre partie doit être consacrée à faire quelque chose de valable avec sa vie
et pas simplement la perpétuer.
Ceci est l’argument avec lequel les gens, tout à fait correctement, justifient l’argent des contribuables dépensé sur les arts
et sur la conservation des espèces rares.
Mais parfois, lorsque nous utilisons cet argument pour justifier la recherche scientifique universitaire,
les gens deviennent plutôt béotiens et disent des choses comme:
« ah, vous pensez donc que le gouvernement devrait dépenser de l’argent sur vos recherches scientifiques
parce que vous trouvez vos recherches amusants? »

Polish: 
Zabawa nie jest tu chyba odpowiednim
słowem.
Po spaniu trwającym 140 milionów
stuleci
wreszcie obudziliśmy się we
Wszechświecie.
Otworzyliśmy oczy na cudownej
planecie,
wypełnionej kolorami, tętniącej życiem.
Niebawem będziemy musieli znowu
zamknąć oczy.
Dowiadywanie się o wszechświecie, w
którym obudziliśmy się ;
odpowiadanie na pytania takie jak: co
tu robimy?
Czym jest Wszechświat, w którym
obudziliśmy się?
Czym jest życie i po co, jeśli po
cokolwiek, ono jest;
z pewnością przedsięwzięcie, które
odpowiada na takie pytania - nauka
zasługuje na lepszą nazwę niż
"zabawa".
Kiedy myśli się w ten sposób o nauce,
to czy nie brzmi ona dla was jak
najbardziej wartościowy sposób
spędzenia waszego krótkiego czasu w
świetle reflektora?
Oczywiście, gdybyście przez cały czas
wędrowali po świecie wykrzykując
"jak cudownie, jak zdumiewająco,
obudziłam
się po 140 milionach stuleci, co za
podróż"
ludzie uznaliby was za dziwadła, a
może nawet aresztowali.

English: 
'Fun' isn't really the right word, is it?
After sleeping for 140 million centuries we have finally woken up in the Universe.
We have opened our eyes on a wonderful planet, filled with color, teeming with life.
Before very long, we shall have to close our eyes again.
Finding out about the Universe in which we have woken up, answering questions like:
What are we doing here? What is this Universe in which we've woken up?
What is life, and what, if anything, is it for?
Surely the enterprise that answers questions like that, science, deserves a better title than "fun".
Put like that, doesn't science sound, to you, like about the most worthwhile way
in which you could possibly spend your short time in the spotlight?
Now, of course, if you spent all your time wandering around the world, gasping at everything and saying -
"How wonderful, how amazing! I've woken up after a 100 million centuries, what a trip!"
people would think you were a bit odd, and you might even get arrested.

Spanish: 
"Entretenida",
no es la palabra correcta.
Tras una siesta de
140 millones de siglos...
...al fin hemos despertado
en el Universo.
Hemos abierto los ojos
en un planeta maravilloso...
...lleno de color y vida.
Dentro de poco, deberemos
cerrar los ojos nuevamente.
Investigar el Universo
en que hemos despertado,
preguntándonos qué
hacemos aquí,
cómo es este universo,
qué es la vida...
...y cuál es su sentido,
si es que lo tiene?
Ciertamente, la disciplina que
responde a esas preguntas,
la ciencia,
...merece un mejor título
que "entretenida".
Dicho de otra forma,
¿no les parece que vale...
...la pena invertir en la ciencia,
el escaso tiempo que tenemos?
Ahora, si sólo te dedicas a
maravillarte con el mundo,
y a exclamar:
¡qué lindo, qué increíble!
¡He despertado tras
100 millones de siglos!
Pensarán que estás loco,
y quizá hasta te arresten.
Tenemos obligaciones cotidianas...

French: 
« Amusant » n’est pas vraiment le mot juste, n’est-ce pas?
Après un sommeil de 140 millions de siècles nous nous sommes enfin réveillés dans l’univers.
Nous avons ouvert les yeux sur une planète merveilleuse, remplie de couleur, fourmillant de vie.
Dans pas longtemps, nous allons devoir refermer nos yeux.
Découvrir des choses au sujet de l’univers dans lequel nous nous sommes réveillés, répondre à des interrogations tels que:
Que faisons-nous ici? Quel est cet univers dans lequel nous nous sommes réveillés?
Qu’est ce que la vie, et à quoi sert-elle, si toutefois elle sert a quoi que ce soit? -
assurément, la tâche qui consiste à tenter de répondre aux questions de ce genre, la science, mérite une description meilleure que « amusant ».
Présentée comme ça, la science ne vous semble-elle pas la manière la plus valable d’utiliser
le peu de temps que vous passez dans le faisceau?
Naturellement, si vous passiez tout votre temps à errer dans du monde, à vous étonner de tout et à dire
« comme c’est merveilleux, comme c’est stupéfiant! Je me suis réveillé après 100 millions de siècles, quel voyage! »,
les gens penseraient que vous êtes un peu bizarre, et vous pourriez même être arrêté.

Polish: 
Oczywiście mamy zwykłe życie, które
musi się toczyć,
musimy zarobić na życie, musimy
zarabiać na życie jako prawnicy,
sprzątacze toalet czy coś podobnego.
Niemniej warto także od czasu do
czasu
otrząsnąć się ze znieczulenia
swojskością i obudzić się
do cudów, które naprawdę nieustannie
są wszędzie dokoła nas.
Jak więc wybudzimy się z narkozy?
Nie możemy naprawdę wybrać się na
inną planetę,
ale na szczęście nie potrzebujemy
tego robić.
Możemy bowiem wybrać się w rejony
naszej planety,
które są tak obce, że mogłaby to
niemal być inna planeta.
To jest inna planeta, to jest Jowisz,
jest to wyobrażony obraz Jowisza,
wymyślony przez astronoma Carla
Sagana.
Wyobraża on sobie formy życia,
które mogą istnieć w górnej
atmosferze Jupitera, nazwane
"floaters".
Gdyby na Jowiszu istniały jakieś formy
życia,
nazywalibyśmy je Jowiszanie.
Nazwijmy więc stworzenia na Ziemi,

English: 
We do, of course, have an ordinary life to get on with, we do have a living to earn,
we've got to earn our living being a solicitor, a lavatory cleaner or something like that.
But, nevertheless, it is worthwhile, also, from time to time shaking off the anesthetic of familiarity,
and awakening to the wonder that is really all around us all the time.
So, how are we going to shake off the anesthetic?
We can't actually go to another planet, but fortunately we do not need to.
Because we can go to regions of our own planet which are so unfamiliar
that they almost might be another planet.
This is another planet. This is Jupiter. It's a fantasy picture of Jupiter, conceived by the astronomer Carl Sagan,
and he is imagining life forms that might live in the upper atmosphere of Jupiter, called "floaters".
If there were life forms in Jupiter, they would be called Jovians.
So let's use word "By-Jovians" for creatures on this Earth that are so odd

French: 
Nous avons, bien sur, une vie ordinaire à vivre en même temps,
une vie à gagner en exercant une profession ou une autre.
Mais il est néanmoins bénéfique de temps en temps de nous débarrasser de l’anesthésie de la familiarité
et de nous réveiller pour contempler les merveilles qui nous entourent réellement.
Comment allons-nous nous débarrasser de l’anesthésie?
Nous ne pouvons pas réellement aller sur une autre planète, mais heureusement nous n’en avons pas besoin.
puisque nous pouvons visiter des régions de notre propre planète qui sont si peu familières
qu’on pourrait les prendre pour une autre planète.
Ceci est une autre planète. C’est Jupiter. C’est une image fantaisiste de Jupiter, conçue par l’astronome Carl Sagan,
et il imagine des formes de vie qui pourraient vivre dans la haute atmosphère de Jupiter qui s’appellent des « flotteurs ».
S’il y avait des formes de vie sur Jupiter, ils s’appelleraient Jovians.
Ainsi employons le mot By-Jovienne pour les créatures sur cette terre qui sont si étranges

Spanish: 
...y debemos ganarnos la vida,
ya sea como abogado,
lava platos, o lo que sea.
Sin embargo,
también es necesario
de vez en cuando...
sacudirnos del sedante cotidiano,
y despertar a la
extraordinaria realidad...
...que nos rodea todo el tiempo.
¿Cómo despertar del letargo?
No podemos viajar a otros planetas,
pero no lo necesitamos.
Podemos ir a regiones
de nuestro propio mundo,
...tan ignoradas que parecen
que fueran de otro planeta.
Éste es el planeta Júpiter.
Una idea ficticia, concebida
por el astrónomo Carl Sagan,
en donde imagina formas de vida...
que podrían habitar la atmósfera...
...como estos "flotadores".
Si hubiera vida en Júpiter...
...se llamarían Jovianos.
Usaremos la palabra PorJúpiter
para criaturas terrestres
tan extrañas...

English: 
that they might almost be from another planet.
Here, for instance, is a deep sea fish.
You would have to go on a long journey in a submarine in a diving suit, to see that fish.
This is exactly the same species of fish.
The only difference is that this has just had a meal and that hasn't:
that's looking for a meal as you can tell from its ravening jaws.
These creatures look pretty monstrous to us.
I suppose by their standards we might be thought monstrous.
This one is another deep sea fish, this has a luminous lure, made by bacteria, luminous bacteria,
and it uses this as a bait to lure prey into its vicinity,
it then slams its fishing rod down in the vicinity of its jaws, opens them and gulps in the prey.
A very weird, By-Jovian creature.

Spanish: 
...que bien podrían ser
de otro planeta.
Aquí, por ejemplo,
hay un pez abisal.
Para verlo habría que sumergirse
muy profundo en submarino.
Ésta es la misma especie.
La diferencia es que
éste ya comió,
...y éste busca
voraz su comida.
Estas criaturas parecen
monstruos para nosotros.
Según sus cánones, nosotros
debemos ser los monstruos.
Éste es otro pez abisal.
Tiene un anzuelo luminoso
hecho de bacterias luminosas,
y lo usa como cebo
para atraer sus presas,
luego les da un golpe
para aturdirlas...
...y se las traga.
Una criatura PorJúpiter
muy extraña.

French: 
qu’elles pourraient presque être d’une autre planète.
Ceci, par exemple, est un poisson des grandes profondeurs.
Il vous faudrait entreprendre un long voyage dans un sous-marin et dans un costume de plongée pour voir ce poisson.
Ceci est un poisson d’exactement la même espèce.
La seule différence est que celui-ci vient juste de manger son repas et celui-là n’a pas encore mangé,
il recherche un repas, comme vous pouvez le constater en regardant ses mâchoires voraces.
Ces créatures ont l’air assez monstrueux à nos yeux.
Je suppose que selon leurs normes nous sommes possiblement monstrueux aussi.
Voici un autre poisson des grandes profondeurs. Il a un attrait lumineux produit par des bactéries, des bactéries lumineuses,
et il l’emploie comme un leurre pour attirer sa proie près de lui
et puis descend sa canne à pêche à proximité de sa mâchoire, l’ouvre et engloutit sa proie.
Une créature By-Jovienne bien étrange.

Polish: 
które są tak dziwne, że mogłyby być z
innej planety, Najowiszanie.
Tutaj na przykład jest głębokomorska
ryba.
Żeby zobaczyć tę rybę trzeba się
wybrać
w daleką podróż łodzią podwodną, w
skafandrze nurka.
Tutaj jest dokładnie ten sam gatunek
ryby,
jedyna różnica polega na tym, że ta
właśnie się najadła,
a ta nie i dopiero szuka czegoś do
włożenia w swoje żarłoczne szczęki.
Te stworzenia wyglądają dla nas dość
potwornie.
Podejrzewam, że my dla nich
wyglądamy potwornie.
To jest inna głębokomorska ryba.
Ma świecący się wabik zrobiony z
bakterii,
świecących się bakterii, i używa go,
żeby zwabić w pobliże siebie ofiarę,
a następnie uderza ofiarę swoją
wędką,
przyciąga ją w pobliże szczęk, otwiera
je i pochłania ofiarę.
Bardzo dziwne najowiszowe
stworzenie.
Właściwie nie musimy nawet wybierać
się w głąb morza,

Polish: 
żeby zobaczyć dziwaczne stworzenia.
Byłem kiedyś na wykładzie kolegi,
który pracował z ośmiornicami,
i powiedział, że jest zafascynowany
ośmiornicami, bo są to Marsjanie.
l tak uważał, spójrzcie na to,
to stworzenie z łatwością mogłoby być
z Marsa.
Patrzcie na zmianę kolorów, to
stworzenie to mątwa,
to nie jest ośmiornica, to jest mątwa -
zmienia kolor kiedy chce.
Spójrzcie na fale kolorów w niej.
To nie są cienie padające z zewnątrz.
Zwierzę kontroluje to wewnętrznie,
własnym układem nerwowym.
Tak rejestruje emocje, sygnalizuje do
innych stworzeń własnego gatunku.
Najowiszowe stworzenie.
W ogóle nawet nie musimy iść do
morza.
To wszystko to owady, wszystkie mają
tę samą podstawową budowę ciała,
którą odziedziczyły po wspólnych
przodku owadzim,

English: 
We don't even have to go to the deep sea, as a matter of fact, to see pretty weird creatures.
I was once attending a lecture by a colleague who worked on octopuses,
and he said the fascination with octopuses is that "these are the Martians."
And he meant that, look at this, this creature could easily be from Mars, couldn't it?
Watch the color change; that creature, that cuttlefish -
it's not an octopus, it's a cuttlefish - is changing color at will.
Look at the waves of color falling over it.
That's not shadows falling over it from the outside.
That's internally controlled by the animal, by its own nervous system.
It's registering emotion, signaling to other creatures, others of its own species.
By-Jovian creature.
We don't even have to go to the sea at all.
These are all insects; they all have the same basic insect body plan,
which they inherited from a common insect ancestor, which lived about 350 million years ago.

French: 
En fait, ce n’est même pas la peine d’aller aussi profond que cela pour trouver des créatures bien étranges.
J’assistais à un exposé présenté par un collègue qui a travaillé sur les poulpes,
et il a dit que ce qui fascine chez les poulpes c’est que ce sont vraiment des martiens.
Ce qu’il a voulu dire par cela est que cette créature pourrait très bien être de Mars, n’est-ce pas?
Observez ses changements de couleur; cette créature, cette seiche -
ce n’est pas un poulpe, c’est une seiche - change sa couleur à volonté.
Regardez les vagues de couleurs qui parcourent sa surface.
Ce ne sont pas des ombres qui font cet effet,
c’est commandé de l’intérieur par l’animal, par son propre système nerveux.
Il exprime de l’émotion, signalant à d’autres créatures, d’autres de sa propre espèce.
Créature By-Jovienne.
Nous n’avons même pas besoin d’aller à la mer du tout.
Voici des insectes; ils ont tous le même modèle de corps,
qu’ils ont hérité d’un ancêtre insecte commun ayant vécu il y a environ 350 millions d’années.

Spanish: 
No sólo en las profundidades
hay criaturas extrañas.
Un colega que estudia los pulpos...
...dice que lo fascinante de los
pulpos es que "son marcianos".
Él quiso decir que...
Miren esta criatura,
bien podría ser de Marte.
Noten el cambio de color.
Es un Sepia, no es un pulpo.
Cambia de color a voluntad,
vean las ondas de color.
No son reflejos del exterior,
es algo controlado mediante
su propio sistema nervioso.
Está experimentando
un cambio de ánimo...
...y así lo comunica a otras
criaturas de su especie.
Criatura PorJúpiter.
Ni siquiera tenemos que ir al mar.
Todos son insectos.
Todos tienen la misma base
estructural en su cuerpo.
heredada de un ancestro en común,
que vivió hace 350 millones de años.

Polish: 
żyjącym okóło 350 milionów lat temu.
Wszystkie wyglądają jak owady,
ponieważ odziedziczyły te cechy.
Wszystkie mają głowę, tułów i odwłok,
który w tym wypadku jest niezmiernie
wydłużony, żeby wyglądać jak patyk.
Tutaj to samo ciało jest spłaszczone
na tym stworzeniu;
znowu widzimy głową, tułów, odwłok,
trzy pary odnóży, czułki, skrzydła.
Tutaj są motyle, z tą samą
podstawową budową ciała,
ukształtowaną i rozciągniętą do
różnych potrzeb.
Ale zasadniczo jest to ten sam kształt.
Nigdy nie otrząsnęły się w pełni z
wpływów przodków.
Ale mówimy tutaj o otrząśnięciu się ze
znieczulenia usypiającej swojskości.
lnnym sposobem osiągnięcia iluzji
zbudzenia się na odległej planecie
jest skurczenie się i wybranie w inny
rodzaj podróży,
na znacznie mniejszą skalę niż ta, do
której jesteśmy przyzwyczajeni.
To jest roztocz.
Ten rodzaj spotykacie często w
dywanach w domu, ale nie wiecie o
tym.

Spanish: 
Todos tienen aspecto de insectos,
porque heredaron esos atributos.
Tienen cabeza, tórax y abdomen.
Aquí es muy alargado
para semejar un palo.
Acá el cuerpo es aplanado,
Otra vez la cabeza, tórax, abdomen,
tres pares de patas, antenas, alas.
Aquí las mariposas.
La misma estructura básica,
estirada y estrechada
en formas diversas,
pero en esencia, la misma forma.
No se han sacudido de su
influencia ancestral.
Hablábamos sobre cómo
sacudirnos del letargo cotidiano.
Otra forma de lograr la ilusión de
despertar en un lejano planeta,
es disminuyendo de tamaño,
para emprender un viaje...
...a una escala mucho menor de
la que estamos acostumbrados.
Éste es un ácaro del polvo.
Usualmente lo encuentras
en la alfombra de tu casa...
...pero no lo ves.

French: 
Ils ressemblent tous à des insectes car ils ont hérité de ces attributs.
Ils ont tous une tête, un thorax, un abdomen et, dans ce cas-ci
il est très étiré et ressemble à un bâton.
Ici, le même type de corps est écrasé dans cet insecte, encore la tête, le thorax et l’abdomen,
trois pairs de pattes, des antennes, des ailes.
Ici, des papillons – le même plan de corps, tiré et étiré, transformé en de formes différentes.
Mais à la base, la même forme.
Ils ne se sont jamais vraiment débarrassés de l’influence de leurs ancêtres.
Mais nous parlions de nous débarrasser de l’anesthésie qu’est notre familiarité soporifique.
Une autre façon d’atteindre l’illusion de nous réveiller sur une autre planète est de réduire notre taille,
de faire un voyage bien différent, vers une échelle beaucoup plus petite que celle dont nous avons l’habitude.
Voici un acarien domestique.
C’est la sorte de chose que vous rencontrez souvent dans les tapis de votre propre maison sans le savoir.

English: 
They all look like insects, because they've inherited those attributes.
They all have a head, a thorax, an abdomen, and, in this case,
it's enormously elongated, to look like a stick.
Here, the same body is flattened out in this bug, again the head, thorax, abdomen,
three pairs of legs, antennae, wings.
Here, butterflies. The same basic body plan, pulled and stretched, kneaded into different shapes.
But, basically, the same shape.
They've never quite shaken off their ancestral influence.
But, we were talking about shaking off our anesthetic of soporific familiarity.
And, another way to achieve the illusion of waking up on a distant planet is to shrink ourselves,
to go on a different kind of journey, to a much smaller scale than we're used to.
This is a dust mite.
It's the sort of thing that you've met often in the carpets of your own home, but didn't know it.

Spanish: 
Está sumamente magnificado por
este microscopio electrónico.
Lo usaremos como un telescopio...
...apuntando hacia un
lejano planeta.
Así de exóticas son las
imágenes que permite ver.
Creo que tenemos un voluntario...
...para manejar el microscopio.
- ¿Tu nombre?
- Louise.
Asiento, Louise.
En la pantalla tenemos
lo que parece una jungla,
supongamos que es la selva
de otro planeta.
¿Sabes mover la perilla
para navegar?
¿Sabes utilizar el zoom?
Alejémonos para ver cómo
es esta jungla.
Vamos lentamente.
Hay unos curiosos objetos redondos.
Avancemos.
Dos sectores de objetos redondos.
Sigue.
Estamos viendo
la cabeza de un mosquito.
Allí están los ojos compuestos,

English: 
It is hugely magnified by an instrument like this, which is a scanning electron microscope.
And we can use the scanning electron microscope
just as though it was a telescope pointing at some distant planet,
so strange are the sights that it shows us.
I think we have a volunteer there to work the electron microscope.
Now, your name is? [Girl] Louise. [Richard Dawkins] Louise.
Do sit down, Louise. Now, on the screen at the moment we have what looks like a jungle,
we can think of this as a jungle on another planet.
Now, you know how to work the joystick and navigate around, you also know how to zoom out and in.
What about zooming out, and seeing what this jungle really is?
Okay, let's go slowly, now. There are some curious rounded objects there. Go further.
Two little patches of rounded objects. Go further. Go on.
Right, now, I think what we're seeing is the head of a mosquito.

French: 
Il est énormément magnifié par un instrument comme celui-ci, un microscope à balayage électronique.
Nous pouvons employer le microscope à balayage électronique
et les choses qu’il nous permet de voir sont si étranges
qu’on pourrait penser qu’il s’agit d’un télescope dirigé vers une planète distante.
Je pense que nous avons un volontaire pour manipuler le microscope électronique.
Quel est votre prénom? Louise.
Asseyez-vous, Louise. Donc, en ce moment sur l’écran nous avons ce qui ressemble à une jungle,
que nous pouvons considérer comme une jungle sur une autre planète.
Vous savez manipuler le manche et diriger l’appareil, vous savez également comment effectuer un zoom avant.
Que diriez-vous d’effectuer un zoom arrière et de voir ce qu’est vraiment cette jungle?
Ok, allons plus doucement. Il y’a là-bas des objets curieux, un peu arrondis.
Deux petites zones contenant des objets arrondis. Allez plus loin. Allez-y.
Bon, maintenant, je pense que ce que l’on voit est la tête d’un moustique.

Polish: 
To jest niezmierne powiększenie przy
pomocy takiego instrumentu,
jakim jest mikroskop elektronowy
skaningowy.
Możemy użyć mikroskopu
elektronowego tak,
jakby to był teleskop nakierowany na
jakąś odległą planetę,
tak dziwne są widoki, które nam
pokazuje.
Myślę, że mamy tu ochotnika do
operowania mikroskopem
elektronowym.
A jak ci na imię?
Louise.
Usiądź, proszę, Louise.
W tym momencie mamy na ekranie
coś, co przypomina dżunglę,
możemy o tym myśleć jako o dżungli
na innej planecie.
Wiesz, jak pracować drążkiem
sterowniczym, żeby poruszać się
wokół,
wiesz także, jak robić najazd i odjazd.
Może odjedziemy i zobaczymy, czym
ta dżungla jest w rzeczywistości.
W porządku, rób to powoli.
Tu są dziwne okrągławe przedmioty.
ldź dalej.
Dwa nieduże płaty okrągławych
przedmiotów.
ldź dalej. Dalej. Dobrze.
Myślę, że to, co widzimy to głowa
komara.

French: 
Voici les yeux en facettes, pleins de facettes de chaque coté.
Au centre se trouvent les bases des antennes. Faites un zoom arrière.
Voilà la tête en entier;
on peut voir toute la tête ronde avec les bases des antennes
et les yeux à facettes.
Maintenant, peut-être pourrions-nous naviguer vers un insecte différent.
Oui, la machine a été préprogrammée afin de se déplacer automatiquement vers une autre partie de cet étrange paysage.
Et je pense que l’on verra bientôt autre chose dans une minute. Qu’est ce que c’est que ça?
On dirait une autre jungle. Déplaçons nous un peu autour et découvrons ce que c’est.
Je ne vois rien pour l’instant. Attendez une minute,
faisons un zoom arrière et nous saurons si nous nous pouvons mieux voir. Encore. Encore.
Oh, ça commence a ressembler à quelque chose. On dirait une paire d’ailes, vers la gauche, non?

Polish: 
Tu są oczy złożone, mnóstwo różnych
faset oczu złożonych po obu stronach.
W środku są nasady czułek.
Odjedź jeszcze dalej. l jeszcze.
A tu jest cała głowa.
Możecie zobaczyć całą, okrągłą głowę
z nasadami czułek
i okrągławymi, oczyma złożonymi z
wszystkimi fasetami.
Teraz może popatrzymy na innego
owada.
Tak, ta maszyna została z góry
zaprogramowana,
żeby przejść teraz do innej części tego
dziwnego krajobrazu.
l mam nadzieję, że za chwilę
zobaczymy coś innego.
Wygląda jak jeszcze jedna dżungla.
Pooglądajmy to więc i zbadajmy, co to
jest.
Jeszcze niczego nie widzę.
Chwileczkę, zobaczmy to,
zobaczmy, czy będzie lepiej widać.
Jeszcze raz.
Jeszcze raz.
To zaczyna na coś wyglądać.
Myślę, że to para skrzydeł, na lewo,
prawda?

Spanish: 
las facetas de sus ojos
a cada lado.
En el medio está la base
de las antenas.
Alejar más.
Ahí está la cabeza completa,
se ven las antenas y los ojos con
todas sus facetas diferenciadas.
Busquemos un insecto diferente.
La máquina ha sido programada para
desplazarse por este extraño lugar.
Espero que logremos ver algo más.
Parece otra jungla.
Exploremos más.
Aún no veo nada.
Alejemos el zoom,
quizá podamos ver mejor.
Otra vez...
Ahí distingo algo.
Creo ver un par de alas
a la izquierda.

English: 
There are the compound eyes, lots of different facets of the compound eyes on either side.
In the middle are the sockets of the antennae. Zoom out further.
And again. And there's the whole head;
you can see the whole round head with sockets for the antennae
and the rounded compound eyes, with all the different facets.
Now, perhaps we could navigate to a different insect.
The machine has been pre-programmed to move to a different part of this strange landscape.
And I hope we are going to see something else in a minute, what's this here?
Looks like another jungle. So let's move around and explore what we think it is.
I can't see anything yet. Wait a minute,
let's zoom out a bit, and see whether we can see better then. Again. Again.
Oh, that's looking like something. I think that's a pair of wings, off to the left side, isn't it?

Polish: 
Myślę więc, że to może być tułów
jakiegoś owada.
Spróbujmy przesunąć w tę stronę i
zobaczyć, co widzimy.
W drugą stronę, trochę do góry.
Tak jest dobrze.
Aaa, sądzę, że to odwłok pszczoły.
ldź dalej.
Jeszcze trochę.
Co to jest?
Wystaje coś dziwnego.
Spróbuj przesunąć to tak, żeby było w
środku.
W drugą stronę.
l kawałek do dołu.
Teraz najedź na to.
Jeszcze trochę.
W porządku. Najedź.
Myślę, że teraz masz to
zogniskowane.
Wygląda mi to na głowę czegoś
innego.
Najedź znowu.

English: 
So, I think that might be the thorax of an insect of some sort.
Let's try moving that way and see what we see. Other way.
And speed it up a little bit. That's right. Oh, that is the abdomen of a bee, I would think.
Go on. More. Now, what's that? There's something curious poking out.
Try to steer around so that's in the middle. Other way. And then down a bit.
Now zoom into it. Keep - I'll keep steering, shall I? Right, zoom in. You need a bit of focus, I think.
Can we do that? It looks to me like a head of something else. Zoom out again.

Spanish: 
Parece el tórax de algún insecto.
Exploremos más.
Hacia allá.
Apuremos un poco.
Parece el abdomen de una abeja.
Sigue.
Más
¿Qué es eso?
Algo curioso se asoma.
Tratemos de centrarlo.
Hacia allá.
Baja un poco.
Ahora hagamos zoom.
Sigue así.
Zoom ahí.
Está un poco desenfocado
¿Podemos arreglarlo?
Parece como la cabeza de...
...otra cosa.
Aleja otra vez.

French: 
Je pense que ce doit être le thorax d’une sorte d’insecte.
Essayons de nous déplacer par là-bas et découvrons ce que nous pouvons y voir. Dans l’autre sens.
Et accélérez un peu. Comme ça. Oh, c’est l’abdomen d’une abeille je pense.
Continuez, encore. Ah, qu’avons nous là? Une curieuse excroissance.
Tentez de naviguer afin qu’elle soit au centre. Dans l’autre sens. Descendez un peu,
et effectuez un zoom. Continuez… bon, je naviguerez. Bon, rapprochez-vous. Vous devez aussi focaliser, je pense.
Pouvons nous le faire? On dirait une autre tête. Faites un zoom arrière de nouveau.

French: 
En fait, ce que nous voyons là est un minuscule parasite.
Merci Louise.
C’est un minuscule parasite insecte appelé un strepsiptère qui parasite une abeille,
et ce que vous voyiez était le strepsiptère qui sortait du dessous d’une plaque blindée de l’abeille, là.
Voilà ses yeux en facettes, son corps, et ça c’est une plaque d’armure de l’abeille.
Nous avons donc effectué un voyage en utilisant le microscope à électrons
dans le monde de l’infiniment petit, ce qui est une autre façon de capter l’étrangeté de notre monde.
Encore une autre façon
est d’entrer dans notre propre corps et d’étudier les détails de notre propre structure.
Par exemple, voici une image d’un cerveau humain.
Chacune de ces choses noires est une cellule cervicale.

Polish: 
W istocie jest to maleńki pasożyt.
Bardzo dziękuję, Louise.
To jest maleńki pasożyt o nazwie
wachlarzoskrzydły,
który pasożytuje na pszczole,
a to, co widzieliście, to
wachlarzoskrzydły
wyglądający spod pokrywy ciała
pszczoły.
Tutaj są jego złożone oczy, tutaj jego
ciało,
a tu kawałek pokrywy pszczoły.
Przy pomocy mikroskopu
elektronowego skanującego
podróżowaliśmy więc do świata tak
bardzo małego,
że jest to inny sposób uchwycenia
dziwności naszego świata.
Jeszcze innym sposobem jest
wyprawa do naszych ciał
i obejrzenie szczegółowej budowy
własnych ciał.
To, na przykład, jest obraz ludzkiego
mózgu.

English: 
What that is, as a matter of fact, is a tiny parasite.
Thank you very much indeed, Louise. (applause)
It's a tiny insect parasite called a Strepsipteran, which is parasitizing a bee,
and what you saw was the Strepsipteran poking out below the armor plating of the bee, there.
There's its compound eyes, there's its body, and that is one armor plate of the bee.
So we have been on a journey using the scanning electron microscope
to the world of the very small, and that's another way of capturing the strangeness of our own world.
Yet another way
is to go into our own bodies and look at the detailed structure of our own bodies.
For example, this is a picture of a human brain.
And each of these black things is one brain cell.

Spanish: 
Estamos ante
un diminuto parásito.
Muchas gracias, Louise.
Es un minúsculo parásito
llamado estrepsíptero.
Un parásito de la abeja.
Lo que vieron,
fue al estrepsíptero...
...asomado bajo el
abdomen de la abeja.
Sus ojos...
su cuerpo...
...y esto es un segmento
abdominal de la abeja.
Hemos viajado con el microscopio
para ver el mundo de lo pequeño...
...y así lograr la sensación de
extrañeza en nuestro mundo.
Otra forma, es adentrarnos
en nuestro propio cuerpo,
y observar su detallada estructura.
Por ejemplo, esto...
Es la imagen de un cerebro humano.
Estas cosas negras
son células cerebrales.

Polish: 
A każda z tych czarnych rzeczy to
jedna komórka mózgowa.
Możecie zobaczyć, ile ich jest.
A widoczny tutaj jest tylko mały ułamek
ich samych
i oszałamiającego lasu powiązań
między nimi.
Całkowita długość komórek
nerwowych ludzkiego mózgu,
ułożonych jedna za drugą,
osiągnęłaby obwód Ziemi.
Nie jeden raz, ale 25. krotny.
Chociaż to samo w sobie nie jest
interesującym faktem,
to gdybyście to rzeczywiście zrobili
i wysłali informację z jednego końca
tego olbrzymiego nerwu do drugiego,
zabrałoby okóło 6 lat, żeby dostała się
na drugi koniec nerwu.
To co naprawdę imponuje w układzie
nerwowym,
to nie jest sama liczba elementów, ale
ich powiązania.
Złożoność powiązań naprawdę budzi
podziw.
Tutaj mamy tylko 4 lub 3 komórki
nerwowe,
a to są powiązania między nimi.
Jest okóło 2000 kabli łączących każdą
komórkę nerwową do innych komórek.

French: 
Vous pouvez constater combien il y en a – seule une infime partie est visible ici –
et la forêt stupéfiante de connexions entre eux.
La longueur totale de cellules cervicales, si elles étaient placées bout à bout,
ferait le tour de la Terre, pas une seule fois, mais 25 fois.
Bon, en soi ce n’est pas un fait si extraordinaire. Par exemple
l’envoi d’un message d’un bout à l’autre
de se nerf géant prendrait 6 ans.
Ce qui est vraiment extraordinaire ce n’est pas la quantité d’éléments
mais leur connectivité.
La complexité des connexions est vraiment incroyable.
Voici seulement 4 ou 3 cellules nerveuses et voici les connexions entre eux.
Il y a environ 2000 fils connectant chaque cellule à chaque autre.

English: 
You can see how many they are - there are only a tiny fraction stained to be seen here -
and the bewildering forest of interconnections between them.
The total length of nerve cells in a human brain, if laid end-to-end,
would stretch right round the circumference of the world; not just once, but 25 times.
Well, that's not in itself a very interesting fact - for one thing,
if you actually did that, and you sent a message from one end of this vast, great nerve to the other,
it would take about 6 years to get to the other end of the nerve.
What's truly impressive about the nervous system is not the sheer number of elements
but their connectedness.
The complexity of the connections is truly awesome.
Here are just 4 or 3 nerve cells and these are the connections between them.
There are about 2000 wires connecting each nerve cell to each other nerve cell.

Spanish: 
Son muy numerosas.
Aquí sólo vemos un pequeño
fragmento del total,
y el desconcertante bosque
de interconexiones entre ellas.
La longitud total de células
nerviosas en el cerebro humano...
...si se alinearan punta a punta...
...daría la vuelta al mundo,
no sólo una vez, sino 25 veces.
No es un hecho en sí
muy interesante ya que...
si se enviara un mensaje desde
un extremo de esta larga célula,
tardaría 6 años en llegar al
otro extremo del nervio.
Lo realmente impresionante
del sistema nervioso,
no es la cantidad de células
nerviosas, sino su conexión.
La complejidad de las
conexiones es asombrosa.
Aquí hay sólo 4 ó 3
células nerviosas...
...y éstas son sus conexiones.
Hay más de 2.000 cables...
...conectando las células
nerviosas entre sí.
El número total de conexiones...

French: 
Donc le nombre total de connexions dans le cerveau doit être environ 200 millions de millions.
Pour comparer,
si nous considérons que chacune de ces connexions est équivalente à une unité logique d’un ordinateur,
ceci donne au cerveau environ 10 millions de fois de plus d’unités logiques qu’un ordinateur de bureau typique.
Les cerveaux sont impressionnants à cause de la quantité et des cellules et des connexions,
mais il existe pleins d’autres types de cellules dans nos corps,
et elles ont toutes le même modèle de structure interne.
Voici une cellule animale: un modèle de cellule animale typique, et ce n’est pas un simple sac de jus.
Elle est remplie de membranes, elle a une structure, une structure interne.
Chacune de ces choses bleues est une membrane.
Et chaque cellule en a en grande quantité,
de façon à ce que la surface totale de membrane dans un corps humain est environ 200 acres anglo-saxonnes,
environ 500 hectares, soit la taille d’une bonne ferme.
À quoi servent-ils? Eh bien, ils ne sont pas simplement la pour rembourrer ou ouater.
Ces membranes, dans beaucoup de cas, sont des usines chimiques –

English: 
So the total number of connections in the brain must be about 200 million million.
To put that into perspective:
if we assume that each of these connections is equivalent to one switching unit of a computer,
this gives the brain about 10 million times as many switching elements as a typical desktop computer.
Brains are impressive because of the number and connections of their cells,
but there are lots of other different kind of cells in the body,
and they all have the same basic structure inside.
This is a typical animal cell; a model of a typical animal cell, and it's not just a bag of juice.
It's filled with membranes, it has got a structure, an internal structure.
Each of these blue things here is a membrane.
And every cell has them, in large amounts, such that
the total area of membrane inside a typical human body is about 200 acres,
that's a good-sized farm.
What are they all doing? Well, they are not just sort of stuffing or folded wadding.
Those membranes, in many cases, are chemical factories:

Polish: 
A więc całkowita liczba półączeń musi
wynosić około 200 milionów.
Ustawiając to w perspektywie:
jeśli założymy, że każdemu z tych
połączeń
odpowiada jeden element
przełączający komputera
to daje mózgowi 10 milionów razy tyle
elementów,
ile ma typowy, biurowy komputer.
Mózgi są imponujące ze względu na
liczbę komórek
i połączenia między nimi,
ale w ciele jest wiele różnych rodzajów
komórek
i wszystkie ona mają tę samą
podstawową budowę wewnątrz.
Oto typowa komórka zwierzęca,
model typowej komórki zwierzęcej.
Nie jest to po prostu woreczek z
płynem.
Jest wypełniona błonami, ma
strukturę, wewnętrzną strukturę.
Każda z tych niebieskich rzeczy tutaj
to błona.
A każda komórka ma ich tak dużą
ilość,
że całkowita powierzchnia błony
wewnątrz typowego ciała ludzkiego
wynosi około 80 hektarów, a to jest
całkiem spore gospodarstwo.
Co one wszystkie robią?
Nie są po prostu rodzajem wypełnienia
czy złożonymi częściami.

Spanish: 
...se calcula es de 200
millones de millones.
Para ponerlo en perspectiva:
si cada conexión fuese equivalente
a un switch de ordenador,
el cerebro tendría...
...10 millones de switch más que
un típico ordenador de escritorio.
El nº de células cerebrales y sus
conexiones es impresionante,
pero hay muchos otros
tipos de células en el cuerpo,
y todas tienen la misma
estructura interna.
Éste es el modelo típico
de una célula animal.
No es una bolsita de jugo.
Su estructura interna está
llena de membranas.
Estas piezas azules
son membranas.
Cada célula las tiene
en grandes cantidades.
El área total de membranas
dentro de nuestro cuerpo...
...es equivalente a 80 hectáreas.
Un gran terreno.
¿Qué hacen todas ellas?
Pues no sólo sirven de relleno.
En muchos casos, fabrican químicos,

French: 
surtout ceux dans ces corps, appelés mitochondries.
Les corps oranges, par ici.
Ils sont faits de membranes,
et dans ces membranes, dans chaque partie de ces membranes, des réactions chimiques ont lieu.
Ce sont des usines chimiques.
Voici une carte de chaque réaction chimique de chaque cellule.
C’est à ce point complexe que nous en restons stupéfaits.
Chacune de ces flèches est une réaction chimique.
Mais tout ça, toutes ses réactions, ont lieu
dans les membranes de chaque mitochondrie dans chacune de vos cellules.
Et le nombre de mitochondries dans lesquelles ces choses ont lieu
est tel que si vous placiez toutes vos mitochondries bout à bout
ils feraient le tour de la Terre pas une, ni 25, mais bien 2000 fois.

Polish: 
Te błony w wielu wypadkach są
fabrykami chemicznymi.
Szczególnie te, w tych urządzeniach
zwanych mitochondriami.
Te pomarańczowe, tutaj.
Zrobione są z błon i w tych błonach,
w każdym kawałku tych błon dokonują
się reakcje chemiczne.
To są fabryki chemiczne.
To jest mapa reakcji chemicznych w
każdej komórce.
Są zadziwiająco skomplikowane,
oszałamiająco skomplikowane.
Każda z tych strzałek to jedna reakcja
chemiczna.
A przecież to wszystko dzieje się bez
przerwy wewnątrz błon
w każdym mitochondriom, w każdej
komórce naszych ciał.
A liczba mitochondriów, w których to
dzieje się bez przerwy,
jest taka, że gdyby położyć wszystkie
mitochondria
jednego człowieka obok siebie
sięgnęłyby dokóła świat nie raz, nie 25
razy, ale 2 tysiące razy.

English: 
particularly the ones in these bodies, called mitochondria.
The orange ones here.
They are made of membrane,
and in those membranes, in every bit of those membranes, is going on chemistry.
They are chemical factories.
This here is a map of the chemical reactions in every cell.
Mindbogglingly complicated, stupefyingly complicated.
Every one of these arrows is one chemical reaction.
Yet all of that, all of that is going on all the time
inside the membranes of every mitochondrion in every cell in you.
And, the number of mitochondria in which that is going on, all the time,
is such that if you laid all your mitochondria end to end
they would go round the world not once, not 25 times, but 2000 times.

Spanish: 
en especial las de las mitocondrias.
Las naranjas.
Están hechas de membrana,
y en cada pieza se lleva
a cabo un proceso químico.
Son fábricas de químicos.
Éste es un mapa de
las reacciones químicas...
...de cada célula.
Extraordinariamente complejo.
Cada una de estas flechas
es una reacción química.
Todo esto...
está ocurriendo todo el tiempo,
dentro de las membranas
de cada mitocondria,
en cada célula que hay en ti.
Y el número de mitocondrias
en que esto ocurre...
es tan grande, que si alinearas
todas tus mitocondrias a lo largo,
no sólo darían la vuelta al
mundo 1 vez, ni 25 veces...
...sino que 2.000 veces.

French: 
Dans le noyau d’une cellule, en plein cœur, se trouve l’ADN,
la molécule magique, la molécule de la vie, la molécule la plus importante du monde.
Cette molécule véhicule l’information concernant la construction d’un corps de génération en génération.
La quantité totale d’information est telle que
chaque occasion où vous mangez du steak,
vos dents détruisent
l’équivalent d’un milliard de copies de l’Encyclopédie Brittanica.
Un exemple du genre de destruction que vous pouvez effectuer avec vos dents!
L’hémoglobine est la molécule qui transporte l’oxygène dans le sang.

Polish: 
W jądrze komórki, w samym środku,
jest DNA.
DNA - magiczna cząsteczka,
cząsteczka życia,
najważniejsza cząsteczka na świecie.
Ta cząsteczka z pokolenia na
pokolenie
przekazuje informację o tym, jak
zbudować ciało.
Całkowita ilość informacji jest taka, że
gdybyście zjedli kotlet,
kiedy jecie kotlet, za każdym razem,
gdy to robicie,
wasze zęby miażdżą, szatkują
odpowiednik biliona kopii
Encyclopedia Britannica.
To jest rodzaj zniszczenia, jakiego
potrafimy dokonać zębami.
Hemoglobina jest cząsteczką niosącą
tlen we krwi.
Spójrzcie, jej kształt jest
skomplikowany,

Spanish: 
En el núcleo de la célula,
justo en el centro...
está el ADN.
El ADN es la molécula
mágica de la vida,
la más importante del mundo.
Transmite la información,
generación tras generación,
sobre cómo construir un cuerpo.
La suma total de información
es tan grande que...
cuando comes un bistec,
en cada mordida...
tus dientes mastican el
equivalente a...
...mil millones de copias
de la Enciclopedia Británica.
Podría ser dañino para
tus dientes.
La hemoglobina es la molécula que
transporta el oxígeno en la sangre.
Su forma es complicada...

English: 
In the nucleus of the cell, right in the center, is the DNA.
The DNA, the magic molecule, the molecule of life, the most important molecule in the world.
That molecule conveys the information from generation to generation about how to build a body.
The total amount of information is such that,
if you were to eat a steak,
every time you do it your teeth are mangling, are shredding
the equivalent of a billion copies of the Encyclopedia Britannica.
That's the kind of destructive work you can do with your teeth!
Hemoglobin is the molecule that carries oxygen in the blood;

Polish: 
bardzo skomplikowany.
Zadziwiające jest to, że ten kształt się
ciągle powtarza,
we wszystkich tych różnych
cząsteczkach.
Można myśleć o cząsteczce
hemoglobiny
jako o ciężarówce przewożącej tlen.
Każda cząsteczka hemoglobiny jeździ
wokół,
wioząc tlen z jednej części ciała do
drugiej.
To jest pojazd do przewożenia tlenu.
Ale tutaj mam tylko sześć małych
ciężarówek.
Zadziwiająca z hemoglobiną jest ich
liczba w krwioobiegu - nie sześć,
ale sześć tysięcy milionów milionów
milionów.
Wszystkie są bardzo skomplikowane,
wszystkie wyglądają jak ta,
wszystkie wyglądają dokładnie tak
samo.
l przez cały czas w krwioobiegu
ulegają zniszczeniu
i tworzą się nowe w tempie 400
milionów milionów w każdej
sekundzie.

English: 
you can see it, the shape of it is complicated, it is very complicated.
And what's remarkable about it
is that the same shape is going on all the time in all the different molecules.
You can think of a hemoglobin molecule as rather like a truck for carrying oxygen.
Each hemoglobin molecule drives around carrying oxygen from one part of the body to another.
It's a vehicle for carrying oxygen. But, I have just got six little trucks here.
What's remarkable about hemoglobin is that the number of them in your bloodstream is
not just six, it is six thousand million million million.
And they're are all very complicated, they all look like that,
they all look exactly the same as each other.
And they are all being destroyed and new ones being created, all the time in your blood,
at a rate of 400 million million every second.
Another way to shake off the anesthetic of familiarity,

Spanish: 
...muy compleja.
Y la misma forma se repite todo
el tiempo, en todas las moléculas.
Las hemoglobinas son como
camiones que transportan oxígeno.
Cada molécula de hemoglobina
viaja transportando oxígeno...
...desde una parte del cuerpo a otra.
Es un vehículo para
el transporte de oxígeno.
Pero aquí hay sólo 6 camioncitos.
Lo impresionante es que el número
de hemoglobinas en la sangre...
...no es 6, sino que 6.000 millones
de millones de millones.
Todas son muy complejas
y se parecen a ésta,
todas tienen el mismo aspecto.
Y están muriendo y naciendo
todo el tiempo en tu sangre,
a un ritmo de...
400 millones de millones
cada segundo.
Otra forma de sacudirse
el letargo rutinario,

French: 
Vous pouvez le constater, elle a une forme complexe, très complexe.
Et ce qui est remarquable
est que cette forme est reproduite tout le temps dans pleins de différentes molécules.
On peut penser à l’hémoglobine comme un camion transportant de l’oxygène.
Chaque molécule d’hémoglobine circule en transportant de l’oxygène d’une partie du corps à une autre.
C’est un véhicule de transport d’oxygène. Mais ici je n’ai que six petits camions.
Ce qui est extraordinaire c’est que le nombre de molécules d’hémoglobine dans notre sang
n’est pas six mais six mille millions de millions de millions.
Chacune est très complexe et elles ressemblent toutes à ça,
sont toutes identiques les unes aux autres
et, en tout moment, dans votre sang, elles sont détruites et crées
au rythme de 400 millions de millions par seconde.
Une autre manière de se débarrasser de l’anesthésie de l’accoutumance,

Polish: 
lnnym sposobem otrząśnięcia się ze
znieczulenia swojskością,
innym sposobem doświadczenia
czegoś podobnego
do wyprawy na inną planetę, jest inny
rodzaj podróży,
w czasie, w przeszłość na naszej
własnej planecie.
Najlepszym sposobem zrobienia tego
byłaby maszyna czasu,
ale nawet Dyson i Royal lnstitution nie
potrafią
postawić przed nami maszyny czasu,
musimy więc posłużyć się
skamielinami.
Jedną z najtrudniejszych rzeczy do
zrozumienia w kwestii skamielin,
takich jak ten trylobit, jest to, jak są
stare.
Nie możecie mieć żadnego pojęcia jak
stare jest to zwierzę.
Na wypadek, gdyby to brzmiało
protekcjonalnie, przeformułuję to.
Ja nie mogę mieć żadnego pojęcia, jak
jest stare.
Mogę wam powiedzieć słowami jego
wiek.
Liczy sobie okóło 500 milionów lat, być
może trochę więcej.
Ale powiedzieć słowami i zrozumieć co
to znaczy, to dwie różne rzeczy.
Nasze mózgi wyewoluowały do
rozumienia
skali czasowej długości naszego życia.
Rozumiemy sekundy, minuty, dni,
tygodnie, lata.

French: 
de vivre quelque chose ressemblant à la visite d’une autre planète,
est de faire un autre type de voyage: dans le passé de notre propre planète.
La meilleure façon de faire ceci est d’employer une machine à voyager dans le temps.
Mais même Bryson Gore et la Royal Institution ne peuvent nous en fournir,
nous devons donc nous servir de l’étude de fossiles.
Une des choses les plus difficiles à saisir sur les fossiles tels que ce Trilobite est leur age.
Vous n’avez aucune conception de l’age de cet animal.
Si cela vous semble dédaigneux, permettez moi de répéter. Je ne peux concevoir leur age non plus.
Je peux vous le dire avec des mots: c’est vieux d’environ 500 millions d’années, peut-être un peu plus.
Mais vous le dire avec des mots et réellement comprendre cet age sont deux affaires différentes.
L’évolution a rendu nos cerveaux capables de comprendre les échelles de temps de nos propres vies.
Nous pouvons comprendre les secondes, les minutes, les jours, les mois, et les années – nous pouvons même comprendre les siècles.

Spanish: 
y de vivir una experiencia como
la de viajar a otro mundo,
es emprender otro viaje,
retrocediendo en nuestro
tiempo geológico.
Sería ideal contar con una
máquina del tiempo,
pero ni la Royal Institution
nos pudo facilitar una,
así que recurriremos a los fósiles.
Lo más difícil de entender acerca
de los fósiles como este trilobite...
...es su antigüedad.
La antigüedad de ese animal está
más allá de vuestra comprensión.
Si parezco presumido,
quisiera agregar que...
...yo tampoco puedo
dimensionar su antigüedad.
Puedo decir su edad
con palabras...
tiene 500 millones de años,
o quizá más.
Decir su edad con palabras...
y comprender lo que significa,
es otra cuestión.
Nuestro cerebro puede comprender...
...la escala de tiempo
de nuestra propia vida.
Segundos, minutos, días,
semanas, años, incluso siglos.

English: 
another way to experience something a little bit like going to another planet,
is to go on another kind of journey - backwards in time on our own planet.
The best way to do this would be in a time machine,
but even Bryson Gore and the Royal Institution can't lay on a time machine for us,
so we have to use fossils.
One of the most difficult things to grasp about fossils like this Trilobite here, is how old they are.
You can have no conception how old that animal is.
In case that sounds patronizing, let me rephrase it. I can have no conception how old it is.
I can tell you in words how old it is: it's about 500 million years old, perhaps a bit more.
But to tell you in words and really to understand what that means, is another matter.
Our brains have evolved to comprehend the timescales of our own lifetimes.
We can understand seconds, minutes, days, weeks, years - even centuries we can understand.

English: 
When we come to millennia, thousands of years, our spines start to tingle.
Epic myths, like Homer's Odyssey, tales of the Greek gods, Zeus and Apollo and the others,
the Jewish heroes, Moses and Joshua and their god Yahweh,
the ancient Egyptians and the Sun god, Ra, these all give us an eerie feeling of immense age.
We feel that we are peering back into the mists of antiquity.
Yet, on the time scale of this fossil, those mists of antiquity don't even count as yesterday.
This is a cuneiform tablet from Mesopotamia, somewhere around the 7th century BC.
It's - let me see, my cuneiform's a bit rusty -
yes, this is a legal document on the sale of some land near Nineveh. Yes, that's right.
This, here, is another thing that gives one the same feeling.

Spanish: 
Cuando se trata de milenios,
sentimos un escalofrío en la espalda.
Los mitos épicos,
como la Odisea de Homero.
Historias de dioses griegos,
Zeus, Apolo y otros.
Los héroes judíos, Moisés,
Josué y su dios Yahvé.
Los egipcios y su dios sol Ra.
Nos dan una sensación
de antigüedad inmensa.
Como si nos internáramos en
las tinieblas de la antigüedad.
Pero en la escala de tiempo
del trilobite,
...esas fechas ni siquiera
cuentan como ayer.
Ésta es una tabla cuneiforme
mesopotámica, del siglo 7 AC.
Está un poco oxidada...
Es un documento sobre la venta
de unos terrenos cerca de Nínive.
Este objeto nos produce
la misma sensación.
Es la máscara de un guerrero
de la edad de bronce,

French: 
Lorsque nous pensons aux millénaires, des milliers d’années, nous sommes émus.
Des mythes épiques, comme l’Odyssée d’Homère, les histoires des dieux grecs Zeus et Apollon et les autres,
les héros juifs Moise et Jushua et leur dieu Yahvé,
les Égyptiens de l’Antiquité et leur dieu du soleil Ra; tous nous procurent une sensation surnaturelle d’un âge immense.
Nous avons la sensation de regarder dans les brumes de l’antiquité.
Malgré cela, sur l’échelle de temps de ce fossile, ces brumes de l’antiquité ne sont mêmes pas hier.
Voici une tablette cunéiforme de la Mésopotamie, datant d’autour du 7ème siècle avant notre ère.
C’est – voyons, mon cunéiforme est un peu rouillé –
oui, c’est un document officiel sur la vente de terres près de Niniveh. Oui, c’est ça.
Voici une autre chose qui crée le même sentiment.

Polish: 
Rozumiemy także stulecia.
Kiedy dochodzi do tysiącleci, mrówki
zaczynają chodzić nam po plecach.
Epickie mity, takie jak Odyseja
Homera, opowieści o greckich bogach:
Zeusie i Apollo i wszystkich innych,
żydowscy bohaterzy: Mojżesz i Jozue
i ich Bóg, Jahwe, starożytni Egipcjanie
i ich bóg-Słońce Ra,
wszystko to wzbudza niesamowite
uczucie niesłychanego już wieku.
Czujemy, że spoglądamy wstecz w
mroki starożytności.
A przecież na skali czasowej tej
skamieliny
starożytność nie liczy się nawet jak
dzień wczorajszy.
To jest tabliczka z pismem klinowym z
Mezopotamii,
z około 7 wieku przed Chrystusem.
To jest - moja znajomość pisma
klinowego nieco zardzewiała - tak,
to dokument prawny o sprzedaży
ziemi pod Niniwą.
Tak, zgadza się.
Tutaj jest inna rzecz, która wzbudza to
samo uczucie.

Polish: 
To jest maska wojownika z epoki
brązu,
wykopana w zeszłym stuleciu przez
słynnego
XlX wiecznego archeologa
Schliemanna.
Powiedział on : "Patrzyłem w twarz
Agamemnona".
W rzeczywistości nie jest to twarz
Agamemnona, ale on tak myślał.
l dla niego to był sposób przeżycia
czci,
czci dla niesłychanego wieku tej
maski.
Czuł się jakby podróżował wstecz do
mroków starożytności.
Spróbujmy zrozumieć, jak stare są te
rzeczy w rzeczywistości,
a potem umieścić naszego trylobita na
tej samej skali.
Przyjmę jeden krok za 1000 lat.
Zacznę w czasie pierwszego Bożego
Narodzenia.
Ta mała broszka tutaj datuje się z
czasów pierwszego Bożego
Narodzenia,
Ta mała broszka tutaj datuje się z
czasów pierwszego Bożego
Narodzenia,
rok 0 przed Chrystusem.
Jeśli zrobię jeden krok, znajdę się
1 000 lat przed Chrystusem,
mniej więcej w czasie tabliczki, na
którą właśnie patrzyliśmy,
mniej więcej w czasie króla Dawida.
Kolejny krok, 2000 lat przed
Chrystusem

English: 
This is a bronze age warrior's mask which was dug up in the last century
by a famous 19th century archaeologist, Schliemann.
And he said: "I have gazed upon the face of Agamemnon".
As a matter of fact, it wasn't the face of Agamemnon, but he thought it was.
And, to him, that was his way of being awed, awed at the immense age of it.
He was feeling himself going back through those mists of antiquity.
Let's try to get a feel how old things really are,
and then try to fit our Trilobite onto the same scale.
I am going to take one pace to represent 1000 years,
and I'm going to start at the time of the first Christmas.
So, this little broach here dates from the time of the first Christmas, 0 BC.
If I take one pace I am back at 1000 BC,
about the time of the tablet that we have just been looking at, about the time of King David.

French: 
C’est le masque d’un guerrier de l’Age de Bronze déterré au siècle dernier
par un archéologue réputé du 19ème siècle, Schliemann.
Il en dit « j’ai contemplé le visage d’Agamemnon ».
En fait, ce n’était pas le visage d’Agamemnon, mais lui pensait que si.
Et pour lui, c’était sa façon d’exprimer son admiration devant l’extrême ancienneté de l’objet.
Il se sentit transporté dans les brumes de cette antiquité.
Essayons de sentir l’âge des choses,
et essayons ensuite de placer notre Trilobite sur la même échelle.
Je vais considérer qu’un pas représente un millénaire,
et je commencerai au temps du premier Noël.
Donc, cette broche là date du temps du premier Noël, l’an 0.
Si je fais un pas je suis en l’an 1000 avant notre ère,
environs l’époque de la tablette que l’on vient de voir, à peu près l’époque du Roi David.

Spanish: 
desenterrada en el siglo 19 por el
famoso arqueólogo, Schliemann,
quien exclamó:
"He visto el rostro de Agamenón".
No era el rostro de Agamenón,
pero él lo manifestó así,
...reverenciando poéticamente
aquella legendaria antigüedad.
Se vio transportado hacia las
tinieblas de la antigüedad.
Tratemos de entender
la antigüedad del tiempo,
y luego situar nuestro trilobite
en la misma escala.
Cada paso representará 1.000 años.
Comenzaré en el día de la
primera Navidad.
Ésta pequeña broca,
data del siglo 0 AC.
Al dar otro paso, estoy
en el año 1.000 AC,
el tiempo de la tabla cuneiforme,
en la época del Rey David.
Otro paso, el 2.000 AC,

Spanish: 
Un hacha de la edad de bronce.
Otro paso, el año 3.000 AC,
tiempo previo a la construcción
de las pirámides Egipcias.
Otro paso,
una pieza de cerámica,
4.000 AC.
El arzobispo Usher fijó este año
como el inicio del mundo...
...con Adán y Eva.
Pero apenas hemos comenzado...
hay un largo camino por recorrer.
Al caminar de un extremo
a otro de esta mesa verde...
...retrocedimos hasta el 4.000 AC.
Aquí tenemos un Homo habilis.
Ella, o alguien parecido a ella,
es nuestro antepasado directo.
Vivió hace 2 millones
de años atrás.
Para volver a su tiempo,
necesitaríamos recorrer
en la misma escala de pasos...
...cerca de 2 Km
¡un largo camino!
Tenemos más retratos de
algunos ancestros.
Los llamaré en orden.

Polish: 
i mamy czas tej siekiery epoki brązu.
Kolejny krok, 3000 lat przed
Chrystusem,
mniej więcej w czasie tuż przed
zbudowaniem piramid w Egipcie.
Kolejny krok, ten kawałek ceramiki,
4000 lat przed Chrystusem,
mniej więcej czas wyliczony przez
arcybiskupa Uchera
na początek świata i na Adama i Ewę.
Ale zaledwie zaczęliśmy.
Mamy jeszcze długą drogę przed
sobą.
Przechodząc z jednego końca zielonej
ławy do drugiego,
przeszliśmy do roku 4000 przed
Chrystusem.
To jest Homo habilis.
Ona czy ktoś bardzo do niej podobny
jest naszym bezpośrednim przodkiem.
Żyła 2 miliony lat temu.
Żeby dojść do jej czasu na tej samej
skali,
trzeba maszerować 2 kilometry.
Dość daleka droga.
Mamy tutaj więcej portretów przodków.
Będę je wywoływał po kolei.

English: 
Another pace, 2000 BC and this bronze age axe head.
Another pace, 3000 BC, about the time just before the building of Egyptian pyramids.
Another pace, this piece of pottery, 4000 BC, about the time
when Archbishop Usher calculated the beginning of the world and Adam and Eve.
But we've hardly started yet. We've a long way to go.
Walking from one side of the green bench to the other, we've gone back to 4000 BC.
This is Homo habilis. She, or someone very like her, is our direct ancestor.
She lived 2 million years ago.
To get back to her time, you would need, on the same scale of pacing,
to go about 2 kilometers. Quite a long way.
Now, we've got some more ancestral portraits, and I'm going to call them up in order.

French: 
Encore un pas, l’an -2000, et cette tête de hache de l’Age de Bronze.
Encore un pas, l’an -3000, à peu près l’époque juste avant la construction de pyramides égyptiennes.
Encore un pas, cette pièce de poterie, -4000, à peu près l’époque
que l’archevêque Usher calcula comme étant le début du monde et l’époque d’Adam et Eve.
Mais nous venons à peine de commencer, il nous reste un long chemin à parcourir.
En parcourant la distance du banc vert, nous nous sommes rendus jusqu’à l’an 4000 avant notre ère.
Voici un Homo habilis. Elle, ou quelqu’un lui ressemblant, est notre ancêtre directe.
Elle à vécu il y a deux millions d’années.
Pour remonter vers son époque, il faudrait marcher
environ deux kilomètres. Une bonne distance.
Bon, nous avons quelques autres portraits d’ancêtres, et je vais les appeler dans l’ordre.

Spanish: 
Quien tiene al Australopithecus,
por favor, póngase de pié.
Gracias.
Es un Australopithecus.
Probablemente es un ancestro
directo de éste.
Vivió hace 3 millones de años atrás.
Tendríamos que caminar 3 Km
para llegar a su tiempo.
El siguiente, por favor.
Gracias.
Es un Ramapithecus.
No sólo es nuestro ancestro,
...sino que también el de
todos los grandes simios.
Él está a 14 Km de distancia
en nuestra escala.
El siguiente, por favor.
Gracias.
Es un primate primitivo.
Para llegar a los tiempos
de esa criatura,
tendríamos que caminar hasta
Hemel Hempstead.
El siguiente, por favor.
Un mamífero primitivo, la distancia
sería hasta Luton
Siguiente.

French: 
Donc, la personne assise derrière Australopithèque,
le premier, pourrait elle se lever? Merci. Voici Australopithèque.
Il est probablement un ancêtre directe de l’autre. Il a vécu il y a environ trois millions d’années.
Il nous faudrait marcher trois kilomètres pour atteindre son époque. Maintenant la personne suivante, s’il vous plaît.
Merci. Ca, c’est Ramapithèque, qui serait possiblement un ancêtre, non seulement de nous
mais de tous les grands singes, et il se trouve à environ 14 kilomètres sur notre échelle.
Au prochain s’il vous plaît. Merci. Ca c’est un primate primitif
et pour atteindre celui-là il faudrait marcher environ jusqu’à Hemel Hempstead pour arriver à l’age ce cette créature.
Le prochain, s’il vous plaît. Un mammifère primitif, environ vers Luton, pour la distance.

English: 
So, will the person who is standing, who's sitting behind Australopithecus,
the first one, please, stand up. Thank you. That's Australopithecus.
He is probably a direct ancestor of this one. He lived about 3 million years ago.
So we'd have to walk 3 kilometers to get to his time. Now the next person, please.
Thank you. That's Ramapithecus, that would be possibly an ancestor, not just of us,
but also of all the great apes, and he is about 14 kilometers away on our scale.
The next one, please. Thank you. That's an early primate,
you would have to walk to about Hemel Hempstead to get to the age of that creature.
The next one, please. An early mammal, about Luton, that distance.

Polish: 
Czy osoba siedząca za
australopitekiem, może wstać
pierwsza?
Dziękuję.
To jest australopitek.
Prawdopodobnie jest on przodkiem
tego.
Żył okóło 3 miliony lat temu.
Musielibyśmy więc przejść 3 kilometry,
żeby dojść do jego czasów.
Następna osoba, proszę.
Dziękuję.
To jest ramapitek,
możliwy przodek nie tylko nas ale
wszystkich małp człekokształtnych
i na naszej skali jest on w odległości
okóło 14 kilometrów.
Następny, proszę.
Dziękuję.
To jest wczesny naczelny.
Żeby dostać się do niego musielibyśmy
przejść do Hemel Hempstead,
żeby dojść do czasów tego stworzenia.
Następny proszę.
Wczesny ssak, odległość wynosi mniej
więcej do Luton.
Następny.

Spanish: 
Un animal insectívoro,
con un milpiés en sus mandíbulas.
Hasta Newport Pagnell.
El siguiente, por favor.
Aquí tenemos
un reptil "tipo mamífero",
y la distancia sería hasta
Manchester.
Siguiente.
Un anfibio...
Middlesbrough.
El siguiente.
Un pez saliendo del agua
para internarse en la tierra.
Y la distancia sería hasta
Carlisle.
Sentarse por favor,
muchas gracias.
Estos son nuestros ancestros.
Aquí tenemos al más antiguo,
tiene la misma edad
que el trilobite,
quizás ambos se encontraron.
Es un pikaia,
y para llegar hasta su tiempo,

French: 
Le prochain, un insectivore avec un petit mille-pattes dans la gueule. Peut-être, Newport Pagnell.
Prochain, s’il vous plaît. Celui-ci est un reptile mammalien primitif, et sa distance est environ Manchester.
Le prochain. Un amphibien, Middlesbrough.
Et le suivant, bon, c’est un poisson qui sort à peine de l’eau, en cours de sortir de l’eau
et allant vers la terre. Sa distance est environ Carlisle.
Et j’ai omis… veuillez vous asseoir, merci. Ce sont tous des ancêtres.
Celui-ci est le plus vieux de tous ceux que nous avons ici,
et qui a à peu près le même âge que le Trilobite. Ils auraient même pu se rencontrer.
C’est Pikaia, et pour son âge

English: 
The next one. An insectivore, with a little millipede in its jaws. Maybe, Newport Pagnell.
The next one, please. That's an early mammalian-like reptile, and its distance is about Manchester.
The next one. An amphibian - Middlesborough.
And the next. Right, that's a fish, just coming out of the water; just leaving the water,
and coming to the land. And, its distance is about Carlisle.
And I've left - do sit down, now, thank you very much. Those are all your ancestors. (applause)
This one is the oldest of all we've got here,
it's about the same age as the Trilobite that we started with; they might have met.
This is Pikaia, and in order to find its age

Polish: 
Owadożerca z małą stonogą w pysku.
Może do Newport.
Następny, proszę.
Jest to wczesny ssakopodobny gad
i odległość od jego czasów jest równa
odległości stąd do Manchesteru.
Następny.
Płaz - do Middlesborough.
l następny.
Dobrze.
To jest ryba, właśnie wychodząca z
wody,
właśnie opuszczająca wodę i
wychodząca na ląd.
Odległość do niej to mniej więcej
Carlisle.
Proszę usiąść, dziękuję bardzo.
To wszystko to wasi przodkowie.
Ten jest najstarszy ze wszystkich,
które mamy tutaj, jest mniej więcej z
tego samego okresu co trylobit,
od którego zaczęliśmy.
Może się spotkali.
To jest Pikaia i żeby dojść do jej czasu,

English: 
you would have to slog it out all the way from here to Glasgow.
And, remember that our perception of historical time, back to the mists of antiquity,
is a couple of paces across this green table.
And, even with Pikaia, we have not finished.
Because there are lots and lots of ancestors before Pikaia.
If we go back to the origin of life, to the first bacteria,
we are going back three and a half thousand million years.
And, in order to pace our way back to that age,
we would have to march all the way from here to Moscow.
These are the sorts of ages that we have to understand,
if we're going to understand evolution, and our brains are not equipped to do so.
When we were looking at our ancestors around there, we could be misled,
because it gives the idea that evolution is marching inexorably towards a climax;
the climax being, of course, us.
And that's not the way it was.

French: 
il vous faudrait marcher d’ici à Glasgow.
Et, n’oubliez pas que notre perception du temps historique, vers l’antiquité,
ne représente ici que quelques pas dans cette pièce.
Et même avec Pikaia, nous n’avons pas terminé.
Car il existe une immense quantité d’ancêtres avant Pikaia.
Si nous remontons aux origines de la vie, aux premières bactéries,
nous voyageons trois et demi milliers de millions d’années.
Afin de représenter ceci sur notre échelle,
il faudrait marcher d’ici à Moscou.
Voici donc les échelles d’âge que nous devons tenter de comprendre
afin d’étudier l’évolution et nos cerveaux ne sont pas équipés pour une telle entreprise.
Lorsque nous regardons nos ancêtres, nous pourrions nous tromper
car cela donne l’impression que l’évolution avance inexorablement vers un point culminant,
ce point étant, bien entendu, nous.
Mais ça ne se passa pas ainsi.

Polish: 
musielibyście przebrnąć całą drogę
stąd do Glasgow.
l pamiętajcie, że nasze postrzeganie
czasu historycznego,
aż do mroków starożytności, to dwa
kroki wzdłuż zielonej ławy.
A nie skończyliśmy także przy Pikai.
Bo przed Pikaią jest mnóstwo
przodków.
Jeśli cofniemy się do początków życia,
do pierwszej bakterii, przejdziemy 3,5
miliarda lat.
A żeby przejść krokami do tego
okresu,
musielibyśmy maszerować całą drogę
stąd do Moskwy.
To jest rodzaj wieku, który musimy
zrozumieć,
jeśli mamy zrozumieć ewolucję.
A nasze mózgi nie są do tego
wyposażone.
Kiedy patrzyliśmy tam na naszych
przodków,
mogliśmy być wprowadzeni w błąd,
bo nasuwa to myśl,
że ewolucja nieuchronnie maszeruje ku
szczytowi,
a tym szczytem, oczywiście, jesteśmy
my.

Spanish: 
habría que caminar
de Londres a Glasgow.
Recuerda que nuestra común
percepción de los eventos históricos,
abarca sólo un par de pasos
a través de esta mesa verde.
Y con el pikaia no hemos terminado.
Hay muchísimos
ancestros previos al pikaia.
Si volvemos al origen de
la vida, a la primera bacteria,
nos remontamos
3,5 mil millones de años atrás.
Los pasos requeridos para
llegar a esa edad,
serían los pasos necesarios para ir
de Londres a Moscú.
Para comprender la evolución,
hay que comprender estos tiempos,
pero nuestros cerebros no
están equipados para hacerlo.
Al observar nuestros ancestros,
podríamos erróneamente pensar
que la evolución...
...marcha inexorablemente hacia
un clímax,
y el clímax, por supuesto,
seríamos nosotros.
Pero no fue así.

Spanish: 
La evolución ha marchado en
millones de direcciones a la vez.
Esto aquí, no es un árbol
navideño, es el árbol de la vida.
Es la representación...
...de una ínfima fracción de
las líneas evolutivas.
El origen de la vida está aquí.
Aquí están los primeros
mil millones de años de vida.
Creciendo por aquí.
Las ramificaciones representan
los ancestros...
...del animal que está en la cima
de cada rama.
Por ejemplo, aquí están las plantas.
La escala no es correcta.
Acabo de notarlo.
No importa,
olviden la escala en este árbol.
El orden de ramificación
es correcto,
pero no las distancias de las ramas.
Entonces,
esta rama representa las plantas.
Estas dos, son primas más
cercanas que con ésa otra.

English: 
Evolution was marching in thousands and millions of different directions, at once.
This, here, is not the Royal Institution Christmas tree, it's the tree of life
and it's a representation of a tiny, tiny fraction of the lines of evolution that there were.
The origin of life is down here.
This is the first 1000 million years of life here. Coming up here.
Now, each of these branch points represent an ancestor of whatever lies up the branches from it.
So, for example, these - there are the plants.
This, I should say, is definitely not to scale. I just noticed. So, never mind that.
Forget everything about scale on this tree.
What is correct is the order of branching, but not the detailed distances of the branches.
So, this branch represents the plants.
Those two are closer cousins of each other then they are of that one.

Polish: 
Tak jednak nie było.
Ewolucja maszerowała w tysiącach i
milionach różnych kierunków
równocześnie.
To nie jest tegoroczna choinka Royal
lnstitution.
To jest drzewo życia i przedstawia
zaledwie malusieńki
ułamek linii ewolucyjnych, które się
rozwijały.
Początek życia jest tu na dole.
To jest pierwszy miliard lat życia, tutaj.
Podchodząc wyżej każda z tych gałęzi
reprezentuje
przodka wszystkiego, co leży na
gałęziach z niej wychodzących.
Na przykład te.. to są rośliny.
Muszę powiedzieć, że to
zdecydowanie nie jest we właściwej
skali.
Właśnie to zauważyłem.
Nieważne.
Zapomnijcie wszystko o skalach na
tym drzewie.
Poprawna jest kolejność gałęzi, ale nie
odległości między gałęziami.
A więc ta gałąź reprezentuje rośliny.

French: 
L’évolution progresse dans des milliers de millions de directions en même temps.
Cela, là, n’est pas l’arbre de noël de la Royal Institute, c’est l’arbre de la vie
et ne représente qu’une partie infime des branches de l’évolution qui ayant existé.
L’origine de la vie est là en bas.
Voici les premières 1000 millions d’années de vie. En montant par là.
Chacune des ramifications représente l’ancêtre de ce qui se trouve aux extrémités de ses branches.
Donc, par exemple, ceux-ci… ceux-ci sont les plantes.
Ceci, je doit dire, n’est absolument pas à l’échelle. Je viens de remarquer. Donc, oublions cela,
oublions tout sur l’échelle de cet arbre.
Ce qui est correct sur cet arbre est l’ordre des branchements, et non les distances des branches.
Donc, cette branche représente les plantes.
Ces deux-ci sont des cousins plus proches entre eux qu’avec celui- là.

Polish: 
Te dwie są bliższymi kuzynami niż
każda z nich w stosunku do tej.
Ta gałąź reprezentuje naczelne z
gorylem i człowiekiem.
lch wspólny przodek jest tutaj.
Ta gałąź tutaj reprezentuje mięsożerne
i tu jest gałąź z lwem i z tygrysem,
a ich wspólny przodek jest tutaj.
Jest on mniej odległy w czasie niż
wspólny przodek niedźwiedzia i psa.
To jest wspólny przodek wszystkich
mięsożernych.
Tutaj mamy zebrę i nosorożca,
niezgodnie ze skalą,
i możecie zobaczyć, że są bliżej
spokrewnieni ze sobą
niż każde z nich jest spokrewnione
z tymi zwierzętami kopytnymi :
bizonem, owcą i kozą.
Owca i koza mają bardzo niedawnego
wspólnego przodka.
lch kuzyn, bizon, ma nieco starszego
wspólnego przodka.
Tutaj mamy dwa owady, muchę i
pasikonika,
i mają przodka tutaj.

French: 
Cette branche représente les primates, avec un gorille et un humain,
et leur ancêtre commun est là.
Cette branche-ci représente les carnivores, avec une branche contenant un lion et un tigre,
et leur ancêtre commun par là – qui est plus récent
que l’ancêtre commun de l’ours et du chien –
mais, celui-ci est l’ancêtre commun de tous les carnivores.
Ici, nous avons un zèbre et un rhinocéros, pas à l’échelle,
et vous pouvez voir qu’ils sont plus proches l’un à l’autre
qu’ils ne le sont avec ces animaux aux sabots fendus: les bisons, les moutons et les chèvres.
Le mouton et la chèvre ont un ancêtre commun assez récent, ce sont des cousins.
Le bison à un ancêtre commun légèrement plus éloigné.
Ici, nous avons deux insectes, une mouche et une sauterelle. Ils ont un ancêtre là.
Ensuite ils partagent un ancêtre avec les araignées un peu plus tôt.

Spanish: 
Esta rama representa a los primates,
con un gorila y un ser humano,
y su ancestro común aquí.
Esta ramificación representa
a los carnívoros,
hay un león y un tigre,
y su ancestro común acá,
el cual es más reciente que el
ancestro común del oso y el perro,
pero es el ancestro común
de todos los carnívoros.
Aquí tenemos una cebra
y un rinoceronte, no a escala.
Se puede ver que están más
estrechamente relacionados...
que cualquiera de ellos con...
...estos animales de pezuña hendida:
el bisonte, la oveja, y la cabra.
Ovejas y cabras tienen un ancestro
común muy reciente, son primas.
Más atrás está el ancestro
común con el bisonte.
Aquí hay dos insectos...
una mosca y un saltamontes,
y aquí está su ancestro común.
comparten un antepasado
común con la araña.

English: 
This branch represents the primates, with a gorilla and a human,
and their common ancestor is there.
This branch here represents carnivores, and there's a branch with a lion and a tiger,
and their common ancestor there - which is more recent
than the common ancestor of the bear and the dog -
that's the common ancestor of all the carnivores.
Here, we have a zebra and a rhino, not to scale,
and you can see that they are more closely related to one other,
than either of them is to these cloven-hoofed animals: the bison, the sheep, and the goat.
The sheep and the goat have a very recent common ancestor, they're cousins.
The bison has a slightly older common ancestor.
Here, we have two insects, a fly and a grasshopper, and they have an ancestor there.
And then, they share an ancestor with the spiders a little bit earlier on.

French: 
Ceci n’est qu’une fraction infime des animaux et des plantes qui devraient de trouver sur cet arbre.
Cet arbre devrait contenir 10 ou 20 millions de branches par là.
Et les ancêtres de tous des animaux sont au centre de l’arbre, allant vers le centre comme ça.
Donc tous les portraits d’ancêtres que nous venons de voir par là-bas
se trouveraient le long de ceci. Ce que nous regardons là sont tous les animaux modernes.
Tous ces animaux sont des cousins et nous sommes le leurs aussi.
Ces hamsters sont aussi nos cousins. Nous sommes les cousins de toutes les formes de vie contemporaine.
Ces poissons sont nos cousins, ces éléphants aussi. Par ailleurs, les espèces d’éléphants disparues
sont également nos cousins. Ce martinet est notre cousin.
Nous savons que ce sont tous nos cousins parce que nous savons qu’ils partagent tous le même code d’ADN.
Le code de l’ADN est partagé par tous les organismes vivant sur la Terre.

Spanish: 
Es una ínfima fracción...
...del número de seres vivos
que debieran estar aquí.
Este árbol debiera tener unos
10 ó 20 millones de ramas.
El ancestro de todos estos seres
converge en el mismo punto.
Todos los retratos de nuestros
ancestros estarían aquí.
Sólo vemos los animales modernos.
Todos los animales son primos
entre sí, y son primos de nosotros.
Estos hámsters
son nuestros primos.
Toda cosa viviente
es un primo nuestro.
Estos peces son nuestros primos.
Este extinto elefante
es nuestro primo.
esta ave es nuestra prima.
Sabemos que todos son
nuestros primos...
...porque sabemos que todos
tienen el mismo código ADN.
El código ADN es el mismo
en todos los seres vivos.

English: 
This is a tiny fraction of the number of animals and plants that there should be on this tree.
This tree should have some 10 or 20 million twigs around there.
And, the ancestors of all these animals are in the middle of the tree, going inwards like that.
So all the ancestral portraits that we have just seen around there,
they would be laid out along there. What we're looking at here are all modern animals.
All those animals are cousins of one another and they're cousins of us.
These hamsters here are also cousins of us. Everything that's alive today is a cousin of us.
These fish are our cousins, this elephant, these elephants - by the way extinct elephants -
are our cousins, this swift is our cousin.
We know that they are all our cousins because we know that they all have the same DNA code.
The DNA code of all living things alive today is the same.

Polish: 
Mają wspólnego przodka z pająkami
nieco wcześniej.
To jest maleńki ułamek liczby zwierząt
i roślin,
które powinny być na tym drzewie.
To drzewo powinno mieć jakieś 10 czy
20 milionów gałązek.
A przodkowie wszystkich tych zwierząt
są pośrodku drzewa,
idąc do środka, w ten sposób.
A więc wszystkie portrety przodków,
które tutaj widzieliśmy, leżałyby wzdłuż
tej gałęzi.
To co widzimy, to tylko współczesne
zwierzęta.
Wszystkie te zwierzęta są wzajem
swoimi kuzynami i są naszymi
kuzynami.
Te chomiki tutaj są naszymi kuzynami.
Wszystko, co dzisiaj żyje, to nasi
kuzyni.
Te ryby są naszymi kuzynami, te
słonie,
nawiasem mówiąc wymarłe słonie,
są kuzynami, ta jaskółka to nasza
kuzynka.
Wiemy, że to są wszystko nasi kuzyni,
ponieważ wiemy,
że wszyscy mają ten sam kod DNA.

French: 
Ceci est extrêmement improbable, sauf si nous partageons un ancêtre commun.
Nous descendons tous d’un lointain ancêtre.
qui a vécu il y a trois ou quatre milles de millions d’années et nous sommes, par ce fait même, tous des cousins.
Si jamais nous rencontrons des créatures d’une autre planète, ils ne seront pas nos cousins.
Leur évolution sera complètement indépendante de la notre.
Ils n’auront pas d’ADN à mon avis.
Malgré cela, je suis prêt à dire qu’ils auront probablement beaucoup en commun avec nous,
simplement parce que tout être vivant doit résoudre les mêmes problèmes,
et ces problèmes sont probablement les mêmes partout dans l’univers.
Donc, même sans ADN, ils auront quelque chose qui remplit la même fonction.
Son action sera très proche de celle de l’ADN. Ça fonctionnera d’une manière très semblable.

Spanish: 
Es muy improbable que
esto haya sido así...
...a no ser que compartamos
un antepasado en común.
Todos descendemos de un
remoto antepasado...
...que vivió probablemente hace
3 ó 4 mil millones de años atrás,
por lo tanto, todos somos primos.
Si algún día hallamos vida
en otro planeta,
las criaturas de ese lugar
no serán nuestros primos.
Habrían evolucionado
con total independencia.
A mi juicio, no tendrían ADN.
Aunque seguramente tendrían
mucho en común con nosotros,
pues hay muchos problemas
similares que resolver en la vida,
y es probable que sean los mismos
problemas en todo el Universo.
A pesar de no tener ADN,
funcionalmente tendríamos
mucho en común.
Tendrían algo similar al ADN,
y funcionaría de forma similar.

English: 
And, that is too improbable to have come about unless we have an ancestor.
We're all descend from one remote ancestor
which lived probably between 3-4 thousand million years ago, and we are all, therefore, cousins.
If we ever meet life from another planet, the creatures from there will not be our cousins.
They will have evolved entirely independently.
They won't have DNA, it would be my guess.
However, I would be prepared to say that they are likely to have quite a lot in common with us,
simply because there's a lot of similar problems to be solved in living.
And those problems are likely to be the same all over the Universe.
So, although they won't have DNA, they'll have something very similar in function.
It'll do something very like DNA,and it'll work in a similar way to DNA.

Polish: 
Kod DNA wszystkich stworzeń
żyjących dzisiaj jest taki sam.
A to jest zbyt nieprawdopodobne, by
mogło się zdarzyć,
jeśli nie mielibyśmy wspólnego
przodka.
Wszyscy pochodzimy od jednego,
odległego przodka,
który żył prawdopodobnie 3-4 miliardy
lat temu
i dlatego wszyscy jesteśmy kuzynami.
Gdybyśmy spotkali formy życia z innej
planety,
te stworzenia nie byłyby naszymi
kuzynami.
Wyewoluowałyby całkowicie
niezależnie.
Nie miałyby DNA, jak sądzę.
Jednak byłbym gotowy powiedzieć,
że prawdopodobnie miałyby dużo
wspólnego z nami,
po prostu dlatego, że życie nasuwa
wiele podobnych problemów do
rozwiązania.
A te problemy są prawdopodobnie te
same w całym Wszechświecie.
Chociaż więc nie miałyby DNA,
miałyby coś o bardzo podobnej funkcji.
Robiłoby to coś bardzo podobnie do
DNA,
pracowałoby w podobny sposób jak
DNA.

English: 
I'd also be prepared to put my shirt on the bet that they will have evolved
by the equivalent of Darwinian natural selection.
If we're ever visited by life forms from another planet,
they will certainly have evolved the power to think and do science.
Otherwise, they couldn't have got here.
And their science is bound to be essentially the same as our science.
This is because the principles of physics and chemistry are the same all over the Universe.
They'll have the same values of the constants - of constant pi as we have,
they'll have Pythagoras's theorem, they will have relativity, although they won't attribute it to Einstein.
They'll probably find us pretty childish, but they will be quite kind about our science.
They'll pat us on the head and say, "Well, what you know about Universe is pretty much correct.
You got at lot to learn yet, but you are doing fine. Keep it up."
That's what they would say if they were talking to our scientists.

Polish: 
Byłbym także gotowy założyć się o
ostatnią koszulę,
że wyewoluowałyby w sposób
równoważny do darwinowskiego
doboru naturalnego.
Gdyby kiedykolwiek odwiedziły nas
formy życia z innej planety,
z pewnością miałyby wyewoluowaną
część ciała
do myślenia i zajmowania się nauką.
W innym razie nie mogłyby dotrzeć
tutaj.
A ich nauka z pewnością byłaby
zasadniczo taka sama jak nasza
nauka.
Jest tak, ponieważ zasady fizyki i
chemii są te same w całym
Wszechświecie.
Będą mieli te same wartości stałych
czy stałe Pl jak my.
Będą mieli twierdzenia Pitagorasa,
będą mieli teorię względności,
chociaż nie przypiszą jej Einsteinowi.
Prawdopodobnie uznają nas za istoty
dość dziecinne,
ale będą całkiem mili w sprawie naszej
nauki.
Poklepią nas po głowach i powiedzą:
"Dobrze, to co wiecie o
Wszechświecie, jest w dużej mierze
poprawne.
Musicie się jeszcze dużo nauczyć, ale
robicie postępy. Kontynuujcie."
To powiedzieliby rozmawiając z
naszymi naukowcami.

Spanish: 
También apostaría a que ellos
habrían evolucionado...
...de manera equivalente a la
selección natural darwiniana.
Si algún día fuésemos visitados
por seres extraterrestres,
sin duda ya habrían desarrollado la
facultad de pensar y hacer ciencia.
De lo contrario,
no podrían haber llegado aquí.
Su ciencia sería en esencia
igual a la nuestra.
porque los principios
físico químicos...
...son los mismos en todo
el Universo.
Tendrían los mismos valores
de la constante pi...
del teorema de Pitágoras
y la relatividad...
...aunque no se la
atribuirían a Einstein.
Seguramente nos
hallarían inmaduros,
pero serían respetuosos
con nuestra ciencia.
Nos dirían:
"Lo que saben del
Universo es correcto,
hay mucho más por aprender,
pero van bien, sigan así".
Eso le dirían a nuestros científicos.

French: 
Je suis prêt à parier ma chemise qu’ils auront évolué
d’une façon équivalente à la sélection naturelle darwinienne.
Si jamais nous sommes visités par des formes de vie extraterrestres,
l’évolution leur aura sûrement procuré la capacité de penser et de pratiquer la science.
Sinon, ils n’auraient pas pu se rendre jusqu’ici.
Et il est certain que leur science sera essentiellement la même que la notre.
La raison est que les principes de physique ou de chimie sont identiques partout dans l’univers.
Ils ont les mêmes valeurs pour les constantes. Leur constante « pi » sera identique,
Ils sauront le théorème de Pythagore et la théorie de la relativité – qu’ils n’attribueront pas à Einstein.
Ils nous trouveront sûrement plutôt enfantins, mais ils seront sympathiques au sujet de notre science.
Ils tous tapoteront la tête en disant « Eh bien, ce que vous connaissez de l’univers est plutôt correcte.
Il vous reste beaucoup à apprendre, mais vous vous en tirez bien. Continuez comme ça! ».
C’est ce qu’ils diraient à nos scientifiques.

Polish: 
A gdyby mówili z naszymi najlepszymi
prawnikami,
krytykami literackimi lub teologami?
Wątpię, by im to specjalnie
zaimponowało.
Mogłoby. . . ich antropolodzy, ich
odpowiednicy antropologów,
mogliby zainteresować się nami, ale
musieli by zauważyć,
że nasze przekonania kulturowe są
bardzo lokalne i prowincjonalne.
Nie tylko według ich standardów, ich
wszechświatowych standardów,
jak z pewnością będą, ale także
według naszych standardów.
W co ludzie bowiem wierzą na naszej
planecie zależy w dużej mierze od
tego,
gdzie są na planecie, gdzie zdarzyło
im się urodzić, a to jest dość dziwne.
W mit o Adamie i Ewie wierzy dużo
ludzi w pewnych częściach świata,
ale jeśli pójdziemy do innych części
świata,
stwierdzimy, że ludzie tam wierzą w
inne mity.
To jest hinduski mit, bardzo piękny, i
są jeszcze inne hinduskie mity.
To jest hinduski mit, bardzo piękny, i
są jeszcze inne hinduskie mity.
Tutaj jest inny mit hinduski o ubijaniu
mleka oceanu masielnicą.
Bogowie i demony poruszają
masielnicą z żółwiem na spodzie

Spanish: 
¿Qué dirían sobre nuestros abogados,
críticos literarios, o teólogos?
Dudo que se impresionaran.
Ellos podrían ser el equivalente
a nuestros antropólogos,
y quizá estarían interesados
en nosotros,
pero notarían que nuestras creencias
culturales son localistas y parroquiales,
no sólo a nivel universal,
sino también a nivel planetario.
Porque en nuestro planeta,
la creencia de las personas...
...depende de la ubicación
en la que nacen.
Lo que es muy curioso.
El mito de Adán y Eva, es la
creencia de cierta parte del globo,
pero en otras partes del globo, hay
gente creyendo mitos muy distintos.
Éste es un mito hindú muy bello.
Hay muchos mitos hindúes.
Aquí por ejemplo, se
revuelve un océano de leche.
Dioses y demonios agitan el batidor,
con una tortuga en su inferior,
y del océano surgen todas
las criaturas vivientes,

French: 
Que diraient-ils à nos meilleurs avocats, critiques littéraires ou théologiens?
Je soupçonne qu’ils ne seraient pas aussi impressionnés.
Leurs anthropologues – ou l’équivalent chez eux – s’intéresserait peut-être à nous,
mais ils se rendraient compte assez rapidement que nos croyances culturelles sont très localisées et limitées;
non seulement selon leurs propres normes, leurs normes universelles,
mais aussi selon nos propres normes,
Car ce que les gens sur notre planète croient dépend tellement
de la partie de la planète où ils sont nés, ce qui est bien bizarre.
Le mythe d’Adam et Eve fait partie des croyances de beaucoup de gens dans certaines parties du monde
mais si vous allez ailleurs, vous trouverez qu’ils croient en d’autres mythes.
Ceci est un mythe hindou qui est très beau et il y en a d’autres:
il y a un autre mythe hindou sur le battage d’un océan de lait avec une baratte.
Les dieux et démons battent le lait ou il y a une tortue au fond

English: 
What if they were talking to our best lawyers or literary critics or theologians?
I doubt if they'd be so impressed.
Their anthropologists, the equivalent of their anthropologists might be interested in us,
but they would be bound to notice that our cultural beliefs are very local and parochial;
not just by their standards, their universal standards, where they certainly would be,
but even by our own standards.
Because what people believe on our planet depends so much
on whereabouts on the planet they happen to be born, which is a fairly odd thing.
The Adam and Eve myth is believed by a lot of people in certain parts of the world,
but if you go to the other parts of the world you will find them believing very different myths.
This is a Hindu myth which is also very beautiful and there are other Hindu myths as well.
This is another Hindu myth of churning the milk of the ocean with a churn.
Gods and demons churning an axle with a turtle on the bottom,

Polish: 
i z oceanu powstają - jak masło
powstaje z mleka - wszystkie żywe
stworzenia.
Te mity stworzenia są bardzo piękne,
ale wszystkie różnią się od siebie i
wszystkie nie mogą być prawdziwe.
l jest bardzo dziwne, że ludzie wierzą
po prostu w to,
w co wierzą inni ludzie w ich kraju,
tylko dlatego, że są z tego kraju.
Spójrzmy teraz jak naukowcy
rozwiązują swoje różnice opinii.
Weźmy konkretną opinię o tym,
dlaczego wyginęły dinozaury.
lstnieją rozmaite teorie.
Jest teoria, że kometa lub meteoryt
uderzyła w Ziemię
i spowodowała katastrofę, przez którą
wymarły dinozaury.
l wierzy w to wielu naukowców.
Z drugiej strony wielu naukowców
wierzy, że wirus zabił dinozaury.
A jeszcze inni naukowcy wierzą,
że wyewoluowały ssaki i dobrały się do
jaj dinozaurów.
Wiemy, że coś przemawia za każdą z
tych teorii.
Chodzi o to, że różni naukowcy w nie
wierzą i przyczyną,
dla której się ze sobą nie zgadzają,
jest to,
że nie ma jeszcze wystarczających
dowodów.
Wszyscy wiedzą, wszyscy zgadzają
się co do tego,

English: 
and out of the ocean came - as butter comes out of milk - came all living creatures.
These creation myths are very beautiful, but they're all different from one another,
and they can't all be true.
And it's very odd if people believe simply
what the other people in their country happen to believe, just because they are in that country.
Look how scientists handle their disagreements now.
Take a particular disagreement: why did dinosaurs go extinct? There are various theories.
This is the theory that a comet or meteorite hit the Earth,
and caused a catastrophe that drove the dinosaurs extinct. And a lot of scientists believe that.
A lot of scientists, on the other hand, believe that a virus killed the dinosaurs.
And another lot of scientists believe that the mammals arose and ate the dinosaurs eggs.
I've no doubt that there is something going for all those theories.
But, the point is that different scientists believe them, and the reason why they disagree
is that there isn't enough evidence yet.
Everybody knows, everybody agrees about what sort of evidence would be needed

Spanish: 
como la mantequilla
surge de la leche.
Mitos de la creación muy bellos,
pero todos diferentes entre sí,
y no todos pueden ser verdad.
Es extraño que la gente crea
lo que los demás creen...
...simplemente porque están
en el mismo país.
Veamos cómo los científicos
tratan sus desacuerdos.
Pensemos en un
desacuerdo particular:
La extinción de los dinosaurios.
Hay varias teorías.
Una dice que un cometa
impactó la tierra...
...causando una catástrofe
que extinguió a los dinosaurios.
Muchos científicos la apoyan.
Otros creen que un virus
mató a los dinosaurios.
Otros creen que los mamíferos
se comieron sus huevos.
Todas son teorías coherentes,
y todas son defendidas por
diversos científicos.
Aún no llegan a acuerdo, porque
aún no hay suficientes pruebas,
pero todos concuerdan en el
tipo de evidencias necesarias...

French: 
et de cet océan, tel du beurre émergeant de lait, émerge toute la vie.
Ces mythes sur la création sont très beaux mais sont tous différents les uns des autres
et ne peuvent tous être vrais.
C’est assez étrange si les gens croient ce
que croient leurs concitoyens simplement parce que ils se trouvent dans le même pays.
Observez maintenant comment les scientifiques traitent leurs désaccords.
Prenons un désaccord particulier: pourquoi les dinosaures se sont ils éteints? Il existe diverses théories.
Selon une théorie, une comète ou une météorite aurait frappé la Terre
et aurait causé une catastrophe qui tua les dinosaures. Beaucoup de scientifiques y croient.
Cependant, un bon nombre de scientifiques croient qu’un virus les aurait tués.
Beaucoup d’autres scientifiques croient que c’est l’émergence des mammifères qui aurait mangé les œufs des dinosaures qui les aurait éteints.
Je ne doute pas que toutes ces théories sont logiques.
Ce qui importe c’est que différents scientifiques croient en des théories différentes et que la raison derrière leur désaccord
est qu’il n’y a pas encore assez de preuves.
Tout le monde est d’accord sur le genre de preuves qui serait nécessaire

Polish: 
jakiego rodzaju dowodów potrzeba,
żeby zmienili zdanie.
Ale przypuśćmy, że nauka działałaby
jak mity stworzenia czy jak język.
Tutaj mamy mapę języków świata.
Na tym czerwonym obszarze mówi się
po angielsku.
Tutaj mówi się po hiszpańsku, a tutaj
po rosyjsku.
l jest całkiem naturalne, że można
narysować taką mapę.
Ludzie powinni mówić językiem
swojego kraju.
Ale co by było, gdyby tak było z
teoriami naukowymi?
Gdybyśmy mieli podobną mapę
rozkładu teorii naukowych?
Załóżmy, że na czerwonym obszarze
wszyscy wierzyliby
w meteorytową teorię wyginięcia
dinozaurów.
A na tym obszarze wszyscy wierzyliby
w teorię wirusową,
a na tym obszarze wszyscy wierzyliby
w teorię o ssakach jedzących jaja.
Czy nie byłby to dość idiotyczny rodzaj
nauki?
Wyobraźcie sobie taką scenę: dwóch
naukowców sprzecza się.
Jeden z nich mówi:
"Wierzę, że dinozaury wyginęły,
ponieważ kometa uderzyła w Ziemię.
Dlaczego w to wierzę?
Ponieważ w to wierzyli mój ojciec i
dziad,

Spanish: 
...para llegar a un consenso.
Pero supongamos que
la ciencia...
...fuera como los mitos
o los idiomas.
Éste es un mapa
de las lenguas del mundo.
Aquí se habla Inglés.
Acá español.
Acá ruso.
Es natural trazar un
mapa como éste,
donde la gente habla el
idioma de su país.
¿Pero si las teorías
científicas fueran así...
...y tuviéramos un mapa
con las distintas teorías?
Supongamos que en esta área,
todos creen la teoría del cometa.
Acá todos creen la teoría del virus,
y allá todos creen la teoría de
los mamíferos que comen huevos.
¿Acaso no sería una ciencia boba?
Imaginen la escena,
dos científicos discutiendo:
Creo que un cometa extinguió
a los dinosaurios...
¿por qué?
pues mi padre y abuelo
lo creen así,
y los de mi país siempre
lo han creído así.

French: 
afin qu’ils changent d’avis.
Mais, supposez que la science fonctionnait comme les mythes de création ou les langues.
Nous avons ici une carte des langues du mondes. En rouge, on parle l’anglais.
Là bas, c’est l’espagnol, là bas le russe.
C’est assez naturel de dessiner une telle carte
et que les gens parlent la langue de leur pays.
Mais qu’arriverait-il si c’était pareil pour la science?
Et si nous avions une carte montrant la distribution des théories scientifiques?
Supposons que dans la zone rouge tout le monde croyait en la théorie de la météorite,
et dans cette zone là tout le monde croyait en celle des virus
et dans celle-ci on croyait la théorie des mammifères mangeant les œufs.
Ne serait-ce pas ridicule de pratiquer une telle science?
Imaginez la scène: deux scientifiques discutant, et l’un d’entre eux dit:
« je crois que les dinosaures ont disparu à cause d’une comète qui heurta la Terre. Pourquoi?
Parce que c’est ce que croyait mon père et mon grand-père
et que c’est ce que les gens de mon pays ont toujours cru. »

English: 
in order to make them change their mind.
But, suppose science worked like creation myths, or like languages.
Here we have a map of world languages. In this red area English is spoken.
There Spanish is spoken, there Russian is spoken.
And it's quite natural that you should be able to plot a map like that;
that people should speak the language of their country.
But what if scientific theories were like that?
What if we had the similar map of the distribution of scientific theories?
Suppose, in the red area, everyone believed the meteor theory of the dinosaurs' extinction.
And in that area everybody believed the virus theory,
and in that area everybody believed the mammals-eating-the-eggs theory.
Wouldn't that be a pretty silly sort of science?
Imagine the scene: two scientists arguing, and one of them says,
"I believe the dinosaurs went extinct because a comet hit the Earth. Why do I believe that?
Because that is what my father and grandfather believed,
and that's what people in my country have always believed."

Polish: 
i w to ludzie z mojego kraju zawsze
wierzyli."
"Ale ja wierzę, że to wirus zabił
dinozaury.
Dlaczego w to wierzę?
Ponieważ mój ojciec i dziad wierzyli w
to
i w to wierzyli zawsze ludzie w moim
kraju."
Albo wyobraźmy sobie, że rozmowa
toczy się następująco:
"Nie obchodzą mnie dowody.
Ja po prostu wiem, że kometa
uderzyła w Ziemię,
ponieważ zostało mi to osobiście
objawione, że kometa uderzyła w
Ziemię".
"A ja po prostu wiem, że to był wirus,
bo po prostu wiem to, bo wiem, bo
mam wiarę, że to był wirus".
Jeśli kiedykolwiek usłyszelibyście takie
rozmowy,
uznalibyście, że to dość dziwni
naukowcy.
Nie widzielibyście powodu, by wierzyć
któremukolwiek z nich.
Dorastanie we Wszechświecie
częściowo oznacza
ewoluowanie od form prostych do
skomplikowanych,
niewydajnych do wydajnych,
bezmózgich do mózgowców.
Ale oznacza także odchodzenie od
prowincjonalnych
i przesądnych poglądów na
Wszechświat.

Spanish: 
Pero yo creo que un virus
extinguió a los dinosaurios...
¿Por qué?
pues mi padre y abuelo
lo creen así,
y los de mi país siempre
lo han creído así. "
O supongamos que la
conversación fuera así:
Las pruebas no importan,
yo sé que fue un cometa...
...porque me fue revelado
en la intimidad.
Pero yo sé que fue un virus.
Simplemente lo sé.
¡Tengo fe en
que fue un virus!
Si ustedes oyeran estas
discusiones entre científicos,
los hallarían bien raros, ¿no?
y no habría razón para
creerle a ninguno de ellos.
Crecer en el Universo,
significa evolucionar desde
lo simple a lo complejo,
de ineficaz a eficaz,
de acéfalo a cerebrado,
Significa desechar las visiones
localistas y supersticiosas,
y madurar hacia una adecuada
comprensión del Universo,

French: 
« Mais moi je croit que c’est un virus qui a tué tous les dinosaures. Pourquoi?
Parce que c’est ce que croyait mon père et mon grand-père
et que c’est ce que les gens de mon pays ont toujours cru. »
Ou supposez que la conversation se déroule ainsi:
« tant pis pour les preuves, je sais que c’est une comète
parce que cela m’a été secrètement révélé. »
« Et moi je sais que c’était un virus
parce que je le sais, parce que j’en suis sur, parce que j’ai la foi que c’est un virus. »
Si vous entendiez une telle conversation,
vous trouveriez ces scientifiques étranges, n’est ce pas?
Vous n’auriez aucune raison de les croire.
S’éveiller à l’univers signifie en partie évoluer de simple à compliqué,
d’inefficace à efficace, de bête à intelligent.
Mais cela signifie aussi évoluer au-delà des idées paroissiales et superstitieuses sur l’univers.
Essayer d’atteindre une compréhension scientifique de l’univers, basée sur des preuves

English: 
"But I believe that it was a virus that drove the dinosaurs extinct. Why do I believe that?
Because my father and grandfather believed it,
and that's what people in my country have always believed."
Or, suppose the conversation went like this:
"Never mind the evidence, I just know that a comet struck the Earth
because it has been privately revealed to me that a comet struck the Earth."
"But I just know that it was a virus because I just know it,
because I just know it, because I have faith that it was a virus."
If you overheard conversation like that
you would think they were pretty odd scientists, wouldn't you?
You'd see no reason to believe any of them.
Growing up in the Universe partly means evolving from simple to complicated,
inefficient to efficient, brainless to brainy.
But it also means growing out of parochial and superstitious views of the Universe.
Growing up to a proper scientific understanding of the Universe, based upon evidence,

English: 
public argument, rather than authority or tradition or private revelation.
Growing up means trying to understand how the Universe works, not copping out
with supernatural ideas that only seem to explain things but actually explain nothing.
You might say: "Can you really afford to be snooty about the supernatural?
After all, many of us have probably had uncanny experiences, like telepathy.
We, perhaps, dreamed about somebody whom we hadn't thought of for years, and then,
the very next day, we had a letter from them, and we think, what an amazing coincidence!
There must be something supernatural. It seems so spooky."
That is a supernatural explanation. What would a natural explanation of an event like that be?
Well, what we have got to do is to come to a proper assessment of how likely it would have been
that this could have happened anyway by sheer luck?
And, there are ways of doing that.
And we can run a very simple experiment here, on a very small scale.

French: 
et sur l’argumentation publique plutôt que sur une quelconque autorité, tradition ou révélation secrète.
S’éveiller signifie aussi la volonté de comprendre comment fonctionne l’univers,
sans se contenter d’explications faciles et surnaturelles, qui en fait n’expliquent rien du tout.
Vous pourriez dire: « pouvez vous vous permettre d’être aussi sur de vous concernant le surnaturel?
Après tout, beaucoup d’entre nous avons probablement vécu une expérience étrange, comme la télépathie.
Nous avons, peut-être, rêvé de quelqu’un à qui on n’a pas pensé pendant des années,
et le lendemain on a reçu une lettre d’eux et nous pensons, quelle coïncidence bizarre!
Il y a sûrement quelque chose de surnaturel, cela semble si bizarre. »
C’est l’explication surnaturelle. Quelle serait l’explication naturelle d’un tel événement?
Et bien, ce qu’il nous faut faire est d’évaluer la probabilité
qu’un tel événement ait pu se produire par pure chance.
Et nous avons les moyens de le faire.
Nous pouvons faire une expérience sur une échelle réduite.

Spanish: 
basada en evidencias
y argumentos públicos,
no en tradiciones, autoritarismos,
o íntimas revelaciones.
Es decir, tratar de entender
cómo funciona el Universo...
...sin recurrir a ideas sobrenaturales
que aparentan explicar las cosas,
pero que en realidad no
explican nada.
¿Puede uno cerrarse a lo sobrenatural?
Quizá hemos tenido experiencias
extrañas, como la telepatía.
Tal vez hemos soñado con alguien
que no vemos desde hace años,
entonces recibimos una carta
de esa persona y pensamos...
¡qué misteriosa coincidencia,
debió ser algo sobrenatural!
Ésa es la explicación sobrenatural.
¿Cuál sería la explicación natural
para un suceso como ése?
Debemos considerar las
probabilidades...
...de que ese hecho sucediera
de todos modos, por puro azar.
Podemos hacerlo mediante
un experimento muy simple,

Polish: 
Dochodzenie do prawdziwego,
naukowego rozumienia Wszechświata
w oparciu o dowody, publiczną
dyskusję,
nie zaś o autorytet, tradycję czy
osobiste objawienie.
Dorastanie oznacza próbę
zrozumienia jak działa Wszechświat,
nie zaś kopiowanie nadnaturalnych
idei,
które tylko wydają się wyjaśniać
rzeczy,
ale w rzeczywistości nie wyjaśniają
niczego.
Można zapytać: czy naprawdę możesz
się tak wymądrzać o sprawach
nadnaturalnych?
W końcu wielu z nas miało
niesamowite przeżycia, jak na
przykład telepatia.
Może śniliśmy o kimś, o kim nie
myśleliśmy przez lata
i już następnego dnia otrzymujemy od
niego list i myślimy:
"co za zdumiewający zbieg
okoliczności.
Musi w tym być coś nadnaturalnego.
Wydaje się tak niesamowite".
Takie jest nadnaturalne wyjaśnienie.
A jakie byłoby naturalne wyjaśnienie
takiego zdarzenia?
Musimy dokonać poprawnego
oszacowania prawdopodobieństwa,
że mogłoby się to zdarzyć i tak, po
prostu dzięki zwykłemu trafowi.
l są sposoby na zrobienie tego.
Możemy tutaj przeprowadzić bardzo
prosty eksperyment,

Spanish: 
a escala muy pequeña,
lanzando una moneda al aire.
Quizá haya un psíquico
entre la audiencia,
capaz de influir sobre la moneda
para que caiga cara o sello.
Trataremos de identificar
a ese individuo.
Bryson lanzará una moneda.
Todos los de este lado...
la galería no participa,
porque no puedo verlos.
Todos de este lado,
desearán que caiga cara.
Piensen con todas sus fuerzas
en cara, ansíen que caiga cara.
Así identificaremos al psíquico.
De este otro lado,
todos desearán que caiga sello.
Bueno, aquí vamos.
Sello.
Si hay un psíquico,
debe estar de este lado.
Todos de este lado,
por favor, de pie.
Lo haremos por descarte.
Todos de este lado,
deseen que caiga cara.

English: 
We are going to do it by tossing pennies.
It may be that, somewhere in this audience, is somebody who is "psychic,"
and is capable of willing a penny to come down heads or tails.
A what we have got to do is to identify that psychic individual.
So, Bryson is going to toss a penny, and I want, I'm going to ask everybody on this side,
let's forget about the gallery because I can't see them up there,
everybody on this side of me here, is to will it to come down heads. Really think of it coming down heads.
Try to make it to come down heads: we'll try to see whether the psychic individual is on that side.
Or, on this side, everybody should will it to come down tails. Okay, so, off we go.
Tails, right. So if we've got a psychic individual, it must be on this side.
Now, will everybody this side, please, stand up. We're going to try to do this by elimination.

French: 
Nous allons le faire en lançant des pièces de monnaie.
Il se peut que quelqu’un dans l’audience ait des pouvoirs psychiques
et est capable de forcer une pièce à tomber pile ou face.
Ce que nous devons faire et d’identifier cet individu.
Donc Bryson va lancer une pièce et je demande à tous de ce coté-ci –
oublions la galerie car je ne vous vois pas là-haut.
Tous les gens de ce coté ci, tentez de forcer la pièce à tomber face par la force de vos esprits. Pensez-y très fort, tenter de la forcer à le faire.
Nous verrons ainsi si l’individu psychique est de ce coté.
De l’autre coté, forcez le a tomber pile. Bon, allons-y.
Bon, c’est pile. Donc si nous avons parmi nous un individu psychique, il est par là.
Bon, ceux de ce coté, veuillez vous lever. Nous allons procéder par élimination.

Polish: 
na bardzo małą skalę.
Zrobimy to rzucając monetą.
Być może gdzieś tutaj wśród
publiczności jest ktoś,
kto ma zdolności parapsychologiczne
i potrafi zmusić myślami monetę, żeby
spadła na orła albo na reszkę.
Naszym zadaniem jest
zidentyfikowanie tej osoby.
Dyson będzie więc rzucał monetą,
a ja chcę poprosić wszystkich z tej
strony - zapomnijmy o galerii,
bo nie mogę stąd ich widzieć.
Wszyscy z tej strony ode mnie mają
pragnąć,
by moneta pokazała orła.
Proszę, byście myśleli, że ma pokazać
orła.
Spróbujcie zmusić ją, by pokazała
orła.
Spróbujemy zobaczyć czy człowiek
o zdolnościach parapsychologicznych
jest z tej strony.
A z tej strony wszyscy powinni życzyć,
by wyszła reszka.
W porządku. Zaczynamy.
Reszka.
Dobrze.
Jeśli więc mamy taką osobę, to musi
ona być po tej stronie.
Teraz proszę, by wszyscy z tej strony
wstali.
Zrobimy to przez eliminację.

English: 
Now, everybody on this side of the aisle, will it to become heads, everybody on this side of the aisle,
will it to come down tails.
Heads. Sit down, please. Stay standing up. Now, we have got a bit of a problem here.
Let's say, everyone from behind the row that was holding up the ancestral portraits
should will it to come down heads, and everyone from the ancestral portraits downwards - tails.
Tails. Right. The back rows then, sit down, please. Right, now we're narrowing it down.
How many tosses have we done? Three? Right. Now, one, two, three, four -
let's say the back two rows of those standing, will it to be heads, and the remainder, tails.
Tails. Back two rows, sit down, please. Right, now, 1, 2, 3, 4, 5, 6 -
okay, we we'll make it simple. The back row heads and the front two rows, tails.

French: 
Bon, de ce coté-ci, pile,
de ce coté là, face.
Pile. Bon ceux qui ont pensé face, rasseyez vous. Maintenant nous avons un petit problème.
Bon, que ceux qui sont assis derrière les portraits des ancêtres
choisissent pile, et les autres face.
Face, bon. Les autres, asseyez vous. Nous nous approchons de notre individu.
Nous avons fait combien de lancés? Trois? Bon.
Maintenant, disons que les deux dernières rangées pile et les autres face.
Face. Deux dernières rangées, asseyez vous s’il vous plaît. Bon, 1, 2, 3, 4, 5, 6…
ok, à partir de cette rangée pile, et les deux premières rangées face.

Spanish: 
Todos de este otro lado,
deseen que caiga sello.
Cara.
Asiento, por favor.
Permanezcan de pie.
Ahora se complica un poco.
Todos tras la fila que sostuvo
los carteles de ancestros,
piensen en cara,
y todos delante de la fila de los
ancestros, piensen en sello.
Sello.
Las filas traseras,
sentarse, por favor.
Estamos aproximándonos.
¿Cuántas tiradas llevamos?
Ahora, 1, 2, 3, 4..
Las dos filas traseras pensarán en
cara, las dos frontales en sello.
Sello.
Los de atrás,
sentarse, por favor.
Ahora...
Bien simple...
la fila trasera, cara,
y las dos frontales, sello.
Sello.

Polish: 
Teraz wszyscy z tej strony przejścia
chcą, by wyszedł orzeł,
a wszyscy z tej strony przejścia
pragną, by wyszła reszka.
Orzeł.
Proszę usiąść.
Reszta proszę stać.
Teraz mamy tu mały problem.
Powiedzmy, że wszyscy od wysokości
rzędu,
który trzymał portrety przodków myśli
o orle,
a wszyscy od rzędu portretów
przodków w dół, o reszce.
Reszka.
Dobrze.
Tylny rząd, proszę usiąść.
Jesteśmy niemal gotowi.
lle rzutów zrobiliśmy?
Trzy. Dobrze.
Teraz: jeden, dwa, trzy, cztery. . .
Powiedzmy: dwa tylne rzędy tych,
którzy stoją - orzeł, a pozostali reszka.
Reszka.
Dwa tylne rzędy, proszę usiąść.
Dobrze. Jeden, dwa, trzy, cztery, pięć,
sześć, OK., zrobimy to prosto.
Od tego rzędu orzeł, a przednie dwa
rzędy reszka.

French: 
Face. Dernière rangée asseyez vous. Bon, dernière rangée pile, première rangée face.
Face. Disons maintenant, de Coca-Cola à gauche pile et l’autre, face.
Pile. Veuillez vous asseoir. Non, Coca-Cola veuillez rester debout.
Bon. Pile? Face?
Pile. Pile, bien, bien joué.
Je ne sais pas combien de lancées il y avait, mais félicitations. Supposons que c’était huit.
C’est bien ça? Bon. Quel est votre prénom?
Donny. Johnny? Oui, bien…

English: 
Tails. Back row, sit down. Right. Back row heads, front row tails.
Tails. Right, let's say, from Coca Cola to the left, heads, and the other one, tails.
Heads - down, please. No, Coca Cola, stand.
Right. Heads, tails?
Heads. Heads. Right. Well done. (applause) How many tosses was that?
I do not know how many tosses that was, but congratulations. Let us suppose that it was eight.
It was, was it? Right. Now, what's your name? Who got it?
[Boy] Donny.

Spanish: 
Fila trasera, sentarse.
Fila trasera, cara.
Fila frontal, sello.
Sello.
Ahora...
Bien...
Desde Coca Cola a la izquierda...
...cara, y del otro lado, sello.
Cara.
Asiento.
¡Coca Cola no!
Cara y sello.
Cara.
Bien hecho.
No sé cuántas tiradas fueron,
pero felicitaciones.
Supongamos que fueron 8.
¿Fueron ocho?
Ahora...
¿Cómo te llamas?
¿Johnny?
Donny.

Polish: 
Reszka.
Tylny rząd, proszę usiąść.
Dobrze.
Tylny rząd - orzeł, przedni rząd -
reszka.
Reszka. W porządku.
Reszka. W porządku.
Teraz powiedzmy, od Coca-Coli na
lewo orzeł, a pozostali reszka.
Orzeł. Proszę usiąść.
Nie, Coca-Cola, proszę stać.
Dobrze. Orzeł, reszka.
Orzeł.
Orzeł.
W porządku.
Dobra robota.
Nie wiem, ile było tych rzutów, ale
składam gratulacje.
Przypuśćmy, że było ich osiem.
Tak było, prawda?
Dobrze. Teraz. Jak ci na imię?
Johnny.

Polish: 
Tak. Witaj, Johnny.
l teraz pytanie brzmi:
Czy on ma zdolności
parapsychologiczne?
l teraz pytanie brzmi:
Czy on ma zdolności
parapsychologiczne?
Udało mu się trafić osiem razy pod
rząd i to jest dość imponujące.
Ale oczywiście nie ma absolutnie
żadnych dowodów,
że ma on zdolności
parapsychologiczne.
Faktycznie myślał o orłach i reszkach
i faktycznie pojawiły się jak trzeba.
Ale jeśli pomyślicie o tym,
jak ustawiliśmy eksperyment z
kolejnymi podziałami,
to mógłby myśleć o szynce i jajkach i
dałoby to ten sam skutek.
To musi wyjść ze względu na liczbę
ludzi tutaj.
Musiało wyniknąć, że ktoś tutaj
pozornie ma zdolności
parapsychologiczne.
W tej sali mamy tylko kilkuset ludzi.
Jeśli jednak pomyślicie o zrobieniu
tego z milionem
albo dwoma milionami ludzi, to
moglibyśmy rzucać monetą bardzo
długo
i w końcu otrzymalibyśmy bardzo
imponujący wynik.
Kiedy ludzie piszą do gazet o swoich
niesamowitych przeżyciach, to jest to
właśnie to.
Ponieważ czytelników tabloidów liczy
się w milionach,

English: 
[Richard Dawkins] Yes, well - Donny? Now the question is; is he psychic?
He managed to get it right eight times in a row, and that's pretty impressive.
But, of course, there is absolutely no evidence whatever that he's psychic.
He did, indeed, think about heads and tails and it did come down the right way.
But if you think about how we set the experiment up, with successive divisions,
he could have thought about ham and eggs, and it would have given the same result!
It had to come out, because of the number of people here.
It had to come out that somebody was, apparently, psychic.
Now, we have only got a few hundred people in this room.
But, if we could do this with a million people or two million people,
we could have gone on tossing pennies for a very long time, and in the end of that time,
we'd have got a very impressive result.
Now, when people write into the papers with uncanny experiences, it's just like that,
because the circulation of a tabloid newspaper is up in the million,

Spanish: 
Ahora la pregunta es...
¿es un psíquico?
Acertó ocho veces seguidas,
y eso es muy impresionante.
Pero no hay ninguna evidencia
de sus poderes mentales.
Él pensó en cara y sello
y lo hizo de forma correcta,
Pero si ven el experimento
como sucesivas divisiones,
él pudo pensar en jamón y huevo,
¡y el resultado sería el mismo!
Así debía ser, por el número
de personas aquí presentes.
Debía haber alguien que fuera...
...un psíquico aparente.
Aquí hay sólo un
centenar de personas,
pero se podría hacer
con millones de personas,
lanzando la moneda por
mucho tiempo,
y obtendríamos un resultado
final muy impresionante.
Es lo mismo cuando en los diarios
se notifican sucesos misteriosos,
debido a la circulación sobre
el millón de ejemplares,
y sólo una persona lo notifica...
claramente se entiende el truco.

French: 
Donny? La question est: est-il psychique?
Il a tout bien réussit huit fois à la suite, ce qui est très impressionnant.
Mais bien sur il n’y a absolument aucune preuve qu’il est psychique.
Il a effectivement pensé pile ou face et ils sont tous bien tombé.
Mais si vous pensez à la façon dont nous avons conduit l’expérience, avec des divisions successives,
il aurait pu penser à du jambon et des œufs, cela aurait donné le même résultat!
À cause du nombre de personnes présentes ici,
nous devions nécessairement trouver un individu psychique.
En plus, nous ne sommes que quelques centaines dans cette pièce.
Si vous imaginez faire cela avec un million ou deux millions de personnes.
Nous pourrons lancer des pièces pendant longtemps et à la fin
on aurait un résultat assez impressionnant.
Quand les gens écrivent leur expériences bizarres aux journaux c’est pareil,
car le lectorat d’un tabloïd se compte dans les millions,

French: 
et puisqu’il n’en faut qu’un seul pour rapporter son expérience, vous comprenez ce qui se produit.
Il y a sûrement quelqu’un sur la planète qui vit une expérience bizarre en ce moment même,
mais cela ne veut absolument rien dire.
Ainsi, à chaque fois que vous entendez une histoire au sujet d’expériences surnaturelles, fantasmagoriques ou télépathiques
songez à cette expérience et pensez au fait que, statistiquement, c’est en fait très probable.
Placez votre confiance dans la méthode scientifique, ayez foi en la méthode scientifique.
Il n’y a aucun mal à avoir la foi… Je vais placer Faraday à l’écart.
Il n’y aucun mal à avoir la foi dans les prédictions scientifiques correctes.
Voici une lourde boule de canon. Je vais me tenir ici et la lâcher, et elle va venir…
elle va aller là-bas, et retournera très vite vers moi.
Tous mes instincts vont m’inciter à fuir
mais j’ai assez de foi en la méthode scientifique pour savoir

Spanish: 
Estadísticamente debe haber
alguien, en algún lado,
viviendo ahora un hecho misterioso,
lo que no tiene significado alguno.
Si escuchan una historia sobre
un misterioso suceso telepático,
piensen en este experimento...
...y en la posibilidad de que
sucediera de todos modos.
Confíen en el método científico,
tengan fe en este método.
No hay nada malo en tener fe...
Apartaré a Faraday.
No está mal tener fe...
...en la correcta
predicción científica.
Esta es una pesada
bala de cañón.
Me situaré aquí y la soltaré,
volará hacia allá, y luego
regresará directo hacia mí.
Todos mis instintos me
dirán "huye de aquí".
Pero tengo la suficiente fe
en el método científico...
...para saber que se detendrá
justo a un centímetro...
...o quizá menos, de mi cabeza.

Polish: 
a wystarczy, by jeden z czytelników
napisał,
to możecie dokładnie zobaczyć, co się
dzieje.
Musi istnieć ktoś w tym kręgu,
kto ma niesamowite przeżycie w tej
właśnie chwili.
l to absolutnie nic nie znaczy.
Kiedy więc słyszycie historię o
niesamowitych,
telepatycznych przeżyciach, pomyślcie
o tym eksperymencie
i pomyślcie o tym, jak prawdopodobne
jest, że i tak by się to zdarzyło.
Zaufajcie metodom naukowym,
zawierzcie metodzie naukowej.
Nie ma niczego złego w wierze.
Przesunę tylko Faradaya.
Nie ma niczego złego w zawierzeniu
poprawnym przewidywaniom
naukowym.
To jest ciężka kula armatnia.
Stanę tutaj i ją puszczę.
Przeleci w tamtą stronę i powróci ku
mnie.
Wszystkie moje instynkty będą mi
mówić, żebym uciekał.
Mam jednak wystarczającą wiarę w
metodę naukową,

English: 
and if only one of them has to write in, then you can see exactly what happens.
There's got to be somebody out there having an uncanny experience at this very moment,
and it means absolutely nothing.
So whenever you hear a story about uncanny, spooky, telepathic experiences
think about this experiment and think about how likely it would be to come about anyway.
Put your trust in the scientific method, put your faith in the scientific method.
There's nothing wrong with having faith - I'm going to move Faraday out of the way.
There's nothing wrong with having faith in a proper scientific prediction.
This is a heavy cannon ball. I'm going to stand here, and I'm going to release it,
and it's going to come - it's going to go over there, and it is going to come roaring back towards me.
And all my instincts are going to tell me to 'run for it'.
But, I have enough faith in the scientific method to know

Spanish: 
Aquí va.
¡Sentí el aire!
El científico y Premio Nobel,
Sir Peter Medawar,
en un libro escrito con
su esposa escribió:
Sólo los seres humanos...
...guían su actuar a sabiendas de
lo que pasó antes de nacer...
...y una preconcepción de lo que
puede pasar después de morir.
Sólo los humanos encuentran
su camino bajo una luz...
...que ilumina más allá del
terreno que pisan.
Eso es todo por hoy.
En la próxima charla
retomaré el tema del diseño,
la diferencia entre lo realmente
diseñado, como el microscopio,
y lo aparentemente diseñado,

French: 
qu’elle s’arrêtera à près d’un pouce de mon visage, ou peut être un peu moins. Allons-y.
J’ai senti un souffle!
Dans un livre écrit conjointement avec son épouse, le scientifique lauréat
du Prix Nobel, Sir Peter Medawar, a écrit ce qui suit:
« Seul les êtres humains contrôlent leur comportement par une connaissance de ce qui s’est produit avant leur naissance
et d’une préconception de ce qui pourrait se produire après leur mort.
Ainsi, seuls les humains se laissent guider par une lumière
qui éclaire plus que la parcelle de terre sur laquelle ils se tiennent ».
Bien, c’est tout pour aujourd’hui. Dans la prochaine conférence, je parlerai du problème de la conception,
et la différence entre les choses véritablement conçues, comme ce microscope électronique,
et les choses qui semblent avoir été conçues, mais qui ne le sont pas vraiment,

English: 
that it is going to stop just about an inch short, or perhaps less, of my head. So here goes.
(applause) I felt the wind of it!
The Nobel Prize winning scientist Sir Peter Medawar,
in a joint book written jointly with his wife, wrote the following:
"Only human beings guide their behavior by a knowledge of what happened before they were born
and a preconception of what may happen after they are dead.
Thus, only humans find their way by a light
that illuminates more than the patch of ground they stand on."
Well, that's all for today. In the next lecture, I shall be turning to the problem of design,
and the difference between genuinely designed things, like that electron microscope,
and apparently designed things, that are not really designed,

Polish: 
by wiedzieć, że zatrzyma się trzy
centymetry lub mniej od mojej głowy.
No to leci.
Owiało mnie.
Laureat Nagrody Nobla, Sir Peter
Medawar,
w książce napisanej razem ze swoją
żoną stwierdza:
"Tylko istoty ludzkie kierują się w
swoim zachowaniu wiedzą o tym,
co zdarzyło się zanim się urodzili i
przewidywaniem tego,
co może się zdarzyć po ich śmierci.
Tak więc tylko ludzie znajdują drogę
dzięki światłu,
które oświetla więcej niż skrawek
ziemi, na której stoją".
To wszystko na dzisiaj.
W następnym wykładzie zajmę się
problemem projektów,
różnicą między rzeczywiście
zaprojektowanymi rzeczami,
takimi jak mikroskop elektronowy

Polish: 
i pozornie zaprojektowanymi rzeczami,
które w rzeczywistości wcale nie są
zaprojektowane,
takimi jak ten słoń i ta jaskółka.
Bardzo wam dziękuję.
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
Tłumaczenie: Małgorzata
Koraszewska
Napisy: Tomasz Kalwasiński
Polskie Stowarzyszenie Racjonalistów
Tłumaczenie: Małgorzata
Koraszewska
Napisy: Tomasz Kalwasiński

French: 
comme cet éléphant ou ce martinet.
Merci beaucoup.

English: 
like this elephant and like this swift.
Thank you very much.

Spanish: 
como este elefante y esta ave.
Muchas gracias.
Traducido por
Anita Inzunza
