Yeni bir Marcel Proust Kayıp Zamanın İzinde videosundan daha merhaba!
Bu videolarda biliyorsunuz ki, Kayıp Zamanın İzinde serisine pek çok
farklı bakış açısı getirmeye çalışıyorum.
Bundan önceki videolarda felsefe, sanat ya da edebiyat, Marcel Proust'un
hayatıyla Kayıp Zamanın İzinde'yi nasıl yorumlayabileceğimiz konusunda
farklı bakış açıları getirmeye çalıştım.
Bu videoda da göstergebilim alanında bir bakış açısı
getirmeye çalışacağım.
Zaten bu videoda anlattığım her şeyi Proust ve Göstergeler
kitabında da bulabileceksiniz.
Bence Kayıp Zamanın İzinde serisini tam olarak hakkıyla anlayabilmek için
Proust ve Göstergeler kitabı okunmadan olmaz diye düşünüyorum.
Çünkü gerçekten çok değerli bir kitap.
Ve bundan önceki videolarımı da kaçırmamak için
ya da işte felsefe, sanat, edebiyat hakkındaki videolarımı izlemek için
kanala abone olmayı unutmayın ve ben de bir dahaki videoları
yapmak için biraz morale sahip olayım.
Şimdi Deleuze diyor ki...
Deleuze kim bu arada ondan da bahsedeyim, Fransız bir göstergebilimci bu.
Ve pek çok göstergebilim kitabı var.
Şimdi gösterge kelimesine biraz yabancı olabilirsiniz, ben size bunu söyleyeyim...
Gösterge ne demek?
Bir şeyin yerine geçebilen bir şey.
Bu biraz saçma bir tanım gibi görünebilir fakat şöyle diyeyim.
Mesela bir şeye sahibiz ve onu yorumlayabiliyoruz,
o zaman bunun bir göstergesi var demektir.
Yorumlanabilen her şey bir göstergeye sahiptir demektir.
Ve Kayıp Zamanın İzinde serisinde de onlarca yüzlerce
yorumlanabilecek şey var.
Şimdi Deleuze'un göstergebiliminden bahsetmek istiyorum biraz.
Deleuze, Proust'u ve Kayıp Zamanın İzinde'yi şöyle yorumluyor...
Göstergelerin çıraklığı var diyor.
Şimdi biz hayata biraz böyle "tabula rasa" yani boş bir levha gibi geliyoruz
gibi savunuyor aslında.
Biz zaten Swannların Tarafı'nda görüyoruz ki sanki böyle göstergeler
tamamen 0dan başlıyor ve serinin sonuna doğru böyle bir
göstergeler dağa çıkarmışcasına, serideki izlenimler ve duygular da
sanatsal manevi hazlarla birlikte yükseliyor.
O yüzden Deleuze bu yükselmeyi tam olarak göstergeler çıraklığı
tamlamasıyla yorumluyor.
Ben bunu şöyle benzetmek istiyorum arkadaşlar.
Mesela Mimar Sinan'ın çıraklık, kalfalık ve ustalık eserleri vardır ya.
En son Selimiye'de sonlanır.
Yani Selimiye Camii'ni Yakalanan Zaman diye düşünebilirsiniz.
Biraz absürt bir benzetme olmuş olabilir ama.
Böyle yükselen bir zaman hiyerarşisi ve göstergeler çıraklığı ve ustalığı var diyebilirim.
Zaten karakter kendinde keşfedeceği potansiyelle ve
etrafındaki göstergeleri yorumlayabilmesiyle sürekli
bir sonuca varmaya çabalıyor.
Hatta Berma ile tiyatroyu tanıyor...
Bergotte ile edebiyatı tanıyor...
Vinteuil ile müziği ya da Elstir ile resim sanatını tanıyor.
Bunları tanımadan önce karakter tamamen böyle boş bir levha gibi.
Fakat ne kadar sanatsal türlerle tanışınca karşısına çıkan sosyetik ve
aşkla dolu insanların da aslında boş zaman olduğunu fark ediyor.
Zaten şimdi hemen zaman hiyerarşisini göstergelerle yorumlamayı
göstermek istiyorum.
Deleuze'un göstergebilimine göre Proust'un Kayıp Zamanın İzinde serisinde
4 adet zaman var ve bunlar da boşa harcadığımız zaman,
kayıp zaman, ele geçirilen zaman ve yakalanan zaman şeklinde gerçekleşiyor.
Biz genelde serinin ilk kitapları olan Swannların Tarafı ve
Çiçek Açmış Genç Kızların Gölgesinde'de karakterin böyle
zamanını boşa harcadığını görüyoruz.
Fakat ne zaman ki bir genç grubu görüyor ve hayal kırıklığı, rahatsızlık dünyasına
hatta daha doğrusu acı dünyasına bir giriş yapmaya başlıyor...
O zaman, zamanını kaybettiğini de anlıyor.
"Ulan ben zamanımı kaybediyorum demek ki böyle bir şey yapmamalıyım." diyor.
Zaten tam bu genç kız grubuyla tanışınca Elstir adlı ressamla da tanışıyor.
Onun tablolarını görüyor, "ulan dünyada böyle şeyler mi varmış" diyor.
Sonradan zaten Guermantes Tarafı'nda sosyeteyle tanışmasında da
yine zamanını boşa geçirdiğini ve kaybettiğini anlıyor.
Fakat ne zaman ki, serinin son 4 kitabında,
Sodom ve Gomorra, Mahpus, Albertine Kayıp ve Yakalanan Zaman'a geçtiğinde
artık zamanı ele geçirmeye başlayan bir Marcel görüyoruz.
Ve Yakalanan Zaman'da da tamamen o sanatsal manevi hazları
aklında canlanan ve istemsiz belleğiyle canlanan bir Marcel görüyoruz diyebilirim.
Bu istemli-istemsiz bellek konuları çok çok önemli arkadaşlar.
Zaten Samuel Beckett da Proust adlı referans kitabında bunu söylemişti.
Aslında bu istemli-istemsiz bellek konusunu bir dahaki Proust videosunda
yani Sinirbilim ile Proust Yorumlamak videosunda söylemek istiyorum.
O yüzden kanala abone olmayı unutmayın.
Deleuze zamanın hiyerarşisini 4 parçaya bölmesi gibi
bu Kayıp Zamanın İzinde serisinde yorumlanabilecek ve karakterlere
sirayet eden özellikleri de 4 parçaya ayırmış.
Bunlar da boş sosyete göstergeleri, aşkın aldatıcı göstergeleri,
duyumsanabilir maddi göstergeler ve temel sanatsal manevi göstergeler diyebilirim.
Zaten başlarda tam olarak böyle bir sosyete ve aşk arayan bir insan
görüyorsunuz hatta sosyeteye girmeye çabalayan ve ruhu eskide kalmış
bir adam görüyorsunuz.
Zaten 2. kitapta karakterin Balbec'e gittiğinde ne kadar hayal kırıklığıyla
karşılaştığını okuyanlar biliyordur.
Serinin 3. kitabında başlayan Guermantes Tarafı'yla ve
o Guermantes adının aklında çok eski bir zamanı, eski bir insanı
çağrıştırmasıyla ve sonradan da bunun tamamen vasatlık ve boş zamanla
yargılanmasıyla karakterin de ne kadar hayal kırıklığına büründüğünü
görebilirsiniz fakat göstergebilimde şöyle çok güzel bir şey var arkadaşlar.
Zamanı yakalayabilmeniz için onu önce ele geçirmeniz lazım.
Ve zamanı ele geçirebilmeniz için onu kaybettiğinizi anlamanız lazım.
Yani zamanımı kaybediyorum demeniz lazım.
Zamanımızı da kaybettiğimizi anlamamız için onu boşa geçirmeniz lazım.
Yani zamanı yakalayabilmeniz için arkadaşlar, kesinlikle
saçma sapan işler yapmanız lazım.
Çünkü bunun farkına anca o zaman varıyorsunuz.
Ya da sanatsal manevi hazlarınızın farkında olmanız için
yine saçma sapan işlerle uğraşmanız gerekiyor ve
zamanınızı boşa geçirmeniz gerekiyor.
Hatta böyle insanları sevmeniz gerekiyor.
Aslında bu Kayıp Zamanın İzinde bize şöyle bir şey söylüyor arkadaşlar.
Bir insanı sevmek tamamen size işkenceden, eziyetten ve acıdan
başka bir şey getirmeyecek diyor.
Aslında serinin güzelliği de burada.
Bir insanı sevdiğinizde hayatta başka şeyler bulunduğunu da görüyorsunuz.
Hayatta bulunan başka şeyleri de tam olarak keşfetme ihtiyacınızın da
olduğunu fark ediyorsunuz.
Zaten bu seviyeden sonra da Felsefe ile Proust videosunda dediğim gibi
anti-logos kavramı devreye giriyor.
Logos neydi?
Pathos'a karşılık gelen yani duyguları yorumlamayla değil de
mantık ile yorumlamak ve mantığa karşılık gelen her şey demektir logos.
Fakat Kayıp Zamanın İzinde serisini anti-logos şeklinde yorumlayabiliriz.
Çünkü bilimde ve felsefede her zaman akıl önce gelirken,
her şeyi akılla yorumlamamız gerekirken,
Kayıp Zamanın İzinde serisinde biz logos'un yani mantığın ve aklın
sonradan canlandığını görüyoruz.
Çünkü mesela Swannların Tarafı'nda adam bir madlen atıyor,
ulan böyle kafa filan oluyor noluyo böyle party hard diyor
Sonra bir bakıyoruz ki serinin sonlarına doğru bu olay değişmeye başlıyor.
Ve aklını kullanabilen bir karakter olan Marcel,
izlenimlerini ve sanatsal manevi hazlarını iyice keşfetmeye başlıyor.
Ve aslında bu anti-logos mantığını da göstergebilimden yararlanarak
sonradan canlanması şeklinde böyle yorumlayabilirim.
Bu Leibniz adlı filozofun monadolojisinden ve Platoncu öz ve idelerden bahsettiğimi
bundan önce çektiğim Felsefe ile Proust Yorumlamak videosunda görebilirsiniz.
Zaten Proust ve Göstergeler kitabında da Leibniz'in monadolojisi de geçiyor.
Monadoloji ne demek?
Ben bunu felsefe videosunda söylemiştim dediğim gibi.
Monadlar kendi başına bir evrendir ve bunlar yine kendi başına evren parçalarını içerir
ve bu sonsuza kadar gider.
Yani Proust'un bu serisini de monadlar şeklinde yorumlayabileceğimizi söylemiştim.
Aslında Deleuze bu kitabında daha çok kayıp ben'leri ve kayıp bir zamanın arayışında
olmakla biraz Samuel Beckett'a da diss atıyordu.
Çünkü Deleuze şunu savunuyor...
Hakikat ve göstergelerle Kayıp Zamanın İzinde'yi anlayabiliriz diyor.
Tam tersine buna da Samuel Beckett, alışkanlık ve bellekle
Kayıp Zamanın İzinde'yi yorumlayabiliriz diyor.
Yani iki tane görüş var arkadaşlar, bunların ikisini de öğrenmenizi tavsiye ederim.
Çünkü gerçekten zevkli bir konu.
Dediğim gibi felsefi olayıyla daha çok Felsefe ile Proust Yorumlamak
videosunda bahsettiğim için bu videoda felsefe konusuna çok girmiyorum.
Ama o videoda da Platon'dan, Kant'dan, Bergson'dan ya da Leibniz gibi
filozoflardan ya da Aristo'nun retoriğinden bahsetmiştim.
Bu video da göstergebilime özel bir video olmuş oldu arkadaşlar.
Beni ve Kayıp Zamanın İzinde serisindeki başka yorumlarımı öğrenmek isterseniz
kanala abone olmayı lütfen unutmayın.
Bu videoya da beğeni atarsanız beni mutlu edersiniz
ve biraz moral vermiş olursunuz.
O yüzden kendinize iyi bakın ve görüşmek üzere!
