New York'ta MOMA yani Modern Sanatlar Müzesi'ndeyiz.
Andy Warhol'un 1962 yılında yaptığı
'Campbell'in Çorba Konserveleri' serisinden bir resme bakmaktayız.
Bu seride 32 resim bulunuyor, her birisi yaklaşık 50 santime 40 santim boyutlarında.
Özellikle konu modern sanat olduğunda, aklımıza gelen önemli sorulardan birisi şudur:
'Bu niçin sanat ?'
Bir modern sanat eserine baktığınızda aklınıza pek çok şey gelir,
farklı şeyleri çağrıştırır,
ancak eğer bunu gördüğüm yer bir müze olmasaydı,
eğer bunu Campbell Çorbaları şirketinin pazarlama departmanında görmüş olsaydık
acaba farklı bir gözle mi bakardık?
Evet, şirketin pazarlama bölümünde görseydim
bunu reklam için hazırlanmış olan bir ilan olarak algılardım.
Ancak bunu bir müzede gördüğümde, Andu Warhol'un stüdyosundan çıktığını bildiğimde,
artık reklam olarak algılayamıyorum, değil mi?
Aslında baktığımız aynı çalışma.
Bunu alıp müzede sergilediğinizde, 'buna farklı bir bakış açısıyla bakın' demiş olmuyor muyuz?
Kesinlikle öyle,
farklı şekilde konumlandırmış oluyoruz.
Anlamı değişiyor. Dönüşüyor.
Modern sanata ilişkin olarak enteresan bulduğum
bir durum bu, yapılan  eserin çok usta ellerden
çıkmış olması, incelikle şekillendirilmiş olması gerekmiyor,
bu eserin de hassas detaylarla yaratılmış olduğunu söyleyemeyiz.
Bununla birlikte, modern sanat eserleri bir şeyi alıyor,
dönüştürüyor ve onu farklı şekilde algılamamızı sağlıyor.
Burada da sanatçı son derece sıradan, 
herkesin dolabında bulunabilecek bir nesneyi almış
ve onu odak noktası haline getirmiş.
Buna dikkat etmelisiniz diyor.
Bunu yaparken seçtiği obje de son derece alelade.
Büyük ustaların yarattığı muhteşem tablolardan sonra, ucuz bir reklam görüyoruz,
odak noktası da çorba kutusu kadar alelade bir nesne.
Sanırım kremalı tavuk.
Bu eserde önemli olan bir şey de ne zaman yapıldığı.
Eğer sanatçı bu eseri 50 yıl daha önce yapmış
olsaydı, insanlar onun  bir şarlatan olduğunu düşünebilirlerdi.
Eğer bugün yapsaydı,bunun daha önce yapılanların türevi, kopyası olduğunu düşünebilirlerdi.
Sanatçı bu eseri, tam da insanların bunun sanat olduğunu düşünmeye başladıkları bir zamanda yapıyor.
Üretildiği yıl 1962.
Seri üretimin , fabrikaların dönemi.
Kültürümüzde gerçekten özgün ve önemli olan nedir?
Seri üretimin , fabrikalar.
Warhol bir anlamda şunu söylüyor,
doğaya, çevremize hala tarımsal bir toplumda yaşıyormuşuz gibi bakmayalım.
Artık endüstrileşmiş bir toplumuz.
Bugünkü dünyamızda gördüklerimiz,
şu an gördüklerimiz neler?
Üniversitedeyken küçük bir öğrenci sergisi açıldı,
öğrencilerden birisi muziplik  olsun diye
bir kürsü yerleştirdi ve üstüne de yemek tepsisini koydu.
Yanındaki plakete de 'Cumartesi öğle yemeği tepsisi' yazdı.
İzleyiciler bunun komik olduğunu düşündüler.
Belki de yaptığı gerçekten sanattı?
Modern sanat eserine çok yakın bir enstalasyon olduğu için komik bulundu belki de.
Birisi yemek tepsisini alıp, özel ışıkla
aydınlattığında, onu  inceleyebileceğimiz
bir kürsünün üzerine yerleştirdiğinde,
bunun hakkında bir betimleme yazdığında
ben bu tepsiye farklı bir gözle baktım.
İki fikrin benzer olduğunu düşünebilirsiniz.
Her gün kullandığınız ve son derece alelade bir nesne.
Siz ne düşünürsününüz,
muziplik mi yoksa sanat mı?
Bence muziplik, ancak aynı zamanda
daha önce yapılmış önemli bazı sanatsal  çalışmalara da oldukça yakın.
Marcel Duchamp'ın çalışmalarından esinlenmiş olabilir.
İşin açığını isterseniz Warhol da bu yolu izlemiş olabilir,
herhangi bir objeye odaklanmamak,
fırça darbelerine odaklanmamak,
kompozisyona odaklanmamak,  renge odaklanmamak,
sadece fikirlere yeniden odaklanmaya odaklanmak.
Warhol, Duchamp ve bu tarz diğer sanatçılarda gördüğümüz şey
teknik olarak mükemmel eserler yapmış olmaları değil.
Eminim Campbell's Soups firmasının pazarlama departmanı da
en az gördüğümüz bu çalışmanın
teknik düzeyinde olan şeyler üretmiştir.
Bu sanatçıların önemi yaptıkları eserde gösterdikleri klasik anlamdaki ustalıktan kaynaklanmıyor,
bu sanatçılar dünyayı daha farklı bir bakış açısıyla görüyorlar ve bu bakış açılarını vurguluyorlar.
Warhol bilinçli şekilde ve hep aynı soruyu sorarak ilerliyor,
okuldaki genç arkadaşımızın sorusu da aynıydı sanırım,
sordukları soru şu:
'Bu sanat olabilir mi?'
Gerçekten sınırları zorluyor.
Resme biraz daha yakından bakalım.
Bu boyadığı son resimlerden birisi.
Campbell'in yazısını görüyoruz, özenle yazılmış.
Kutunun üst kısmında gölgeleri yansıtmış.
Ama sonra durmuş.
Fleur-de-lis yapmak istemiyorum demiş.
Alt taraftaki fleur-de- lis çiçeğini görüyor musunuz?
'Bunları yapmak istemiyorum' demiş.
Bu çiçek için plastikten bir stampa üretmiş ve bunları mekanik olarak basmış.
Düşünün, o dönem için bir sanatçının, 'bunları boyamak için canımı sıkmak istemiyorum'
'bu işi kolaylaştırmak için mekanik bir yöntem bulacağım' demesi ne anlama gelir?
Bence Warhol'un yaptığı gerçekten çok önemli,
zira onun bu düşünce tarzı nasıl ürettiğimizi,
dünyamızı nasıl şekillendirdiğimizi yansıtıyor.
Etrafımızı nelerle çevrelediğimize bir bakın.
Neredeyse her şey fabrikasyon.
Dünyada türünün tek örneği olan bir şey neredeyse kalmadı.
Normalde güzel bulmayacağımız bir Dünya bu.
İnsanlar Warhol'un eksantrik mi yoksa sanatsal bir dahi mi olduğuna karar vermekte zorlandı,
sonunda yaptıklarının sanatsal üstünlüğünün  göstergesi olduğuna karar verdiler.
'printer çizmek yerine, printer kullanmak' endüstri devrimini yansıtan bir durum.
Sanatçı eğer bunu alışageldiğimiz yöntemlerle yapsaydı,
yani elle çizmiş olsaydı
insanlar birbirlerine 'müthiş değil mi?' diye soruyor olacaklardı.
'Bunlar normalde baskı olur, ama sanatçı bunu elleriyle yapmış' diyeceklerdi.
Sizce bu anlattıklarım ne kadar geçerli?
Yoksa çok fesat düşünceler mi?
Aslında burada konuştuğumuz konu, avangard bir sanatçı olmanın ne anlama geldiği.
Sanatsal dili değiştirmek,
sanatın içinde yaşadığımız ana doğrudan ve
özgün bağlantı kurmasını sağlayacak
yeni yollar bulmaya çalışmak ne anlama gelir?
Bu esere şu an baktığımızda, çok özgün bulmayabilirsiniz.
Ama unutmayın, yapıldığı yıl 1962,
ve Warhol yaptığı bu çalışmalarla insanların 
düşünce tarzını zorluyor,
bu nedenle kayda değer bir eser bu.
Sanırım sanatçı, 1962'de,
güzel sanatlar algımızda alışageldiğimiz
objelerin çok dışında bir konu bulmaya çabalamış.
Warhol'un çağdaşlarından olan Roy Lichtenstein'e
Pop Art'ın, yani türkçe tanımıyla Pop Sanat'ın ne olduğu sorulmuş.
Cevap ise şöyleymiş:
'ana tema olarak son derece alelade, adi,
kimsenin gerçekten sanat olduğuna inanamayacağı konuları arıyoruz.'
Sanırım baktığımız çalışma için de bu geçerli,
bu görsel kültürümüzün bir  parçası ve hemen benimsiyoruz.
Yapıldığı dönemde ise ne kadar şoke edici ve radikal olduğunu hatırlamak çok ilginç.
Bunda da potansiyel görüyorum.
Başka amaçlar için yapılmış sahte-sanat eseri
ticari amaçlar için yapılmış,
ancak üzerine bundaki gibi bir spot ışığı tutsak,
acaba bu da zihninizdeki  sanat eseri olma sınırının öbür tarafına geçer mi?
Sanırım,
sadece 'bu daha önce yapılmıştı' dersiniz.
Günümüz dünyasını yeni bir bakış açısıyla görmemizi sağlayacak yollar bulmanın ne kadar güç olduğunu hafife almamak gerek.
