
Thai: 
ในวิดีโอที่แล้ว เราได้พูดถึง
นิวเคลียสฮีเลียม ซึ่งมี
โปรตอนสองตัวกับนิวตรอนสองตัว
โปรตอนกับนิวตรอนในนิวเคลียส
เรียกว่านิวคลีออน และผมจะ
ใช้เทอมนั้นหลายครั้งในวิดีโอนี้
นี่คือภาพของนิวเคลียส
ที่มีโปรตอนสองตัว และนิวตรอนสองตัว
และเรารู้ว่ามันเสถียร
ถึงแม้ว่าเราจะรู้ว่าประจุที่เหมือนกันผลักกัน
และโปรตอนสองตัวนี้กำลังผลักกัน
และนั่นคือแแรงไฟฟ้าสถิต
ขอผมเขียนมันลงไปตรงนี้นะ
แรงไฟฟ้าสถิตบอกว่า ประจุเหมือนกันผลักกัน
เรารู้ว่านิวเคลียสนี้เสถียร
มันจึงต้องมีอย่างอื่น
ที่ทำให้นิวเคลียสอยู่ด้วยกัน
ซึ่งเราเรียกว่าแรงอย่างเข้ม
แรงนิวเคลียร์อย่างเข้มจึง
แข็งแรงกว่าแรงไฟฟ้าสถิต
แรงอย่างเข้มกระทำแค่
เพียงระยะสั้นๆ แต่มันกระทำ
ระหว่างนิวคลีออนทุกตัว
ตัวอย่างเช่น อันตรกิริยาโปรตอน-โปรตอน
เหมือนกับอันตรกิริยาโปรตอน-นิวตรอน

Norwegian: 
I den forrige videoen snakket vi om heliumkjernen
som består av to nøytroner og to protoner.
Protoner og nøytroner og kjernen
er kalt nukleoner
så jeg skal bruke det begrepet
flere ganger i løpet av denne videoen.
Så dette er et bilde av kjernen
der vi har to protoner og to nøytroner.
Vi vet at denne holder seg stabil
på tross av at like ladninger frastøter hverandre.
Så disse to protonene frastøter altå hverandre
og det er den elektrostatiske kraften.
Den elektrostatiske kraften sier altså
at like ladninger frastøter hverandre.
Siden kjernen er stabil
må det være noe annet som holder
kjernen sammen
og det kalles for sterk kjernekraft.
Den sterke kjernekraften må derfor
være større enn den elektrostatiske kraften.
Den sterke kjernekraften virker
kun mellom korte avstander,
men virker derimot på alle nukleoner.
For eksempel, en proton-proton interaksjon
er det samme som en nøytron-proton

Azerbaijani: 
Son videoda biz helium
nüvəsindən danışdıq, onun iki
protonu və iki neytronu var.
Nüvədəki protonlar və neytronlar
nukleonlar adlanır və mən bu termini
bu videoda bir neçə dəfə istifadə edəcəm.
Burada nüvənin şəkli verilib,
iki proton və iki neytronla,
bilirik ki, bu, davamlıdır,
eyni yüklərin itələməsinə baxmayaraq.
Bu iki proton bir-birini itələyir
və bu, elektrostatik qüvvədir.
Qoyun davam edib buraya yazım.
Elektrostatik qüvvəyə görə eyni yüklər
bir-birini itələyir.
Biz bu nüvənin davamlı olduğunu bilirik,
yəni burada nüvəni bir yerdə tutan
başqa bir şey olmalıdır,
biz bunu güclü qüvvə adlandırırıq.
Nüvə güclü qüvvəsi elektrostatik
qüvvədən daha güclüdür.
Güclü qüvvə sadəcə qısa məsafələrdə
hərəkətə keçir, amma iki nukleon
arasında.
Məsələn proton-proton əlaqəsi
proton-neytron əlaqəsi ilə eynidir,

Bulgarian: 
В последното видео говорихме за 
ядрото на хелия, което съдържа
два протона и два неутрона.
Протоните и неутроните в ядрото
се наричат нуклони,
ще използвам този термин
няколко пъти в това видео.
Тук има схема на ядро
с два протона и два неутрона,
и ние знаем, че то е стабилно,
въпреки че подобните заряди
се отблъскват.
Тези два протона 
се отблъскват взаимно,
това е електростатична сила.
Нека да го запиша.
Електростатични сили
на отблъскване между еднакви заряди.
Знаем, че това ядро е стабилно,
следователно има нещо друго,
което държи тези частици заедно,
и това са т.нар. ядрени сили
(или силни сили).
Ядрените сили в ядрото
са по-силни от електростатичните сили.
Ядрените сили действат
само на къси разстояния,
но действат между
всички нуклони.
Например взаимодействието
протон-протон
е същото като взаимодействието
протон-неутрон,

English: 
- [Voiceover] In the last
video, we talked about
the helium nucleus, which contains
two protons and two neutrons.
Protons and neutrons in the nucleus
are called nucleons, and so I'll
use that term a few times in this video.
Here's a picture of the nucleus,
with two protons and two neutrons,
and we know it's stable,
even though we know like charges repel.
And so these two protons are repelling
each other, and that's
the electrostatic force.
So let me go ahead and write that here.
The electrostatic force
says like charges repel.
We know that this nucleus is stable,
so there must be something else
holding the nucleus together,
which we call the strong force.
So the nuclear strong force is
stronger than the electrostatic force.
The strong force acts only over
short distances though, but it does act
between all nucleons.
For example, a proton-proton interaction
is the same as a
proton-neutron interaction,

Portuguese: 
No último video, falamos sobre
o núcleo de hélio, que contém
dois prótons e dois neutrons.
Prótons e nêutrons no núcleo
são chamados nucleons, então eu usarei
esse termo algumas vezes neste vídeo.
Aqui está uma foto do núcleo
com dois prótons e dois nêutrons,
e sabemos que ele é estável, mesmo
sabendo que cargas iguais se repelem.
Então estes dois prótons estão repelindo
a sí mesmo, e esta
é a força eletrostática
Então deixe-me escrever isso aqui.
A força eletrostática
diz que cargas iguais se repelem
Sabemos que o núcleo é estável,
então deve haver alguma coisa
unindo o núcleo,
o que chamamos de força forte
Então a força nuclear forte é
mais forte que a força eletrostática
A força forte age apenas entre
curtas distâncias, mas ela age sobre
todos os núcleons.
Por exemplo, uma interação próton-próton
é a mesma coisa que
uma interação próton-nêutron
que é a mesma coisa que
uma interação nêutron-nêutron.

English: 
which is the same as a
neutron-neutron interaction.
You can get into much more detail
about the strong force.
That's not really the point of this video.
The point is that this nucleus is stable.
And let's think about why.
We have equal numbers
of protons and neutrons,
and so that's interesting.
So let's think about the atomic number,
which tells us the number of protons,
which we represent by Z.
And the number of neutrons
we could say is capital N.
So if we're concerned with the ratio,
the ratio of neutrons to protons,
so the N to Z ratio.
In this example, we have two
protons and two neutrons.
So two neutrons over two
protons is equal to one.
We have N to Z ratio of one.
It turns out that nuclei
that have small numbers
of protons, so if we're talking
about Z is less than 20,
they have stable nuclei
when the N to Z ratio is equal to one.

Bulgarian: 
което е същото като
взаимодействието неутрон-неутрон.
Може да се навлезе много
по-дълбоко относно ядрените сили.
Но това не е целта на видеото.
Темата е, че 
това ядро е стабилно.
Нека помислим върху това.
Имаме равен брой
протони и неутрони,
и това е интересно.
Нека помислим за атомния номер,
който ни дава броя
на протоните, които означаваме с Z.
А броят на неутроните можем
да означим с N.
Относно пропорцията,
отношението на броя неутрони
към броя протони,
това е отношението N/Z.
В този пример имаме 
два протона и два неутрона.
Два неутрона към два протона
е равно на едно.
Отношението N/Z е равно на едно.
Излиза, че ядра, които имат малък
брой протони,
например Z < 20,
имат стабилни ядра, 
когато отношението N/Z = 1.

Portuguese: 
É possível ir muito mais afundo
sobre a força forte.
Esse não

Norwegian: 
interaksjon, og en nøytron-nøytron interaksjon.
Å gå detaljert inn i den sterke kjernekraften
er ikke meningen med denne videoen,
men poenget er å vite at kjernen er stabil.
Men la oss nå tenke på hvorfor;
vi har like mengder mer protoner og nøytroner
som er interessant
La oss nå se på atomnummeret
som forteller oss hvor mange protoner vi har
som vi her representerer med en Z
Nøytronene kan vi si at er en N.
Forholder mellom N og Z
I dette eksempelet har vi
to protoner og to nøytroner
som blir 2 (nøytroner) over 2 (protoner)
som er lik 1.
Vi har altså forholdstallet 1.
Det viser seg at kjerner som har lave atomnummere
der Z er mindre en 20,
har stabile kjerner
når forholdstallet mellom Z og N er lik 1.

Thai: 
ซึ่งเท่ากับอันตรกิริยานิวตรอน-นิวตรอน
คุณจะได้เรียนรายละเอียดอีกมาก
เกี่ยวกับแรงอย่างเข้ม
นั่นไม่ใช่ประเด็นของวิดีโอนี้
ประเด็นคือว่านิวเคลียสนี้เสถียร
และคิดกันว่าทำไม
เรามีจำนวนโปรตอนและนิวตรอนเท่ากัน
และมันน่าสนใจ
ลองคิดถึงเลขอะตอม
ซึ่งบอกจำนวนโปรตอน
ซึ่งเราแทนด้วย Z
และจำนวนนิวตรอนที่เราเรียกว่า N ใหญ่
ถ้าเราเชื่อมโยงอัตราส่วน
อัตราส่วนของนิวตรอนกับโปรตอน
อัตราส่วน N ต่อ Z
ในตัวอย่างนี้ เรามีโปรตอนสองตัว
กับนิวตรอนสองตัว
นิวตรอนสองตัวต่อโปรตอนสองตัวเท่ากับ 1
เรามีอัตราส่วน N ต่อ Z เท่ากับ 1
ปรากฎว่านิวเคลียสที่มีจำนวนโปรตอน
น้อย ถ้าเราพูดถึง Z น้อยกว่า 20
พวกมันจะมีนิวเคลียสที่เสถียร
เมื่ออัตราส่วน N ต่อ Z เท่ากับ 1

Azerbaijani: 
bu da neytron-neytron əlaqəsi ilə eynidir.
Siz güclü qüvvənin
daha dərininə gedə bilərsiniz.
Amma bu videonun məqsədi o deyil.
Nüvəmiz davamlıdır.
Gəlin bu haqda düşünək.
Bizim bərabər sayda proton və neytronumuz
var
və bu, maraqlıdır.
Gəlin atom nömrəsinə baxaq,
o, bizə protonların sayını göstərir və
Z ilə işarə edilir.
Neytronların sayını isə N ilə işarə edə
bilərik.
Əgər nisbətə baxsaq,
neytronların protona nisbəti,
yəni N-in Z-ə nisbəti.
Bu misalda iki proton və iki neytronumuz
var.
Deməli, iki neytron bölək iki proton birə
bərabərdir.
N bölək Z birdir.
Belə çıxır ki, nüvənin az protonu
var, yəni əgər Z 20-dən az olarsa
nüvə davamlı olur,
N-in Z-ə nisbəti bir olanda.

English: 
So when N over Z is equal to one,
you can say you have a stable nucleus,
so equal numbers of protons and neutrons
turns out to be stable.
So for this example, the
helium-four nucleus is stable.
Thinking about that, let's
look at carbon-14 next.
We have carbon-14, so let's get
a little space right down here.
So carbon-14 atomic number of six.
Therefore, carbon has six
protons in the nucleus.
So there are six protons.
Number of neutrons will be 14 minus six,
so eight neutrons.
So what's the neutron to proton ratio?
So what's the N to Z ratio here?
Well the N to Z ratio would be
eight neutrons and six protons,
and obviously that number
is greater than one,
so we have an unstable nucleus.
The carbon-14 nucleus is unstable,
it's radioactive, it's going to
undergo spontaneous decay.

Azerbaijani: 
Yəni N bölək Z birə bərabər olanda
deyə bilərsiniz ki, nüvə davamlıdır,
proton və neytronların sayı bərabər olanda
nüvə davamlıdır.
Məsələn helium 4 nüvəsi davamlıdır.
Gəlin indi karbon 14-ə baxaq.
Karbon 14-müz var, gəlin burada
biraz da yer açaq.
Karbon 14-ün atom nömrəsi altıdır.
Beləliklə, karbonun nüvəsində altı proton
var.
Burada 6 proton var.
Neytronların sayı 14 çıxaq altıdır,
yəni 8 neytron.
Neytronun protona nisbəti nəyə bərabərdir?
N bölək Z nisbəti nəyə bərabərdir?
N bölək Z nisbəti
8 neytronun 6 protona nisbətidir
və bu ədəd birdən böyükdür,
yəni nüvə davamlı deyil.
Karbon 14 nüvəsi davamsızdır,
radioaktivdir, spontan
azalmaya məruz qalacaq.

Bulgarian: 
Когато  N/Z = 1,
можем да кажем, че
имаме стабилно ядро,
така че броят на протоните
и неутроните е стабилен.
Значи това ядро на хелия с 
четири нуклона е стабилно.
Нека да разгледаме сега
въглерод-14.
Имаме въглерод-14...
нека да си отворя малко място.
Въглерод-14 има атомен номер 6.
Следователно въглеродът
има шест протона в ядрото си.
Тук има шест протона.
Броят на неутроните е
14 – 6,
има осем неутрона.
Колко е отношението
неутрони към протони?
Колко е  N/Z?
N/Z е равно на 
осем неутрона към шест протона,
това очевидно е
повече от едно,
така че това е 
нестабилно ядро.
Ядрото на въглерод-14
е нестабилно,
той е радиоактивен и 
се разпада спонтанно.

Norwegian: 
Så når N over Z er lik 1,
kan du si at du har en stabil kjerne.
Så like mengder nøytroner og protoner
viser seg å danne en stabil kjerne.
I dette eksempelet er derfor heliumkjernen stabil.
Dersom vi skal ta for oss karbon-14
har den atomnummeret 6.
Karbon har altså 6 protoner i kjernen.
Antallet nøytroner vil være 14 minus 6,
som gir 8 nøytroner.
Hva blir da forholdet mellom
nøytronene og protonene her?
Forholdet mellom N og Z blir da
8 (nøytroner) over 6 (protoner).
Resultatet blir da åpenbart et tall høyere enn 1
så vi har en ustabil kjerne.
Karbon-14-kjernen er en ustabil kjerne.
Den er radioaktiv.
Den kommer til å gjennomgå
en spontant dekomponering

Thai: 
เมื่อ N ส่วน Z เท่ากับ 1
คุณบอกได้ว่า คุณมีนิวเคลียสที่เสถียร
จำนวนโปรตอนกับนิวตรอนเท่ากัน
ปรากฏว่าเสถียร
สำหรับตัวอย่างนี้ นิวเคลียสฮีเลียม 4 นั้นเสถียร
เมื่อคิดได้อย่างนี้แล้ว ลองดูคาร์บอน-14 ต่อไป
เรามีคาร์บอน-14 ลองหา
ที่ว่างข้างล่างนี้กัน
เลขอะตอมของคาร์บอน-14 เป็น 6
เพราะฉะนั้น คาร์บอนมีโปรตอน 6 ตัวในนิวเคลียส
มีโปรตอน 6 ตัว
จำนวนนิวตรอนจะเท่ากับ 14 ลบ 6
ได้นิวตรอน 8 ตัว
อัตราส่วนนิวตรอนต่อโปรตอนเป็นเท่าใด?
อัตราส่วน N ต่อ Z ตรงนี้เป็นเท่าใด?
อัตราส่วน N ของ Z จะ
เป็นนิวตรอน 8 ตัว กับโปรตอน 6 ตัว
และแน่นอนเลขนั้นมากกว่า 1
เราจึงมีนิวเคลียสที่ไม่เสถียร
นิวเคลียสคาร์บอน-14 ไม่เสถียร
มันเป็นกัมมันตรังสี มันจะ
สลายตัวในทันใด

Norwegian: 
for å prøve å få et bedre
nøytronene-proton-forhold.
La oss nå se på ligningen som representerer
den spontane dekomponeringen av karbon-14
Her har vi altså ligningen.
Når man skriver ligninger for kjernereaksjoner
inkluderer man bare nukleonene.
På venstresiden her har jeg for eksempel
har jeg karbon-14
- vi snakker kun om kjernen!
så vi snakker om 6 protoner og 8 nøytroner -
La oss nå se på hva som faktisk skjer her
Karbon-14-kjernen skal nå gi fra seg et elektron
noe som er litt rart.
Vi skal snakke om hvorfor i min neste video,
og det er en konvertering som er styrt av
den svake kjernekraften.
Uansett, nå vet vi at et elektron
har en negativ 1 ladning
Og det er det vi snakker om her.
Vi har seks protoner

English: 
It's going to try to get a better
neutron to proton ratio.
So let's look at the nuclear equation
which represents the
spontaneous decay of carbon-14.
So here is our nuclear equation.
And when you're writing nuclear equations,
you're representing only the nuclei here,
so for example, on the left side
of my nuclear equation, I have carbon-14,
we're talking about only the nucleus,
so we're talking about six protons
and eight neutrons in the nucleus.
And so let's look and
see what happens here.
So carbon-14, the nucleus,
the carbon-14 nucleus
is actually going to give off an electron,
and so that's pretty weird,
and we'll talk about more
why in the next video.
It's a conversion that's governed
by the weak nuclear force.
But we know that an electron
has a negative one charge,
and so that's what we're
talking about here.
Here for carbon, we have six protons,

Azerbaijani: 
Daha yaxşı neytron proton nisbəti
almağa çalışacaq.
Gəlin nüvə reaksiyasına baxaq,
bu, karbon 14-ün spontan azalmasını
göstərir.
Bu, bizim nüvə reaksiyamızdır.
Nüvə reaksiyalarını yazanda
burada sadəcə nüvəni göstərirsiniz,
məsələn nüvə reaksiyamız sol
tərəfində mənim karbon 14-üm var,
biz sadəcə nüvədən danışırıq,
yəni nüvədəki 6 protondan və
8 neytrondan.
Gəlin buraya baxıb nə baş verdiyini tapaq.
Karbon 14-ün nüvəsi
bir elektron verəcək
və bu, qəribədir,
sonrakı videoda səbəbindən danışacağıq.
Zəir nüvə qüvvələri tərəfindən idarə
olunan bir çevrilmədir.
Amma bilirik ki, elektronun mənfi yükü var
və burada da bundan danışacağıq.
Karbonun 6 protonu var,

Thai: 
มันจะพยายามให้ตัวมันมีอัตราส่วน
นิวตรอนต่อโปรตอนดีกว่านี้
ลองดูสมการนิวเคลียร์
ซึ่งแสดงการสลายตัวในทันทีของคาร์บอน 14 กัน
นี่คือสมการนิวเคลียร์ของเรา
และเวลาคุณเขียนสมการนิวเคลียร์
คุณจะแสดงแค่นิวไคลด์ตรงนี้
ตัวอย่างเช่น ทางซ้ายมือ
ของสมการนิวเคลียร์ ผมมีคาร์บอน 14
เราพูดถึงแค่นิวเคลียส
เรากำลังพูดถึงโปรตอน 6 ตัว
กับนิวตรอน 8 ตัวในนิวเคลียส
แล้วลองดูว่าเกิดอะไรขึ้นตรงนี้
คาร์บอน-14 นิวเคลียส, นิวเคลียสของคาร์บอน-14
จะปล่อยอิเล็กตรอนออกมา
มันแปลกทีเดียว
และเราจะคุยกันถึงสาเหตุในวิดีโอหน้า
มันเป็นการแปลงที่กำหนดโดย
แรงนิวเคลียร์อย่างอ่อน
แต่เรารู้ว่าอิเล็กตรอนมีประจุลบ 1
และนั่นคือสิ่งที่เราจะพูดถึงตรงนี้
ตรงนี้ สำหรับคาร์บอน เรามีโปรตอน 6 ตัว

Bulgarian: 
Опитва се да достигне
по-добро съотношение
на неутрони към протони.
Нека да погледнем
уравнението за
спонтанното разлагане на 
въглерод-14.
Ето го ядреното уравнение.
Когато пишем ядрени уравнения,
представяме тук само ядрото,
например отляво на моето
ядрено уравнение имам въглерод-14,
говорим само за ядрото,
където имаме шест протона
и осем неутрона в ядрото.
Да видим какво се случва.
Ядрото на въглерод-14
всъщност ще отдаде
един електрон,
и това е супер странно,
но ще го обясня в следващото видео.
Това преобразувание
се определя от слаби ядрени сили.
Знаем, че един електрон
има заряд –1,
ето това имаме тук.
Тук за въглерода
имаме шест протона,

Bulgarian: 
нека да го запиша,
тук са шест протона.
Един електрон има
заряд –1,
нека да запиша
–1 за електрона.
Ядрото на въглерод-14
се превръща в ядро на азот.
Нека да видим какво имаме.
Атомният номер е седем,
значи имаме седем протона,
нека да го запиша.
Седем протона,
и 14 – 7 = 7 неутрона.
Поглеждаме масовото число,
14 – 7 = 7 неутрона.
И сега отношението
на неутрони към протони
е седем към седем,
което е равно на едно.
Това означава, че
имаме стабилно ядро.
Ето защо въглерод-14
подлежи на радиоактивно разпадане.
Нека да разгледаме
по-подробно ядреното уравнение,
защото това е целта ми
в това видео.
Броят на нуклоните
е запазен.

Thai: 
ขอผมเขียนมันลงไป โปรตอน 6 ตัวตรงนี้
อิเล็กตรอนมีประจุลบ 1
ลองเขียนประจุลบ 1 ตรงนี้สำหรับอิเล็กตรอน
นิวเคลียสคาร์บอน-14 จะกลายเป็น
นิวเคลียสของไนโตรเจนตรงนี้
ลองดูสิ่งที่เรามีกัน
เลขอะตอมของเราเป็น 7
เราจึงมีโปรตอน 7 ตัว
ลองเขียนมันลงไปตรงนี้
โปรตอน 7 ตัว แล้ว 14 ลบ 7 จะให้นิวตรอน 7 ตัว
เราก็ดูเลขมวลตรงนี้
14 ลบ 7 จะให้นิวตรอน 7 ตัว
แล้วอัตราส่วนนั้น อัตราส่วนของนิวตรอน
ต่อโปรตอนเท่ากับ 7 ส่วน 7
ซึ่งเท่ากับ 1
นั่นสื่อว่าเรามีนิวเคลียสที่เสถียรตรงนี้
นั่นคือสาเหตุที่คาร์บอน-14 
จะเกิดการสลายตัวกัมมันตรังสี
ลองดูรายละเอียดของสมการนิวเคลียร์กัน
เพราะนั่นคือสิ่งที่เราสนใจที่สุด
ในวิดีโอนี้
จำนวนนิวคลีอออนจะอนุรักษ์

English: 
let me go and write
that, six protons here.
An electron has a negative one charge,
let's write a negative one
charge here for the electron.
The carbon-14 nucleus is turning into
the nucleus for nitrogen here.
Let's look at what we have.
Our atomic number is seven,
so we have seven protons,
let's go ahead and write that here.
Seven protons, and 14 minus
7 gives us seven neutrons.
So we look at the mass number here,
so 14 minus seven gives us seven neutrons.
And so that ratio, the ratio of neutrons
to protons is seven over seven,
which is equal to one.
That implies that we have
a stable nucleus here.
That's the reason why carbon-14
undergoes radioactive decay.
Let's look at more details
about a nuclear equation,
because that's really what
I'm most concerned about
here in this video.
The number of nucleons is conserved.

Azerbaijani: 
qoyun yazım, 6 proton.
Elektronun isə bir mənfi yükü var,
gəlin elektrona da mənfi bir yük yazaq.
Karbon 14 nüvəsi azotun nüvəsinə
çevrilir.
Gəlin əlimizdəkilərə baxaq.
Atom nömrəmiz yeddidir,
deməli, 7 protonumuz var,
gəlin bunu da yazaq.
7 proton və 14 çıxaq 7 bizə 7 neytron
verir.
İndi kütlə ədədinə baxaq,
14 çıxaq 7 bizə 7 neytron verir.
Nisbət isə, neytronların protonlara
nisbəti yeddinin yeddiyədir,
yəni birdir.
Deməli, bizim davamlı nüvəmiz var.
Karbon 14-ün radioaktiv azalmasının səbəbi
budur.
Gəlin nüvə reaksiyamıza daha yaxından
baxaq,
çünki bu videoda əsas bunla
maraqlanıram.
Nukleonların sayı saxlanılır.

Norwegian: 
- jeg skal bare skrive det her -
og elektronet har en -1 ladning
så da setter jeg en -1 her for elektronet
Karbon-14 kjernen forvandles nå
til en nitrogen-kjerne.
La oss nå se på hva vi har
atomnummeret til nitrogen er 7
så vi har 7 protoner.
- da skriver jeg det her-
14 minus 7 gir oss 7 nøytroner.
Forholdet mellom nøytroner og protoner blir nå
7 over 7, som er lik 1.
Dette betyr at vi har fått en stabil kjerne.
Så det grunnne til at karbon-14
gjennomgår en kjerneomdanning.
La oss nå se på flere detaljer
ved kjernereaksjonsligningen vår
fordi det er det jeg er mest opptatt av
i denne videoen.
Så nukleontallet er ivaretatt.

Norwegian: 
Vi har 14 nukleoner på venstresiden:
6 protoner og 8 nøytroner.
På høyresiden har vi også 14 nukleoner:
7 protoner og 7 nøytroner.
Elektroner er verken et proton eller en nøytron.
Nukleonene er ivaretatt.
Vi har 14 på venstresiden,
og 0 + 14 på høyresiden.
Ladningen er med andre ord ivaretatt.
Her nede ser vi at vi har 6 positive ladninger
på venstresiden,
og 1 negativ og 7 positive ladninger
på høyresiden, som tilsammen blir 6.
Nukleoner og ladninger er altså ivaretatt.
Men hva var det som egentlig skjedde?
Jo, vi endret identiteten til atomet
ved å gå fra karbon til nitrogen,
ved å endre antallet protoner i kjernen.
Vi gikk fra 6 protoner til 7 protoner
Dette er altså ideen om omdanning.
Å omdanne et element om til et annet element.

Azerbaijani: 
Gəlin başqa rəng istifadə edək.
Solda 14 nukleonumuz var.
6 protonumuz və 8 neytronumuz var.
Sağda da 14 nukleonumuz var,
7 proton və 7 neytron,
açıq şəkildə elektron proton, yaxud
neytron deyil.
Nukleonlar saxlanılır, solda 14 dənədir
və sağda da sıfır üstəgəl 14 dənə.
Yüklər saxlanılır
və burada da o görünür.
Solda 6 müsbət yükümüz var.
Sağda bir mənfi yükümüz
və 7 müsbət yükümüz var,
mənfi bir üstəgəl müsbət yeddi bizə
müsbət altı verir,
deməli, yük müsbət altıdır.
Nukleonlar saxlanılır
və yüklər də saxlanılır.
Baş verənlərə diqqət yetirin.
Biz elementi dəyişdik.
Karbondan azota keçdik,
çünki biz proton sayını dəyişdik.
6 protondan 7 protona keçdik
və buna transmutasiya deyilir,
bir elementin başqa elementə çevrilməsi.

English: 
Let's use a different color here.
We have 14 nucleons on the left.
We have six protons and eight neutrons.
And on the right, we
also have 14 nucleons,
seven protons and seven neutrons,
so obviously an electron is
not a proton or a neutron.
Nucleons are conserved,
so we have 14 on the left,
and we have zero plus 14 on the right.
Also charge is conserved,
and so that's what we see down here.
We have six positive
charges on the left side.
On the right side, we
have one negative charge
and seven positive charges,
so negative one and
seven give us plus six,
so we have plus six.
So nucleons are conserved
and charge is conserved
in a nuclear equation.
And notice what happened here.
We changed the identity.
We went from carbon to nitrogen,
because we changed the number of protons.
We went from six protons to seven protons,
and so that's the idea of transmutations,
of changing one element
into another element.

Thai: 
ลองใช้อีกสีตรงนี้กัน
เรามีนิวคลีออน 14 ตัวทางซ้าย
เรามีโปรตอน 6 ตัว กับนิวตรอน 8 ตัว
แล้วทางขวา เรามีนิวคลีออน 14 ตัวเช่นกัน
โปรตอน 7 ตัว กับนิวตรอน 7 ตัว
แน่นอน อิเล็กตรอนไม่ใช่โปรตอนหรือนิวตรอน
นิวคลีออกนจะอนุรักษ์ เราจึง 14 ตัวทางซ้าย
และเรามี 0 บวก 14 ทางขวา
ประจุก็อนุรักษ์
และนั่นคือสิ่งที่่เราเห็นข้างล่างตรงนี้
เรามีประจุบวก 6 ตัวทางด้านซ้าย
ทางขวา เรามีประจุลบ 1
และประจุบวก 7 ตัว
ลบ 1 บวก 7 จะได้บวก 6
เราจึงได้บวก 6
นิวคลีออนจึงอนุรักษ์
และประจุก็อนุรักษ์ในสมการนิวเคลียร์
และสังเกตสิ่งที่เกิดขึ้นตรงนี้
เราเปลี่ยนธาตุ
เราเปลี่ยนจากคาร์บอนเป็นไนโตรเจน
เพราะเราเปลี่ยนจำนวนโปรตอน
เราไปจากโปรตอน 6 ตัว เป็นโปรตอน 7 ตัว
และนั่นคือเรื่องของ transmutation
การเปลี่ยนธาตุหนึ่งเป็นอีกธาตุหนึ่ง

Bulgarian: 
Нека да използвам друг цвят.
Имаме 14 нуклона
отляво.
Имаме 6 протона и 8 неутрона.
Отдясно имаме също
14 нуклона,
7 протона и 7 неутрона,
така че очевидно електронът
не е нито протон, нито неутрон.
Броят на нуклоните е същият,
имаме 14 отляво,
имаме 0 + 14 отдясно.
Зарядът също е запазен,
това се вижда тук долу.
Имаме +6 отляво.
Отдясно имаме един отрицателен
и седем положителни заряда.
Значи –1 +7 е равно на +6,
така че имаме +6.
Броят на нуклоните е същият,
и зарядът е същият
в нашето ядрено уравнение.
Но забележи какво се случи тук.
Промени се елемента.
Преминахме от въглерод
към азот,
защото се промени броят
на протоните.
Преминахме от шест протона
на седем протона,
и това е идеята за 
трансмутацията,

English: 
For nuclei with small numbers of protons,
the N to Z ratio, the
ideal one is one to one.
For nuclei with more protons,
it turns out the ratio
changes, so let's look at that.
As you increase the number of protons,
the ratio changes for a stable nucleus.
The N to Z ratio turns out to be 1.5,
so as you increase in Z,
so as you go above Z is equal to 20.
As you get more and more protons,
you need more neutrons.
You need more neutrons,
and let's think about why.
If I have a bigger nucleus here,
so this is a very poor
representation of a nucleus.
I think about two protons, let me use,
I'll use magenta here.
So I'll have two protons
really close to each other.
We know that there is a weak
electrostatic repulsion here,
and there's a strong nuclear force.

Azerbaijani: 
Az sayda protonu olan nüvə üçün
N bölək Z nisbəti üçün ideal olan birin
birədir.
Daha çox protona malik nüvələrdə
nisbət dəyişir, gəlin buna baxaq.
Protonların sayını artırdıqca
davamlı nüvənin nisbəti dəyişir.
N bölək Z nisbəti 1.5 olur,
deməli, Z-i artırdıqca,
Z 20-ə doğru artdıqca.
Daha çox proton əldə etdikcə,
daha çox neytron lazım olur.
Daha çox neytrona ehtiyacınız var
və gəlin səbəbini düşünək.
Əgər daha böyük nüvəm varsa,
bu, nüvənin aşağı keyfiyyətdə ifadəsidir.
Mən iki protona baxıram, qoyun
bənövşəyi ilə yazım.
Bir-birinə yaxın iki protonum olacaq.
Bilirik ki, burada zəif itələmə var
və güclü nüvə qüvvəsi.

Thai: 
สำหรับนิวคลีไอที่มีจำนวนโปรตอนน้อย
อัตราส่วน N ต่อ Z ในอุดมคติคือ 1 ต่อ 1
สำหรับนิวคลีไอที่มีโปรตอนมากขึ้น
ปรากฏว่าอัตราส่วนเปลี่ยน ลองดูกัน
เมื่อคุณเพิ่มจำนวนโปรตอน
อัตราส่วนเปลี่ยนไปสำหรับนิวเคลียสที่เสถียร
อัตราส่วน N ต่อ Z ปรากฏว่าเท่ากับ 1.5
เมื่อคุณเพิ่ม Z
เมื่อคุณไปเหนือ Z เท่ากับ 20
เมื่อคุณมีโปรตอนมากขึ้นเรื่อยๆ
คุณจะต้องการนิวตรอนมากขึ้น
คุณต้องการนิวตรอนมากขึ้น
ลองคิดกันว่าทำไม
ถ้าผมมีนิวเคลียสที่ใหญ่ขึ้นตรงนี้
นี่คือภาพแสดงนิวเคลียสที่หยาบมาก
ผมคิดถึงโปรตอนสองตัว ขอผมใช้
ผมจะใช้สีบานเย็นตรงนี้นะ
ผมจะมีโปรตอนสองตัวที่ใกล้กันมาก
เรารู้ว่ามันมีแรงผลักไฟฟ้าสถิตอย่างอ่อนตรงนี้
และมันมีแรงนิวเคลียร์อย่างเข้ม

Norwegian: 
For kjerner med få protoner,
er det ideelle forholdet mellom
nøytroner og protoner 1 til 1.
For kjerner med mange protoner
viser det seg at dette forholdstallet
endrer seg.
La oss nå se på det.
Etterhvert som du øker mengden protoner
endrer forholdstallet til en stabil kjerne seg.
N / Z forholdet viser seg da å være 1,5
etterhvert som du øker tallet Z
til der Z er over 20.
Får du flere og flere protoner
trenger du flere nøytroner.
La oss nå tenke på hvorfor.
Dette er en litt dårlig illustrasjon av en kjerne
med to protoner i, tett intill hverandre.
Vi vet at det er en svak elektrostatisk
frastøtning her, og en sterk kjernekraft

Bulgarian: 
или превръщането на един елемент
в друг елемент.
За ядрата с малък брой
протони,
идеалното отношение N/Z
е 1 към 1.
За ядра с повече протони,
това отношение се променя,
нека да видим как.
Когато се увеличава 
броят на протоните,
отношението за стабилно
ядро се променя.
Отношението N/Z става 1,5,
така че като се увеличава Z,
когато Z е повече от 20.
Когато имаме повече
и повече протони,
ни трябват повече неутрони.
Трябват ни повече неутрони,
нека помислим защо.
Ако имам по-голямо ядро,
това е много грозна
схема на ядро...
Ако имам два протона,
нека да ги направя в маджента.
Ако имам два протона, които 
са много близо един до друг.
Знаем, че има слаби
електростатични сили,
и има силни ядрени сили.

Bulgarian: 
Има силни ядрени сили
между тези протони.
Силните ядрени сили печелят,
но това е така само на 
къси разстояния.
Спомни си, че силните ядрени
сили действат само на къси разстояния.
Така че ако имаш протони,
които са далеч едни от други,
тези два протона са далеч
един от друг,
тук все още действа сила на 
отблъскване.
Електростатичните сили
все още съществуват,
така че те все още
се отблъскват един друг.
Но вече я няма силната
ядрена сила.
И понеже вече няма
силни ядрени сили,
когато се увеличава 
броят на протоните,
се увеличават
електростатичните сили,
и стигаме до точка, в която
се нуждаем от повече
силни ядрени сили, така че
трябва да добавим неутрони,
за да се балансират нещата.
Тук трябва да добавим
още неутрони,
и това е причината за 
увеличеното отношение.
Трябват ни повече неутрони,
когато се увеличава броят на протоните.
Когато отидем над 83,
нека да го запиша,

Azerbaijani: 
Bu protonlar arasına güclü nücə qüvvəsi
var.
Güclü nüvə qüvvəsi qazanır,
amma bu ancaq qısa məsafələrdə doğrudur.
Unutmayın ki, güclü qüvvə ancaq qısa
məsafədə təsir göstərir.
Yəni bir-birindən uzaqda olan
protonlarınız olsa,
bu protonlar bir-birindən uzaqda olsa
yenə itələmə qüvvəsi mövcud olacaq.
Elektrostatik qüvvə hələ də var,
yəni onlar bir-birini itələyir.
Amma artıq güclü qüvvəniz yoxdur.
Və güclü qüvvəniz olmadığı üçün
protonların sayını artırdıqca
elektrostatiik qüvvəni də artırırsınız
və daha böyük güclü qüvvəyə ehtiyac olan
nöqtəyə çatırsınız, yəni bunları
tarazlamaq üçün neytron əlavə etməlisiniz.
Buraya daha çox neytron əlavə etməlisiniz
və nisbətin artma səbəbi budur.
Protonların sayını artırdıqca
daha çox neytron lazımdır.
Təqribən 83-ü keçəndə,
qoyun bunu yazım,

Norwegian: 
mellom disse protonene.
Det er en sterk kjernekraft mellom disse protonene.
Den sterke kjernekraften vinner over
den elektrostatiske kraften,
men husk at denne bare virker
mellom små avstander.
Dersom du har protoner som er
langt unna hverandre
Slik som disse to protonene,
de er langt unna hverandre.
Virker den elektrostatiske kraften
fortsatt frastøtende mellom protoene,
men man har ikke lenger den sterke kjernekraften.
Siden den sterke kjernekraften ikke er der lenger
øker den elektrostatiske kraften
og til slutt kommer man til et punkt der
man trengermer av den sterke kjernekraften.
Da må man legge til flere nøytroner
for å balansere.
Siden det trengs flere nøytroner
med et økende antall protoner
vil forholdstallet her også øke.

English: 
There's a strong nuclear
force between those protons.
The strong nuclear force wins,
but this is only when you're
talking about short distances.
Remember the strong force acts
only over short distances.
So if you have protons that
are far away from each other,
so these two protons here
are far away from each other,
there's still a repulsive force.
The electrostatic force is still present,
so they're still repelling each other.
But you don't have the
strong force any more.
And because you don't have
the strong force any more,
eventually as you keep
increasing the number of protons,
you're increasing in
the electrostatic force,
and you get to a point where you need more
of the strong force, and so you need
to add in more neutrons
to balance things out.
So you need to add in more neutrons here,
and that's the reason
for this increased ratio.
You need more neutrons as you increase
the number of protons here.
When you get beyond approximately 83,
so let me go ahead and
write this down here,

Thai: 
มันมีแรงนิวเคลียร์อย่างเข้มระหว่างโปรตอนเหล่านั้น
แรงนิวเคลียร์อย่างเข้มชนะ
และมันมีแรงนี้เมื่อคุณพูดถึงระยะสั้นเท่านั้น
นึกดู แรงอย่างเข้มกระทำแต่ระยะสั้นเท่านั้น
ถ้าคุณมีโปรตอนที่ห่างจากกัน
โปรตอนสองตัวนี้ตรงนี้ห่างกันมาก
พวกมันยังมีแรงผลักอยู่
แรงไฟฟ้าสถิตยังคงอยู่
พวกมันจึงยังผลักกัน
แต่คุณไม่มีแรงอย่างเข้มอีกแล้ว
และเนื่องจากคุณไม่มีแรงอย่างเข้มอีก
สุดท้ายเมื่อคุณเพิ่มจำนวนโปรตอน
คุณจะเพิ่มแรงไฟฟ้าสถิต
แล้วคุณจะถึงจุดที่คุณต้อง
การแรงอย่างเข้มเพิ่มขึ้น คุณจึงต้อง
เพิ่มจำนวนนิวตรอนเพื่อให้แรงกลับมาสมดุล
คุณต้องเพิ่มนิวตรอนอีกตรงนี้
และนั่นคือสาเหตุที่อัตราส่วนเพิ่มขึ้น
คุณต้องการนิวตรอนมากขึ้นเมื่อคุณเพิ่ม
จำนวนโปรตอนตรงนี้
เมื่อคุณไปเกินประมาณ 83
ขอผมเขียนอันนี้ลงไปตรงนี้นะ

English: 
so once you get an atomic
number greater than 83, so bismuth,
the repulsive force of the protons,
this electrostatic repulsive
force that we talked about here
is so great that pretty much all
of the nuclei are unstable,
and will undergo radioactive decay.
We'll talk in the next video about
the types of radioactive
decay that you might see.

Norwegian: 
Så når du kommer forbi atomnummeret 83
vil den frastøtende elektrostatiske kraften
- som vi snakket om her -
bli så stor at stort sett alle nukleonene
er ustabile, og vil gjennomgå
radioaktiv omdanning.
I den neste videoen skal vi snakke om
de ulike typene radioaktiv omdanning
som du kan komme over.

Azerbaijani: 
atom nömrəsi 83-dən
böyük olanda, yəni bismut,
protonların itələmə qüvvəsi,
bildiyimiz elektrostatik qüvvə
o qədər böyük olacaq ki,
nüvə davamsız olacaq
və radioaktiv azalmaya məruz qalacaq.
Radioaktiv azalmalar haqqında
sonrakı videoda danışacağıq.

Bulgarian: 
когато атомният номер е по-голям 
от 83, например при бисмута,
силата на отблъскване на протоните,
тази електростатична сила на отблъскване,
за която говорихме тук,
е толкова голяма, че почти всички
ядра са нестабилни,
и са обект на радиоактивно
разпадане.
В следващото видео
ще говорим за видовете
радиоактивно разпадане,
които може да срещнеш.

Thai: 
เมื่อคุณได้เลข
อะตอมมากกว่า 83 คือบิสมัท
แรงผลักของโปรตอน
แรงผลักไฟฟ้าสถิตนี้ที่เราพูดถึงไปตรงนี้
มันมากจนนิวคลีไอ
ทั้งหมดไม่เสถียร
และจะเกิดการสลายตัวกัมมันตรังสี
เราจะพูดถึงในวิดีโอต่อไปเรื่อง
ประเภทการสลายตัวกัมมันตรังสีที่คุณอาจพบ
