
Turkish: 
Merhaba, arkadaşlar!
Bir süre önce Holodomor olayından bahs etmişdik ve Stalinin hayata geriçdiği siyasetden dolayı...
...milyonlarla insanın hayatını kaybetdiğini söylemişdik.
Bu vidyo bazı dostlarımız tarafından farklı yorumlansa da, ...
...her zaman tarihi kaynaklarda gösterilen olguları, rakamları olduğu gibi sunmaya çalışıyoruz.
Bu gün ise Stalin siyasetinin kurbanı olan türklerden bahs edeceğiz.
İkinci Dünya Savaşının en sıcak döneminde Sovyet lideri Jozef Stalin...
...binlerle Kırım tatarının Orta Asyaya sürgen edilmesiyle ilgili karar kabul etdi.
Bu gün o kararın sebepleri ve bundan dolayı ortaya çıkan felaketlerle ilgili bilgi vereceğiz.
Tarihi kaynaklarda yazılanlara göre, 200 yıl önce, ...

Azerbaijani: 
Salam, dostlar!
Bir müddət öncə Qolodomor hadisəsindən danışdıq və Stalinin həyata keçirdiyi siyasət nəticəsində...
...milyonlarla insanın öldüyünü qeyd etmişdik.
Bu video bəzi dostlarımız tərəfindən birmənalı qarşılanmasa da, ...
...həmişə çalışırıq, tarixi mənbələrdə qeyd olunan faktları, rəqəmləri olduğu kimi çatdıraq.
Bu gün isə Stalin siyasətinin qrubanı olan türklərdən danışacağıq.
İkinci Dünya Müharibəsinin ən qızğın vaxtında Sovet lideri İosif Stalin...
...minlərlə Krım tatarının Orta Asiyaya sürgün edilməsi ilə bağlı qərar qəbul etdi.
Bu gün həmin qərarın səbəblərindən və törətdiyi fəlakətlərdən məlumat verəcəyik.
Tarixi mənbələrdə yazılanlara görə, hələ 200 il öncə, ...

Azerbaijani: 
...1784-cü ildə Krım Xanlığı Rusiya İmperiyası tərəfindən ələ keçiriləndən sonra...
...türklərin bu ərazilərdən sürgün edilməsi planlaşdırılırdı.
Ancaq burada yaşayan tatarların sayı o qədər çox idi ki, imperiya bunu birdən-birə edə bilməzdi.
İmperiyanın qəbul etdiyi qərara əsasən, Krıma çox sayıda slavyan köçürüldü.
Bu, Krımda etnik vəziyyəti dəyişmək üçün atılmış addım idi.
İmperiyanın siyasəti uğurla nəticələndi.
Yerli xalq sıxışdırılmağa başlanıldı.
Təsadüfi deyil ki, 1743-1790-cı illərdə,...
...təqribən, 300 min Krım tatarı yaşadığı yeri tərk etməyə məcbur oldu.
Onlar Osmanlı ərazisində məskunlaşdılar.
Rusiya hökumətinin etnik təmizləmə siyasəti növbəti illərdə də davam etdi.
Krım müharibəsinin ardından...
...1855-1866-cı illər aralığında Krımda yaşan 900 min müsəlman doğma yurd yuvasından didərgin düşdü...

Turkish: 
...1784 yılında Kırım Hanedanlığı Rusya İmparatorluğu tarafından ele geçirildikten sonra...
...türklerin bu arazilerden sürgün edilmesi planlanıyordu.
Ancaq burada yaşayan tatarların sayı o kadar fazlaydı ki, imparatorluk bunu birdenbire yapamazdı.
İmparatorluğun kabul etdiği karara göre Kırıma çok sayda slav göçürüldü.
Bu, Kırımda etnik durumu değiştirmek için yapılmışdı.
İmparatorluğun siyaseti başarıyla sonuçlandı.
Yerli halk sıkıştırıldı.
Bundan dolayı, 1743-1790 yıllarında...
...yaklaşık, 300 bin Kırım tatarı yaşadığı yeri terk etmeye mecbur kaldı.
Onlar Osmanlı arazisine göç etdiler.
Rusya hükumetinin etnik temizlik siyaseti sonraki yıllarda da devam etdi.
Kırım savaşının ardından...
...1855-1866 yılları arasında Kırımda yaşayan 900 bin müslüman kendi yurdundan kovuldu...

Turkish: 
...ve Osmanlı İmparatorluğu arazisinə göç etdi.
Onların büyük bir kısmı Kırım tatarıydı.
1743 yılında Kırımda yaşayanların 98%-i türk olsa da, ...
... Bu rakam 1897 yılında 34.1% olmuşdu.
Etnik temizlik siyaseti SSCB devrinde, Jozef Stalinin hakimiyeti yıllarında da sevam etdi.
Onun siyasetinin sonucu olarak, 1927-1938 yıllarında...
...açlık ve hastalıklar sebebiyle hayatını kayb edenlerin de bir kısmı Kırım tatarıydı.
Kırım tatarlarının acı tarihi bununla bitmiyor.
Onlar 1944 yılında daha bir darbe alıyorlar.
Jozef Stalin bu defa 200 bin tatarı Orta Asyaya sürgün ediyor.
İkinci Dünya Savaşının en sıcak döneminde Sovyet İmparatorluğunun lideri - Jozef Stalini böğle bir karar vermeye ne mahkum etmişti?
Stalin kararını böğle açıklıyordu: ...

Azerbaijani: 
...və Osmanlı İmperiyası ərazisində məskunlaşdı.
Onların böyük bir hissəsi Krım tatarları idi.
1743-cü ilədək Krımda yaşayanların 98%-i türklər idisə, ...
... 1897-ci ildə burada yaşayan türklərin sayı cəmi 34,1% təşkil edirdi.
Etnik təmizləmə siyasəti SSRİ dövründə, İosif Stalinin hakimiyyəti illərində də davam etdi.
Onun siyasəti nəticəsində 1927-1938-ci illərdə ...
...aclıq və xəstəliklərdən tələf olanlarında bir hissəsi Krım tatarları idi.
Krım tatarlarının acı tarixi bununla bitmir.
Onlar 1944-cü ildə daha bir zərbə alırlar.
İosif Stalin bu dəfə 200 min tatarı Orta Asiyaya sürgün edir.
II Dünya Müharibəsinin qızğı vaxtında Sovet İmperiyasının liderini belə qərar verməyə nə vadar etmişdi?
Stalin qərarını belə əsaslandırırdı: ...

Azerbaijani: 
“Krımda yaşayan etnik azlıqlar Böyük Vətən Müharibəsinin gedişində faşistlərlə əlbir olublar”.
Krım bölgəsi 1941-1944-cü illərdə Almaniyanın işğalı altında olmuşdu.
Həmin illərdə Krım Almanlar tərəfindən qurulan Reyxskomisariat Ukrayna adlı hökumət tərəfindən idarə olunurdu.
1944-cü ildə Sovet qoşunları Krımı işğaldan azad etdilər.
Stalin Krımda yaşayan xalqları almanlarla əməkdaşlıq etməkdə günahlandırdı.
Amma maraqlıdır ki, sürgün olunanlar, sadəcə, türklər idi.
Bu siyasət digər etnik azlıqlara tətbiq olunmadı.
Sürgün 18 may tarixində başlandı və 10 noyabra qədər davam etdi.
Arxiv sənədlərində yazılanlara görə, ...
...ümumilikdə - 193.865 Krım tatarı doğma vətənindən didərgin salındı.
Onlardan 151.136-sı Özbəkistana, 4286-ı Qazaxıstana, ...

Turkish: 
"Kırımda yaşayan etnik azınlıklar Büyük Vatan Müharebesi gidişatında nazilerle suç ortağı olmuştular".
Kırım bölgesi 1941-1944 yıllarında Almaniya tarafından işgal edilmişdi.
Bu yıllarda Kırım almanlar tarafından kurulan Reichskomissariat Ukrayna isimli hükumet tarafından idare olunuyordu.
1944 yılında Sovyet ordusu Kırımı işgalden kurtardı.
Stalin Kırımda yaşayan halkları almanlarla suç ortağı olmakta suçladı.
Ama ilginç bir şekilde, sürgüne maruz kalanlar yalnızca türklerdi.
Bu karar diğer halklara uygulanmadı.
Sürgen 18 mayısda başlandı ve 10 kasıma kadar sürdü.
Arşiv dökumanlarında yazılanlara göre, ...
...genel olarak, 193.865 Kırım tatarı kendi vatanından kovuldu.
Onların 151.136-ı Üzbekistana, 4286-ı Kazakistana, ...

Turkish: 
...diğerleri ise SSCB-nin diğer ücra bölgelerine sürüldü.
NKVD verilerine göre, sürgün sırasında yaklaşık 30 bin tatar açlık ve hastalıklardan dolayı hayatını kayb etdi.
Kırım tatarlarıysa bu rakamı doğru bulmuyor ve sürülen tatarların 46%-nin hayatını kayb etdiğini söylüyorlar.
Sürülen tatarlar sonraki yıllarda GULAG tarafından zorunlu işlerde işçi gibi çalıştırdılar.
1939 ve 2001 yıllarında Kırımda yaşayan tatarların sayının azalmasını sunulan haritalardan da görmek mümkün.
2001 yılında ahalinin sayımıyla, ...
... Kırımda 1 milyon 450 bin 400 rus, ...
... 576 bin 600 ukraynalı, ...
... 245 bin 200 Kırım tatarı, ...
... 35 bin beyaz rusyalı, ...
... 10 bin ermeni, ...
... 5 bin 500 diğer halkların yaşadığı tesbit edilmiş.
Stalin döneminde sürgün edilen diğer halklar da vardı.

Azerbaijani: 
...qalanı isə SSRİ-nin digər ucqar vilayətlərinə sürgün edildi.
NKVD məlumatlarına görə, sürgündə, təqribən, 30 min tatar aclıq və xəstəliklər səbəbilə tələf oldu.
Krım tatarları isə bu məlumatla razılaşmırlar və sürgün edilənlərin 46%-nin həyatını itirdiyini bildirirlər.
Sürgün edilən Krım tatarları sonrakı illərdə QULAQ tərəfindən həyata keçirilən layihələrdə fəhlə kimi məcburi əməyə cəlb olunmuşdular.
1939 və 2001-ci illərdə Krımda yaşayan tatarların sayının kəskin azalmasını təqdim edilən xəritələrdən də görmək mümkündür.
2001-ci ildə əhalinin siyahıya alınması nəticəsində ...
...Krımda 1 milyon 450 min 400 rus, ...
...576 min 600 ukraynalı, ...
...245 min 200 krım tatarı, ...
...35 min belarus, ...
...10 min erməni, ...
... 5 min 500 digər xalqın nümayəndələrinin yaşadığı müəyyənləşdirilib.
Stalinin dövründə sürgünə məruz qalan digər xalqlar da var idi.

Turkish: 
Çeçenler, İnguşlar, Karaçaylar, Kalmıklar, Ahıska türkleri ve diğer halklar da kendi yurtlarından kovulmuşdular.
Stalinin ölümünden sonra bu halkların kendi vatanlarına dönmelerine izin verildi.
Ama bu karar Kırım tatarları ve Ahıska türklerine uygulanmadı...
... ve onlar sürgün edildikleri yerlerde kaldılar.
Kırım tatarları dünya kamuoyundan Stalinin onlara tatbik etdiği sürgünün soykırımı gibi kabul edilmesini talep ediyor.
Ukrayna Yüksek Meclisi bu olayı etnik temizlik gibi tanıyor.
2013 yılında Kırım tatarlarının acılı kaderini gözler önüne seren "Haytarma" filmi çekildi.
2014 yılında beyaz perdeye uyarlanan "Kırımlı" filminin de esas konusu İkinci Dünya Savaşı sırasında Kırım türklerinin mücadelesi.

Azerbaijani: 
Çeçenlər, İnquşlar, Qaraçaylar, Kalmıklar, Axıska türkləri və digər başqa xalqlar da öz yaşadıqları yurdlarından didərgin salınmışdılar.
Stalinin ölümündən sonra bu xalqların öz vətənlərinə qayıtmasına icazə verildi.
Amma bu qərar Krım tatarları və Axıska türklərinə şamil edilmədi...
...və onlar sürgün olunduqları yerlərdən qayıda bilmədilər.
Krım tatarları dünya ictimaiyyətindən Stalinin onlara qarşı etdiyi sürgünün soyqırımı kimi qəbul olunması tələb edir.
Ukrayna Ali Radası bu hadisəni etnik təmizləmə kimi tanıyıb.
2013-cü ildə Krım tatarlarının ağrılı taleyini özündə əks etdirən “Haytarma” filmi çəkilib.
2014-cü ildə ekranlaşdırılan “Krımlı” filminin də əsas mövzusu krım türklərinin II Dünya Müharibəsindəki mübarizəsidir.

Turkish: 
2016 yılında Ukraynaya "Eurovision" Şarkı Yarışmasında birincilik kazandıran Jamalanın da söğlediği...
..."1944" isimli şarkının esas konusu Kırım tatarlarının sürgünüydü.
Bu kadar, arkadaşlar!
Umuyorum, bu gün birlikte öğrendiğimiz bilgilerin faydası olacak.
Karşıdaki günlerde yeni vidyoda görüşürüz.
Hoşçakalın.
 

Azerbaijani: 
2016-cı ildə isə Ukraynanı Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində qalib edən Camalanın ifa etdiyi...
...“1944” adlı mahnının əsas mövzusu Krım tatarlarının sürgünü idi.
Belə, dostlar!
Ümid edirəm, bu gün birlikdə öyrəndiyimiz məlumatların faydası olacaq.
Yaxın günlərdə növbəti videoda görüşərik.
Hələlik.
 
