Çeviren: Matthias Kyska
Redaksiyon: Kerem Duymuş
Düzenleme: Ümid Gurbanov
Hiçbir zaman bir rol modelim olmadı,
olmasını arzulamadım bile.
Daima kendim olmak ve daima
düşündüğüm gibi yazmak istedim.
Thomas Bernhard:
Bir Meydan Okuma
Mallorca Monologları
Mallorca aslında
hiç ilgimi çekmiyor.
Kara parçası sonuçta burası, bir ada.
Memleketimde de adalar var.
Çalışabilmek için liman gibi, deniz gibi,
şehir atmosferine ihtiyacım var.
Sadece bana rahat gelen
iklimde çalışabilirim.
Ve burada ikisi de var, değil mi?
Akciğerimi besleyebilir,
beynimi de çalıştırabilirim.
Bunların kapasitesini kullanabilirim.
Kendime karşı ve başkalarına karşı
edindiğim görev...
...bir şekilde kafamdan
bir şeyler uydurmaktır.
Yani kitaplar yazmak, cümleleri
veya düşünceleri sıralamaktır.
Bunlar için de Kuzey yerine
burası daha iyi geliyor, değil mi?
Avusturya'da boğulduğumu hissedince
hemen Güney'e inerim, ideal olan budur.
Bir işi ilerletmenin en önemli noktası,
en azından benim için en önemlisi...
...çünkü herkes için farklıdır bu,
dilini bilmediğin bir ülkede olmaktır.
Böylece sürekli insanların
hoş şeyler söylediklerini zannederiz.
Sadece önemli, felsefi düşünceleri
konuştuklarını zannederiz.
Dili anladığınız zaman saçma sapan
konuştuklarını da görürsünüz.
Bu açıdan İspanya'daki şaçmalıklar
benim için felsefi oluyor.
Esasında yazmamın tek sebebi,
birçok şeyin can sıkıcı olmasıdır.
Her şey hoş olsaydı muhtemelen
hiçbir şey yazamazdım. Kimse yazmazdı.
Keyifli bir durumda
insan yazamaz.
Üstelik böyle bir durumda
yazmak için aptal olmak gerekir.
Çünkü yazmak uğruna keyifli anları
gözden çıkarmanız gerekir, değil mi?
Keyfini çıkarmalıyız.
Keyifliyken gidip masa başına oturursanız
keyfinizi bozmuş olursunuz.
Bunu neden yapayım ki?
Hayatım boyunca keyifli olup hiçbir şey
yazmamanın hayalini kurabilirim.
Ancak dediğim gibi, keyif yalnızca birkaç saat
veya kısa bir zaman için sürdüğünden...
...daima yazmaya geri dönerim.
Etrafınızdakilere yöneltttiğiniz öfke için
endişe duymanıza gerek yoktur.
Çünkü zaten çoğu zaman
onlar bizi rahatsız ederler.
Diyelim ki bir kafede
keyifli zaman geçirdikten sonra...
...en sonda hesabı
siz ödemek zorunda kalırsınız...
...ve buna bir şekilde çoktan
sinirlenirsiniz, değil mi?
Oysa gerçekten neden?
Veya karşıdan karşıya geçerken
gelen arabaya sinirlenirsiniz, değil mi?
Neden tam geçtiğimizde
araba gelir?
Öfkeli olmak için
bir şey yapmanıza gerek yoktur.
Öfke kendi gelir.
Şu an hiç sinirli değilim.
Bu durum bana tuhaf geliyor
çünkü sinirlenecek gibi de değilim.
Şu an ne hissediyorsunuz?
Şırıl şırıl akıyor...
Son derece huzurluyum.
Su akıyor,
güneş parlıyor.
Her yerde anlamadığmız
İspanyollar ve İngilizler var.
İdeal bir durum bu,
ama uzun sürmez.
Birden bire bir yıldırım düşecek
ve her şeyi mahvedecek.
Yaşama karşı tamamen normal bir görüşüm var,
muhtemelen bütün diğer insanlar gibi, değil mi?
Görüşüm ne tamamen olumsuz
ne de tamamen olumlu, değil mi?
Sürekli her ikisiyle de karşılıyorsunuz.
Hayat böyledir.
Sadece olumsuz olmaz,
saçmalıktır bu.
Ancak meseleyi böyle görmek
isteyenlerin olduğu da kesin.
Ancak filanca kişiye
budala demek kolaydır, değil mi?
Tüm hayatı boyunca
budalanın tekidir, değil mi?
Ölene dek daima
budala olarak tanımlanır.
Başka birisi ise lirik,
haşmetli bir yazardır.
20'li yaşlarından ölünceye dek
böyle kalır.
Böyle düşünen eleştirmenler vardır
ve bundan asla vazgeçemeyen insanlarla uğraşırsınız.
Bir başkası
bir kukla oyunu yazdığında...
...oyunun saçma olup olmadığı başka
bir sorudur veya hiç sorgulanmaz bu...
...hayatı boyunca
kuklacı olarak kalır.
Banaysa muhtemelen daima
karamsar bir yazar diyecekler.
Fakat bu rolde kendimi çok rahat hissediyorum,
çünkü beni hiç rahatsız etmiyor.
İnsanlar karamsar bir yazar olduğumu söylüyorlar,
ancak insan olarak pozitif biriyimdir aynı zamanda.
Belki de böylece
bana bir şey olmuyor, değil mi?
Tehlikeli bir durum mu bu?
Bilmiyorum.
Her şeyi çok hoş buluyorum,
hele ki memleketimden uzak olduğumda.
Komik şeyler daima
eksik şeylerle ilgilidir, değil mi?
Bir noksanlıkla ilgilidir, değil mi?
Bir çeşit zihinsel veya bedensel
eksiklik gibi, değil mi?
Tamamen normal olan bir palyaçoya
kimse gülmez, değil mi?
Topallaması veya bir gözünün
olmaması gerekir...
...veya üçüncü adımda düşmesi
veya kıçının patlayıp...
...oradan bir mumun
çıkması gerekir, değil mi?
İnsanlar işte böyle şeylere güler.
Eksikliklere veya korkunç sakatlıklara güleriz.
İnsan başka neye güler ki, değil mi?
Bir büyükanne
sahneye çıkıp da...
...her üç cümlede bir
kendini tekrarlayarak...
..."benim tek yumurta ikizim" derse
veya buna benzer bir şey işte...
...o zaman insanlar güler,
değil mi?
Normal denilen insanlara
bu dünyada kimse asla gülmemiştir.
Kendimiz de yalnızca parmağımızı
bir yere kıstırdığımızda kahkahayı patlatırız.
Büyükannem ocakta kendisini yaktığı zaman
deli gibi gülmüştüm, değil mi?
Bir hafta böyle bir şey olmayınca, kahkaha da
olmuyordu evde ve aslında çok sıkıcıydı bu.
Çok sıkıldığım zaman süpürge
dolabının oraya gidiyordum.
Orada bir perde vardı,
süpürgelerin olduğu yerde.
Büyükannem oradan geçince
elimi düşürüyordum...
...ve o korkunç bir çığlık
patlatıyordu, değil mi?
Korkuttuğum için
neredeyse düşecek gibi olurdu, değil mi?
Çocukken
her şey çok sıkıcıydı.
Ama daima eksiklikler
ve korkunçluklar vardı.
İnsanları güldürmek istiyor musunuz?
Hayır, ama kendiliğinden oluyor
çok uğraşmama gerek kalmıyor.
Bazen kendim kahkahayı patlatıyorum, değil mi?
Kendi kendime düşünürken, kendime gülüyorum.
Ama bazen insanlar benim güldüğüm
şeylere gülmüyorlar, değil mi?
Yazarken bile veya sonradan
düzeltirken kahkahayı patlatıyorum.
İnsanlar bunu gülünç bulmuyorlarmış.
Aslında bunu anlamıyorum, değil mi?
Mesela "Don"u ele alalım.
Orada pek çok komik şey yazdım, değil mi?
Aslında her an
kahkahayı patlatmalısınız.
Ama anlamıyorum, insanların mizah duygusu mu
yok acaba, sebebini bilmiyorum.
Bu beni her zaman güldürüyordu,
bugün bile güldürüyor.
Sıkıldığımda veya trajik
bir dönemden geçtiğimde...
...kitaplarımdan birini açarım
ve beni epey güldürürler.
Yoksa olayı bu açıdan
anlamıyor musunuz?
Demem şu ki, komik cümleleri birbirine bağlamak için
zaman zaman ciddi şeyler de yazmadım değil, değil mi?
Tutkaldır bu.
Ciddiyet, mizahın işini tutkalıdır, değil mi?
Tabii ki buna felsefi bir
mizah işşi diyebilirsiniz.
20 yıl önce yazmaya giriştiğimde
başladığım bir iş.
Doğal olarak kuru ve tamamen
ciddi bir felsefe eğlenceli değildir...
...hatta son derece de sıkıcıdır, değil mi?
Schopenhauer'a da gülebilirim.
Ne kadar somurtkan olursa,
o kadar çok gülüyorum.
Oysa insanlar böyle şeyleri
çok fazla ciddiye alıyorlar, değil mi?
Lakin kaniş köpeğiyle evlenen birisini
nasıl ciddiye alabilirsiniz ki?
Daha en baştan
ciddiye alamazsınız.
Gülünç bir filozoftur, değil mi?
Bu isimler tarihin
büyük soytarılarıdır, değil mi?
Schopenhauer, Kant,
yani en ciddi olanlar.
Esasen, Pascal'ın da kendi katolik, mistik,
dini tarzıyla dahil olması lazım.
Bunlar aslında
büyük gülünç filozoflar.
Ve daha zayıf olanlar
ikinci kategoriyi oluşturuyorlar.
Bunlar aslında sıkıcı olanlar. Gülünç filozofların
önceden yazdıklarını geviş getiriyorlar çünkü.
Onları zaten okumam, çünkü okursam
büyük olanları okurum.
Ancak kimin büyük olup olmadığını
çözmek epey zaman alır, değil mi?
Bunu çözünceye dek on yıllar geçer.
Kimse bize söylemez.
Çünkü okulda hepsi aynı şekilde sınıflanıyorlar, değil mi?
Filozoflar bu şekilde toplanıyorlar, değil mi?
Onlar kocaman bir bölük
veya ordu gibi toplanıyorlar.
Sonuçta binlerce ve yüzbinlerce
filozof var.
En büyükleri kendimiz seçmek zorundayız.
Burada kimse bize yardım etmez.
Şayet benim erkenden
olmaya başladığım gibi...
...felsefi bir akbabaysanız, hangisini
seçeceğinizi bilirsiniz, değil mi?
Kant onlardan birisi,
Schopenhauer da.
Çok gülünçler.
Katılmıyor musunuz?
Daima içsel süreçler hakkında yazarım,
çoğu insan bunları görmez.
Çünkü içeride neredeyse
hiçbir şey görmezler...
...çünkü içerisinin karanlık olduğunu
düşünürler ve böylece bir şey görmezler.
Hiçbir kitabımda bir manzarayı
betimlediğimi sanmıyorum.
Böyle bir şey yok.
Sadece kavramları yazarım.
Orada "deniz", "dağ",
"şehir" veya "sokak" yazar.
Ancak onların nasıl göründüklerini
asla anlatmamışımdır.
Hiçbir zaman bir manzarayı
betimlememişimdir.
Uyumadığım her an
gözlem yaparım.
Hatta uyurken bile
gözlem yaparım.
Çünkü insan uyurken, uyanık olduğundan
daha yoğun gözlem yapıyor.
Yani rüyada,
ya da rüya denilen şeyde.
Tek bir an bile gözlem yapmamış
bir insan yoktur.
Sanıyorum ki okula gittiğimde aslında
herkesin bir babası olduğunu fark ettim, değil mi?
Bu noktaya kadar
bunu bilmiyordum.
Her şeyden önce bir babam olduğunu
hiç bilmiyordum.
Çünkü ortalarda öyle biri yoktu.
Bundan ne bahsediliyordu
ne de babam ortadaydı, değil mi?
Bundan bahsetmek bile yasaktı.
Sonradan kendi kendime
düşünürken fark ettim ki...
...çevremdeki diğer erkeklerinki gibi
organlarım da yoktu.
Kızları hiçbir zaman düşünmüyordum,
zaten ayrı bir mesele bu.
O zamanki en iyi arkadaşımı
hâlâ çok iyi hatırlıyorum.
Altı veya yedi yaşlarındaydı.
Birlikte oyun oynardık,
yan komşunun çocuğuydu.
Adı 'Fackler-Gusti' idi. Fackler, Bavyerali bir soyad.
Traunstein'de oluyordu bunlar.
Ölümü birkaç gün içinde gerçekleşti.
Apandisit yüzünden öldü.
Sonrasında kendi kendime şöyle düşündüm:
Aman Tanrım! Zavallı Fackler-Gusti.
Apandisit yüzünden ölmek
zorunda kalmış, değil mi?
Ama bana bir şey olamaz,
çünkü muhtemelen bir apandisim yok.
Ölmeme sebep olacak
bir şeyim yok.
Yani neden öleyim ki?
Şanslı olduğumu hissetmiştim.
Benim de ölmeme sebep olabilecek organlarımın
olduğunun farkına sanırım on yaşında vardım.
Temel düşünce şuydu: Babam yok, organlarım yok,
beni ölümlü kılacak bir şey yok.
Yıllarca böyle varsayımlarda bulundum,
uzun yıllar boyunca hem de.
20 yaşıma kadar. Yok, 20 değil,
o yaşta ölümcül şekilde hastalanmıştım.
Ne zamandı yani?
Sanırım 15 veya 16 yaşımdayken, değil mi?
İşte o zamanlar fark etmiştim. Yok, yok,
oğlum, değil mi, sen de ölebilirsin demiştim.
Ve ölüm elini uzatıp canı istediğinde
seni alıp gidebilir, değil mi?
Bunu ancak
o zaman fark etmiştim.
Sanırım 14 veya 15 yıl boyunca
bunlardan hiç haberim yoktu.
Ne soluk almanın ne olduğunu
ne de akciğerin ne olduğunu biliyordum.
Ne de fiziksel anlamda
kendimi hissediyordum.
Tüm sağlıklı çocuklar gibiydim sanırım,
onlar da böyle şeyleri farkında değillerdir.
Peki cinsellik?
Cinselliğe gelirsek, önce bedensel his oluşur.
Sonrasında arzu oluşur, değil mi?
Öncesinde bir tür
tereddüt duyulur, değil mi?
Bu açıdan cinsellik bende
epey kısıtlı oldu, değil mi?
Çünkü tam da kendiliğinden
hareket etmeye başladığı zaman...
...gizemli güçler bir şeyleri yönlendiriyor
diye düşünerek durumu fark ettiğimde...
...ölümcül bir hastalığa
yakalandım, değil mi?
Bu yüzden yıllarca
epey kısıylı kaldı bu, değil mi?
Çok yazık tabii,
çünkü tam da bu dönemde...
...cinsellik en büyük cazibesini sunar,
o ilk uyanışında, değil mi?
Halk ağzıyla söylersek
çükün tam hareket ettiği zaman, değil mi?
Sonuçta hastanedeydim, değil mi?
Orada her şey azalır, değil mi?
Yatıyorsunuz ve
hareket edemiyorsunuz.
Oradan çıktığımda kendimi yorgun
ve biraz güçsüz hissediyordum, değil mi?
Fakat...
22 ile 30 yaşım arasında her şey normal
ve tam da olması gereken hale dönmüştü.
Hatta büyük bir hazla beraber, değil mi?
Bütün o inişler ve çıkışlar ile beraber.
Hem gerçek hem de mecaz anlamda.
Burada utanmanıza gerek yok,
denizde insan utanmaz.
Yoksa utanıyor musunuz şu anda?
Yok, gördünüz mü?
Böyle şeyler saçmalıktır.
Sonuçta elbette ki ara sıra
utanç duyuyorsunuz.
Ama sonradan acaba niye utanmıştım
diye düşünüyorsunuz, değil mi?
Kendinizi dengeliyor,
ama yine de utanç duyuyorsunuz.
Çünkü haksızlıklar falan yaşanıyor,
utancı daha çok bu doğuruyor.
Cinsellikten utanmak
çok saçma bir şey.
Çünkü doğadan utanmak ki,
bu dünyada gayet normal karşılanıyor...
...aslında çok saçma
bir şeydir, değil mi?
Üstelik her yerde
bastırılıyor bu, değil mi?
Nereye bakarsanız utangaç veya daha güzel
ifade edersek utanan insanlar vardır.
Ve esasında insanlar
eksik yaşıyorlar.
Çünkü hayatın tadını
tam çıkarmıyorlar.
Burada da görebilirsiniz durumu.
Buradaki insanlar gezinip de
"Ne istiyoruz?" demek yerine oturup duruyor.
Öğle dinlencemizi bozuyorlar.
Tümüyle korkaklar.
Her şey bakış açısına bağlıdır.
Herkesin bakış açısı farklıdır.
Tanrıya şükür.
Daima doğru bakış açısına sahipsinizdir.
Diğer insanlar aksini söyleseler bile.
Kendi bakış açınız,
daima doğru olandır.
Oysa diğer insanlar sizi
daima şüpheye düşürürler.
Böylece kendi bakış açınızı terk edersiniz
ve işiniz bitmiş olur.
Yani tamamen terk ettiğinizde.
Sahiden, niçin terk ediyorsunuz ki?
En nihayetinde her şey kandırmacadır, değil mi?
Abartırsak, kocaman bir kandırmacadır.
Oysa tüm insanlar hayatları boyunca
kandırmacanın içinde rahat hissederler, değil mi?
Kendimize bakıp
bunu anlayabilirsiniz, değil mi?
Her gün bir kandırmaca ile karşılaşıyoruz.
Bir otelde veya kafede,
denizde veya dağlarda.
Özünde her şey kandırmacadır,
kendini kandırmacadır.
Ancak bu, şahane bir şeydir.
Kandırmaca olmasaydı her şey yok olurdu
ve hiçbir şey de olmazdı.
Dünya kandırmacadan ibarettir, değil mi?
Cennet de kandırmacadır,
cehennem de.
Hem yukarıda hem aşağıda kandırmaca vardır.
Yaşadığımız yer de kandırmacadır, yani dünya.
Öldüğünde yine kandırmaca vardır.
Bu arada, burada hiç
mezarlığa gitmedim daha.
Benimle Palma'da
mezarlığa gitmek ister misiniz?
Her zaman cennete inandım.
Çocukken bile.
Yaşlandıkça daha çok inanır oldum.
Çünkü cennet çok güzel bir şey.
Herkesin her zaman yeni temizlenmiş
beyaz kıyafetleri vardır, kir yoktur, değil mi?
Kimyasal endüstri veya
sağlık işleri yoktur...
...her şey ilk baştan saf ve temizdir.
Her şey hafiftir ve süzülür.
Dört gözle bekliyorum onu.
Yerçekimden azad oluyoruz,
her şeyin üzerinden süzülüyoruz.
Hiçbir felsefe bizi daha fazla kandıramaz
veya aldatamaz. Cennet en ideali.
Cennete gerçekten inanan
birkaç kişiden biriyim.
Cehenneme ise inanmıyorum.
Bana fazla kirli, sıcak, siyah, iğrenç
geliyor orası. Oysa cennet böyle değil.
Bu mezarlık çok güzeldi.
Tabii bunu sadece orada gömülmemiş olduğumuz
zamanda değerlendirebiliyoruz.
Orada edebiyat dünyasından
daha fazla kağıt hışırdıyor.
Yeni bir edebiyat mevsimi, yeni bir mezarlık
açılışından fazlası değildir, değil mi?
Frankfurt Kitap Fuarı'nda yüz bin yeni kitabın sunulması,
yüz bin yeni mezarın açılması gibidir, değil mi?
Kağıt çelenkleri ile
her şey hışırdıyor.
Yapacak bir şey yok.
Kadınlar balık çorbasından bahsediyorlar,
bense daima balık çorbasından iğrenmişimdir.
Deniz ürünleri
genelde iğrençtir.
Artık hiçbir şey yiyemeyiz,
her şeyi zehirlemişler.
Marul salatası.
Karışık ızgara.
Hepsi bu.
Sarılabileceğiniz şeyler gibi
durmuyorlar, değil mi?
Bir şeylere
sarılmak mı istiyorsunuz.
Kollarım sarılmak için değiller.
Aşk, her şeydir.
Değil mi?
Aşk her şey olabilir.
Çünkü dünyadaki herhangi bir şey
herhangi biri tarafından sevilebilir, değil mi?
Böylece aşk her şeyi kucaklar.
Hakikat kelimesi böyle değildir ama,
onun için aynı şeyi diyemeyiz.
Aşk, tanımlanmaz
Aşk, yazılamaz.
Yalnızca aşk kelimesi yazılablir,
ama aşkı tanımlamak mümkün değildir.
Değil mi?
Aslında çok basit bir açıklama bu.
Aşkı tanımlayamazsınız.
Ucuz aşk filmlerinde bile aşk tanınlanmaz,
değersiz şeyler gösterilir.
Aşkı tanımladığmız zaman
değersiz olur.
Çünkü aşk, her şeydir, değil mi?
Size bakarsam
aşktır bu, değil mi?
Bakışlarımı kaçırırsam,
yine aşktır bu.
Ağaca bakarsam,
aşktır bu, değil mi?
Çok dindar biriyim,
fakat hiç inancım yok.
En nihayetinde,
dinin inanç ile ilgisi yoktur.
Sadece gerçek dinler için geçerli bu, değil mi?
Resmi dinler için yani.
Resmi dinler, inanç ile çalışır.
Oysa benim buna ihtiyacım yok.
Oraya kayıtlı olmak zorunda değilim.
İmtiyazlı bir Tanrı'dır o, değil mi?
Böyle bir şeye gerek yok.
Çocukken ve Katolikken,
herkes törenlere gider, günah çıkarırdı.
Her günah çıkartmaya gittiğimde
pantalonuma işiyordum.
Yüce Tanrı'nın önünde panikliyordum...
...her şeyi görüp neler olduğunu anlayacağını
düşünüyordum. Rahiplerden korkuyordum.
Her diz çöktüğümde her şey ıslanıyordu
ve ben çok utanıyordum.
Altımda bir gölcük
oluşuyordu çünkü, değil mi?
O an Tanrım derdim, benden sonra gelecek olanın
bu rezaleti göreceğini düşünürdüm, değil mi?
Bunların sonradan ortaya çıkan etkileri vardı.
Bu açıdan Kilise büyük bir zararı karşılamak zorunda, değil mi?
Ancak karşılayamaz
çünkü bunun için fazla aptaldır.
Bir insanın hayatını mahvetmişti.
Günah çıkarırken beni
işemeye zorladığı için, değil mi?
Tüm o tehditlerin, cehennemin falan
bir çocuk için korkunç etkileri vardır, değil mi?
Minnettarım. İğrençliklerle ne kadar
erken karşılaşırsak, o kadar iyidir, değil mi?
Çünkü aslında kendinizi bir şeylere hazırlıyor,
çok daha güçlü oluyorsuunz.
Darbe yediğiniz yer güçlenir.
Yaralar kanamaz artık, değil mi?
Gayet iyidir bu.
Çocukluk sadece
tehdit edilmek değildir.
Aynı zamanda
tehdit etmektir de, değil mi?
Çocuklar ebeveynlerini, ebeveynlerin çocukları
tehdit ettiklerinden daha fazla tehdit ederler.
Çünkü çocuklar evebeynlerden
daha kurnazdır, değil mi?
Çünkü genç ebeveynler bile
aslında katılaşmaya başlarlar.
20 yaşlarından itibaren
damar sertleşmesi başlar.
Çocuklar tazedir, değil mi?
Damarlarında tıkanıklık yoktur,
her şey kolayca akıp gider.
Böylece çocuklar
çok daha net görürler.
Yetişkinler
hayallerinde yaşarlar.
Çocuklar ise gerçeği yaşarlar,
fark budur.
20 yaşından itibaren yalnızca
hayallerimizde yaşarız, değil mi?
Kitaplarla, öğrendiklerimizle,
bize söylenenlerle yaşarız.
Yirmi yaşını geçenler edebiyatla yaşar,
çoğunun gerçeklikle ilgisi yoktur artık.
Gücün olduğu yerde yolsuzluk da
doğal olarak çoğalır, değil mi?
İktidarda olan insanlar...
...mümkün olduğunca çabuk
iktidardan indirilmeli, değil mi?
Kendilerine yer edindikleri anda
ağacın etrafındaki sarmaşığa dönerler, değil mi?
Ürpertici bir sarmaşıktır ve devleti
bir ağaç olarak düşünürsek...
...böylesi bir hükümet
büyümeyi teşvik etmez...
...tam aksine
büyümeyi engeller.
Her yerde böyledir bu. Bizimki gibi
bireylerin izole yaşadığı ülkelerde bile, değil mi?
Yalnızlaşan insanlar öğütülüp
zararsız hale getirilirler.
Kaçık olarak ilan edilirler.
Böylece onlardan kurtulurlar.
Muhafazakar veya sosyal demokrat parti fark etmeksizin
politikacılar daima aynı serserilerdir.
Sanatçı ruhları yoktur.
İş insanıdırlar.
Özünde daima iğrençlerdir.
Sadece ikiyüzlülükle iş yaparlar.
Tıpkı kilise gibi.
Her küçük politikacı çocukken
Pazarları kiliseye giderken...
...iktidara gelmek için
ne yapılması gerektiğini izler.
Her küçük kasaba rahibi
kendi cemaatine bu tavrı sergiler.
İliklerine dek
ikiyüzlülük yapar.
Sahte sofuluk gösterir.
Ortada sahtelik ve yalan vardır.
Kilisede ilk karşılaştığım şeyler
bunlardı, değil mi? Sahte davranışlardı.
Belki o kadar da
kötü bir şey değildir bu.
İnsanların buna ihtiyacı var,
faydalıdır bu açıdan, değil mi?
Kilise olmasa tamamen çaresiz kalacak
milyonlarca insan var, değil mi?
Yaşlıların elinden
dua kitabını almak...
...gençlerin elinden porno dergisini
almak gibidir, değil mi?
Gençlere çıplak kızlar
ve erkekler hitap ederken...
...yaşlılara çarmıha gerilen
İsa hitap eder, değil mi?
Onların dergisinin kahramanı da odur.
En uzun süre devam edip günümüze gelen.
İkiyüzlülük ile ilk defa çocukken
kilisede karşılaşmıştım, değil mi?
Birkaç yılda bir kiliseye giderim,
ama inandığımdan veya dini sebeplerden değil.
İçerisinde olup biten her şey
bir bakıma ilgimi çekiyor, değil mi?
Kilisenin içinde neler olduğunu
görmek için gidiyorum.
Papa olmak isterdim.
Papa olmayı
derhal kabul ederdim.
Ama korkarım, geri kalan hayatımda
papa olamayacağım.
Şair unvanına da
sahip olamam.
Ne şair-prens, ne şair-kont,
ne şair-dük...
...ne de özgür ve
harika bir şair olamıyorum.
Bunların bir anlamı yok.
Doğru düzgün, hakiki
bir papa olmak isterdim.
Bu arada Thomas adında
bir papa olmuş muydu? Yok mu?
O zaman direkt bu isimle devam ederdim:
Birinci Thomas.
Beni her zaman çok etkilemiş olan papalık sarayı
oldukça basit ve sade bir yapıya sahiptir...
...ikinci kata kadar nemli bir binadır,
bu açıdan düşüncesizce inşa edilmiştir.
Papalık sarayının arka tarafında
bir marangoz yaşıyor...
Süt lütfen.
Teşekkürler.
Orada bir marangoz
oturuyor, gerçekten.
Tam orada yaşamıyor,
sarayın binasının kenarında yapıldı.
Castello Gandolfo, ben eskiden o sarayın çok izole
ve ayrı bir yerde olduğunu düşünürdüm.
Bu konuda kilise çok kurnaz tabii.
Marangozun evi var orada.
15 sene önce geçerken fark ettim bunu.
O zamanda Johannes Papa idi galiba.
Aşağıda papanın külotları
çamaşır iplerine asılmış duruyordu.
Orada küçük bir çit vardı
ve öte yanda marangozun külotları asılıydı.
Sert bir iklimi vardır oranın,
sonbaharda uzun iç don giymeye başlarlar.
Beni derinden
etkilenmişti bu.
Papa'nın külotları ve Castello Saray'ın
küçük marangozunun külotları.
Tabut marangozu da
oradaydı galiba.
Yan yana rüzgarda sallanıyorlardı.
Sonra düşününce, yani bu duruma
yakından bakarsanız...
...kilisenin ne denli kurnaz olduğunu görürsünüz.
Bu da bunun kanıtı oldu, değil mi?
Bir yandan aristokrat, soğuk,
görkemli, haşmetlidirler...
...öte yandan kardeş gibi tavır takınarak
her şeyi elde ederler, değil mi?
Bilinçli yapıyorlar bunu.
Mimarlıkta olduğu gibi, burada da.
Papa ve marangoz. Bir opera vardı,
"Çar ve Marangoz" diye değil mi?
Onun için ikinci bölüm yazılabilir:
"Papa ve Marangoz"
Birinci perdede, perde kalktığında papa ile
marangozun külotları güneşte sallanır.
Dünyadaki her şey
bir oyundan ibarettir, değil mi?
Papa da büyük bir oyuncudur. Tabii
kötü bir oyunculuk öğrenmiştir, ama orası ayrı.
Yine de şu an için en büyük
oyunculardan biridir, değil mi?
Öyle bir oyundur ki bu.
Papa, Ronald Reagan ve Brejnev...
...şey gibidirler...
...Bronner ve Farkas gibi
ve Wehle gibi, değil mi?
Daha küçük ölçekte tabii, değil mi?
Zaman zaman büyük bir tiyatroya dönüşen
bir çeşit kabare gibidir aslında.
Böyesi dayanılmaz olacağından
kabareye kadar küçülmek zorundadır.
Tüm güçlü kişiler bir araya gelerek
birlikte çok iyi bir oyun sergiliyorlar.
Bugün Carter,
Reagan ve Wojtyla...
...eskiden Duce, Hitler ve Franco.
Her dönemin farklı
baş oyuncuları var.
Bazen de bir Evita Peron gelir, değil mi?
Ya da Liz Taylor.
Dünya sahnesi böyledir.
Başka bir şey yok.
Dünya sahnesi deriz zaten,
bunun bir anlamı vardır.
Her şey büyük bir tiyatrodur.
Kötü Humeyni sağ taraftan
sahneye çıkıyor, değil mi?
Küçük Kreisky arka taraftan çıkıyor, değil mi?
Atlar eyerlidir, değil mi?
- Bunların hepsi çok komik.
- Peki ya sizin rolunuz ne?
Benim mi?
Dünya tiyatrosunda bir rolüm yok.
Yani sahnenin üst kısmında bir yerde, değil mi?
Orada beraber bir şeyi çekiyoruz.
Sahne arka perdesini bile
tek başımıza çekemeyiz, değil mi?
Hatta birkaç milyon, hatta
milyar insan beraber çekeriz, değil mi?
Arka taraf birazcık değişir.
Ama asıl oyunu, öndeki oyuncular oynar.
İlahiliği o beyaz kıyafetiyle
temsil eden kişi Papa'dır, değil mi?
Gizemli olan şeyler
çoğunlukla Doğu'dan gelir.
Kızıldır, karadır, korkutucudur, değil mi?
Şu an da Brejnev bu rolü oynuyor.
Artık yaşlandı tabii.
Tabii bir de soytarılar vardır.
Helmut Schmidt gibi
bir figür mesela.
Sonra kahramanın içki arkadaşları çıkar sahneye,
genç yoldaşlar ve şişman kuzenler gelir sonra.
Bir Jedermann oyunu gibi.
Sahne yerküre gibi
pürüzsüz ve yuvarlaktır.
Bir gazeteyi açtığınızda
oyunu görebilirsiniz.
Bu açıdan gazeteler
şahane şeylerdir, değil mi?
Her gün gazetelerde
perdeler açılır, değil mi?
Tiyatroya gitmemenin ana sebebi,
yanımda oturan kadınların spreylenmiş saçlarıdır.
Saç ter ile karıştığı zaman 4 veya 5
metrekare civarında olur, dayanamazsınız.
2 saat bile dayanamazsınız.
6 veya 7 saat süren Bayreuth'ta
hiç dayanamazsınız.
Çünkü onları saçlarını sprey püskürtürler,
sonradan buhar gelir.
Tiyatrodaki ışıklar ve
kuru hava da var.
İnanılmaz bir pis koku yapar bu,
gerçekten dayanamazsınız.
Saç sekilleri ne kadar kabarmış olursa
tiyatro ziyareti o kadar dayanılmaz olur.
Sadece Viyana'da
kırbaçlayanlar yok.
Viyana'daki oyuncular kırbacın tadını
bilmiyorlar. O yüzden bu kadar kötüler.
Değil mi? Viyana'da bir tiyatroya
gidiniz, sadece emekliler oynuyorlar.
30 yaşındayken
emeklilik hakkı kazanıyorlar...
...ve genç oyuncular aslında
yaşlı emekliler haline geliyorlar.
Mallorca'nın plajında değil de,
Ring Caddesi'nin plajında oluyorlar.
Değil mi?
Emekliler gibi davranıyorlar.
Gayet genç kadın ve erkekler epey yetenekliler,
fakat maalesef ki emekli gibi yürüyorlar.
Ve ne kadar maaş
alacaklarını biliyorlar.
Çünkü tiyatro sendikası da
onları destekliyor.
Böylelikle dünyanın en kötü
tiyatrosunu yapıyorlar.
- Biraz abartı olmadı mı bu?
- Bu da bir önyargı, görüyor musunuz?
Her şey abartıdır,
fakat abartmadan hiç bir şey söyleyemeyiz
Sesinizi birazcık yükseltmeniz bile
aslında bir abartmadır.
Neden yükseltesiniz ki sesinizi, değil mi?
Ne söylerseniz söyleyin
zaten abartmış oluyorsunuz.
Abartmak istemiyorum demeniz bile
aslında bir abartıdır.
Konuşurken daima ayağımla ritim tutarım.
Fark etmiş miydiniz bunu?
Elbette ki aynı anda
hem ayağa hem ağza bakmak zordur.
Mükemmel bir kontrpuan
örneğidir bu, değil mi?
Yapmak zorundayım bunu,
müzikal bir insanım sonuçta.
Ağzımdan çıkan her şeyde
ayağımla ritim tutuyorum.
Bunu sadece ameliyathanede uzanıkken
ve kayış takılıyken yapamayız, değil mi?
Fakat orada zaten
konuşkan olamıyoruz.
Duydunuz mu? Aşağıdan gelen ritim sesini?
Müzisyen olmalıyım aslında.
Söylediğim gibi. Ayağımla ritim
tutmadan tek kelime edemem.
Bu yüzden müzikal
bir insanım herhalde, değil mi?
Kanıma işlemiş bu,
elime ve ayağıma işlemiş.
Baş parmaklarımla da
yapıyorum, değil mi?
Benim özelliğim bu, gördünüz mü?
"E"
"E" dediğimde başparmaklarımı
açıyorum, değil mi?
"O" dediğimde kapatıyorum.
Dil kursunda bile öğretilir bu, değil mi?
"O" açık ağzıyla söylenir, aşağıya doğru.
"E" ve "İ" yukarıya doğru,
değil mi?
Ama burada ayağın
ne yaptığını göremiyorsunuz.
Tüm söylediklerimi
birbirine bağlıyor...
...böylece söylediklerim senfonik bir
havası oluyor. Sizce de öyle değil mi?
Her insanın kafasında bir müzikle öldüğü söylenir.
Öyle duymuştum ben, değil mi?
Her şey kaybolur; ruh, insanlar, hatıralar,
geriye bir tek müzik kalır.
İnsan klinik açıdan öldüğünde bile
böyleymiş durum.
Kanıtlanmış bir şey bu, değil mi?
Ne dediğimi anlıyorsunuz değil mi?
Müzik hala orada duruyormuş, değil mi?
Sonra kurtçuklar gelir, onlar da
müziği devam ettirirler, değil mi?
İlk başta göz uçlarından girerler.
Orkestrada kaç ses olduğuna göre
insanın ne zamandır ölü olduğu anlaşılır, değil mi?
İnsan öldüğü anda ilk kurtçuk
gözün köşesinden giriyor, değil mi?
Ama sol gözüne mi sağ gözüne mi,
bunu kolay tespit edemeyiz.
Adli tabipler için en büyük zorluk bu, değil mi?
Bugün hala tartışıyorlar bunu.
İlk kurtçuk sağ göe mi
yoksa sol göze mi zıplıyormuş...
Şu an sempozyumlar var, çok moda bu aralar bu,
göz ucu sempozyumları bunlar.
Bunca zamandır
ciddi olmaya çalıştım.
Buraya geldiğimden beri, 14 gündür
gerçekten ciddi olmaya çalışıyorum.
Ciddiyim zaten,
aslında çok ciddiyim.
Ciddiliğin bütünlüğü.
Sonra bana böyle bakıyorsunuz ve
ciddiliğim ciddi olmamaya kayıyor.
Acı çekiyorum, değil mi?
Çünkü sadece
ciddi olduğumda mutluyum.
Bu mutluluk, aslında benim
en büyük mutluluğum, değil mi?
Onu benden alıyorsunuz, değil mi?
Yalnızca sizin Palma
bakışınız ile, değil mi?
Ciddiliği seviyorum.
Ernst Meister'i kastetmiyorum.
Usta (Meister) olarak
ciddiliği kastediyorum.
Avusturya'dan bir usta,
Almanya'dan bir usta değil.
Yine ölüm bu, değil mi? Daima...
Ölümün gölgesi, değil mi?
Ölümün gölgesi bana hep eşlik etti.
Bana ciddiliği garanti ettiği için seviyorum onu.
Ölüm benim için
bir elbise kuyruğu gibi, değil mi?
Yürürken onu arkamda taşıyorum.
Tam taşımak da değil, bana bağlı.
Arkamdan çekiyorum onu...
Maalesef yine ciddi olamadım.
Siz ciddiliğimi benden alıyorsunuz.
Ben ölümü hiç düşünmem,
fakat ölüm sürekli beni düşünür.
"Onu ne zaman almalıyım?"
diye düşünür, değil mi?
Bu da başka bir
bakış açısıdır.
Ama ben eve gitmeyi
sevmiyorum, değil mi?
Eve gitmek ölmek demektir,
ölmek de eve gitmektir, değil mi?
Pascal söylemişti bunu, değil mi?
Eve vardığında ölürsün.
Ebedi istirahat, evde olmaktır, ölümdür.
Bu yüzden
eve gitmeyi sevmiyorum.
Eve geldiğimde, siyah eliyle orada beni
bekliyor gibi hissediyorum, değil mi?
Kapıdan girdiğimde
daima onu görürüm.
Evime girerim ve Curd Jürgens'in
elini görürüm, değil mi?
Oyuncudur o,
biliyor musunuz?
Salzburg'ta ölüm... Kemik parmakları olan.
İçeriye giriyorum, sonra... Değil mi?
Bunu sürekli hissediyorum,
burada bir baskı var.
O yüzden dikkatli bakarsanız,
omzumun çöktüğünü görürsünüz.
Ölümün baskısı bu.
Onu benden kimse alamaz.
Ameliyat ile de alamazlar,
bu baskı benim korkum, değil mi?
Sağ omzumda oturuyor.
Bir ölüm kuşu gibi, değil mi, oraya konmuş.
Bütün bunlar çok ciddi bir şekilde de
söylenebilirdi, değil mi?
Ölüm kuşu yerine
sadece ölüm denebilirdi, değil mi?
Sakin bir şekilde tek kelimeyle ifade
edilen kavramlar gibi, bir fincan kahve gibi...
Gerçi bu da hiç icddi olmadı.
Ölümü bir fincan kahveyle karşılaştırdığımız
zaman ciddiyet bozuluyor, değil mi?
Her şeyi her şeyle
karşılaştırabilmenize rağmen.
Bir hakikate yalan dediğinizde
kesinlikle haklısınızdır.
Yalana hakikat
dediğinizde de haklısınızdır.
Hakikat ve yalan, dünya mahkemesinde
büyük bir rol taşır, değil mi?
Ama orada sizin görüşünüz
geçerli değildir.
Bir filozofun mahkemede
bildirecek hiçbir şeyi yoktur.
Çünkü yargıc filozofları kıskanan
küçük bir adamdır.
Ağır... Ucuz ama ağır
siyah cüppenin altdadır.
Kendisi dışında
her şeyden nefret eder.
Çünkü her şey onu bastırır.
Çok şey yapamazsınız
ve eğer boğaz ağrısı varsa...
O zaman bir yıl fazladan
ceza alırsınız, değil mi?
Baş ağrısı varsa,
fazladan iki yıl alırsınız.
Kanserliyse
müebbet alırsınız.
Öfkesi büyüktür çünkü, değil mi?
Keyfi yerindeyse
en düşük cezayı alırsınız.
Hiçbir yargıcın keyfi
asla yerinde olmadığı için...
...asla keyifli bir
yargıç görmediğim için...
...neredeyse hepsi en ağır
cezayı verir, değil mi?
Çünkü hepsi kanserden korkarlar.
Eşleri onları sürekli inandırmaya çalışır.
Göreceksin, sen de
kanser olacaksın diye, değil mi?
Dünyayı mahveden budur.
Sadece ön yargılar vardır.
Yargım sadece ön yargıdır.
Özünde sadece
ön yargılar vardır.
Mutlak yargıda bulunanlar bile
esasen ön yargıda bulunurlar, değil mi?
Yargı diye bir şey
yoktur, değil mi?
Sürekli insanlar ve durumlar hakkında
bir yargıda bulunursunuz.
Ancak bu yargı, aslında sadece ön yargıdır.
Maalesef, maalesef, maalesef.
Dünyayı yargılarsınız,
ama sadece ön yargıda bulunursunuz.
Her şeyi değiştirebilirsiniz.
Doğanın çekiciliği
veya büyüklüğü budur.
Dram şudur: Eğitim veya öğretim yüzünden
en çok da edebiyat yoluyla...
...kavramlar sadece sabitlenmiş olmaz,
tam anlamıyla çivi gibi çakılır, değil mi?
Herkesin beyninde çivi gibi
çakılmış fikirler vardır, değil mi?
Bu fikirlerle sağa sola
koşturup dururlar.
Dünyanın gerçek dramı budur, değil mi?
Yazarlar da böyledir, değil mi?
Üstleri çivi ve
fikirlerle kaplıdır.
Ölüm, hayat, aşk, namus.
Değil mi? Şöhret hırsı gibi şeyler.
Esas dram budur.
Orada birsi şans diliyor
ve ben susuyorum.
Ha, bunu unutmuşum,
ölümsüzlük bâkidir.
Evet, ölümsüzlüğümü unutmuşum.
Doğru.
Her zaman içimi rahatlatır bu.
Ölümsüz olduğumu biliyorum çünkü, değil mi?
Hem de ne biçim!
Çeviren: Matthias Kyska
Redaksiyon: Kerem Duymuş
Düzenleme: Ümid Gurbanov
