
ENGLISH-POLISH

and

POLISH-ENGLISH

DICTIONARY

of

PHYSICAL TERMS

Zbigniew Osiak 
English-Polish and Polish-English Dictionary of Physical Terms

by Zbigniew Osiak

Self Publishing

© Copyright by Zbigniew Osiak, 2011

Portrait of the author by Rafał Pudło

e-mail: zbigniew.osiak@gmail.com

ORCID: <http://orcid.org/0000-0002-5007-306X>

## Table of Contents

English-Polish dictionary of physical terms (alphabetic part)

Angielsko-polski słownik terminów fizycznych (część alfabetyczna)

English-Polish dictionary of physical terms (thematic part)

Angielsko-polski słownik terminów fizycznych (część tematyczna)

01 Mechanics

02 Acoustics

03 Hydromechanics

04 Thermodynamics

05 Gravitation

06 Electricity

07 Magnetism

08 Electromagnetism

09 Optics

10 Physics of nucleus and elementary particles

11 Quantum physics

12 Relativity

13 Physics of solid body

14 Universal constants and units of measurement

15 Language and methodology of physics

16 Mathematical minimum

Polish-English dictionary of physical terms (alphabetic part)

Polsko-angielski słownik terminów fizycznych (część alfabetyczna)

Polish-English dictionary of physical terms (thematic part)

Polsko-angielski słownik terminów fizycznych (część tematyczna)

01 Mechanika

02 Akustyka

03 Hydromechanika

04 Termodynamika

05 Grawitacja

06 Elektryczność

07 Magnetyzm

08 Elektromagnetyzm

09 Optyka

10 Fizyka jądra i cząstek elementarnych

11 Fizyka kwantowa

12 Teoria względności

13 Fizyka ciała stałego

14 Stałe uniwersalne i jednostki

15 Język i metodologia fizyki

16 Niezbędnik matematyczny

# ENGLISH-POLISH

DICTIONARY

OF PHYSICAL TERMS

# ALPHABETIC PART

ANGIELSKO-POLSKI

SŁOWNIK

TERMINÓW FIZYCZNYCH

CZĘŚĆ ALFABETYCZNA 

## A

α decay – rozpad alfa

α particle – cząstka alfa

aberration – aberracja

A-bomb – bomba atomowa

absolute humidity – wilgotność bezwzględna powietrza

absolute temperature – temperatura bezwzględna

absolute temperature scale – skala Kelvina

absorbance – absorbancja, ekstynkcja

absorbed dose – dawka pochłonięta

absorption – absorpcja światła

absorption spectrum – widmo absorpcyjne

accelerated motion – ruch przyspieszony

accelerated motion with decreasing acceleration – ruch przyspieszony o malejącym przyspieszeniu

acceleration of free fall – przyspieszenie ziemskie

acceleration of gravity – przyspieszenie ziemskie

accelerator – akcelerator

acceptor level – poziom akceptorowy

acceptor state – poziom akceptorowy

achromatic lens – soczewka achromatyczna

achromatic prism – pryzmat achromatyczny

acoustic – akustyka

acoustic lens – soczewka akustyczna

acoustic presure – ciśnienie akustyczne

acoustic resistivity – akustyczna oporność właściwa

acoustic resonance – rezonans akustyczny

acoustic wave-guide – falowód akustyczny

action – działanie

action at a distance – działanie na odległość

active power – moc czynna prądu zmiennego, moc skuteczna prądu zmiennego

activity – aktywność źródła promieniotwórczego

additive value – wielkość addytywna

adhesion – adhezja, przyleganie

adiabate – adiabata

adiabate equation – równanie adiabaty Poissona

adiabatic process – proces adiabatyczny, przemiana adiabatyczna

adsorption – adsorpcja

aerial – antena

aerodynamic drag – opór aerodynamiczny

aerodynamic force – siła aerodynamiczna

aerodynamic lift – siła nośna

aerodynamic paradox – paradoks aerodynamiczny

aerodynamic resistance – opór aerodynamiczny

aerometer – areometr

aether – eter

aliquots – alikwoty

alpha – cząstka alfa

alpha change – rozpad alfa

alpha decay – rozpad alfa

alpha disintegration – rozpad alfa

alpha emission – rozpad alfa

alpha particle – cząstka alfa

alpha particle decay – rozpad alfa

alpha radiation – cząstka alfa

alpha ray – cząstka alfa

alpha transition – rozpad alfa

alternating current – prąd sinusoidalnie zmienny

ambient dose equivalent – równoważnik dawki

ammeter – amperomierz

ammeter range extension – rozszerzanie zakresu pomiarowego amperomierza

amount of substance – liczność materii

ampere – amper

Ampère's law – prawo Ampère'a

amplitude of the wave – amplituda fali

analysis of units – analiza jednostek

analytical balance – waga analityczna

analyzer – analizator

anechoic chamber – komora bezechowa

anechoic room – komora bezechowa

aneroid – aneroid

angle – kąt płaski

angle coefficient of isobaric line – współczynnik kątowy izobary

angle coefficient of isochoric line – współczynnik kątowy izochory

angle coefficient of straight line – współczynnik kątowy prostej

angle of capillarity – kąt zwilżania (brzegowy)

angle of contact – kąt zwilżania (brzegowy)

angle of deviation – kąt odchylenia

angle of diffraction – kąt ugięcia

angle of incidence – kąt padania

angle of minimum deviation – kąt najmniejszego odchylenia

angle of reflection – kąt odbicia

angle of refraction – kąt załamania

angle of view – kąt widzenia

angular acceleration – przyspieszenie kątowe

angular frequency – częstotliwość kątowa

angular magnification – powiększenie kątowe

angular momentum – moment pędu (kręt)

angular velocity – prędkość kątowa

anions – aniony

anisotropic – anizotropowy

anisotropic liquid – ciekły kryształ

anode – anoda

antenna – antena

anthropic principle – zasada antropiczna

anticathode – antykatoda

antielectron – pozytron

antiferromagnetic materials – antyferromagnetyki

antiferromagnets – antyferromagnetyki

antimatter – antymateria

antineutron – antyneutron

antiparticle – antycząstka

antiproton  antyproton

aphelion – aphelium

apogee – apogeum

apparent mass – masa pozorna

apparent power – moc pozorna prądu zmiennego

Archimedes' principle – prawo Archimedesa

arm of a force – ramię siły

astigmatism – astygmatyzm

asymptote – asymptota

asymptotic freedom – swoboda asymptotyczna

atmospheric pressure – ciśnienie atmosferyczne

atom – atom

atomic bomb – bomba atomowa

atomic fission – reakcja rozszczepienia

atomic mass – masa atomowa względna

atomic mass unit – jednostka masy atomowej

atomic nucleus – jądro atomowe

atomic number – liczba atomowa

atomic spectrum – widmo atomowe

Auger effect – efekt Augera

aurora – zorza polarna

aurora australis – zorza polarna

aurora borealis – zorza polarna

aurora polaris – zorza polarna

autotransformer – autotransformator

average acceleration – przyspieszenie średnie

average speed – szybkość średnia

average velocity – prędkość średnia

Avogadro constant – liczba Avogadra

Avogadro's number – liczba Avogadra

axis of rotation – oś obrotu

azimuthal quantum number – orbitalna liczba kwantowa

## B

ß- decay – rozpad beta minus

ß- particle – cząstka beta minus

background – promieniowanie tła

background radiation – promieniowanie tła

ballistic curve – krzywa balistyczna

ballistic pendulum – wahadło balistyczne

Balmer formula – wzór Balmera

Balmer series – seria Balmera

band spectrum – widmo pasmowe

band theory – pasmowy model ciała stałego

bandwidth – szerokość pasma energetycznego

barn – barn

barometer – aneroid

barometric formula – wzór barometryczny

barometric pressure – ciśnienie atmosferyczne

baryon number – liczba barionowa

baryons – bariony

basic assumptions of general relativity – podstawowe założenia ogólnej teorii względności

basic assumptions of special relativity – podstawowe założenia szczególnej teorii względności

beats – dudnienia

becquerel – bekerel

Beer-Lambert-Bouguer law – prawo Beera-Lamberta-Bouguera

bel – bel

Bernoulli's equation – równanie Bernoulliego

beta minus change – rozpad beta minus

beta minus decay – rozpad beta minus

beta minus disintegration – rozpad beta minus

beta minus emission – rozpad beta minus

beta minus particle – cząstka beta minus

beta minus particle decay – rozpad beta minus

beta minus transformation – rozpad beta minus

beta plus decay – rozpad beta plus

beta plus particle – cząstka beta plus

betatron – betatron

Bethe (or Bethe-Weizsäcker) cycle – cykl węglowy

biaxial crystals – kryształy dwuosiowe

bifilar winding – uzwojenie bifilarne

Big Bang – teoria wielkiego wybuchu

bi-metal – bimetal

binding energy – energia wiązania

binocular telescopes – lornetka

binoculars – lornetka

bioluminescence – bioluminescencja

Biot-Savart law – prawo Biota-Savarta

birefringence – podwójne załamanie światła

black body  ciało doskonale czarne

black body radiation – promieniowanie ciała doskonale czarnego

black hole – czarna dziura

body tube – tubus

Bohr magneton – magneton Bohra

Bohr model of the atom – model atomu wodoru Bohra

boiling – wrzenie

boiling point – temperatura wrzenia (skraplania)

Boltzmann's constant – stała Boltzmanna

bond energy – energia wiązania

Bose-Einstein condensate – kondensat Bosego-Einsteina

Bose-Einstein statistics – statystyka Bosego-Einsteina

bosons – bozony

bottomness (also formerly called beauty) – piękno

bottomonium – bottomonium

boundary angle – kąt zwilżania (brzegowy)

boundary conditions – warunki brzegowe (graniczne)

Boyle-Mariotte law – prawo Boyle'a-Mariotte'a

Brackett series – seria Bracketta

Bragg's law – prawo Braggów

braking radiation – promieniowanie hamowania

branch – gałąź

Braun tube – lampa oscyloskopowa

Braun's electrometer – elektrometr Brauna

breadth of spectral line – szerokość połówkowa linii widmowej

breakdown – przebicie dielektryka

Brewster's angle – kąt Brewstera

Brewster's law – prawo Brewstera

bridge connection of capacitors – mostkowe połączenie kondensatorów

bridge connection of resistors – mostkowe połączenie oporników

Brownian motion – ruchy Browna

bubble (ionization) chamber – komora pęcherzykowa

## C

calorie – kaloria

calorimeter – kalorymetr

camera obscura – camera obscura

candela – kandela

capacitance – kapacytancja, reaktancja kondensatora

capacitive reactance – opór pojemnościowy, reaktancja kondensatora

capacitors connected in parallel – równoległe połączenie kondensatorów

capacitors connected in series – szeregowe połączenie kondensatorów

capacitors in parallel – równoległe połączenie kondensatorów

capacitors in series – szeregowe połączenie kondensatorów

capillary – kapilara

capillary effects – zjawiska kapilarne

carbon nanotubes – nanorurki węglowe

carbon-nitrogen-oxygen (or CNO) cycle – cykl węglowy

Cardan's suspension – zawieszenie Cardana (kardanowe)

carier wave – fala nośna

Carnot cycle – cykl Carnota

Cartesian coordinate system – kartezjański układ współrzędnych

Cartesian coordinates – współrzędne kartezjańskie

Cartesian devil – nurek Kartezjusza

Cartesian diver – nurek Kartezjusza

Casimir effect – efekt Casimira

cathode – katoda

cathode ray tube – lampa oscyloskopowa

cations – kationy

cavitation – kawitacja

Celsius temperature scale – skala Celsjusza

centimeter – centymetr

central – centralny

central collision – zderzenie centralne

central forces – siły centralne

centre of gravity – środek ciężkości

centre of mass – środek masy

centrifugal force – siła odśrodkowa

centripetal force – siła dośrodkowa

chain radioactive family – szeregi promieniotwórcze

characteristic X-ray spectrum – promieniowanie rentgenowskie o widmie charakterystycznym (liniowym)

charge distribution on metal surface – rozkład ładunku elektrycznego na powierzchni metalu

charge/mass ratio – ładunek właściwy

charged metal blade – naładowane ostrze metalowe

Charles's law – prawo Charlesa

charm – powab

charmonium – charmonium

chemical potential – potencjał chemiczny

chemiluminescence – chemiluminescencja

chemoluminescence – chemiluminescencja

Cherenkov radiation – promieniowanie Czerenkowa

chip – układ scalony

Chladni figures – figury Chladniego

choke – dławik

choking coil – dławik

chromatic aberration – aberracja chromatyczna

Clapeyron's equation – równanie Clapeyrona

classical mechanics – mechanika klasyczna

classical physics – fizyka klasyczna

clock paradox – paradoks zegarów

clocks synchronization – synchronizacja zegarów

closed system – układ zamknięty

closest distance of distinct vision – odległość dobrego widzenia

cluster – gromada

coaxial cable – kabel koncentryczny

coefficient of linear expansion – współczynnik rozszerzalności liniowej

coefficient of volume elasticity – moduł sprężystości objętościowej

coercive force – koercja

coherent light – światło spójne

cohesion – kohezja, spójność

coil – cewka

coincidence gate – układ koincydencyjny

cold fusion – zimna fuzja

collider – kolider (zderzacz)

collimator – kolimator

colorimeter – kolorymetr

colour – barwa

colour – ładunek kolorowy (kolor)

colour charge – ładunek kolorowy (kolor)

colour temperature – temperatura barwowa

coma (aberration) – koma

communicating vessels – naczynia połączone

commutator – komutator

compass – kompas

compensation measurement of electromotive force – kompensacyjna metoda pomiaru siły elektromotorycznej

complete radiator – ciało doskonale czarne

composition of displacements – składanie przemieszczeń

composition of perpendicular vibrations – składanie drgań prostopadłych

composition of velocities – składanie prędkości

compression – sprężanie

Compton effect – zjawisko Comptona

Compton scattering – zjawisko Comptona

Compton wavelength – komptonowska długość fali

concave (spherical) mirror – zwierciadło (sferyczne) wklęsłe

concave meniscus – menisk wklęsły

concentration – stężenie

concentric cable – kabel koncentryczny

condensation – skraplanie

condensor – kondensor

condition for constructive interference – warunek na maksymalne wzmocnienie interferencyjne

condition for destructive interference – warunek na wygaszenie interferencyjne

conduction band – pasmo przewodnictwa

conductors – przewodniki

cone of precession – stożek precesji

conected vessels – naczynia połączone

conic – krzywe stożkowe

conic section – krzywe stożkowe

connection between electric field intensity and electric potential – związek natężenia i potencjału

connection between voltages in RLC series circuit – związek między napięciami w szeregowym obwodzie RLC

constant electric field – stałe pole elektryczne

constant magnetic field – stałe pole magnetyczne

constitutive equations – równania materiałowe

constraints – więzy

contact potential difference – napięcie kontaktowe

continuity equation – równanie ciągłości

continuous – ciągły

continuous medium – ośrodek ciągły

continuous spectrum – widmo ciągłe

continuous X-ray spectrum – promieniowanie rentgenowskie o widmie ciągłym

continuum – kontinuum (continuum)

controlled fusion – kontrolowana synteza jądrowa

controlled thermo nuclear synthesis – kontrolowana synteza jądrowa

convection – konwekcja

converse piezoelectricity – odwrotne zjawisko piezoelektryczne

convex (spherical) mirror – zwierciadło (sferyczne) wypukłe

convex meniscus – menisk wypukły

Coriolis force – siła Coriolisa

correspondence principle – zasada odpowiedniości

corvergent lens – soczewka skupiająca

cosmic inflation – inflacja

cosmic microwave background radiation – promieniowanie tła

cosmic radiation – promieniowanie kosmiczne

cosmic rays – promieniowanie kosmiczne

cosmological constant – stała kosmologiczna

cosmological principle – zasada kosmologiczna

cosmological term – człon kosmologiczny

Cotton-Mouton effect – zjawisko Cottona-Moutona

coulomb – kulomb

Coulomb force – siła kulombowska

Coulomb's constant – stała Coulomba

Coulomb's law – prawo Coulomba

couple of forces – para sił

covariant equation – wzór współzmienniczy względem danych transformacji

criteria of scientific truth – kryteria prawd naukowych

critical angle – kąt graniczny

critical density – gęstość krytyczna

critical density of the universe – krytyczna gęstość wszechświata

critical isotherm – izoterma krytyczna

critical mass – masa krytyczna

critical point – punkt krytyczny

critical pressure – ciśnienie krytyczne

critical size – masa krytyczna

critical temperature – temperatura krytyczna

critical volume – masa krytyczna

cross coefficients – współczynniki krzyżowe

cross product – iloczyn wektorowy

cross section – przekrój czynny

cryophore – kriofor

cryostat – kriostat

crystal – kryształ

crystal imperfection – defekty sieci krystalicznej

crystal lattice – sieć krystaliczna

crystal lattice constant – stała sieci krystalicznej

crystal lattice knots – węzły sieci krystalicznej

crystallisation – krystalizacja

crystallographic defects – defekty sieci krystalicznej

curie – kiur

Curie point – temperatura (punkt) Curie

Curie temperature – temperatura (punkt) Curie

current carrier – nośniki prądu

current density – gęstość prądu

current intensity – natężenie prądu

cycloid – cykloida

cyclotron – przekrój czynny

cyclotron frequency – częstotliwość cyklotronowa

## D

Dalton's law – prawo Daltona

damped vibrations – drgania tłumione (gasnące)

dark chamber – camera obscura

Davisson-Germer experiment – doświadczenie Davissona-Germera

de Broglie waves – fale de Broglie'a

decay chain – szeregi promieniotwórcze

decay coefficient – stała rozpadu (zaniku)

decay constant – stała rozpadu (zaniku)

decay electron – cząstka beta minus

decay family – szeregi promieniotwórcze

decay rate – aktywność źródła promieniotwórczego

decay series – szeregi promieniotwórcze

defects of optical mapping – wady odwzorowań optycznych

deg – deg

delta connection – połączenie oporników w trójkąt

delta-star transformation – transformacja trójkąta w gwiazdę

densimeter – areometr

density – gęstość

deposition – resublimacja

depth of field – głębia ostrości

derivative – pochodna

detection – detekcja

detector – detektor

determinism – determinizm

deuterium oxide – ciężka woda

deuteron – deuteron

deuton – deuteron

Dewar flask – naczynie Dewara

dew-point – punkt rosy

diamagnetic materials – diamagnetyki

diaphragm – diafragma, przysłona

dielectric constant – stała dielektryczna

dielectric hysteresis – histereza dielektryczna

dielectric hysteresis loop – pętla histerezy dielektrycznej

dielectric in electric field – dielektryk w polu elektrycznym

dielectric polarization – polaryzacja dielektryka

dielectrics – dielektryki

differential operators – operatory różniczkowe

diffraction angle – kąt ugięcia

diffraction grating – siatka dyfrakcyjna

diffraction of light – dyfrakcja światła, ugięcie światła

diffusion – dyfuzja

diffusion coefficient – współczynnik dyfuzji

diffraction of sound waves – ugięcie (dyfrakcja) fal akustycznych

dilatation – dylatacja, rozszerzalność cieplna

dilation – dylatacja, rozszerzalność cieplna

dilatometer – dylatometr

dimensional analysis – analiza jednostek

diode – dioda

diode bridge – prostownik Graetza

dioptre – dioptria

dioptric power – zdolność skupiająca soczewki

dipole moment – moment dipolowy

dipole radiation – promieniowanie dipolowe

direct current – prąd stały

directional dose equivalent – równoważnik dawki

discontinuous – nieciągły (dyskretny)

disintegration chain – szeregi promieniotwórcze

disintegration constant – stała rozpadu (zaniku)

disintegration electron – cząstka beta minus

disintegration family – szeregi promieniotwórcze

disintegration rate – aktywność źródła promieniotwórczego

disintegration series family – szeregi promieniotwórcze

dispersion – dyspersja

dispersion of light – rozszczepienie światła

displacement – przesunięcie (przemieszczenie), wychylenie

displacement current – prąd przesunięcia

dissipation function – funkcja dyssypacji

dissipative structures – struktury dyssypatywne

distortion – dystorsja

divergent lens – soczewka rozpraszająca

donor level – poziom donorowy

donor state – poziom donorowy

Doppler effect – zjawisko Dopplera

dose – równoważnik dawki

dose equivalent – równoważnik dawki

dose meter – dozymetr

dosimeter – dozymetr

dosimetry – dozymetria

dot product – iloczyn skalarny

double refraction – podwójne załamanie światła

double stars – gwiazdy podwójne

drag – opór aerodynamiczny

Dulong-Petit law – prawo Dulonga-Petita

duplex metal – bimetal

dynamic pressure – ciśnienie dynamiczne

dynamometer – dynamometr, siłomierz

dyne – dyna

## E

earth's magnetic field – pole magnetyczne Ziemi

earthing – uziemienie

earthpull – siła ciężkości

eddy currents – prądy wirowe

effective alternating current intensity – natężenie skuteczne prądu zmiennego

effective alternating voltage – napięcie skuteczne prądu zmiennego

efficiency – sprawność

efficiency coefficient – współczynnik sprawności

Einstein field equations – równania pola grawitacyjnego

Einstein's principle of relativity – szczególna zasada względności

elastic collision – zderzenie sprężyste

elastic limit – granica sprężystości

elasticity – sprężystość

electrects – elektrety

electric bell – dzwonek elektryczny

electric capacitance – pojemność elektryczna

electric charge – ładunek elektryczny

electric conduction – konduktancja, przewodnictwo elektryczne

electric constant – przenikalność elektryczna próżni

electric current – prąd elektryczny

electric dipole – dipol elektryczny

electric displacement – indukcja elektryczna

electric field – pole elektryczne

electric field intensity – natężenie pola elektrycznego

electric flux – strumień indukcji elektrycznej

electric induction – indukcja elektryczna

electric motor – silnik elektryczny

electric permittivity of free space – przenikalność elektryczna próżni

electric potential – potencjał pola elektrycznego (potencjał elektryczny)

electric power – moc prądu stałego

electric resistance – opór elektryczny

electrical conductivity – konduktywność, przewodnictwo elektryczne właściwe

electrical double layer – podwójna warstwa elektryczna

electrical forces – siły elektryczne

electrical generator – prądnica

electrical resistance – opór czynny, opór elektryczny, opór omowy, rezystancja

electricity – elektryczność

electrochemical potential – potencjał elektrochemiczny

electrode – elektroda

electrodynamic force – silnik elektryczny

electroluminescence – elektroluminescencja

electrolysis – elektroliza

electrolytes – elektrolity

electrolytic dissociation – dysocjacja elektrolityczna

electromagnet – elektromagnes

electromagnetic field – pole elektromagnetyczne

electromagnetic induction – indukcja elektromagnetyczna

electromagnetic interaction – oddziaływania elektromagnetyczne

electromagnetic radiation – promieniowanie elektromagnetyczne

electromagnetic waves – fale elektromagnetyczne

electromagnetism – elektromagnetyzm

electromotive force – siła elektromotoryczna

electron – elektron

electron antineutrino – antyneutrino elektronowe

electron capture – wychwyt elektronu

electron diffraction – dyfrakcja elektronów

electron gas – gaz elektronowy

electron gun – działo elektronowe

electron hole – dziura elektronowa

electron mass – masa elektronu

electron microscope – mikroskop elektronowy

electron neutrino – neutrino elektronowe

electron paramagnetic resonance (EPR) – elektronowy rezonans paramagnetyczny

electron quantum numbers – liczby kwantowe elektronu

electron shell – powłoka elektronowa

electron spin – spin elektronu

electron tubes – lampy elektronowe

electron vacancy – dziura elektronowa

electronvolt – elektronowolt

electrophore – elektrofor

electrophoresis – elektroforeza

electroscope – elektroskop

electrostatic field – pole elektrostatyczne

electrostatic generator – maszyna elektrostatyczna

electrostatic induction – indukcja elektrostatyczna

electrostriction – elektrostrykcja

elementary charge – elementarny ładunek elektryczny

elementary particle physics – fizyka cząstek elementarnych

elementary particles – cząstki elementarne

ellipse – elipsa

emission spectrum – widmo emisyjne

endothermic process – proces endotermiczny

energy – energia

energy band – pasmo energetyczne

energy barrier – bariera potencjału

energy conservation law – zasada zachowania energii

energy density of electric field – gęstość energii pola elektrycznego

energy density of electromagnetic field – gęstość energii pola elektromagnetycznego

energy density of magnetic field – gęstość energii pola magnetycznego

energy gap – pasmo wzbronione, przerwa energetyczna

energy level – poziom energetyczny

energy momentum tensor – tensor energii-pędu

energy stored in a capacitor – energia pola elektrycznego w kondensatorze

energy stored in a serial capacitors  –zależność energii od pojemności w szeregowym połączeniu kondensatorów

energy stored in parallel capacitors – zależność energii od pojemności w równoległym połączeniu kondensatorów

enlarged image – obraz powiększony

entropy – entropia

entropy balance equation – równanie bilansu entropii

entropy production – produkcja entropii

Eötvös experiment – doświadczenie Eötvösa

epidiascope – epidiaskop

episcope – episkop

EPR – elektronowy rezonans paramagnetyczny

equilibrium conditions of first-order lever – warunki równowagi dźwigni dwustronnej

equilibrium conditions of second-order lever – warunki równowagi dźwigni jednostronnej

equilibrium conditions of solid body – warunki równowagi swobodnej bryły sztywnej

equilibrium steady state – stan stacjonarny równowagowy

equipotential surfaces – powierzchnie ekwipotencjalne

equivalence principle – zasada równoważności

equivalent capacitance – pojemność zastępcza

equivalent dose – równoważnik dawki

equivalent resistance – opór zastępczy

equivalent system – układ zastępczy

erg – erg

Esaki diode – dioda Esakiego

escape velocity – druga prędkość kosmiczna, prędkość ucieczki

evaporation – parowanie

evenness – parzystość

event – zdarzenie

event horizon – horyzont zdarzeń

exciton – ekscyton

exothermic process – proces egzotermiczny

exotic atom – atom egzotyczny

expansion – rozprężanie

experimentum crucis – experimentum crucis

explicite – explicite

exponential decay – prawo rozpadu promieniotwórczego

exponential function – funkcja eksponencjalna

exposure meter – światłomierz (luksomierz)

extensive values – wielkości ekstensywne

extensive variables – wielkości ekstensywne

extinction – ekstynkcja

extraordinary ray – promień nadzwyczajny

extreme value – ekstremum

eyepiece – okular

eyesight defects – wady wzroku

## F

Fahrenheit temperature scale – skala Fahrenheita

Fajans-Soddy rule – reguła przesunięć Fajansa-Soddy'ego

far point – punkt daleki

farad – farad

Faraday bucket – wiaderko (puszka) Faradaya

Faraday cage – klatka Faradaya

Faraday cup detector – wiaderko (puszka) Faradaya

Faraday effect – zjawisko Faradaya

Faraday shield – klatka Faradaya

Faraday's constant – stała Faradaya

Faraday's law of electromagnetic induction – prawo indukcji elektromagnetycznej Faradaya

Faraday's laws of electrolysis – prawa elektrolizy Faradaya

farsightedness – dalekowzroczność

feedback – sprzężenie zwrotne

fenomenological equation – relacja fenomenologiczna

Fermat' law – zasada Fermata

Fermat' principle – zasada Fermata

Fermi energy – energia Fermiego

Fermi gas – gaz Fermiego

Fermi liquid – ciecz Fermiego

Fermi-Dirac statistics – statystyka Fermiego-Diraca

fermions – fermiony

Fermi-particles – fermiony

ferrimagnetic materials – ferrimagnetyki

ferrites – ferryty

ferroelectric substances – ferroelektryki

ferromagnetic domains – domeny ferromagnetyczne

ferromagnetic materials – ferromagnetyki

fibre – światłowód

Fick's law of diffusion – prawo Ficka

fictitious centrifugal force – odśrodkowa siła bezwładności

field – pole

field emission – autoemisja, emisja polowa, zimna emisja

field emission microscope – mikroskop polowy

field equations – równania pola

field velocity – prędkość polowa

fine-structure constant – stała struktury subtelnej

first cosmic velocity – pierwsza prędkość kosmiczna

first Kepler's law – pierwsze prawo Keplera

first law of thermodynamics – pierwsza zasada termodynamiki

first principle of dynamics – pierwsza zasada dynamiki, zasada bezwładności

first-class lever – dźwignia dwustronna

first-order lever – dźwignia dwustronna

first-order phase transition – przejścia fazowe pierwszego rodzaju

fission – reakcja rozszczepienia

Fizeau experiment – doświadczenie Fizeau

flat-iron – żelazko elektryczne

flatness problem – problem płaskości

fluctuations – fluktuacje

fluid element – element płynu

fluids – płyny

fluorescence – fluorescencja

focal length – ogniskowa soczewki

focal length of spherical mirror – ogniskowa zwierciadła sferycznego

focal point – ognisko soczewki

focal point of spherical mirror – ogniskowa zwierciadła sferycznego

focus – ognisko soczewki

focus of spherical mirror – ogniskowa zwierciadła sferycznego

focusing lens – soczewka skupiająca

forbidden band – pasmo wzbronione

force – siła

force carrier particles – nośniki oddziaływań

forces of inertia – siły bezwładności

force-carrying particles – nośniki oddziaływań

forced vibrations – drgania wymuszone

Foucault pendulum – wahadło Foucaulta

Fourier analysis – analiza Fouriera

Fourier's law of conduction – prawo Fouriera

Franklin mill – młynek Franklina

Fraunhofer lines – linie Fraunhofera

free annihilation – anihilacja swobodna

free axes – swobodne osie obrotu

free dematerialization – anihilacja swobodna

free fall – swobodny spadek

free motion – ruch swobodny

free particle – cząstka swobodna

free vibration frequency – częstotliwości drgań własnych

free vibrations – drgania własne (swobodne)

freezing temperature – temperatura topnienia (krzepnięcia)

frequency – częstotliwość

friction – tarcie

friction coefficient – współczynnik lepkości

Friedman solutions – rozwiązania Friedmana

fullerenes – fullereny

full radiator – ciało doskonale czarne

fundamental particles – cząstki fundamentalne

fundamental tone – ton podstawowy

fuse – bezpiecznik topikowy

## G

γ ray – promieniowanie gamma

galaxy – galaktyka

Galileo's principle of relativity – zasada względności Galileusza

Galileo's transformations – transformacje (przekształcenia) Galileusza

Galileo's pendulum – wahadło Galileusza

galvanometer – galwanometr

gamma photon – promieniowanie gamma

gamma radiation – promieniowanie gamma

gamma ray – promieniowanie gamma

gamma-ray photon – promieniowanie gamma

gas – gaz

gas state parameters – parametry stanu gazu

gaseous ionization – jonizacja gazu

Gauss law – prawo Gaussa

Gauss' law – prawo Gaussa

Gay-Lussac's law – prawo Gay-Lussaca

Geiger-Müller counter – licznik Geigera-Müllera

Geiger-Müller counter tube – licznik Geigera-Müllera

Geiger-Müller detector – licznik Geigera-Müllera

general principle of relativity – ogólna zasada względności

general relativity – ogólna teoria względności (OTW)

generation – generacja

geodesic line – linia geodezyjna

Gibbs' phase rule – reguła faz Gibbsa

Ginzburg's list – lista Ginzburga

glasses – okulary

global – globalny

gluons – gluony

GM counter – licznik Geigera-Müllera

GM counter tube – licznik Geigera-Müllera

GM detector – licznik Geigera-Müllera

Graetz circuit – prostownik Graetza

gram – gram

gram molecular weight – gramocząsteczka

gram-atom – gramoatom

gram-molecule – gramocząsteczka

graphene – grafen

graser (Gamma-Ray Amplification by Stimulated Emission of Radiation) – graser

gravitation – grawitacja

gravitational collapse – grawitacyjne zapadanie

gravitational constant – stała grawitacyjna

gravitational diffraction – grawitacyjna dyfrakcja

gravitational field – pole grawitacyjne

gravitational field strength – natężenie pola grawitacyjnego

gravitational interaction – oddziaływania grawitacyjne

gravitational length contraction – grawitacyjna kontrakcja odległości

gravitational lens – soczewka grawitacyjna

gravitational mass – masa grawitacyjna

gravitational paradox – paradoks grawitacyjny

gravitational radius – promień grawitacyjny

gravitational red shift – grawitacyjne przesunięcie ku czerwieni

gravitational time dilation – grawitacyjna dylatacja czasu

gravitational waves – fale grawitacyjne

graviton – grawiton

gravity forces – siły grawitacyjne

gravity load – przeciążenie

gray – grej

greenhouse effect – efekt cieplarniany

group velocity – prędkość grupowa

gyroscope – żyroskop

## H

hadrons – hadrony

half value time – okres połowicznego rozpadu (zaniku)

half-life – okres połowicznego rozpadu (zaniku)

half-period – okres połowicznego rozpadu (zaniku)

half-thickness – grubość warstwy połowiącej

half-time – okres połowicznego rozpadu (zaniku)

Hall effect – zjawisko Halla

Hall generator – hallotron

halo – halo

hard ferromagnetic materials – ferromagnetyki twarde

harmonic oscillator – oscylator harmoniczny

harmonic tone – ton harmoniczny

H-bomb – bomba wodorowa

heat – ciepło

heat balance – bilans cieplny

heat capacity – pojemność cieplna

heat engine – silnik cieplny

heat of formation – energia wiązania

heat of transition – ciepło przemiany

heat radiation – promieniowanie cieplne

heat transfer by conduction – wymiana ciepła przez przewodzenie

heat transfer by convectiom – wymiana ciepła przez unoszenie (konwekcję)

heat transfer by radiaton – wymiana ciepła przez promieniowanie

heat transfer by vaporization – wymiana ciepła przez parowanie

heavy water – ciężka woda

height of oblique throw – wysokość rzutu ukośnego

Heisenberg indeterminacy principle – zasada nieokreśloności Heisenberga

Heisenberg uncertainty principle – zasada nieokreśloności Heisenberga

helium I – hel I

helium II – hel II

Helmholtz free energy – energia swobodna Helmholtza

henry – henr

Henry's law – prawo Henry'ego

hertz – herc

heuristic – heurystyczny

Higgs boson – bozon Higgsa

higher-frequency tones – tony wyższe harmoniczne

high-temperature superconductors – nadprzewodniki wysokotemperaturowe

hodograph – hodograf

hole – dziura elektronowa

holography – holografia

homogeneous – jednorodny

homogeneous electric field – jednorodne pole elektryczne

homogeneous gravitational field – jednorodne pole grawitacyjne

homogeneous magnetic field – jednorodne pole magnetyczne

Hooke's law – prawo Hooke'a

horizon – poziom

horizon problem – problem horyzontu

horizontal throw – rzut poziomy

hour – godzina

hub dynamo – dynamo

Hubble's constant – stała Hubble'a

Hubble's law – prawo Hubble'a

Humphreys series – seria Humphreysa

Huygens-Fresnel principle – zasada Huygensa-Fresnela

hydraulic press – prasa hydrauliczna

hydrodynamic paradox – paradoks hydrodynamiczny

hydrogen bomb – bomba wodorowa

hydrogen spectral series – serie widmowe wodoru

hydromechanics – hydromechanika

hydrostatic paradox – paradoks hydrostatyczny

hydrostatic pressure – ciśnienie hydrostatyczne

hygrometer – higrometr

hyperbola – hiperbola

hypercharge – hiperładunek

hypermetropia – dalekowzroczność

hypernuclei – hiperjądra

hyperons – hiperony

hyperopia – dalekowzroczność

hypersound – hiperdźwięki

hypothesis – hipoteza

## I

ideal gas – gaz doskonały

ideal gas law – równanie stanu gazu doskonałego

ideal liquid – ciecz doskonała

illuminance – natężenie oświetlenia, oświetlenie

image field curvature – krzywizna pola obrazu

image formation by lens – konstrukcja obrazu dawanego przez soczewkę

image formation by plane mirror – konstrukcja obrazu dawanego przez zwierciadło płaskie

image formation by spherical mirror – konstrukcja obrazu dawanego przez zwierciadło sferyczne

imparted specific energy – dawka pochłonięta

impedance – opór pozorny, zawada

implicite – implicite

impulse of force – popęd siły

impurity semiconductors – półprzewodniki domieszkowane

incandescent light bulb – żarówka

inclined plane – równia pochyła

independence of perpendicular components of motion – zasada niezależności ruchów

indeterminism – indeterminizm

index of refraction – współczynnik załamania

inductance – indukcyjność

induction current – prąd indukcyjny

inductive reactance – induktancja, opór indukcyjny, reaktancja cewki

inductor – cewka

inertia – bezwładność, inercja

inertial frame – inercjalny układ odniesienia

inertial mass – masa bezwładna, masa inercyjna

inertial reference system – inercjalny układ odniesienia

infinitesimal – infinitezymalny

infinity – nieskończoność

inflation – inflacja

inflection point – punkt przegięcia

inflexion – punkt przegięcia

infrared radiation – podczerwień, promieniowanie podczerwone

infrasound – infradźwięki

initial conditions – warunki początkowe

inner energy – energia wewnętrzna

instantaneous acceleration – przyspieszenie chwilowe

instantaneous acceleration of harmonic motion – przyspieszenie chwilowe w ruchu drgającym

instantaneous alternating current intensity – natężenie chwilowe prądu zmiennego

instantaneous alternating voltage – napięcie chwilowe prądu zmiennego

instantaneous axis – chwilowa oś obrotu

instantaneous force of harmonic motion – siła chwilowa w ruchu drgającym

instantaneous velocity – prędkość chwilowa

instantaneous velocity of harmonic motion – prędkość chwilowa w ruchu drgającym

integrated circuit – układ scalony

intensity level – poziom natężenia dźwięku

intensive values – wielkości intensywne

intensive variables – wielkości intensywne

interaction between two parallel current-carrying conductors – oddziaływanie między dwoma równoległymi przewodnikami z prądem

interference comparator – interferometr

interference of acoustic waves – interferencja fal akustycznych

interferometer – interferometr

internal conversion – konwersja wewnętrzna

internal energy – energia wewnętrzna

internal friction – tarcie wewnętrzne

internal resistance – opór wewnętrzny

international system of units – układ SI

intristic semiconductors – półprzewodniki samoistne

invariant – niezmiennik (inwariant) danych transformacji

inverted atom – antyatom

inverted image – obraz odwrócony

ion – jon

ionization energy – energia jonizacji

ionizing radiation – promieniowanie jonizujące

IR – podczerwień, promieniowanie podczerwone

irreversible processes – procesy nieodwracalne

irrotational field – pole bezwirowe, pole potencjalne

isobar – izobara

isobaric line – izobara

isobaric process – proces izobaryczny, przemiana izobaryczna

isobaric spin – izospin (spin izotopowy)

isobars – izobary

isochore – izochora

isochoric line – izochora

isochoric process – proces izochoryczny, przemiana izochoryczna

isolated system – układ izolowany

isomers – izomery

isophonic contour – krzywe izofoniczne

isospin – izospin (spin izotopowy)

isotherm – izoterma

isothermal line – izoterma

isothermal process – proces izotermiczny, przemiana izotermiczna

isotherms of a real gas – izotermy gazu rzeczywistego

isotones – izotony

isotopes – izotopy

isotopic spin – izospin (spin izotopowy)

isotropic – izotropowy

Ives-Stilwell experiment – doświadczenie Ivesa-Stilwella

## J

jet propulsion – napęd odrzutowy

Josephson effect – zjawisko Josephsona

joule – dżul

Joule-Lenz law – prawo Joule'a-Lenza

junction – węzeł

## K

Kaluza's theory – teoria Kaluzy

kelvin – kelwin

Kelvin temperature scale – skala Kelvina

Kennedy-Thorndike experiment – doświadczenie Kennedy'ego-Thorndike'a

Kerr effect – zjawisko Kerra

kilogram – kilogram

kilowatt hour – kilowatogodzina

kinetic energy – energia kinetyczna

kinetic energy and momentum – związek energii kinetycznej i pędu

kinetic energy of harmonic motion – energia kinetyczna w ruchu drgającym

kinetic energy of rotary motion – energia kinetyczna w ruchu obrotowym

kinetic energy of rotary-translatory motion – energia kinetyczna w ruchu obrotowo-postępowym

kinetic energy of translatory motion – energia kinetyczna w ruchu postępowym

kinetic friction – tarcie dynamiczne

kinetic molecular theory – teoria kinetyczno-molekularna

kinetic pressure – ciśnienie dynamiczne

Kirchhoff's circuit laws – prawa Kirchhoffa

Kirchhoff's law of thermal radiation – prawo Kirchhoffa

Kolbe's grid – siatka Kolbego

Kundt's tube – rura Kundta

## L

labelled atoms – atomy znaczone

laminar flow – przepływ laminarny

Larmor formula – wzór Larmora

Larmor precession – precesja Larmora

laser (Light Amplification by Stimulated Eemission of Radiation) – laser

lattice defects – defekty sieci krystalicznej

lattice plane – płaszczyzna sieciowa

law of radioactive decay – prawo rozpadu promieniotwórczego

law of universal gravitation – prawo powszechnego ciążenia

LC circuit – obwód drgający LC

length contraction – kontrakcja długości

lens – obiektyw

lens equations – równania soczewki cienkiej

lensmaker's equation – równania soczewki cienkiej

Lenz's rule – reguła Lenza

lepton numbers – liczby leptonowe

leptons – leptony

Leyden jar – butelka lejdejska

light – światło

light beam – promień światła

light cone – stożek świetlny

light intensity – natężenie światła

light meter – światłomierz (luksomierz)

light year – rok świetlny

lightning – piorun

lightning arrester – piorunochron

limit of elasticity – granica sprężystości

limit of proportionality – granica proporcjonalności

limiting conditions – warunki brzegowe (graniczne)

line spectrum – widmo liniowe

linear charge density – gęstość liniowa ładunku elektrycznego

linear magnification – powiększenie liniowe

linear phenomena – zjawiska liniowe

linear velocity – prędkość liniowa

linearly polarized light – światło spolaryzowane liniowo

lines of electric force – linie sił pola elektrycznego

lines of gravitational force – linie sił pola grawitacyjnego

lines of magnetic force – linie sił pola magnetycznego

liqueaction – skraplanie gazu

liquid – ciecz

liquid crystal – ciekły kryształ

Lissajous figures – figury Lissajous

liter – litr

local – lokalny

Lodge experiment – doświadczenie Lodge'a

longitudinal mass – masa podłużna

longitudinal wave – fala podłużna

longsightedness – dalekowzroczność

loop – oczko

Lorentz factor – współczynnik Lorentza

Lorentz FitzGerald contraction – skrócenie Lorentza-FitzGeralda

Lorentz force – siła Lorentza

Lorentz transformations – transformacje Lorentza

Loschmidt constant – liczba Loschmidta

Loschmidt number – liczba Loschmidta

loudnes – głośność dźwięku

loudspeaker – głośnik

lumen – lumen

luminescence – luminescencja

luminophore – luminofor

luminous flux – strumień świetlny

luminous intensity – światłość

luminous power – strumień świetlny

lux – luks

Lyman series – seria Lymana

## M

Mach number – liczba Macha

Mach's principle – zasada Macha

macroscopic – makroskopowy

magic numbers – liczby magiczne

magnetic constant – przenikalność magnetyczna próżni

magnetic field – pole magnetyczne

magnetic field density – indukcja magnetyczna

magnetic field intensity – natężenie pola magnetycznego

magnetic field of a scroll with current – pole magnetyczne zwoju kołowego z prądem

magnetic field strength – natężenie pola magnetycznego

magnetic flux – strumień indukcji magnetycznej (strumień magnetyczny)

magnetic flux density – indukcja magnetyczna

magnetic hysteresis – histereza magnetyczna

magnetic hysteresis loop – pętla histerezy magnetycznej

magnetic induction – indukcja magnetyczna

magnetic materials – materiały magnetyczne, magnetyki

magnetic moment – moment magnetyczny

magnetic permeability – przenikalność magnetyczna

magnetic permeability of free space – przenikalność magnetyczna próżni

magnetic quantum number – magnetyczna liczba kwantowa

magnetic saturation – nasycenie magnetyczne

magnetic susceptibility – podatność magnetyczna

magnetic transformation point – temperatura (punkt) Curie

magnetised pointer – igła magnetyczna

magnetism – magnetyzm

magnetization – namagnesowanie

magnetophone – magnetofon

magnetostriction – namagnesowanie

magnified image – obraz powiększony

magnifying glass – lupa

Magnus effect – efekt Magnusa

main quantum number – główna liczba kwantowa

Malus' law – prawo Malusa

Manhattan Project – projekt Manhattan

manometer – ciśnieniomierz

manometer – manometr metalowy

maser (Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation) – maser

mass – masa

mass action law – prawo działania mas

mass balance equation – równanie bilansu masy

mass center frame – układ środka masy

mass center theorem – twierdzenie o ruchu środka masy

mass chains – izobary

mass conservation law – zasada zachowania masy

mass defect – defekt masy

mass density – gęstość

mass number – liczba masowa

mass spectrometer – spektrometr masowy

mass-energy equation – zasada równoważności masy i energii

mass-energy equivalence  principle – zasada równoważności masy i energii

mass-energy relation – zasada równoważności masy i energii

mass-energy relationship – zasada równoważności masy i energii

material equations – równania materiałowe

mathematical pendulum – wahadło matematyczne

matter waves – fale de Broglie'a

maximum – maksimum

maximum acceleration of harmonic motion – przyspieszenie maksymalne w ruchu drgającym

maximum alternating current intensity – natężenie maksymalne prądu zmiennego

maximum alternating voltage – napięcie maksymalne prądu zmiennego

maximum diffraction order – maksymalny rząd ugięcia

maximum force of harmonic motion – siła maksymalna w ruchu drgającym

maximum value of force acting on a pendulum – maksymalna wartość siły naciągającej nić wahadła

maximum velocity of harmonic motion – prędkość maksymalna w ruchu drgającym

Maxwell distribution – rozkład Maxwella

Maxwell pendulum – wahadło (koło) Maxwella

Maxwell's demon – demon Maxwella

Maxwell's equations – równania Maxwella

Mayer's equation – równanie Mayera

mean free path – średnia droga swobodna

mean kinetic energy – średnia energia kinetyczna

mean lifetime – średni czas życia jądra

measuring error – błąd pomiarowy

mechanical stopwatch – stoper mechaniczny

mechanical wave – fala mechaniczna

Meissner-Ochsenfeld effect – efekt Meissnera-Ochsenfelda

melting – topnienie

mercury barometer – barometr rtęciowy

Meshchersky's equation – równanie Mieszczerskiego

mesonic atom – atom mezonowy (mezoatom), mezonium

mesons – mezony

mesoscopic – mezoskopowy

metal in electric field – metal w polu elektrycznym

metalloids – półmetale

metals – metale

meter – metr

metric prefix – przedrostki jednostek układu SI

metric tensor – tensor metryczny

metric – metryka

Michelson-Morley experiment – doświadczenie Michelsona-Morleya

micrometer screw (micrometer) – śruba mikrometryczna (mikrometr)

microphone – mikrofon

microscopic – mikroskopowy

microwaves – mikrofale

Mie plates  płytki Mie

minimum – minimum

Minkowski diagram – diagram Minkowskiego

Minkowski space – przestrzeń Minkowskiego

Minkowski spacetime – przestrzeń Minkowskiego

minute – minuta

mirror – zwierciadło

mirror equation – równanie zwierciadła

mixed connection of capacitors – mieszane połączenie kondensatorów

mixed connection of resistors – mieszane połączenie oporników

mixed connection of voltage sources – mieszane połączenie źródeł napięcia

mobility – ruchliwość

model – model

models of nucleus – modele jądrowe

moderator – moderator neutronów

modulus of volume elasticity – moduł sprężystości objętościowej

molar concentration – stężenie molowe

molar gas constant – stała gazowa

molar mass – masa molowa

molar specific heat at constant pressure – ciepło molowe przy ustalonym ciśnieniu

molar specific heat at constant volume – ciepło molowe przy ustalonej objętości

mole – mol

mole fraction – ułamek molowy

molecular heat – ciepło molowe

molecular mass – masa cząsteczkowa względna

molecule concentration – koncentracja cząsteczek

moment of force – moment siły (moment obrotowy)

moment of forces acting on a frame with current in magnetic field – moment pary sił działających na ramkę z prądem w polu magnetycznym

moment of inertia – moment bezwładności

moment of momentum – moment pędu (kręt)

momentum – pęd

momentum density of electromagnetic field – gęstość pędu pola elektromagnetycznego

monochromatic light – światło monochromatyczne

monocrystal – monokryształ

monocular – luneta

Moseley number – liczba atomowa

Moseley's law – prawo Moseleya

Mössbauer effect – zjawisko (efekt) Mössbauera

motion – ruch

motion equations – równania ruchu

multiplicative value – wielkość multiplikatywna

multiplier – posobnik

mu-mesic atom – atom mezonowy (mezoatom), mezonium

mu-mesonic atom – atom mezonowy (mezoatom), mezonium

muon – mion

muon antineutrino – antyneutrino mionowe

muon neutrino – antyneutrino mionowe

muonic atom – atom mezonowy (mezoatom), mezonium

mutual induction – indukcja wzajemna

myopia – krótkowzroczność

## N

natural frequency – częstotliwości drgań własnych

natural units – układ jednostek naturalnych

near point – punkt bliski

nearsighted – krótkowzroczność

Néel temperature – temperatura Néela

negative electrode – katoda

negative ions – aniony

negative lens – soczewka rozpraszająca

negatiwe proton – antyproton

negaton – elektron

negatron – elektron

negatron decay – rozpad beta minus

neodymium magnet – magnesy neodymowe

neutral conductor – przewód neutralny

neutral lead – przewód neutralny

neutrino oscillations – oscylacje neutrin

neutron – neutron

neutron decay – rozpad neutronu

neutron diffraction – dyfrakcja neutronów

neutron mass – masa neutronu

neutron moderator – moderator neutronów

neutron reflector – reflektor neutronów

newton – niuton

Newton rings – pierścienie Newtona

Newtonian constant of gravitation – stała grawitacyjna

Newtonian liquid – ciecz newtonowska

Newtons's first law of motion – pierwsza zasada dynamiki, zasada bezwładności

Newtons's second law of motion – druga zasada dynamiki

Newtons's third law of motion – trzecia zasada dynamiki

Nicol prism – pryzmat Nicola

NMR (Nuclear Magnetic Resonance) – jądrowy rezonans magnetyczny

node – węzeł

Noether's theorem – twierdzenie Noether

noncentral collision – zderzenie niecentralne

nonconductors – dielektryki

nonelastic collision – zderzenie niesprężyste

nonequilibrium steady state – stan stacjonarny nierównowagowy

noninertial reference system – nieinercjalny układ odniesienia

nonius – noniusz

nonlinear phenomena – zjawiska nieliniowe

non-polar dielectrics – dielektryki niepolarne

non-saturated steam – para nienasycona

non-saturated vapour – para nienasycona

nonstationary – niestacjonarny

non-weighted transformer – transformator nieobciążony

normal temperature and presure condition – warunki normalne

northern lights – zorza polarna

NTP conditions – warunki normalne

nuclear binding energy – energia wiązania

nuclear disintegration – promieniotwórczość

nuclear fission – reakcja rozszczepienia

nuclear forces – siły jądrowe

nuclear fusion – reakcja termojądrowa (fuzja)

nuclear heat of formation – energia wiązania

nuclear particles – nukleony

nuclear physics – fizyka jądrowa

nuclear radiation – promieniotwórczość

nuclear reactions – reakcje jądrowe

nuclear reactor – reaktor jądrowy

nucleon number – liczba masowa

nucleons – nukleony

nucleosynthesis – nukleosynteza

nucleus – jądro atomowe

nuclide – nuklid

number of degrees of freedom – liczba stopni swobody

nutation – nutacja

## O

Oberbeck pendulum – wahadło Oberbecka

objective – obiektyw

oblique throw – rzut ukośny

ocular lens – okular

oersted – ersted

ohm – om

Ohm's law – prawo Ohma

Ohm's local law – prawo Ohma w postaci lokalnej

ohmmeter – omomierz

Olbers' paradox – paradoks Olbersa

Onsager's reciprocity theorem – twierdzenie Onsagera

open system – układ otwarty

optic axis – oś optyczna kryształu

optical activity – aktywność optyczna

optical axis – oś optyczna

optical bench – ława optyczna

optical fiber – światłowód

optical filters – filtry optyczne

optical flat – płytka płasko-równoległa

optical illusions – złudzenia optyczne

optical lens – soczewka optyczna (sferyczna)

optical microscope – mikroskop optyczny

optical path length – droga optyczna

optical power – zdolność skupiająca soczewki

optical spectrum – widmo optyczne

optics – optyka

orbit – orbita

orbital – orbital

orbital magnetic momentum of electron – orbitalny moment magnetyczny elektronu

orbital momentum – orbitalny moment pędu

orbital quantum number – orbitalna liczba kwantowa

orbital speed – pierwsza prędkość kosmiczna

orbital velocity – pierwsza prędkość kosmiczna

order of diffraction – rząd ugięcia

order of magnitude – rząd wielkości

ordinary ray – promień zwyczajny

oscillating circuit – obwód drgający LC

oscilloscope – oscyloskop

osmosis – osmoza

osmotic pressure – ciśnienie osmotyczne

outer product – iloczyn wektorowy

## P

pair creation – kreacja pary cząstka-antycząstka

pair production – kreacja pary cząstka-antycząstka

parabola – parabola

paradox – paradoks

parallax – paralaksa

parallel capacitors – równoległe połączenie kondensatorów

parallel resistors – równoległe połączenie oporników

paramagnetic materials – paramagnetyki

parameters of alternating current – parametry prądu zmiennego

parity – parzystość

partial pressure – ciśnienie cząstkowe, ciśnienie parcjalne

particle – punkt materialny (cząstka)

particle radiation – promieniowanie korpuskularne

particles – cząstki elementarne

pascal – paskal

Pascal's law – prawo Pascala

Paschen series – seria Paschena

Paschen-Back effect – zjawisko Paschena-Backa

path – droga

Pauli exclusion principle – zakaz Pauliego

peak resolution – zdolność rozdzielcza mikroskopu

Peltier effect – zjawisko Peltiera

perfect gas – gaz doskonały

perfect liquid – ciecz doskonała

perfect radiator – ciało doskonale czarne

perigee – perygeum

perihelion – peryhelium

period of oscillation of the mathematical pendulum – okres drgań wahadła matematycznego

period of oscillation of the physical pendulum – okres drgań wahadła fizycznego

periscope – peryskop

permanent magnet – magnes trwały

permittivity – przenikalność elektryczna

perpetual motion machine of the first kind – perpetuum mobile pierwszego rodzaju

perpetual motion machine of the second kind – perpetuum mobile drugiego rodzaju

persistence of vision – bezwładność oka

personal dose equivalent – równoważnik dawki

Pfund series – seria Pfunda

phase – faza (termodynamiczna)

phase conductor – przewód fazowy

phase diagram – wykres fazowy

phase lead – przewód fazowy

phase of wave – faza fali

phase shift – przesunięcie fazowe

phase velocity – prędkość fazowa

phenomenological theory – teoria fenomenologiczna

phon – fon

phonon – fonon

phosphorescence – fosforescencja

photocell – fotokomórka

photodiode – fotodioda

photoelectric cell – fotokomórka

photoelectric effect – zjawisko fotoelektryczne

photographic camera – aparat fotograficzny

photoluminescence – fotoluminescencja

photometer – fotometr

photometry – fotometria

photomultiplier – fotopowielacz

photon – foton

physical law – prawo fizyczne

physical pendulum – wahadło fizyczne

physical periodicals – czasopisma fizyczne

physics – fizyka

piezoelectric effect – zjawisko piezoelektryczne

piezomagnetic effect – zjawisko piezomagnetyczne

pitch of sound – wysokość dźwięku

Planck charge – ładunek Plancka

Planck length – długość Plancka

Planck mass – masa Plancka

Planck temperature – temperatura Plancka

Planck time – czas Plancka

Planck's constant – stała Plancka

Planck's law of black body radiation – prawo promieniowania Plancka

plane mirror – zwierciadło płaskie

plane polarized light – światło spolaryzowane liniowo

plane wave – fala płaska

plasma – plazma

plate capacitor – kondensator płaski

p-n junction – złącze p-n

pnp bipolar transistor – tranzystor bipolarny pnp

point of inflection – punkt przegięcia

Poiseuille's law – prawo Poiseuille'a

polar aurora – zorza polarna

polar dielectrics – dielektryki polarne

polarimeter – polarymetr

polarization angle – kąt Brewstera

polarization by double refraction – polaryzacja światła przy podwójnym załamaniu

polarization by reflection – polaryzacja światła przez odbicie od powierzchni dielektryka

polarization of light – polaryzacja świała

polarization plane – płaszczyzna polaryzacji

polarization vector – wektor polaryzacji

polarizer – polaryzator

polycrystalline – polikryształ

positive electrode – anoda

positive electron – pozytron

positive hole – dziura elektronowa

positive ions – kationy

positive lens – soczewka skupiająca

positon – pozytron

positron – pozytron

positronium – pozytronium

potential barrier – bariera potencjału

potential energy – energia potencjalna

potential energy of harmonic motion – energia potencjalna w ruchu drgającym

potential energy of two point charges – energia potencjalna dwóch punktowych ładunków elektrycznych

potential field – pole potencjalne

potential forces – siły potencjalne

potential hill – bariera potencjału

potential of gravitational field – potencjał pola grawitacyjnego

potentiometer – potencjometr

Pound-Rebka experiment – doświadczenie Pounda-Rebki

power – moc

power in a parallel resistors – zależność mocy od oporu w połączeniu równoległym oporników

power in a serial resistors – zależność mocy od oporu w połączeniu szeregowym oporników

Poynting vector – wektor Poyntinga

Poynting-Robertson effect – efekt Poyntinga-Robertsona

precession – precesja (ruch precesyjny)

pressure – ciśnienie

pressure gauge – ciśnieniomierz, manometr metalowy

pressure jump across a curved surface – ciśnienie pod zakrzywioną powierzchnią błony

pressure-volume work – praca objętościowa

Prigogine's theorem – twierdzenie Prigogine'a

primary colour – barwa podstawowa

principal quantum number – główna liczba kwantowa

principle of charge conservation – zasada zachowania ładunku elektrycznego

principle of confinement – zasada uwięzienia

principle of conservation of moment of momentum – zasada zachowania momentu pędu

principle of conservation of momentum – zasada zachowania pędu

principle of conservation of total energy – zasada zachowania energii mechanicznej

principle of least action – zasada najmniejszego działania

prism – pryzmat

prism apex angle – kąt łamiący pryzmatu

probabilistic interpretation of the wavefunction – statystyczna interpretacja funkcji falowej

projection lantern – diaskop

projection lantern – rzutnik przezroczy

proof plane – płytki Mie

proper time – czas własny

protective conductor – przewód ochronny

protective lead – przewód ochronny

protective-neutral conductor – przewód ochronno-neutralny

protective-neutral lead – przewód ochronno-neutralny

proton – proton

proton decay – rozpad protonu

proton mass – masa protonu

proton number – liczba atomowa

proton-proton chain – cykl protonowo-protonowy

proton-proton cycle – cykl protonowo-protonowy

psychrometer – psychrometr

## Q

QED (Quantum Electro Dynamics) – elektrodynamika kwantowa

quadratic mean – średnia kwadratowa

quadrupole – kwadrupol

quality factor – współczynnik jakości promieniowania

quantum – kwant

quantum chromodynamics (QCD) – chromodynamika kwantowa

quantum gravity – grawitacja kwantowa

quantum mechanics – mechanika kwantowa

quantum physics – fizyka kwantowa

quantum yield – wydajność kwantowa fotoluminescencji

quark-gluon plasma (QGP) – plazma kwarkowo-gluonowa

quarkonium – kwarkonium

quarks – kwarki

## R

rad – rad

radar – radar

radian – radian

radiation absorbed dose – rad

radiation decay constant – stała rozpadu (zaniku)

radiation detection instrument – detektor

radiation pressure – ciśnienie promieniowania

radio telescope – radioteleskop

radio waves – fale radiowe

radioactive constant – stała rozpadu (zaniku)

radioactive dating – datowanie promieniotwórcze

radioactive decay – promieniotwórczość

radioactive decay constant – stała rozpadu (zaniku)

radioactive nuclei – jądra radioaktywne (promieniotwórcze)

radioactive series – szeregi promieniotwórcze

radioactivity – promieniotwórczość

radioelements – pierwiastki promieniotwórcze

radioluminescence – radioluminescencja

radiolysis – radioliza

radius-vector – promień wodzący

rainbow – tęcza

Raman effect – zjawisko Ramana

range of frequencies that humans can hear – zakres częstotliwości słyszalnych

range of hear frequencies – zakres częstotliwości słyszalnych

range of horizontal throw – zasięg rzutu poziomego

range of oblique throw – zasięg rzutu ukośnego

Raoult's law – prawo Raoulta

Rayleigh criterion – kryterium Rayleigha

Rayleigh law – prawo Rayleigha

Rayleigh-Brace experiment – doświadczenie Rayleigha-Brace'a

reactance – opór bierny, reaktancja

reactive power – moc bierna prądu zmiennego

reactor – reaktor jądrowy

reading glass – lupa

real image – obraz rzeczywisty

real power – moc czynna prądu zmiennego, moc skuteczna prądu zmiennego

Réaumur temperature scale – skala Réaumura

reduced image – obraz pomniejszony

reduced mass – masa zredukowana

reference system – układ odniesienia

reflection – odbicie światła, refleksja

reflection of sound – odbicie fal akustycznych

refraction of light – refrakcja, załamanie światła

refraction of sound – załamanie fal akustycznych

refractive index – współczynnik załamania

refractive power – zdolność skupiająca soczewki

refractometer – refraktometr

relative humidity – wilgotność względna powietrza

relative permeability – względna przenikalność magnetyczna

relative permittivity – względna przenikalność elektryczna

relativistic – relatywistyczny

relativistic cosmology – kosmologia relatywistyczna

relativistic covariant equation – równanie relatywistycznie współzmiennicze

relativistic Doppler effect – relatywistyczny efekt Dopplera

relativistic equation of motion – relatywistyczne równanie ruchu

relativistic kinetic energy – relatywistyczna energia kinetyczna

relativistic law for the composition of parallel velocities – relatywistyczne prawo składania prędkości równoległych

relativistic mass – masa relatywistyczna

relativistic mechanics – mechanika relatywistyczna

relativistic momentum – relatywistyczny pęd

relativistic quantum mechanics – relatywistyczna mechanika kwantowa

relativistic total energy – relatywistyczna energia całkowita

relativity – teoria względności

relativity of simultaneity – względność jednoczesności

remanence – pozostałość magnetyczna

residual magnetization – pozostałość magnetyczna

resistance – opór czynny, opór omowy, rezystancja

resisting forces – siły oporu

resistivity – opór elektryczny właściwy, rezystywność

resistivity as a function of temperature – zależność oporu właściwego od temperatury

resistor – opornik

resistors connected in parallel – równoległe połączenie oporników

resistors connected in series – szeregowe połączenie oporników

resistors in parallel – równoległe połączenie oporników

resistors in series – szeregowe połączenie oporników

resolution – zdolność rozdzielcza mikroskopu

resolving power – zdolność rozdzielcza mikroskopu

resonance – rezonans

resonant – rezonansowy

resonant box – pudło rezonansowe

rest energy – energia spoczynkowa

rest mass – masa spoczynkowa

retarded motion – ruch opóźniony

reverse Carnot cycle – odwrotny cykl Carnota

reversible processes – procesy odwracalne

Reynolds number – liczba Reynoldsa

Ricci curvature tensor – tensor krzywizny Ricciego

Richardson's constant – stała Richardsona

rim angle – kąt zwilżania (brzegowy)

Ritz combination principle – zasada kombinacyjna Ritza

RLC series circuit – obwód szeregowy RLC

rms (Root Mean Square) – średnia kwadratowa

Roentgen tube – lampa rentgenowska

rolling friction – tarcie toczne

rotary motion – ruch obrotowy

rotary-translatory motion – ruch obrotowo-postępowy

Ruhmkorff induction coil – cewka indukcyjna Ruhmkorffa, induktor Ruhmkorffa

Rydberg formula – wzór Rydberga

Rydberg's constant – stała Rydberga

## S

satellite paradox – paradoks satelitarny

saturated steam – para nasycona

saturated vapour – para nasycona

saturation point – punkt rosy

scalar – skalar

scalar multiplication – mnożenie wektora przez skalar

scalar product – iloczyn skalarny

scattering of light – rozpraszanie światła

Schottky diode – dioda Schottky'ego

Schrödinger wave equation – równanie falowe Schrödingera

Schrödinger's cat – kot Schrödingera

Schwarzschild radius – promień Schwarzschilda

Schwarzschild's solution – rozwiązanie Schwarzschilda

scintillation counter – licznik scyntylacyjny

screening – ekranowanie elektrostatyczne

second – sekunda

second cosmic velocity – druga prędkość kosmiczna

second Kepler's law – drugie prawo Keplera

second law of dynamic of rotary motion – druga zasada dynamiki ruchu obrotowego

second law of thermodynamics – druga zasada termodynamiki

second principle of dynamics – druga zasada dynamiki

second-class lever – dźwignia jednostronna

second-order lever – dźwignia jednostronna

second-order phase transition – przejścia fazowe drugiego rodzaju

sedimentation – sedymentacja

Seebeck effect – zjawisko Seebecka

selection rules – reguły wyboru

self induction – samoindukcja

semiconductor diode – dioda półprzewodnikowa

semiconductors – półprzewodniki

semimetals – półmetale

semi-permeable membrane – błona półprzepuszczalna

series capacitors – szeregowe połączenie kondensatorów

series resistors – szeregowe połączenie oporników

series resonance – rezonans napięć w szeregowym obwodzie RLC

shadow – cień

Shapiro experiment – doświadczenie Shapiro

shielding – ekranowanie elektrostatyczne

shock wave – fala uderzeniowa

short wavelength limit of the continuous X-ray spectrum – granica krótkofalowa ciągłego widma promieniowania rentgenowskiego

short-circuit – zwarcie elektryczne

shorted capacitor – zwarty kondensator

shorted resistor – zwarty opornik

shorting –zwarcie elektryczne

shortsighted – krótkowzroczność

shunt – bocznik

SI prefix – przedrostki jednostek układu SI

siemens – simens

sievert – siwert

sight angle – kąt widzenia

significant figures – cyfry znaczące

simple harmonic motion – ruch drgający harmoniczny prosty

simple machines – maszyny proste

single crystal – monokryształ

single loop circuit with single voltage source – obwód jednooczkowy z jednym źródłem

single loop circuit without voltage source – obwód jednooczkowy bez źródła

singularity – osobliwość

slide caliper – suwmiarka

slide projector – diaskop, rzutnik przezroczy

sliding friction – tarcie poślizgowe

Snell's law – prawo Snelliusa

soft ferromagnetic materials – ferromagnetyki miękkie

solenoid – solenoid, zwojnica

solid angle – kąt bryłowy

solid body – bryła sztywna, ciało stałe

solidification – krzepnięcie

solidification point – temperatura topnienia (krzepnięcia)

solid-state physics – fizyka ciała stałego

solitons – solitony

sonic waves – fale akustyczne (dźwięk)

sound – dźwięk

sound features – cechy dźwięku

sound intensity – natężenie dźwięku

sound presure – ciśnienie akustyczne

sound qualities – cechy dźwięku

sound spectrum – widmo dźwięku

sound waves – fale akustyczne (dźwięk)

sources of magnetic field – źródła pola magnetycznego

space diagram – diagram czasoprzestrzenny

spacetime – czasoprzestrzeń

spacetime interval – przedział czasoprzestrzenny

spark chamber – komora iskrowa

special principle of relativity – szczególna zasada względności

special relativity – szczególna teoria względności (STW)

special theory of relativity – szczególna teoria względności (STW)

specific conductance – konduktywność, przewodnictwo elektryczne właściwe

specific gravity – ciężar właściwy

specific heat – ciepło właściwe

specific resistance – opór elektryczny właściwy, rezystywność

spectral colour – barwa spektralna

spectral lines – linia widmowa

spectral radiant absorbance – spektralna zdolność absorpcyjna

spectral radiant emittance – spektralna zdolność emisyjna

spectroscop – spektroskop

spectroscopy – spektroskopia

spectrum – widmo

spectrum of black body radiation – widmo promieniowania ciała doskonale czarnego

spectrum of visible light – widmo optyczne

speed – szybkość

speed of light – szybkość światła

speed of light in vacuum – szybkość światła w próżni

speed of sound in various media – szybkość dźwięku w różnych ośrodkach

spherical aberration – aberracja sferyczna

spherical mirror – zwierciadło sferyczne

spherical waves – fala kulista

spherically symmetric gravitational field – sferycznie symetryczne pole grawitacyjne

spin magnetic momentum of electron – spinowy moment magnetyczny elektronu

spin magnetic quantum number – spinowa magnetyczna liczba kwantowa

spin quantum number – spinowa liczba kwantowa

splitting of spectral line – rozszczepienie linii widmowych

stable equilibrium – równowaga trwała

standard conditions – warunki normalne

standard model – model standardowy

standing wave – fala stojąca

star connection – połączenie oporników w gwiazdę

star-delta transformation – transformacja gwiazdy w trójkąt

Stark effect – zjawisko (efekt) Starka

stars – gwiazdy

state parameters – parametry stanu

states of aggregations – stany skupienia

static – statyczny

static friction – tarcie statyczne

static pressure – ciśnienie statyczne

stationary – stacjonarny

stationary gravitational field – stacjonarne (stałe) pole grawitacyjne

stationary orbit – orbita geostacjonarna

stationary wave – fala stojąca

statistical interpretation of entropy – statystyczna interpretacja entropii

statistical interpretation of the wavefunction – statystyczna interpretacja funkcji falowej

steady-state theory of the expanding universe – teoria stanu stacjonarnego rozszerzającego się wszechświata

steam – para

Stefan-Boltzmann constant – stała Stefana-Boltzmanna

Stefan-Boltzmann law – prawo Stefana-Boltzmanna

Steiner's parallel axis theorem – twierdzenie Steinera

Steiner's theorem – twierdzenie Steinera

steradian – steradian

Stern-Gerlach experiment – doświadczenie Sterna-Gerlacha

stimulated emision – emisja stymulowana, emisja wymuszona

Stokes rule – prawo Stokesa, reguła Stokesa

Stokes shift – prawo Stokesa

Stokes' law (hydromechanics) – prawo Stokesa (hydrodynamika)

strange particles – cząstki dziwne

strangeness – dziwność

stream filament – struga płynu

stress – naprężenie

striae – prążki dyfrakcyjne

stroboscopic effect – efekt stroboskopowy

strong interactions – oddziaływania silne

sublimation – sublimacja

super saturated steam – para przesycona

superconductivity – nadprzewodnictwo

supercooled liquid – ciecz przechłodzona

superfluidity – nadpłynność (nadciekłość)

superheated liquid – ciecz przegrzana

superposition principle of electric field potential – zasada superpozycji potencjałów pola elektrycznego

superposition principle of electric field strength – zasada superpozycji natężeń pola elektrycznego

superposition principle of gravitational field – zasada superpozycji potencjałów pola grawitacyjnego

superposition principle of gravitational field strength – zasada superpozycji natężeń pola grawitacyjnego

surface charge density – gęstość powierzchniowa ładunku elektrycznego

surface forces – siły powierzchniowe

surface tension – napięcie powierzchniowe, siły napięcia powierzchniowego

surface tension coefficient – współczynnik napięcia powierzchniowego

swimming of bodies – pływanie ciał

symmetry – symetria

synchrotron radiation – promieniowanie synchrotronowe

## T

tachyons – tachiony

tagged atoms – atomy znaczone

tamper – reflektor neutronów

tangent – styczna

tape recorder – magnetofon

tau antineutrino – antyneutrino taonowe

tau lepton – taon

tau neutrino – neutrino taonowe

technical measurement of electric resistance – techniczna metoda pomiaru oporu

telescope – luneta

temperature – temperatura

tensile strength – granica wytrzymałości na rozciąganie

tension – naprężenie

tensor of rank n – tensor n-tego rzędu

terrestrial magnetic field – pole magnetyczne Ziemi

tesla – tesla

Tesla coil – cewka Tesli, transformator Tesli

tests of general relativity – testy ogólnej teorii względności

tests of special relativity – testy szczególnej teorii względności

the perpendicular – pion

theorem of equipartition of energy – zasada ekwipartycji energii

theorem on isotropy of pressure – prawo Pascala

theory of everything – jednolita teoria pola

thermal conductivity – współczynnik przewodnictwa cieplnego

thermal efficiency of the Carnot cycle – sprawność cyklu Carnota

thermal expansion – rozszerzalność cieplna

thermal radiation – promieniowanie cieplne

thermical balance – bilans cieplny

thermocouple – termoogniwo, termopara

thermodynamic equilibrium – równowaga termodynamiczna

thermodynamic flux – strumień termodynamiczny

thermodynamic force – bodziec termodynamiczny

thermodynamic probability of the macrostate – termodynamiczne prawdopodobieństwo stanu

thermodynamic system – układ termodynamiczny

thermodynamical potentials – potencjały termodynamiczne

thermodynamically coupled processes – procesy termodynamicznie sprzężone

thermodynamics – termodynamika

thermoemission – termoemisja

thermometer – termometr

thermonic emission – termoemisja

thermonuclear reaction – reakcja termojądrowa (fuzja)

thermostat – termostat

thin lens – soczewka cienka

thin lens formula – równania soczewki cienkiej

third Kepler's law – trzecie prawo Keplera

third law of thermodynamics – trzecia zasada termodynamiki

third principle of dynamics – trzecia zasada dynamiki

thought experiment – eksperyment myślowy

three electrode tube – trioda

threshold of audibility – próg słyszalności

threshold of pain – próg bólu

thrust – parcie

thunderbolt – piorun

tidal forces – siły pływowe

timbre – barwa dźwięku

time – czas

time dilation – dylatacja czasu

time-base circuit – układ podstawy czasu

time-free equation for path in uniformly accelerated motion – bezczasowe równanie na drogę w ruchu jednostajnie zmiennym

tokamak – tokamak

tone quality – barwa dźwięku

topness (also formerly called truth) – prawda

torr – tor

Torricelli experiment – doświadczenie Torricellego

torsion balance – waga skręceń (skrętna)

total energy – energia mechaniczna

total energy conservation law – zasada zachowania energii mechanicznej

total energy of harmonic motion – energia całkowita w ruchu drgającym

total internal reflection – całkowite wewnętrzne odbicie

total internal reflection of sound waves – całkowite wewnętrzne odbicie fal akustycznych

total quantum number – główna liczba kwantowa

total radiant emitance – całkowita zdolność emisyjna

trajectory – tor

transformer – transformator

transient state – stan nieustalony

translatory motion – ruch postępowy

transparent body – ciało doskonale przezroczyste

transverse magnification – powiększenie liniowe

transverse mass – masa poprzeczna

transverse wave – fala poprzeczna

triboluminescence – tryboluminescencja

trigonometric functions – funkcje trygonometryczne

triode – trioda

triple alpha process – potrójny proces alfa

triple point – punkt potrójny

triton – tryton

Trouton-Noble experiment – doświadczenie Troutona-Noble'a

Trouton-Rankine experiment – doświadczenie Troutona-Rankine'a

true image – soczewka cienka

tuning fork – kamerton

tunnel diode – dioda tunelowa

tunnel effect – efekt tunelowy

turbulent flow – przepływ turbulentny

twin paradoks – paradoks bliźniąt

two body problem – zagadnienie dwóch ciał

two-dimensional wave – fala płaska

two-electrode tube – dioda lampowa

Tyndall effect – zjawisko Tyndalla

## U

ultrasound – ultradźwięki

ultraviolet – nadfiolet, promieniowanie ultrafioletowe, ultrafiolet

ultraviolet radiation – nadfiolet, ultrafiolet, promieniowanie ultrafioletowe

uniaxial crystals – kryształy jednoosiowe

unified field theory – jednolita teoria pola

unified mass unit – jednostka masy atomowej

uniform circular motion – ruch jednostajny po okręgu

uniform motion – ruch jednostajny prostoliniowy

uniformly accelerated motion – ruch jednostajnie przyspieszony prostoliniowy

uniformly retarded motion – ruch jednostajnie opóźniony prostoliniowy

uniformly variable motion – ruch jednostajnie zmienny prostoliniowy

universal constants – stałe uniwersalne

universal gas constant – stała gazowa

unstable equilibrium – równowaga chwiejna

uplift force – siła wyporu

upright image – obraz prosty

UV – nadfiolet, promieniowanie ultrafioletowe, ultrafiolet

## V

vacuum – próżnia

vacuum flask – naczynie Dewara

valency band – pasmo walencyjne

Van Allen radiation belts – pasy radiacyjne Van Allena

Van de Graaff generator – generator Van de Graaffa

van der Waals forces – siły van der Waalsa

van der Waals equation for a real gas – równanie van der Waalsa

van't Hoff's law – prawo van't Hoffa

vaporisation – parowanie

vapour – para

var – war

variable current – prąd sinusoidalnie zmienny

variable motion – ruch niejednostajnie zmienny prostoliniowy

varmeter – warometr

Vavilov law – prawo Wawiłowa

Vavilov rule – prawo Wawiłowa

vector – wektor

vector addition – dodawanie wektorów

vector product – iloczyn wektorowy

vector subtraction – odejmowanie wektorów

velocity pressure – ciśnienie dynamiczne

Venturi's effect – zjawisko (efekt) Venturiego

vertical throw – rzut pionowy

vibration amplitude – amplituda drgań

vibration centre – położenie równowagi, środek drgań

vibration frequency – częstotliwość drgań

vibration period – okres drgań

vibration phase – faza drgań

video tape recorder – magnetowid

virial electric field – wirowe pole elektryczne

virial magnetic field – wirowe pole magnetyczne

virtual – wirtualny

virtual image – obraz pozorny

viscometer – wiskozymetr

viscosimeter – wiskozymetr

viscosity – lepkość

visible light – światło widzialne

visible spectrum – widmo optyczne

Voigt effect – obraz pozorny

volt – wolt

voltage – napięcie elektryczne

voltage resonance – rezonans napięć w szeregowym obwodzie RLC

voltage source – źródło napięcia

voltage sources connected in parallel – równoległe połączenie źródeł napięcia

voltage sources connected in series – szeregowe połączenie źródeł napięcia

voltage-current characteristic – charakterystyka prądowo-napięciowa

volt-ampere – woltoamper

voltmeter – woltomierz

voltmeter range extension – rozszerzanie zakresu pomiarowego woltomierza

volume – głośność dźwięku

volume charge density – gęstość objętościowa ładunku elektrycznego

volume forces – siły objętościowe

volume thermal expansion coefficient – współczynnik rozszerzalności objętościowej

vortex rings – wiry pierścieniowe

## W

water aspirator – pompka wodna

watt – wat

Watt regulator – regulator Watta

wattmeter – watomierz

wave frequency – częstotliwość fali

wave function – funkcja falowa

wave interference – interferencja fal świetlnych

wave number – liczba falowa

wave velocity – prędkość fali

wavefront – czoło fali

wavefunction – funkcja falowa

wavelength – długość fali

wave-particle duality – dualizm falowo korpuskularny

weak interactions – oddziaływania słabe

weber – weber

Weber-Fechner's law – prawo Webera-Fechnera

weight – ciężar ciała

weight density – ciężar właściwy

weighted transformer – transformator obciążony

weightlessness – nieważkość

wet-and-dry bulb thermometer – psychrometr

Wheatstone bridge – mostek Wheatstone'a

white body – ciało doskonale białe

white light – światło białe

width of spectral line – szerokość połówkowa linii widmowej

Wiedemann-Franz law – prawo Wiedemanna-Franza

Wien displacement law – prawo przesunięć Wiena

Wien displacement law constant – stała Wiena

Wilberforce pendulum – wahadło Wilberforce'a

Wilson cloud chamber – komora Wilsona

work – praca

work function – praca wyjścia

work in adiabatic process – praca w przemianie adiabatycznej

work in electrical field – praca w polu elektrycznym

work in gravitational field – praca w polu grawitacyjnym

work in isobaric process – praca w przemianie izobarycznej

work in isothermal process – praca w przemianie izotermicznej

world line – linia świata

## X

X-ray absorption law – prawo pochłaniania promieniowania rentgenowskiego

X-ray diffraction – dyfrakcja promieniowania rentgenowskiego

X-ray interference – interferencja promieniowania rentgenowskiego

X-ray tube – lampa rentgenowska

X-rays – promieniowanie rentgenowskie

## Y

Y-connection – połączenie oporników w gwiazdę

yield point – granica plastyczności

Young's modulus – moduł Younga

## Z

Zeeman effect – zjawisko Zeemana

Zener diode – dioda Zenera

Zener effect – zjawisko Zenera

zero gravity – nieważkość 

# ENGLISH-POLISH

DICTIONARY

OF PHYSICAL TERMS

# THEMATIC PART

ANGIELSKO-POLSKI

SŁOWNIK

TERMINÓW FIZYCZNYCH

CZĘŚĆ TEMATYCZNA 

## 01 MECHANICS

## A

accelerated motion – ruch przyspieszony

accelerated motion with decreasing acceleration – ruch przyspieszony o malejącym przyspieszeniu

analytical balance – waga analityczna

angular acceleration – przyspieszenie kątowe

angular frequency – częstotliwość kątowa

angular momentum – moment pędu (kręt)

angular velocity – prędkość kątowa

arm of a force – ramię siły

average acceleration – przyspieszenie średnie

average speed – szybkość średnia

average velocity – prędkość średnia

axis of rotation – oś obrotu

## B

ballistic pendulum – wahadło balistyczne

## C

Cardan's suspension – zawieszenie Cardana (kardanowe)

central collision – zderzenie centralne

centre of mass – środek masy

centrifugal force – siła odśrodkowa

centripetal force – siła dośrodkowa

classical mechanics – mechanika klasyczna

composition of displacements – składanie przemieszczeń

composition of perpendicular vibrations – składanie drgań prostopadłych

composition of velocities – składanie prędkości

cone of precession – stożek precesji

constraints – więzy

Coriolis force – siła Coriolisa

couple of forces – para sił

## D

damped vibrations – drgania tłumione (gasnące)

displacement – przesunięcie (przemieszczenie), wychylenie

dynamometer – dynamometr, siłomierz

## E

elastic collision – zderzenie sprężyste

energy – energia

energy conservation law – zasada zachowania energii

equilibrium conditions of first-order lever – warunki równowagi dźwigni dwustronnej

equilibrium conditions of second-order lever – warunki równowagi dźwigni jednostronnej

equilibrium conditions of solid body – warunki równowagi swobodnej bryły sztywnej

## F

fictitious centrifugal force – odśrodkowa siła bezwładności

field velocity – prędkość polowa

first principle of dynamics – pierwsza zasada dynamiki, zasada bezwładności

first-class lever – dźwignia dwustronna

first-order lever – dźwignia dwustronna

force – siła

forces of inertia – siła bezwładności

forced vibrations – drgania wymuszone

Foucault pendulum – wahadło Foucaulta

free axes – swobodne osie obrotu

free motion – ruch swobodny

free particle – cząstka swobodna

free vibrations – drgania własne (swobodne)

friction – tarcie

## G

Galileo's principle of relativity – zasada względności Galileusza

Galileo's transformations – transformacje (przekształcenia) Galileusza

Galileo's pendulum – wahadło Galileusza

gyroscope – żyroskop

## H

harmonic oscillator – oscylator harmoniczny

hodograph – hodograf

## I

impulse of force – popęd siły

inclined plane – równia pochyła

independence of perpendicular components of motion – zasada niezależności ruchów

inertia – bezwładność, inercja

inertial frame – inercjalny układ odniesienia

inertial reference system – inercjalny układ odniesienia

instantaneous acceleration – przyspieszenie chwilowe

instantaneous acceleration of harmonic motion – przyspieszenie chwilowe w ruchu drgającym

instantaneous axis – chwilowa oś obrotu

instantaneous force of harmonic motion – siła chwilowa w ruchu drgającym

instantaneous velocity – prędkość chwilowa

instantaneous velocity of harmonic motion – prędkość chwilowa w ruchu drgającym

## J

jet propulsion – napęd odrzutowy

## K

kinetic energy – energia kinetyczna

kinetic energy and momentum – związek energii kinetycznej i pędu

kinetic energy of harmonic motion – energia kinetyczna w ruchu drgającym

kinetic energy of rotary motion – energia kinetyczna w ruchu obrotowym

kinetic energy of rotary-translatory motion – energia kinetyczna w ruchu obrotowo-postępowym

kinetic energy of translatory motion – energia kinetyczna w ruchu postępowym

kinetic friction – tarcie dynamiczne

## L

linear velocity – prędkość liniowa

Lissajous figures – figury Lissajous

## M

mass – masa

mass center frame – układ środka masy

mass center theorem – twierdzenie o ruchu środka masy

mass conservation law – zasada zachowania masy

mathematical pendulum – wahadło matematyczne

maximum acceleration of harmonic motion – przyspieszenie maksymalne w ruchu drgającym

maximum force of harmonic motion – siła maksymalna w ruchu drgającym

maximum value of force acting on a pendulum – maksymalna wartość siły naciągającej nić wahadła

maximum velocity of harmonic motion – prędkość maksymalna w ruchu drgającym

Maxwell pendulum – wahadło (koło) Maxwella

mechanical stopwatch – stoper mechaniczny

Meshchersky's equation – równanie Mieszczerskiego

micrometer screw (micrometer) – śruba mikrometryczna (mikrometr)

moment of force – moment siły (moment obrotowy)

moment of inertia – moment bezwładności

moment of momentum – moment pędu (kręt)

momentum – pęd

motion – ruch

## N

Newtons's first law of motion – pierwsza zasada dynamiki, zasada bezwładności

Newtons's second law of motion – druga zasada dynamiki

Newtons's third law of motion – trzecia zasada dynamiki

noncentral collision – zderzenie niecentralne

nonelastic collision – zderzenie niesprężyste

noninertial reference system – nieinercjalny układ odniesienia

nonius – noniusz

## O

Oberbeck pendulum – wahadło Oberbecka

## P

parallax – paralaksa

particle – punkt materialny (cząstka)

path – droga

period of oscillation of the mathematical pendulum – okres drgań wahadła matematycznego

period of oscillation of the physical pendulum – okres drgań wahadła fizycznego

physical pendulum – wahadło fizyczne

potential energy – energia potencjalna

potential energy of harmonic motion – energia potencjalna w ruchu drgającym

potential forces – siły potencjalne

power – moc

precession – precesja (ruch precesyjny)

principle of conservation of moment of momentum – zasada zachowania momentu pędu

principle of conservation of momentum – zasada zachowania pędu

principle of conservation of total energy – zasada zachowania energii mechanicznej

## R

radius-vector – promień wodzący

reduced mass – masa zredukowana

reference system – układ odniesienia

resisting forces – siły oporu

retarded motion – ruch opóźniony

rolling friction – tarcie toczne

rotary motion – ruch obrotowy

rotary-translatory motion – ruch obrotowo-postępowy

## S

second law of dynamic of rotary motion – druga zasada dynamiki ruchu obrotowego

second principle of dynamics – druga zasada dynamiki

second-class lever – dźwignia jednostronna

second-order lever – dźwignia jednostronna

simple harmonic motion – ruch drgający harmoniczny prosty

simple machines – maszyny proste

slide caliper – suwmiarka

sliding friction – tarcie poślizgowe

solid body – bryła sztywna

speed – szybkość

stable equilibrium – równowaga trwała

static friction – tarcie statyczne

Steiner's parallel axis theorem – twierdzenie Steinera

Steiner's theorem – twierdzenie Steinera

surface forces – siły powierzchniowe

## T

third principle of dynamics – trzecia zasada dynamiki

time – czas

time-free equation for path in uniformly accelerated motion – bezczasowe równanie na drogę w ruchu jednostajnie zmiennym

torsion balance – waga skręceń (skrętna)

total energy – energia mechaniczna

total energy conservation law – zasada zachowania energii mechanicznej

total energy of harmonic motion – energia całkowita w ruchu drgającym

trajectory – tor

translatory motion – ruch postępowy

two body problem – zagadnienie dwóch ciał

## U

uniform circular motion – ruch jednostajny po okręgu

uniform motion – ruch jednostajny prostoliniowy

uniformly accelerated motion – ruch jednostajnie przyspieszony prostoliniowy

uniformly retarded motion – ruch jednostajnie opóźniony prostoliniowy

uniformly variable motion – ruch jednostajnie zmienny prostoliniowy

unstable equilibrium – równowaga chwiejna

## V

variable motion – ruch niejednostajnie zmienny prostoliniowy

vibration amplitude – amplituda drgań

vibration centre – położenie równowagi, środek drgań

vibration frequency – częstotliwość drgań

vibration period – okres drgań

vibration phase – faza drgań

volume forces – siły objętościowe

## W

Watt regulator – regulator Watta

Wilberforce pendulum – wahadło Wilberforce'a

work – praca 

## 02 ACOUSTICS

## A

acoustic – akustyka

acoustic lens – soczewka akustyczna

acoustic presure – ciśnienie akustyczne

acoustic resistivity – akustyczna oporność właściwa

acoustic resonance – rezonans akustyczny

acoustic wave-guide – falowód akustyczny

aliquots – alikwoty

amplitude of the wave – amplituda fali

anechoic chamber – komora bezechowa

anechoic room – komora bezechowa

## B

beats – dudnienia

## C

cavitation – kawitacja

Chladni figures – figury Chladniego

critical angle – kąt graniczny

## D

diffraction of sound waves – ugięcie (dyfrakcja) fal akustycznych

Doppler effect – zjawisko Dopplera

## F

Fourier analysis – analiza Fouriera

free vibration frequency – częstotliwości drgań własnych

fundamental tone – ton podstawowy

## H

harmonic tone – ton harmoniczny

higher-frequency tones – tony wyższe harmoniczne

hypersound – hiperdźwięki

## I

infrasound – infradźwięki

intensity level – poziom natężenia dźwięku

interference of acoustic waves – interferencja fal akustycznych

isophonic contour – krzywe izofoniczne

## K

Kundt's tube – rura Kundta

## L

longitudinal wave – fala podłużna

loudnes – głośność dźwięku

## M

mechanical wave – fala mechaniczna

## N

natural frequency – częstotliwości drgań własnych

## P

phase of wave – faza fali

pitch of sound – wysokość dźwięku

plane wave – fala płaska

## R

range of frequencies that humans can hear – zakres częstotliwości słyszalnych

range of hear frequencies – zakres częstotliwości słyszalnych

reflection of sound – odbicie fal akustycznych

refraction of sound – załamanie fal akustycznych

resonance – rezonans

resonant box – pudło rezonansowe

## S

shock wave – fala uderzeniowa

sonic waves – fale akustyczne (dźwięk)

sound – dźwięk

sound features – cechy dźwięku

sound intensity – natężenie dźwięku

sound presure – ciśnienie akustyczne

sound qualities – cechy dźwięku

sound spectrum – widmo dźwięku

sound waves – fale akustyczne (dźwięk)

speed of sound in various media – szybkość dźwięku w różnych ośrodkach

spherical waves – fala kulista

standing wave – fala stojąca

stationary wave – fala stojąca

## T

threshold of audibility – próg słyszalności

threshold of pain – próg bólu

timbre – barwa dźwięku

tone quality – barwa dźwięku

total internal reflection of sound waves – całkowite wewnętrzne odbicie fal akustycznych

transverse wave – fala poprzeczna

tuning fork – kamerton

two-dimensional wave – fala płaska

## U

ultrasound – ultradźwięki

## V

volume – głośność dźwięku

## W

wave frequency – częstotliwość fali

wave velocity – prędkość fali

wavefront – czoło fali

wavelength – długość fali

Weber-Fechner's law – prawo Webera-Fechnera 

## 03 HYDROMECHANICS

## A

adhesion – adhezja, przyleganie

adsorption – adsorpcja

aerodynamic drag – opór aerodynamiczny

aerodynamic force – siła aerodynamiczna

aerodynamic lift – siła nośna

aerodynamic paradox – paradoks aerodynamiczny

aerodynamic resistance – opór aerodynamiczny

aerometer – areometr

angle of capillarity – kąt zwilżania (brzegowy)

angle of contact – kąt zwilżania (brzegowy)

Archimedes' principle – prawo Archimedesa

atmospheric pressure – ciśnienie atmosferyczne

## B

barometric pressure – ciśnienie atmosferyczne

Bernoulli's equation – równanie Bernoulliego

boundary angle – kąt zwilżania (brzegowy)

## C

capillary – kapilara

capillary effects – zjawiska kapilarne

Cartesian devil – nurek Kartezjusza

Cartesian diver – nurek Kartezjusza

cohesion – kohezja, spójność

communicating vessels – naczynia połączone

concave meniscus – menisk wklęsły

conected vessels – naczynia połączone

continuity equation – równanie ciągłości

convex meniscus – menisk wypukły

## D

densimeter – areometr

drag – opór aerodynamiczny

dynamic pressure – ciśnienie dynamiczne

## F

fluid element – element płynu

fluids – płyny

friction coefficient – współczynnik lepkości

## H

hydraulic press – prasa hydrauliczna

hydrodynamic paradox – paradoks hydrodynamiczny

hydromechanics – hydromechanika

hydrostatic paradox – paradoks hydrostatyczny

hydrostatic pressure – ciśnienie hydrostatyczne

## I

ideal liquid – ciecz doskonała

internal friction – tarcie wewnętrzne

## K

kinetic pressure – ciśnienie dynamiczne

## L

laminar flow – przepływ laminarny

liquid – ciecz

## M

Mach number – liczba Macha

Magnus effect – efekt Magnusa

manometer – manometr metalowy

mercury barometer – barometr rtęciowy

## N

Newtonian liquid – ciecz newtonowska

## P

Pascal's law – prawo Pascala

perfect liquid – ciecz doskonała

Poiseuille's law – prawo Poiseuille'a

pressure gauge – manometr metalowy

pressure jump across a curved surface – ciśnienie pod zakrzywioną powierzchnią błony

## R

Reynolds number – liczba Reynoldsa

rim angle – kąt zwilżania (brzegowy)

## S

solitons – solitony

specific gravity – ciężar właściwy

static pressure – ciśnienie statyczne

Stokes' law (hydromechanics) – prawo Stokesa (hydrodynamika)

stream filament – struga płynu

surface tension – napięcie powierzchniowe

surface tension – siły napięcia powierzchniowego

surface tension coefficient – współczynnik napięcia powierzchniowego

swimming of bodies – pływanie ciał

## T

theorem on isotropy of pressure – prawo Pascala

thrust – parcie

Torricelli experiment – doświadczenie Torricellego

turbulent flow – przepływ turbulentny

## U

uplift force – siła wyporu

## V

velocity pressure – ciśnienie dynamiczne

Venturi's effect – zjawisko (efekt) Venturiego

viscometer – wiskozymetr

viscosimeter – wiskozymetr

viscosity – lepkość

vortex rings – wiry pierścieniowe

## W

water aspirator – pompka wodna

weight density – ciężar właściwy 

## 04 THERMODYNAMICS

## A

absolute humidity – wilgotność bezwzględna powietrza

absolute temperature – temperatura bezwzględna

absolute temperature scale – skala Kelvina

adiabate – adiabata

adiabate equation – równanie adiabaty Poissona

adiabatic process – proces adiabatyczny, przemiana adiabatyczna

amount of substance – liczność materii

aneroid – aneroid

angle coefficient of isobaric line – współczynnik kątowy izobary

angle coefficient of isochoric line – współczynnik kątowy izochory

atomic mass – masa atomowa względna

## B

barometer – aneroid

barometric formula – wzór barometryczny

boiling – wrzenie

boiling point – temperatura wrzenia (skraplania)

Boyle-Mariotte law – prawo Boyle'a-Mariotte'a

Brownian motion – ruchy Browna

## C

calorimeter – kalorymetr

Carnot cycle – cykl Carnota

Celsius temperature scale – skala Celsjusza

Charles's law – prawo Charlesa

chemical potential – potencjał chemiczny

Clapeyron's equation – równanie Clapeyrona

closed system – układ zamknięty

coefficient of linear expansion – współczynnik rozszerzalności liniowej

coefficient of volume elasticity – moduł sprężystości objętościowej

compression – sprężanie

concentration – stężenie

condensation – skraplanie

convection – konwekcja

critical density – gęstość krytyczna

critical isotherm – izoterma krytyczna

critical point – punkt krytyczny

critical pressure – ciśnienie krytyczne

critical temperature – temperatura krytyczna

cross coefficients – współczynniki krzyżowe

cryophore – kriofor

cryostat – kriostat

crystallisation – krystalizacja

## D

Dalton's law – prawo Daltona

density – gęstość

deposition – resublimacja

Dewar flask – naczynie Dewara

dew-point – punkt rosy

diffusion – dyfuzja

diffusion coefficient – współczynnik dyfuzji

dilatation – dylatacja, rozszerzalność cieplna

dilation – dylatacja, rozszerzalność cieplna

dilatometer – dylatometr

dissipation function – funkcja dyssypacji

dissipative structures – struktury dyssypatywne

Dulong-Petit law – prawo Dulonga-Petita

## E

efficiency – sprawność

efficiency coefficient – współczynnik sprawności

electrochemical potential – potencjał elektrochemiczny

endothermic process – proces endotermiczny

entropy – entropia

entropy balance equation – równanie bilansu entropii

entropy production – produkcja entropii

equilibrium steady state – stan stacjonarny równowagowy

evaporation – parowanie

exothermic process – proces egzotermiczny

expansion – rozprężanie

extensive values – wielkości ekstensywne

extensive variables – wielkości ekstensywne

## F

Fahrenheit temperature scale – skala Fahrenheita

Fick's law of diffusion – prawo Ficka

first law of thermodynamics – pierwsza zasada termodynamiki

first-order phase transition – przejścia fazowe pierwszego rodzaju

fluctuations – fluktuacje

Fourier's law of conduction – prawo Fouriera

freezing temperature – temperatura topnienia (krzepnięcia)

## G

gas – gaz

gas state parameters – parametry stanu gazu

Gay-Lussac's law – prawo Gay-Lussaca

Gibbs' phase rule – reguła faz Gibbsa

gram molecular weight – gramocząsteczka

gram-atom – gramoatom

gram-molecule – gramocząsteczka

greenhouse effect – efekt cieplarniany

## H

heat – ciepło

heat balance – bilans cieplny

heat capacity – pojemność cieplna

heat engine – silnik cieplny

heat of transition – ciepło przemiany

heat transfer by conduction – wymiana ciepła przez przewodzenie

heat transfer by convectiom – wymiana ciepła przez unoszenie (konwekcję)

heat transfer by radiaton – wymiana ciepła przez promieniowanie

heat transfer by vaporization – wymiana ciepła przez parowanie

Helmholtz free energy – energia swobodna Helmholtza

Henry's law – prawo Henry'ego

hygrometer – higrometr

## I

ideal gas – gaz doskonały

ideal gas law – równanie stanu gazu doskonałego

inner energy – energia wewnętrzna

intensive values – wielkości intensywne

intensive variables – wielkości intensywne

internal energy – energia wewnętrzna

irreversible processes – procesy nieodwracalne

isobar – izobara

isobaric line – izobara

isobaric process – proces izobaryczny, przemiana izobaryczna

isochore – izochora

isochoric line – izochora

isochoric process – proces izochoryczny, przemiana izochoryczna

isolated system – układ izolowany

isotherm – izoterma

isothermal line – izoterma

isothermal process – proces izotermiczny, przemiana izotermiczna

isotherms of a real gas – izotermy gazu rzeczywistego

## K

Kelvin temperature scale – skala Kelvina

kinetic molecular theory – teoria kinetyczno-molekularna

## L

liqueaction – skraplanie gazu

## M

manometer – ciśnieniomierz

mass action law – prawo działania mas

mass balance equation – równanie bilansu masy

mass density – gęstość

Maxwell distribution – rozkład Maxwella

Maxwell's demon – demon Maxwella

Mayer's equation – równanie Mayera

mean free path – średnia droga swobodna

mean kinetic energy – średnia energia kinetyczna

melting – topnienie

modulus of volume elasticity – moduł sprężystości objętościowej

molar concentration – stężenie molowe

molar mass – masa molowa

molar specific heat at constant pressure – ciepło molowe przy ustalonym ciśnieniu

molar specific heat at constant volume – ciepło molowe przy ustalonej objętości

mole fraction – ułamek molowy

molecular heat – ciepło molowe

molecular mass – masa cząsteczkowa względna

molecule concentration – koncentracja cząsteczek

## N

nonequilibrium steady state – stan stacjonarny nierównowagowy

non-saturated steam – para nienasycona

non-saturated vapour – para nienasycona

normal temperature and presure condition – warunki normalne

NTP conditions – warunki normalne

number of degrees of freedom – liczba stopni swobody

## O

Onsager's reciprocity theorem – twierdzenie Onsagera

open system – układ otwarty

osmosis – osmoza

osmotic pressure – ciśnienie osmotyczne

## P

partial pressure – ciśnienie cząstkowe, ciśnienie parcjalne

perfect gas – gaz doskonały

perpetual motion machine of the first kind – perpetuum mobile pierwszego rodzaju

perpetual motion machine of the second kind – perpetuum mobile drugiego rodzaju

phase – faza (termodynamiczna)

phase diagram – wykres fazowy

pressure – ciśnienie

pressure gauge – ciśnieniomierz

pressure-volume work – praca objętościowa

Prigogine's theorem – twierdzenie Prigogine'a

psychrometer – psychrometr

## R

Raoult's law – prawo Raoulta

Réaumur temperature scale – skala Réaumura

relative humidity – wilgotność względna powietrza

reverse Carnot cycle – odwrotny cykl Carnota

reversible processes – procesy odwracalne

## S

saturated steam – para nasycona

saturated vapour – para nasycona

saturation point – punkt rosy

second law of thermodynamics – druga zasada termodynamiki

second-order phase transition – przejścia fazowe drugiego rodzaju

sedimentation – sedymentacja

semi-permeable membrane – błona półprzepuszczalna

solidification – krzepnięcie

solidification point – temperatura topnienia (krzepnięcia)

specific heat – ciepło właściwe

standard conditions – warunki normalne

state parameters – parametry stanu

states of aggregations – stany skupienia

statistical interpretation of entropy – statystyczna interpretacja entropii

steam – para

sublimation – sublimacja

super saturated steam – para przesycona

supercooled liquid – ciecz przechłodzona

superheated liquid – ciecz przegrzana

## T

temperature – temperatura

theorem of equipartition of energy – zasada ekwipartycji energii

thermal conductivity – współczynnik przewodnictwa cieplnego

thermal efficiency of the Carnot cycle – sprawność cyklu Carnota

thermal expansion – rozszerzalność cieplna

thermical balance – bilans cieplny

thermodynamic equilibrium – równowaga termodynamiczna

thermodynamic flux – strumień termodynamiczny

thermodynamic force – bodziec termodynamiczny

thermodynamic probability of the macrostate – termodynamiczne prawdopodobieństwo stanu

thermodynamic system – układ termodynamiczny

thermodynamical potentials – potencjały termodynamiczne

thermodynamically coupled processes – procesy termodynamicznie sprzężone

thermodynamics – termodynamika

thermometer – termometr

thermostat – termostat

third law of thermodynamics – trzecia zasada termodynamiki

triple point – punkt potrójny

## V

vacuum flask – naczynie Dewara

van der Waals equation for a real gas – równanie van der Waalsa

van't Hoff's law – prawo van't Hoffa

vaporisation – parowanie

vapour – para

volume thermal expansion coefficient – współczynnik rozszerzalności objętościowej

## W

wet-and-dry bulb thermometer – psychrometr

work in adiabatic process – praca w przemianie adiabatycznej

work in isobaric process – praca w przemianie izobarycznej

work in isothermal process – praca w przemianie izotermicznej 

## 05 GRAVITATION

## A

acceleration of free fall – przyspieszenie ziemskie

acceleration of gravity – przyspieszenie ziemskie

action at a distance – działanie na odległość

aphelion – aphelium

apogee – apogeum

## B

ballistic curve – krzywa balistyczna

## C

central forces – siły centralne

centre of gravity – środek ciężkości

cluster – gromada

## D

double stars – gwiazdy podwójne

## E

earthpull – siła ciężkości

escape velocity – druga prędkość kosmiczna, prędkość ucieczki

## F

first cosmic velocity – pierwsza prędkość kosmiczna

first Kepler's law – pierwsze prawo Keplera

free fall – swobodny spadek

## G

galaxy – galaktyka

Gauss law – prawo Gaussa

gravitation – grawitacja

gravitational collapse – grawitacyjne zapadanie

gravitational field – pole grawitacyjne

gravitational field strength – natężenie pola grawitacyjnego

gravitational interaction – oddziaływania grawitacyjne

gravitational mass – masa grawitacyjna

graviton – grawiton

gravity forces – siły grawitacyjne

gravity load – przeciążenie

## H

height of oblique throw – wysokość rzutu ukośnego

homogeneous gravitational field – jednorodne pole grawitacyjne

horizon – poziom

horizontal throw – rzut poziomy

## I

inertial mass – masa bezwładna, masa inercyjna

## L

law of universal gravitation – prawo powszechnego ciążenia

lines of gravitational force – linie sił pola grawitacyjnego

## N

nutation – nutacja

## O

oblique throw – rzut ukośny

orbit – orbita

orbital speed – pierwsza prędkość kosmiczna

orbital velocity – pierwsza prędkość kosmiczna

## P

perigee – perygeum

perihelion – peryhelium

potential energy – energia potencjalna

potential field – pole potencjalne

potential of gravitational field – potencjał pola grawitacyjnego

## R

radio telescope – radioteleskop

range of horizontal throw – zasięg rzutu poziomego

range of oblique throw – zasięg rzutu ukośnego

## S

satellite paradox – paradoks satelitarny

second cosmic velocity – druga prędkość kosmiczna

second Kepler's law – drugie prawo Keplera

spherically symmetric gravitational field – sferycznie symetryczne pole grawitacyjne

stars – gwiazdy

stationary gravitational field – stacjonarne (stałe) pole grawitacyjne

stationary orbit – orbita geostacjonarna

superposition principle of gravitational field – zasada superpozycji potencjałów pola grawitacyjnego

superposition principle of gravitational field strength – zasada superpozycji natężeń pola grawitacyjnego

## T

the perpendicular – pion

third Kepler's law – trzecie prawo Keplera

tidal forces – siły pływowe

## V

vertical throw – rzut pionowy

## W

weight – ciężar ciała

weightlessness – nieważkość

work in gravitational field – praca w polu grawitacyjnym

## Z

zero gravity – nieważkość 

## 06 ELECTRICITY

## A

ammeter – amperomierz

ammeter range extension – rozszerzanie zakresu pomiarowego amperomierza

anions – aniony

anode – anoda

## B

bi-metal – bimetal

branch – gałąź

Braun's electrometer – elektrometr Brauna

breakdown – przebicie dielektryka

bridge connection of capacitors – mostkowe połączenie kondensatorów

bridge connection of resistors – mostkowe połączenie oporników

## C

capacitors connected in parallel – równoległe połączenie kondensatorów

capacitors connected in series – szeregowe połączenie kondensatorów

capacitors in parallel – równoległe połączenie kondensatorów

capacitors in series – szeregowe połączenie kondensatorów

cathode – katoda

cations – kationy

charge distribution on metal surface – rozkład ładunku elektrycznego na powierzchni metalu

charged metal blade – naładowane ostrze metalowe

compensation measurement of electromotive force – kompensacyjna metoda pomiaru siły elektromotorycznej

conductors – przewodniki

connection between electric field intensity and electric potential – związek natężenia i potencjału

constant electric field – stałe pole elektryczne

contact potential difference – napięcie kontaktowe

Coulomb force – siła kulombowska

Coulomb's law – prawo Coulomba

Curie temperature – temperatura Curie, punkt Curie

current carrier – nośniki prądu

current density – gęstość prądu

current intensity – natężenie prądu

## D

delta connection – połączenie oporników w trójkąt

delta-star transformation – transformacja trójkąta w gwiazdę

dielectric constant – stała dielektryczna

dielectric hysteresis – histereza dielektryczna

dielectric hysteresis loop – pętla histerezy dielektrycznej

dielectric in electric field – dielektryk w polu elektrycznym

dielectric polarization – polaryzacja dielektryka

dielectrics – dielektryki

dipole moment – moment dipolowy

direct current – prąd stały

duplex metal – bimetal

## E

earthing – uziemienie

electrects – elektrety

electric capacitance – pojemność elektryczna

electric charge – ładunek elektryczny

electric conduction – konduktancja, przewodnictwo elektryczne

electric current – prąd elektryczny

electric dipole – dipol elektryczny

electric displacement – indukcja elektryczna

electric field – pole elektryczne

electric field intensity – natężenie pola elektrycznego

electric flux – strumień indukcji elektrycznej

electric induction – indukcja elektryczna

electric potential – potencjał pola elektrycznego (potencjał elektryczny)

electric power – moc prądu stałego

electric resistance – opór elektryczny

electrical conductivity – konduktywność, przewodnictwo elektryczne właściwe

electrical double layer – podwójna warstwa elektryczna

electrical forces – siły elektryczne

electricity – elektryczność

electrode – elektroda

electrolysis – elektroliza

electrolytes – elektrolity

electrolytic dissociation – dysocjacja elektrolityczna

electromotive force – siła elektromotoryczna

electron gas – gaz elektronowy

electron gun – działo elektronowe

electrophore – elektrofor

electrophoresis – elektroforeza

electroscope – elektroskop

electrostatic field – pole elektrostatyczne

electrostatic generator – maszyna elektrostatyczna

electrostatic induction – indukcja elektrostatyczna

energy density of electric field – gęstość energii pola elektrycznego

energy stored in a capacitor – energia pola elektrycznego w kondensatorze

energy stored in a serial capacitors  –zależność energii od pojemności w szeregowym połączeniu kondensatorów

energy stored in parallel capacitors – zależność energii od pojemności w równoległym połączeniu kondensatorów

equipotential surfaces – powierzchnie ekwipotencjalne

equivalent capacitance – pojemność zastępcza

equivalent resistance – opór zastępczy

equivalent system – układ zastępczy

## F

Faraday bucket – wiaderko (puszka) Faradaya

Faraday cage – klatka Faradaya

Faraday cup detector – wiaderko (puszka) Faradaya

Faraday shield – klatka Faradaya

Faraday's laws of electrolysis – prawa elektrolizy Faradaya

ferroelectric substances – ferroelektryki

Franklin mill – młynek Franklina

## G

galvanometer – galwanometr

Gauss' law – prawo Gaussa

## H

homogeneous electric field – jednorodne pole elektryczne

internal resistance – opór wewnętrzny

## I

ion – jon

irrotational field – pole bezwirowe, pole potencjalne

## J

junction – węzeł

## K

Kirchhoff's circuit laws – prawa Kirchhoffa

Kolbe's grid – siatka Kolbego

## L

Leyden jar – butelka lejdejska

lightning – piorun

lightning arrester – piorunochron

linear charge density – gęstość liniowa ładunku elektrycznego

lines of electric force – linie sił pola elektrycznego

loop – oczko

## M

metal in electric field – metal w polu elektrycznym

Mie plates – płytki Mie

mixed connection of capacitors – mieszane połączenie kondensatorów

mixed connection of resistors – mieszane połączenie oporników

mixed connection of voltage sources – mieszane połączenie źródeł napięcia

mobility – ruchliwość

multiplier – posobnik

## N

negative electrode – katoda

negative ions – aniony

node – węzeł

nonconductors – dielektryki

non-polar dielectrics – dielektryki niepolarne

## O

Ohm's law – prawo Ohma

Ohm's local law – prawo Ohma w postaci lokalnej

ohmmeter – omomierz

## P

parallel capacitors – równoległe połączenie kondensatorów

parallel resistors – równoległe połączenie oporników

Peltier effect – zjawisko Peltiera

permittivity – przenikalność elektryczna

plate capacitor – kondensator płaski

polar dielectrics – dielektryki polarne

polarization vector – wektor polaryzacji

positive electrode – anoda

positive ions – kationy

potential energy of two point charges – energia potencjalna dwóch punktowych ładunków elektrycznych

potential field – pole potencjalne

potentiometer – potencjometr

power in a parallel resistors – zależność mocy od oporu w połączeniu równoległym oporników

power in a serial resistors – zależność mocy od oporu w połączeniu szeregowym oporników

principle of charge conservation – zasada zachowania ładunku elektrycznego

proof plane – płytki Mie

## Q

quadrupole – kwadrupol

## R

relative permittivity – względna przenikalność elektryczna

resistivity – opór elektryczny właściwy, rezystywność

resistivity as a function of temperature – zależność oporu właściwego od temperatury

resistor – opornik

resistors connected in parallel – równoległe połączenie oporników

resistors connected in series – szeregowe połączenie oporników

resistors in parallel – równoległe połączenie oporników

resistors in series – szeregowe połączenie oporników

## S

screening – ekranowanie elektrostatyczne

Seebeck effect – zjawisko Seebecka

series capacitors – szeregowe połączenie kondensatorów

series resistors – szeregowe połączenie oporników

shielding – ekranowanie elektrostatyczne

short-circuit – zwarcie elektryczne

shorted capacitor – zwarty kondensator

shorted resistor – zwarty opornik

shorting –zwarcie elektryczne

shunt – bocznik

single loop circuit with single voltage source – obwód jednooczkowy z jednym źródłem

single loop circuit without voltage source – obwód jednooczkowy bez źródła

specific conductance – konduktywność, przewodnictwo elektryczne właściwe

specific resistance – opór elektryczny właściwy, rezystywność

star connection – połączenie oporników w gwiazdę

star-delta transformation – transformacja gwiazdy w trójkąt

superposition principle of electric field potential – zasada superpozycji potencjałów pola elektrycznego

superposition principle of electric field strength – zasada superpozycji natężeń pola elektrycznego

surface charge density – gęstość powierzchniowa ładunku elektrycznego

## T

technical measurement of electric resistance – techniczna metoda pomiaru oporu

thermocouple – termoogniwo, termopara

thunderbolt – piorun

## V

Van de Graaff generator – generator Van de Graaffa

voltage – napięcie elektryczne

voltage source – źródło napięcia

voltage sources connected in parallel – równoległe połączenie źródeł napięcia

voltage sources connected in series – szeregowe połączenie źródeł napięcia

voltage-current characteristic – charakterystyka prądowo-napięciowa

voltmeter – woltomierz

voltmeter range extension – rozszerzanie zakresu pomiarowego woltomierza

volume charge density – gęstość objętościowa ładunku elektrycznego

## W

Wheatstone bridge – mostek Wheatstone'a

Wiedemann-Franz law – prawo Wiedemanna-Franza

work in electrical field – praca w polu elektrycznym

## Y

Y-connection – połączenie oporników w gwiazdę 

## 07 MAGNETISM

## A

Ampère's law – prawo Ampère'a

antiferromagnetic materials – antyferromagnetyki

antiferromagnets – antyferromagnetyki

## B

bifilar winding – uzwojenie bifilarne

Biot-Savart law – prawo Biota-Savarta

## C

charge/mass ratio – ładunek właściwy

coercive force – koercja

coil – cewka

commutator – komutator

compass – kompas

constant magnetic field – stałe pole magnetyczne

Curie point – temperatura (punkt) Curie

Curie temperature – temperatura (punkt) Curie

## D

diamagnetic materials – diamagnetyki

## E

earth's magnetic field – pole magnetyczne Ziemi

electric bell – dzwonek elektryczny

electric motor – silnik elektryczny

electrodynamic force – silnik elektryczny

electromagnet – elektromagnes

energy density of magnetic field  gęstość energii pola magnetycznego

## F

ferrimagnetic materials – ferrimagnetyki

ferrites – ferryty

ferromagnetic domains – domeny ferromagnetyczne

ferromagnetic materials – ferromagnetyki

## H

Hall effect – zjawisko Halla

hard ferromagnetic materials – ferromagnetyki twarde

homogeneous magnetic field – jednorodne pole magnetyczne

## I

inductor – cewka

interaction between two parallel current-carrying conductors – oddziaływanie między dwoma równoległymi przewodnikami z prądem

## L

lines of magnetic force – linie sił pola magnetycznego

Lorentz force – siła Lorentza

## M

magnetic field – pole magnetyczne

magnetic field density – indukcja magnetyczna

magnetic field intensity – natężenie pola magnetycznego

magnetic field of a scroll with current – pole magnetyczne zwoju kołowego z prądem

magnetic field strength – natężenie pola magnetycznego

magnetic flux density – indukcja magnetyczna

magnetic hysteresis – histereza magnetyczna

magnetic hysteresis loop – pętla histerezy magnetycznej

magnetic induction – indukcja magnetyczna

magnetic materials – materiały magnetyczne, magnetyki

magnetic moment – moment magnetyczny

magnetic permeability – przenikalność magnetyczna

magnetic saturation – nasycenie magnetyczne

magnetic susceptibility – podatność magnetyczna

magnetic transformation point – temperatura (punkt) Curie

magnetised pointer – igła magnetyczna

magnetism – magnetyzm

magnetization – namagnesowanie

magnetostriction – namagnesowanie

mass spectrometer – spektrometr masowy

moment of forces acting on a frame with current in magnetic field – moment pary sił działających na ramkę z prądem w polu magnetycznym

## N

Néel temperature – temperatura Néela

neodymium magnet – magnesy neodymowe

## P

paramagnetic materials – paramagnetyki

permanent magnet – magnes trwały

## R

relative permeability – względna przenikalność magnetyczna

remanence – pozostałość magnetyczna

residual magnetization – pozostałość magnetyczna

## S

soft ferromagnetic materials – ferromagnetyki miękkie

solenoid – solenoid, zwojnica

sources of magnetic field – źródła pola magnetycznego

## T

terrestrial magnetic field – pole magnetyczne Ziemi

## V

Van Allen radiation belts – pasy radiacyjne Van Allena 

## 08 ELECTROMAGNETISM

## A

active power – moc czynna prądu zmiennego, moc skuteczna prądu zmiennego

aerial – antena

alternating current – prąd sinusoidalnie zmienny

antenna – antena

apparent power – moc pozorna prądu zmiennego

autotransformer – autotransformator

## B

Braun tube – lampa oscyloskopowa

## C

capacitance – kapacytancja, reaktancja kondensatora

capacitive reactance – opór pojemnościowy, reaktancja kondensatora

carier wave – fala nośna

cathode ray tube – lampa oscyloskopowa

Cherenkov radiation – promieniowanie Czerenkowa

choke – dławik

choking coil – dławik

coaxial cable – kabel koncentryczny

concentric cable – kabel koncentryczny

connection between voltages in RLC series circuit – związek między napięciami w szeregowym obwodzie RLC

constitutive equations – równania materiałowe

## D

diode – dioda

diode bridge – prostownik Graetza

dipole radiation – promieniowanie dipolowe

displacement current – prąd przesunięcia

## E

eddy currents – prądy wirowe

effective alternating current intensity – natężenie skuteczne prądu zmiennego

effective alternating voltage – napięcie skuteczne prądu zmiennego

electrical generator – prądnica

electrical resistance – opór czynny, opór elektryczny, opór omowy, rezystancja

electromagnetic field – pole elektromagnetyczne

electromagnetic induction – indukcja elektromagnetyczna

electromagnetic interaction – oddziaływania elektromagnetyczne

electromagnetic radiation – promieniowanie elektromagnetyczne

electromagnetic waves – fale elektromagnetyczne

electromagnetism – elektromagnetyzm

electron tubes – lampy elektronowe

electrostriction – elektrostrykcja

energy density of electromagnetic field – gęstość energii pola elektromagnetycznego

## F

Faraday's law of electromagnetic induction – prawo indukcji elektromagnetycznej Faradaya

flat-iron – żelazko elektryczne

fuse – bezpiecznik topikowy

## G

Graetz circuit – prostownik Graetza

## H

hub dynamo – dynamo

## I

impedance – zawada, opór pozorny

incandescent light bulb – żarówka

inductance – indukcyjność

induction current – prąd indukcyjny

inductive reactance – induktancja, opór indukcyjny, reaktancja cewki

instantaneous alternating current intensity – natężenie chwilowe prądu zmiennego

instantaneous alternating voltage – napięcie chwilowe prądu zmiennego

## J

Joule-Lenz law – prawo Joule'a-Lenza

## L

Larmor formula – wzór Larmora

LC circuit – obwód drgający LC

Lenz's rule – reguła Lenza

loudspeaker – głośnik

## M

magnetic flux – strumień indukcji magnetycznej (strumień magnetyczny)

magnetophone – magnetofon

material equations – równania materiałowe

maximum alternating current intensity – natężenie maksymalne prądu zmiennego

maximum alternating voltage – napięcie maksymalne prądu zmiennego

Maxwell's equations – równania Maxwella

microphone – mikrofon

microwaves – mikrofale

momentum density of electromagnetic field – gęstość pędu pola elektromagnetycznego

mutual induction – indukcja wzajemna

## N

neutral conductor – przewód neutralny

neutral lead – przewód neutralny

non-weighted transformer – transformator nieobciążony

## O

oscillating circuit – obwód drgający LC

oscilloscope – oscyloskop

## P

parameters of alternating current – parametry prądu zmiennego

phase conductor – przewód fazowy

phase lead – przewód fazowy

phase shift – przesunięcie fazowe

Poynting vector – wektor Poyntinga

protective conductor – przewód ochronny

protective lead – przewód ochronny

protective-neutral conductor – przewód ochronno-neutralny

protective-neutral lead – przewód ochronno-neutralny

## R

radar – radar

radiation pressure – ciśnienie promieniowania

radio waves – fale radiowe

reactance – opór bierny, reaktancja

reactive power – moc bierna prądu zmiennego

real power – moc czynna prądu zmiennego, moc skuteczna prądu zmiennego

resistance – opór czynny, opór omowy, rezystancja

RLC series circuit – obwód szeregowy RLC

Ruhmkorff induction coil – cewka indukcyjna Ruhmkorffa, induktor Ruhmkorffa

## S

self induction – samoindukcja

series resonance – rezonans napięć w szeregowym obwodzie RLC

synchrotron radiation – promieniowanie synchrotronowe

## T

tape recorder – magnetofon

Tesla coil – cewka Tesli, transformator Tesli

three electrode tube – trioda

time-base circuit – układ podstawy czasu

transformer – transformator

triode – trioda

two-electrode tube – dioda lampowa

## V

van der Waals forces – siły van der Waalsa

variable current – prąd sinusoidalnie zmienny

varmeter – warometr

video tape recorder – magnetowid

virial electric field – wirowe pole elektryczne

virial magnetic field – wirowe pole magnetyczne

voltage resonance – rezonans napięć w szeregowym obwodzie RLC

## W

wattmeter – watomierz

weighted transformer – transformator obciążony 

## 09 OPTICS

## A

aberration – aberracja

absorbance – absorbancja, ekstynkcja

absorption – absorpcja światła

achromatic lens – soczewka achromatyczna

achromatic prism – pryzmat achromatyczny

analyzer – analizator

angle of deviation – kąt odchylenia

angle of diffraction – kąt ugięcia

angle of incidence – kąt padania

angle of minimum deviation – kąt najmniejszego odchylenia

angle of reflection – kąt odbicia

angle of refraction – kąt załamania

angle of view – kąt widzenia

angular magnification – powiększenie kątowe

astigmatism – astygmatyzm

aurora – zorza polarna

aurora australis – zorza polarna

aurora borealis – zorza polarna

aurora polaris – zorza polarna

## B

Beer-Lambert-Bouguer law – prawo Beera-Lamberta-Bouguera

binocular telescopes – lornetka

binoculars – lornetka

birefringence – podwójne załamanie światła

body tube – tubus

Brewster's angle – kąt Brewstera

Brewster's law – prawo Brewstera

## C

camera obscura – camera obscura

chromatic aberration – aberracja chromatyczna

closest distance of distinct vision – odległość dobrego widzenia

coherent light – światło spójne

collimator – kolimator

colorimeter – kolorymetr

colour – barwa

coma (aberration) – koma

concave (spherical) mirror – zwierciadło (sferyczne) wklęsłe

condensor – kondensor

condition for constructive interference – warunek na maksymalne wzmocnienie interferencyjne

condition for destructive interference – warunek na wygaszenie interferencyjne

convex (spherical) mirror – zwierciadło (sferyczne) wypukłe

corvergent lens – soczewka skupiająca

Cotton-Mouton effect – zjawisko Cottona-Moutona

critical angle – kąt graniczny

## D

dark chamber – camera obscura

defects of optical mapping – wady odwzorowań optycznych

depth of field – głębia ostrości

diaphragm – diafragma, przysłona

diffraction angle – kąt ugięcia

diffraction grating – siatka dyfrakcyjna

diffraction of light – dyfrakcja światła, ugięcie światła

dioptric power – zdolność skupiająca soczewki

dispersion – dyspersja

dispersion of light – rozszczepienie światła

distortion – dystorsja

divergent lens – soczewka rozpraszająca

double refraction – podwójne załamanie światła

## E

enlarged image – obraz powiększony

epidiascope – epidiaskop

episcope – episkop

exposure meter – światłomierz (luksomierz)

extinction – ekstynkcja

extraordinary ray – promień nadzwyczajny

eyepiece – okular

eyesight defects – wady wzroku

## F

far point – punkt daleki

Faraday effect – zjawisko Faradaya

farsightedness – dalekowzroczność

Fermat' law – zasada Fermata

Fermat' principle – zasada Fermata

fibre – światłowód

focal length – ogniskowa soczewki

focal length of spherical mirror – ogniskowa zwierciadła sferycznego

focal point – ognisko soczewki

focal point of spherical mirror – ogniskowa zwierciadła sferycznego

focus – ognisko soczewki

focus of spherical mirror – ogniskowa zwierciadła sferycznego

focusing lens – soczewka skupiająca

## G

glasses – okulary

group velocity – prędkość grupowa

## H

halo – halo

holography – holografia

Huygens-Fresnel principle – zasada Huygensa-Fresnela

hypermetropia – dalekowzroczność

hyperopia – dalekowzroczność

## I

illuminance – natężenie oświetlenia, oświetlenie

image field curvature – krzywizna pola obrazu

image formation by lens – konstrukcja obrazu dawanego przez soczewkę

image formation by plane mirror – konstrukcja obrazu dawanego przez zwierciadło płaskie

image formation by spherical mirror – konstrukcja obrazu dawanego przez zwierciadło sferyczne

index of refraction – współczynnik załamania

infrared radiation – podczerwień, promieniowanie podczerwone

interference comparator – interferometr

interferometer – interferometr

inverted image – obraz odwrócony

IR – podczerwień, promieniowanie podczerwone

## K

Kerr effect – zjawisko Kerra

## L

lens – obiektyw

lens equations – równania soczewki cienkiej

lensmaker's equation – równania soczewki cienkiej

light – światło

light beam – promień światła

light intensity – natężenie światła

light meter – światłomierz (luksomierz)

linear magnification – powiększenie liniowe

linearly polarized light – światło spolaryzowane liniowo

longsightedness – dalekowzroczność

luminous flux – strumień świetlny

luminous intensity – światłość

luminous power – strumień świetlny

## M

magnified image – obraz powiększony

magnifying glass – lupa

Malus' law – prawo Malusa

maximum diffraction order – maksymalny rząd ugięcia

mirror – zwierciadło

mirror equation – równanie zwierciadła

monochromatic light – światło monochromatyczne

monocular – luneta

myopia – krótkowzroczność

## N

near point – punkt bliski

nearsighted – krótkowzroczność

negative lens – soczewka rozpraszająca

Newton rings – pierścienie Newtona

Nicol prism – pryzmat Nicola

northern lights – zorza polarna

## O

objective – obiektyw

ocular lens – okular

optical activity – aktywność optyczna

optical axis – oś optyczna

optical bench – ława optyczna

optical fiber – światłowód

optical filters – filtry optyczne

optical flat – płytka płasko-równoległa

optical illusions – złudzenia optyczne

optical lens – soczewka optyczna (sferyczna)

optical microscope – mikroskop optyczny

optical path length – droga optyczna

optical power – zdolność skupiająca soczewki

optical spectrum – widmo optyczne

optics – optyka

order of diffraction – rząd ugięcia

ordinary ray – promień zwyczajny

## P

peak resolution – zdolność rozdzielcza mikroskopu

periscope – peryskop

persistence of vision – bezwładność oka

phase velocity – prędkość fazowa

photographic camera – aparat fotograficzny

photometer – fotometr

photometry – fotometria

plane mirror – zwierciadło płaskie

plane polarized light – światło spolaryzowane liniowo

polar aurora – zorza polarna

polarimeter – polarymetr

polarization angle – kąt Brewstera

polarization by double refraction – polaryzacja światła przy podwójnym załamaniu

polarization by reflection – polaryzacja światła przez odbicie od powierzchni dielektryka

polarization of light – polaryzacja świała

polarization plane – płaszczyzna polaryzacji

polarizer – polaryzator

positive lens – soczewka skupiająca

primary colour – barwa podstawowa

prism – pryzmat

prism apex angle – kąt łamiący pryzmatu

projection lantern – diaskop

projection lantern – rzutnik przezroczy

## R

rainbow – tęcza

Rayleigh criterion – kryterium Rayleigha

Rayleigh law – prawo Rayleigha

reading glass – lupa

real image – obraz rzeczywisty

reduced image – obraz pomniejszony

reflection – odbicie światła, refleksja

refraction of light – refrakcja, załamanie światła

refractive index – współczynnik załamania

refractive power – zdolność skupiająca soczewki

refractometer – refraktometr

resolution – zdolność rozdzielcza mikroskopu

resolving power – zdolność rozdzielcza mikroskopu

## S

scattering of light – rozpraszanie światła

shadow – cień

shortsighted – krótkowzroczność

sight angle – kąt widzenia

slide projector – diaskop, rzutnik przezroczy

Snell's law – prawo Snelliusa

spectral colour – barwa spektralna

spectroscop – spektroskop

spectroscopy – spektroskopia

spectrum of visible light – widmo optyczne

spherical aberration – aberracja sferyczna

spherical mirror – zwierciadło sferyczne

striae – prążki dyfrakcyjne

stroboscopic effect – efekt stroboskopowy

## T

telescope – luneta

thin lens – soczewka cienka

thin lens formula – równania soczewki cienkiej

reflection – całkowite wewnętrzne odbicie

total internal transverse magnification – powiększenie liniowe

true image – soczewka cienka

Tyndall effect – zjawisko Tyndalla

## U

ultraviolet – nadfiolet, promieniowanie ultrafioletowe, ultrafiolet

upright image – obraz prosty

UV – nadfiolet, promieniowanie ultrafioletowe, ultrafiolet

ultraviolet radiation – nadfiolet, ultrafiolet, promieniowanie ultrafioletowe

ultraviolet – nadfiolet, promieniowanie ultrafioletowe, ultrafiolet

## V

virtual image – obraz pozorny

visible light – światło widzialne

visible spectrum – widmo optyczne

Voigt effect – obraz pozorny

## W

wave interference – interferencja fal świetlnych

white light – światło białe 

## 10 PHYSICS OF NUCLEUS AND ELEMENTARY PARTICLES

## A

A-bomb – bomba atomowa

absorbed dose – dawka pochłonięta

accelerator – akcelerator

activity – aktywność źródła promieniotwórczego

alpha – cząstka alfa

alpha change – rozpad alfa

alpha decay – rozpad alfa

α decay – rozpad alfa

alpha disintegration – rozpad alfa

alpha emission – rozpad alfa

alpha particle – cząstka alfa

α particle – cząstka alfa

alpha particle decay – rozpad alfa

alpha radiation – cząstka alfa

alpha ray – cząstka alfa

alpha transition – rozpad alfa

ambient dose equivalent – równoważnik dawki

antielectron – pozytron

antimatter – antymateria

antineutron – antyneutron

antiparticle – antycząstka

antiproton  antyproton

asymptotic freedom – swoboda asymptotyczna

atom – atom

atomic bomb – bomba atomowa

atomic fission – reakcja rozszczepienia

atomic nucleus – jądro atomowe

atomic number – liczba atomowa

## B

background – promieniowanie tła

background radiation – promieniowanie tła

baryon number – liczba barionowa

baryons – bariony

ß- decay – rozpad beta minus

beta minus change – rozpad beta minus

beta minus decay – rozpad beta minus

beta minus disintegration – rozpad beta minus

beta minus emission – rozpad beta minus

beta minus particle – cząstka beta minus

beta minus particle decay – rozpad beta minus

beta minus transformation – rozpad beta minus

ß- particle – cząstka beta minus

beta plus decay – rozpad beta plus

beta plus particle – cząstka beta plus

betatron – betatron

Bethe (or Bethe-Weizsäcker) cycle – cykl węglowy

binding energy – energia wiązania

bond energy – energia wiązania

bosons – bozony

bottomness (also formerly called beauty) – piękno

bottomonium – bottomonium

bubble (ionization) chamber – komora pęcherzykowa

## C

carbon-nitrogen-oxygen (or CNO) cycle – cykl węglowy

chain radioactive family – szeregi promieniotwórcze

charm – powab

charmonium – charmonium

coincidence gate – układ koincydencyjny

cold fusion – zimna fuzja

collider – kolider (zderzacz)

colour – ładunek kolorowy (kolor)

colour charge – ładunek kolorowy (kolor)

controlled fusion – kontrolowana synteza jądrowa

controlled thermo nuclear synthesis – kontrolowana synteza jądrowa

cosmic radiation – promieniowanie kosmiczne

cosmic rays – promieniowanie kosmiczne

critical mass – masa krytyczna

critical size – masa krytyczna

critical volume – masa krytyczna

cross section – przekrój czynny

cyclotron – przekrój czynny

cyclotron frequency – częstotliwość cyklotronowa

## D

decay chain – szeregi promieniotwórcze

decay coefficient – stała rozpadu (zaniku)

decay constant – stała rozpadu (zaniku)

decay electron – cząstka beta minus

decay family – szeregi promieniotwórcze

decay rate – aktywność źródła promieniotwórczego

decay series – szeregi promieniotwórcze

detection – detekcja

detector – detektor

deuterium oxide – ciężka woda

deuteron – deuteron

deuton – deuteron

directional dose equivalent – równoważnik dawki

disintegration chain – szeregi promieniotwórcze

disintegration constant – stała rozpadu (zaniku)

disintegration electron – cząstka beta minus

disintegration family – szeregi promieniotwórcze

disintegration rate – aktywność źródła promieniotwórczego

disintegration series family – szeregi promieniotwórcze

dose – równoważnik dawki

dose equivalent – równoważnik dawki

dose meter – dozymetr

dosimeter – dozymetr

dosimetry – dozymetria

## E

electron – elektron

electron antineutrino – antyneutrino elektronowe

electron capture – wychwyt elektronu

electron neutrino – neutrino elektronowe

elementary particle physics – fizyka cząstek elementarnych

elementary particles – cząstki elementarne

equivalent dose – równoważnik dawki

evenness – parzystość

exotic atom – atom egzotyczny

exponential decay – prawo rozpadu promieniotwórczego

## F

Fajans-Soddy rule – reguła przesunięć Fajansa-Soddy'ego

fermions – fermiony

Fermi-particles – fermiony

fission – reakcja rozszczepienia

force carrier particles – nośniki oddziaływań

force-carrying particles – nośniki oddziaływań

free annihilation – anihilacja swobodna

free dematerialization – anihilacja swobodna

fundamental particles – cząstki fundamentalne

## G

gamma photon – promieniowanie gamma

gamma radiation – promieniowanie gamma

gamma ray – promieniowanie gamma

γ ray – promieniowanie gamma

gamma-ray photon – promieniowanie gamma

Geiger-Müller counter – licznik Geigera-Müllera

Geiger-Müller counter tube – licznik Geigera-Müllera

Geiger-Müller detector – licznik Geigera-Müllera

generation – generacja

gluons – gluony

GM counter – licznik Geigera-Müllera

GM counter tube – licznik Geigera-Müllera

GM detector – licznik Geigera-Müllera

## H

hadrons – hadrony

half value time – okres połowicznego rozpadu (zaniku)

half-life – okres połowicznego rozpadu (zaniku)

half-period – okres połowicznego rozpadu (zaniku)

half-time – okres połowicznego rozpadu (zaniku)

H-bomb – bomba wodorowa

heat of formation – energia wiązania

heavy water – ciężka woda

Higgs boson – bozon Higgsa

hydrogen bomb – bomba wodorowa

hypercharge – hiperładunek

hypernuclei – hiperjądra

hyperons – hiperony

## I

imparted specific energy – dawka pochłonięta

internal conversion – konwersja wewnętrzna

inverted atom – antyatom

ionizing radiation – promieniowanie jonizujące

isobaric spin – izospin (spin izotopowy)

isobars – izobary

isomers – izomery

isospin – izospin (spin izotopowy)

isotones – izotony

isotopes – izotopy

isotopic spin – izospin (spin izotopowy)

## L

labelled atoms – atomy znaczone

law of radioactive decay – prawo rozpadu promieniotwórczego

lepton numbers – liczby leptonowe

leptons – leptony

## M

magic numbers – liczby magiczne

Manhattan Project – projekt Manhattan

mass chains – izobary

mass defect – defekt masy

mass number – liczba masowa

mean lifetime – średni czas życia jądra

mesonic atom – atom mezonowy (mezoatom), mezonium

mesons – mezony

models of nucleus – modele jądrowe

moderator – moderator neutronów

Moseley number – liczba atomowa

Mössbauer effect – zjawisko (efekt) Mössbauera

mu-mesic atom – atom mezonowy (mezoatom), mezonium

mu-mesonic atom – atom mezonowy (mezoatom), mezonium

muon – mion

muon antineutrino – antyneutrino mionowe

muon neutrino – antyneutrino mionowe

muonic atom – atom mezonowy (mezoatom), mezonium

## N

negatiwe proton – antyproton

negaton – elektron

negatron – elektron

negatron decay – rozpad beta minus

neutrino oscillations – oscylacje neutrin

neutron – neutron

neutron decay – rozpad neutronu

neutron moderator – moderator neutronów

neutron reflector – reflektor neutronów

nuclear binding energy – energia wiązania

nuclear disintegration – promieniotwórczość

nuclear fission – reakcja rozszczepienia

nuclear forces – siły jądrowe

nuclear fusion – reakcja termojądrowa (fuzja)

nuclear heat of formation – energia wiązania

nuclear particles – nukleony

nuclear physics – fizyka jądrowa

nuclear radiation – promieniotwórczość

nuclear reactions – reakcje jądrowe

nuclear reactor – reaktor jądrowy

nucleon number – liczba masowa

nucleons – nukleony

nucleosynthesis – nukleosynteza

nucleus – jądro atomowe

nuclide – nuklid

## P

pair creation – kreacja pary cząstka-antycząstka

pair production – kreacja pary cząstka-antycząstka

parity – parzystość

particle radiation – promieniowanie korpuskularne

particles – cząstki elementarne

personal dose equivalent – równoważnik dawki

plasma – plazma

positive electron – pozytron

positon – pozytron

positron – pozytron

positronium – pozytronium

principle of confinement – zasada uwięzienia

proton – proton

proton decay – rozpad protonu

proton number – liczba atomowa

proton-proton chain – cykl protonowo-protonowy

proton-proton cycle – cykl protonowo-protonowy

## Q

quality factor – współczynnik jakości promieniowania

quantum chromodynamics (QCD) – chromodynamika kwantowa

quark-gluon plasma (QGP) – plazma kwarkowo-gluonowa

quarkonium – kwarkonium

quarks – kwarki

## R

radiation decay constant – stała rozpadu (zaniku)

radiation detection instrument – detektor

radioactive constant – stała rozpadu (zaniku)

radioactive dating – datowanie promieniotwórcze

radioactive decay – promieniotwórczość

radioactive decay constant – stała rozpadu (zaniku)

radioactive nuclei – jądra radioaktywne (promieniotwórcze)

radioactive series – szeregi promieniotwórcze

radioactivity – promieniotwórczość

radioelements – pierwiastki promieniotwórcze

radiolysis – radioliza

reactor – reaktor jądrowy

## S

scintillation counter – licznik scyntylacyjny

spark chamber – komora iskrowa

standard model – model standardowy

strange particles – cząstki dziwne

strangeness – dziwność

strong interactions – oddziaływania silne

## T

tagged atoms – atomy znaczone

tamper – reflektor neutronów

tau antineutrino – antyneutrino taonowe

tau lepton – taon

tau neutrino – neutrino taonowe

thermonuclear reaction – reakcja termojądrowa (fuzja)

tokamak – tokamak

topness (also formerly called truth) – prawda

triple alpha process – potrójny proces alfa

triton – tryton

## W

weak interactions – oddziaływania słabe

Wilson cloud chamber – komora Wilsona 

## 11 QUANTUM PHYSICS

## A

anticathode – antykatoda

absorption spectrum – widmo absorpcyjne

atomic spectrum – widmo atomowe

Auger effect – efekt Augera

azimuthal quantum number – orbitalna liczba kwantowa

## B

Balmer formula – wzór Balmera

Balmer series – seria Balmera

band spectrum – widmo pasmowe

bioluminescence – bioluminescencja

black body  ciało doskonale czarne

black body radiation – promieniowanie ciała doskonale czarnego

Bohr model of the atom – model atomu wodoru Bohra

Bose-Einstein condensate – kondensat Bosego-Einsteina

Bose-Einstein statistics – statystyka Bosego-Einsteina

Brackett series – seria Bracketta

braking radiation – promieniowanie hamowania

breadth of spectral line – szerokość połówkowa linii widmowej

## C

Casimir effect – efekt Casimira

characteristic X-ray spectrum – promieniowanie rentgenowskie o widmie charakterystycznym (liniowym)

chemiluminescence – chemiluminescencja

chemoluminescence – chemiluminescencja

colour temperature – temperatura barwowa

complete radiator – ciało doskonale czarne

Compton effect – zjawisko Comptona

Compton scattering – zjawisko Comptona

continuous spectrum – widmo ciągłe

continuous x-ray spectrum – promieniowanie rentgenowskie o widmie ciągłym

## D

Davisson-Germer experiment – doświadczenie Davissona-Germera

de Broglie waves – fale de Broglie'a

## E

electroluminescence – elektroluminescencj

electron diffraction – dyfrakcja elektronów

electron microscope – mikroskop elektronowy

electron paramagnetic resonance (EPR) – elektronowy rezonans paramagnetyczny

electron quantum numbers – liczby kwantowe elektronu

electron shell – powłoka elektronowa

electron spin – spin elektronu

emission spectrum – widmo emisyjne

energy barrier – bariera potencjału

energy level – poziom energetyczny

EPR – elektronowy rezonans paramagnetyczny

## F

Fermi energy – energia Fermiego

Fermi gas – gaz Fermiego

Fermi liquid – ciecz Fermiego

Fermi-Dirac statistics – statystyka Fermiego-Diraca

field emission – autoemisja, emisja polowa, zimna emisja

field emission microscope – mikroskop polowy

fluorescence – fluorescencja

Fraunhofer lines – linie Fraunhofera

full radiator – ciało doskonale czarne

## G

gaseous ionization – jonizacja gazu

graser (Gamma-Ray Amplification by Stimulated Emission of Radiation) – graser

## H

half-thickness – grubość warstwy połowiącej

heat radiation – promieniowanie cieplne

Heisenberg indeterminacy principle – zasada nieokreśloności Heisenberga

Heisenberg uncertainty principle – zasada nieokreśloności Heisenberga

helium I – hel I

helium II – hel II

high-temperature superconductors – nadprzewodniki wysokotemperaturowe

Humphreys series – seria Humphreysa

hydrogen spectral series – serie widmowe wodoru

## I

ionization energy – energia jonizacji

## J

Josephson effect – zjawisko Josephsona

## K

Kirchhoff's law of thermal radiation – prawo Kirchhoffa

## L

Larmor precession – precesja Larmora

laser (Light Amplification by Stimulated Eemission of Radiation) – laser

line spectrum – widmo liniowe

luminescence – luminescencja

luminophore – luminofor

Lyman series – seria Lymana

## M

magnetic quantum number – magnetyczna liczba kwantowa

main quantum number – główna liczba kwantowa

maser (Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation) – maser

matter waves – fale de Broglie'a

Meissner-Ochsenfeld effect – efekt Meissnera-Ochsenfelda

Moseley's law – prawo Moseleya

## N

neutron diffraction – dyfrakcja neutronów

NMR (Nuclear Magnetic Resonance) – jądrowy rezonans magnetyczny

## O

orbital – orbital

orbital magnetic momentum of electron – orbitalny moment magnetyczny elektronu

orbital momentum – orbitalny moment pędu

orbital quantum number – orbitalna liczba kwantowa

## P

Paschen series – seria Paschena

Paschen-Back effect – zjawisko Paschena-Backa

Pauli exclusion principle – zakaz Pauliego

perfect radiator – ciało doskonale czarne

Pfund series – seria Pfunda

phosphorescence – fosforescencja

photocell – fotokomórka

photodiode – fotodioda

photoelectric cell – fotokomórka

photoelectric effect – zjawisko fotoelektryczne

photoluminescence – fotoluminescencja

photomultiplier – fotopowielacz

photon – foton

Planck's law of black body radiation – prawo promieniowania Plancka

potential barrier – bariera potencjału

potential hill – bariera potencjału

principal quantum number – główna liczba kwantowa

probabilistic interpretation of the wavefunction – statystyczna interpretacja funkcji falowej

## Q

QED (Quantum Electro Dynamics) – elektrodynamika kwantowa

quantum – kwant

quantum gravity – grawitacja kwantowa

quantum mechanics – mechanika kwantowa

quantum yield – wydajność kwantowa fotoluminescencji

## R

radioluminescence – radioluminescencja

Raman effect – zjawisko Ramana

relativistic quantum mechanics – relatywistyczna mechanika kwantowa

Ritz combination principle – zasada kombinacyjna Ritza

Roentgen tube – lampa rentgenowska

Rydberg formula – wzór Rydberga

## S

Schrödinger wave equation – równanie falowe Schrödingera

Schrödinger's cat – kot Schrödingera

selection rules – reguły wyboru

short wavelength limit of the continuous X-ray spectrum – granica krótkofalowa ciągłego widma promieniowania rentgenowskiego

spectral lines – linia widmowa

spectral radiant absorbance – spektralna zdolność absorpcyjna

spectral radiant emittance – spektralna zdolność emisyjna

spectrum – widmo

spectrum of black body radiation – widmo promieniowania ciała doskonale czarnego

spin magnetic momentum of electron – spinowy moment magnetyczny elektronu

spin magnetic quantum number – spinowa magnetyczna liczba kwantowa

spin quantum number – spinowa liczba kwantowa

splitting of spectral lines – rozszczepienie linii widmowych

Stark effect – zjawisko (efekt) Starka

statistical interpretation of the wavefunction – statystyczna interpretacja funkcji falowej

Stefan-Boltzmann law – prawo Stefana-Boltzmanna

Stern-Gerlach experiment – doświadczenie Sterna-Gerlacha

stimulated emision – emisja stymulowana, emisja wymuszona

Stokes rule – prawo Stokesa, reguła Stokesa

Stokes shift – prawo Stokesa

superconductivity – nadprzewodnictwo

superfluidity – nadpłynność (nadciekłość)

## T

thermal radiation – promieniowanie cieplne

thermoemission – termoemisja

thermonic emission – termoemisja

total quantum number – główna liczba kwantowa

total radiant emitance – całkowita zdolność emisyjna

transparent body – ciało doskonale przezroczyste

triboluminescence – tryboluminescencja

tunnel effect – efekt tunelowy

## V

Vavilov law – prawo Wawiłowa

Vavilov rule – prawo Wawiłowa

## W

wave function – funkcja falowa

wave number – liczba falowa

wavefunction – funkcja falowa

white body – ciało doskonale białe

width of spectral line – szerokość połówkowa linii widmowej

Wien displacement law – prawo przesunięć Wiena

work function – praca wyjścia

## X

X-ray absorption law – prawo pochłaniania promieniowania rentgenowskiego

X-ray diffraction – dyfrakcja promieniowania rentgenowskiego

X-ray interference – interferencja promieniowania rentgenowskiego

X-ray tube – lampa rentgenowska

X-rays – promieniowanie rentgenowskie

## Z

Zeeman effect – zjawisko Zeemana 

## 12 RELATIVITY

## A

aether – eter

apparent mass – masa pozorna

## B

basic assumptions of general relativity – podstawowe założenia ogólnej teorii względności

basic assumptions of special relativity – podstawowe założenia szczególnej teorii względności

Big Bang – teoria wielkiego wybuchu

black hole – czarna dziura

## C

clock paradox – paradoks zegarów

clocks synchronization – synchronizacja zegarów

cosmic inflation – inflacja

cosmic microwave background radiation – promieniowanie tła

cosmological constant – stała kosmologiczna

cosmological principle – zasada kosmologiczna

cosmological term – człon kosmologiczny

critical density of the universe – krytyczna gęstość wszechświata

## E

Einstein field equations – równania pola grawitacyjnego

Einstein's principle of relativity – szczególna zasada względności

energy momentum tensor – tensor energii-pędu

Eötvös experiment – doświadczenie Eötvösa

equivalence principle – zasada równoważności

event – zdarzenie

event horizon – horyzont zdarzeń

## F

Fizeau experiment – doświadczenie Fizeau

flatness problem – problem płaskości

Friedman solutions – rozwiązania Friedmana

## G

general principle of relativity – ogólna zasada względności

general relativity – ogólna teoria względności (OTW)

geodesic line – linia geodezyjna

gravitational diffraction – grawitacyjna dyfrakcja

gravitational length contraction – grawitacyjna kontrakcja odległości

gravitational lens – soczewka grawitacyjna

gravitational paradox – paradoks grawitacyjny

gravitational radius – promień grawitacyjny

gravitational red shift – grawitacyjne przesunięcie ku czerwieni

gravitational time dilation – grawitacyjna dylatacja czasu

gravitational waves – fale grawitacyjne

## H

horizon problem – problem horyzontu

Hubble's constant – stała Hubble'a

Hubble's law – prawo Hubble'a

## I

inflation – inflacja

Ives-Stilwell experiment – doświadczenie Ivesa-Stilwella

## K

Kaluza's theory – teoria Kaluzy

Kennedy-Thorndike experiment – doświadczenie Kennedy'ego-Thorndike'a

## L

length contraction – kontrakcja długości

light cone – stożek świetlny

Lodge experiment – doświadczenie Lodge'a

longitudinal mass – masa podłużna

Lorentz factor – współczynnik Lorentza

Lorentz FitzGerald contraction – skrócenie Lorentza-FitzGeralda

Lorentz transformations – transformacje Lorentza

## M

Mach's principle – zasada Macha

mass-energy equation – zasada równoważności masy i energii

mass-energy equivalence  principle – zasada równoważności masy i energii

mass-energy relation – zasada równoważności masy i energii

mass-energy relationship – zasada równoważności masy i energii

metric tensor – tensor metryczny

metric – metryka

Michelson-Morley experiment – doświadczenie Michelsona-Morleya

Minkowski diagram – diagram Minkowskiego

Minkowski space – przestrzeń Minkowskiego

Minkowski spacetime – przestrzeń Minkowskiego

## O

Olbers' paradox – paradoks Olbersa

## P

Pound-Rebka experiment – doświadczenie Pounda-Rebki

Poynting-Robertson effect – efekt Poyntinga-Robertsona

proper time – czas własny

## R

Rayleigh-Brace experiment – doświadczenie Rayleigha-Brace'a

relativistic cosmology – kosmologia relatywistyczna

relativistic Doppler effect – relatywistyczny efekt Dopplera

relativistic equation of motion – relatywistyczne równanie ruchu

relativistic kinetic energy – relatywistyczna energia kinetyczna

relativistic law for the composition of parallel velocities – relatywistyczne prawo składania prędkości równoległych

relativistic mass – masa relatywistyczna

relativistic mechanics – mechanika relatywistyczna

relativistic momentum – relatywistyczny pęd

relativistic total energy – relatywistyczna energia całkowita

relativity – teoria względności

relativity of simultaneity – względność jednoczesności

rest energy – energia spoczynkowa

rest mass – masa spoczynkowa

Ricci curvature tensor – tensor krzywizny Ricciego

## S

Schwarzschild radius – promień Schwarzschilda

Schwarzschild's solution – rozwiązanie Schwarzschilda

Shapiro experiment – doświadczenie Shapiro

space diagram – diagram czasoprzestrzenny

spacetime – czasoprzestrzeń

spacetime interval – przedział czasoprzestrzenny

special principle of relativity – szczególna zasada względności

special relativity – szczególna teoria względności (STW)

special theory of relativity – szczególna teoria względności (STW)

speed of light – szybkość światła

steady-state theory of the expanding universe – teoria stanu stacjonarnego rozszerzającego się wszechświata

## T

tachyons – tachiony

tests of general relativity – testy ogólnej teorii względności

tests of special relativity – testy szczególnej teorii względności

time dilation – dylatacja czasu

transverse mass – masa poprzeczna

Trouton-Noble experiment – doświadczenie Troutona-Noble'a

Trouton-Rankine experiment – doświadczenie Troutona-Rankine'a

twin paradoks – paradoks bliźniąt

## W

world line – linia świata 

## 13 PHYSICS OF SOLID BODY

## A

acceptor level – poziom akceptorowy

acceptor state – poziom akceptorowy

anisotropic liquid – ciekły kryształ

## B

band theory – pasmowy model ciała stałego

bandwidth – szerokość pasma energetycznego

biaxial crystals – kryształy dwuosiowe

Bragg's law – prawo Braggów

## C

carbon nanotubes – nanorurki węglowe

chip – układ scalony

conduction band – pasmo przewodnictwa

converse piezoelectricity – odwrotne zjawisko piezoelektryczne

crystal – kryształ

crystal imperfection – defekty sieci krystalicznej

crystal lattice – sieć krystaliczna

crystal lattice constant – stała sieci krystalicznej

crystal lattice knots – węzły sieci krystalicznej

crystallographic defects – defekty sieci krystalicznej

## D

donor level – poziom donorowy

donor state – poziom donorowy

## E

elastic limit – granica sprężystości

elasticity – sprężystość

electron hole – dziura elektronowa

electron vacancy – dziura elektronowa

energy band – pasmo energetyczne

energy gap – pasmo wzbronione, przerwa energetyczna

Esaki diode – dioda Esakiego

exciton – ekscyton

## F

forbidden band – pasmo wzbronione

fullerenes – fullereny

## G

graphene – grafen

## H

Hall generator – hallotron

hole – dziura elektronowa

Hooke's law – prawo Hooke'a

## I

impurity semiconductors – półprzewodniki domieszkowane

integrated circuit – układ scalony

intristic semiconductors – półprzewodniki samoistne

## L

lattice defects – defekty sieci krystalicznej

lattice plane – płaszczyzna sieciowa

limit of elasticity – granica sprężystości

limit of proportionality – granica proporcjonalności

liquid crystal – ciekły kryształ

## M

metalloids – półmetale

metals – metale

monocrystal – monokryształ

## O

optic axis – oś optyczna kryształu

## P

phonon – fonon

piezoelectric effect – zjawisko piezoelektryczne

piezomagnetic effect – zjawisko piezomagnetyczne

p-n junction – złącze p-n

pnp bipolar transistor – tranzystor bipolarny pnp

polycrystalline – polikryształ

positive hole – dziura elektronowa

## S

Schottky diode – dioda Schottky'ego

semiconductor diode – dioda półprzewodnikowa

semiconductors – półprzewodniki

semimetals – półmetale

single crystal – monokryształ

solid body – ciało stałe

solid-state physics – fizyka ciała stałego

stress – naprężenie

## T

tensile strength – granica wytrzymałości na rozciąganie

tension – naprężenie

tunnel diode – dioda tunelowa

## U

uniaxial crystals – kryształy jednoosiowe

## V

valency band – pasmo walencyjne

## Y

yield point – granica plastyczności

Young's modulus – moduł Younga

## Z

Zener diode – dioda Zenera

Zener effect – zjawisko Zenera 

## 14 UNIVERSAL CONSTANTS AND UNITS OF MEASUREMENT

## A

ampere – amper

atomic mass unit – jednostka masy atomowej

Avogadro constant – liczba Avogadra

Avogadro's number – liczba Avogadra

## B

barn – barn

becquerel – bekerel

bel – bel

Bohr magneton – magneton Bohra

Boltzmann's constant – stała Boltzmanna

## C

calorie – kaloria

candela – kandela

centimeter – centymetr

Compton wavelength – komptonowska długość fali

coulomb – kulomb

Coulomb's constant – stała Coulomba

curie – kiur

## D

deg – deg

dioptre – dioptria

dyne – dyna

## E

electric constant – przenikalność elektryczna próżni

electric permittivity of free space – przenikalność elektryczna próżni

electron mass – masa elektronu

electronvolt – elektronowolt

elementary charge – elementarny ładunek elektryczny

erg – erg

## F

farad – farad

Faraday's constant – stała Faradaya

fine-structure constant – stała struktury subtelnej

## G

gram – gram

gravitational constant – stała grawitacyjna

gray – grej

## H

henry – henr

hertz – herc

hour – godzina

## I

international system of units – układ SI

## J

joule – dżul

## K

kelvin – kelwin

kilogram – kilogram

kilowatt hour – kilowatogodzina

## L

light year – rok świetlny

liter – litr

Loschmidt constant – liczba Loschmidta

Loschmidt number – liczba Loschmidta

lumen – lumen

lux – luks

## M

magnetic constant – przenikalność magnetyczna próżni

magnetic permeability of free space – przenikalność magnetyczna próżni

meter – metr

metric prefix – przedrostki jednostek układu SI

minute – minuta

molar gas constant – stała gazowa

mole – mol

## N

natural units – układ jednostek naturalnych

neutron mass – masa neutronu

newton – niuton

Newtonian constant of gravitation – stała grawitacyjna

## O

oersted – ersted

ohm – om

## P

pascal – paskal

phon – fon

Planck charge – ładunek Plancka

Planck length – długość Plancka

Planck mass – masa Plancka

Planck temperature – temperatura Plancka

Planck time – czas Plancka

Planck's constant – stała Plancka

proton mass – masa protonu

## R

rad – rad

radian – radian

radiation absorbed dose – rad

Richardson's constant – stała Richardsona

Rydberg's constant – stała Rydberga

## S

second – sekunda

SI prefix – przedrostki jednostek układu SI

siemens – simens

sievert – siwert

speed of light in vacuum – szybkość światła w próżni

Stefan-Boltzmann constant – stała Stefana-Boltzmanna

steradian – steradian

## T

tesla – tesla

torr – tor

## U

unified mass unit – jednostka masy atomowej

universal constants – stałe uniwersalne

universal gas constant – stała gazowa

## V

var – war

volt – wolt

volt-ampere – woltoamper

## W

watt – wat

weber – weber

Wien displacement law constant – stała Wiena 

## 15 LANGUAGE AND METHODOLOGY OF PHYSICS

## A

action – działanie

additive value – wielkość addytywna

analysis of units – analiza jednostek

anisotropic – anizotropowy

anthropic principle – zasada antropiczna

## C

central – centralny

classical physics – fizyka klasyczna

continuous – ciągły

continuous medium – ośrodek ciągły

continuum – kontinuum (continuum)

correspondence principle – zasada odpowiedniości

covariant equation – wzór współzmienniczy względem danych transformacji

criteria of scientific truth – kryteria prawd naukowych

## D

determinism – determinizm

dimensional analysis – analiza jednostek

discontinuous – nieciągły (dyskretny)

## E

experimentum crucis – experimentum crucis

explicite – explicite

## F

feedback – sprzężenie zwrotne

fenomenological equation – relacja fenomenologiczna

field – pole

field equations – równania pola

frequency – częstotliwość

## G

Ginzburg's list – lista Ginzburga

global – globalny

## H

heuristic – heurystyczny

homogeneous – jednorodny

hypothesis – hipoteza

## I

implicite – implicite

indeterminism – indeterminizm

infinitesimal – infinitezymalny

invariant – niezmiennik (inwariant) danych transformacji

isotropic – izotropowy

## L

linear phenomena – zjawiska liniowe

local – lokalny

## M

macroscopic – makroskopowy

measuring error – błąd pomiarowy

mesoscopic – mezoskopowy

microscopic – mikroskopowy

model – model

motion equations – równania ruchu

multiplicative value – wielkość multiplikatywna

## N

Noether's theorem – twierdzenie Noether

nonlinear phenomena – zjawiska nieliniowe

nonstationary – niestacjonarny

## P

paradox – paradoks

phenomenological theory – teoria fenomenologiczna

physical law – prawo fizyczne

physical periodicals – czasopisma fizyczne

physics – fizyka

principle of least action – zasada najmniejszego działania

## Q

quantum physics – fizyka kwantowa

## R

relativistic – relatywistyczny

relativistic covariant equation – równanie relatywistycznie współzmiennicze

resonant – rezonansowy

## S

static – statyczny

stationary – stacjonarny

symmetry – symetria

## T

theory of everything – jednolita teoria pola

thought experiment – eksperyment myślowy

transient state – stan nieustalony

## U

unified field theory – jednolita teoria pola

## V

vacuum – próżnia

virtual – wirtualny

## W

wave-particle duality – dualizm falowo korpuskularny 

## 16 MATHEMATICAL MINIMUM

## A

angle – kąt płaski

angle coefficient of straight line – współczynnik kątowy prostej

asymptote – asymptota

## B

boundary conditions – warunki brzegowe (graniczne)

## C

Cartesian coordinate system – kartezjański układ współrzędnych

Cartesian coordinates – współrzędne kartezjańskie

conic – krzywe stożkowe

conic section – krzywe stożkowe

cross product – iloczyn wektorowy

cycloid – cykloida

## D

derivative – pochodna

differential operators – operatory różniczkowe

dot product – iloczyn skalarny

## E

ellipse – elipsa

exponential function – funkcja eksponencjalna

extreme value – ekstremum

## H

hyperbola – hiperbola

## I

infinity – nieskończoność

inflection point – punkt przegięcia

inflexion – punkt przegięcia

initial conditions – warunki początkowe

limiting conditions – warunki brzegowe (graniczne)

## M

maximum – maksimum

minimum – minimum

## O

order of magnitude – rząd wielkości

outer product – iloczyn wektorowy

## P

parabola – parabola

point of inflection – punkt przegięcia

## Q

quadratic mean – średnia kwadratowa

## R

rms (Root Mean Square) – średnia kwadratowa

## S

scalar – skalar

scalar multiplication – mnożenie wektora przez skalar

scalar product – iloczyn skalarny

significant figures – cyfry znaczące

singularity – osobliwość

solid angle – kąt bryłowy

## T

tangent – styczna

tensor of rank n – tensor n-tego rzędu

trigonometric functions – funkcje trygonometryczne

## V

vector – wektor

vector addition – dodawanie wektorów

vector product – iloczyn wektorowy

vector subtraction – odejmowanie wektorów 

# POLISH-ENGLISH

DICTIONARY

OF PHYSICAL TERMS

# ALPHABETIC PART

POLSKO-ANGIELSKI

SŁOWNIK

TERMINÓW FIZYCZNYCH

CZĘŚĆ ALFABETYCZNA 

## A

aberracja – aberration

aberracja chromatyczna – chromatic aberration

aberracja sferyczna – spherical aberration

absorbancja – absorbance

absorpcja światła – absorption

adhezja – adhesion

adiabata – adiabate

adsorpcja – adsorption

akcelerator – accelerator

aktywność optyczna – optical activity

aktywność źródła promieniotwórczego – activity, decay rate, disintegration rate

akustyczna oporność właściwa – acoustic resistivity

akustyka – acoustic

alikwoty – aliquots

amper – ampere

amperomierz – ammeter

amplituda drgań – vibration amplitude

amplituda fali – amplitude of the wave

analiza Fouriera – Fourier analysis

analiza jednostek – analysis of units, dimensional analysis

analizator – analyzer

aneroid – aneroid, barometer

anihilacja swobodna – free annihilation, free dematerialization

aniony – anions, negative ions

anizotropowy – anisotropic

anoda – anode, positive electrode

antena – aerial, antenna

antyatom – inverted atom

antycząstka – antiparticle

antyferromagnetyki – antiferromagnetic materials, antiferromagnets

antykatoda – anticathode

antymateria – antimatter

antyneutrino elektronowe – electron antineutrino

antyneutrino mionowe – muon antineutrino

antyneutrino taonowe – tau antineutrino

antyneutron – antineutron

antyproton – antiproton, negatiwe proton

aparat fotograficzny – photographic camera

aphelium – aphelion

apogeum – apogee

areometr – aerometer, densimeter

astygmatyzm – astigmatism

asymptota – asymptote

atom – atom

atom egzotyczny – exotic atom

atom mezonowy (mezoatom) – mesonic atom, mu-mesic atom, muonic atom

atomy znaczone – labelled atoms, tagged atoms

autoemisja – field emission

autotransformator – autotransformer

## B

bariera potencjału – barrier potential barrier, energy barrier, potential hill

bariony – baryons

barn – barn

barometr rtęciowy – mercury barometer

barwa – colour

barwa dźwięku – timbre, tone quality

barwa podstawowa – primary colour

barwa spektralna – spectral colour

bekerel – becquerel

bel – bel

betatron – betatron

bezczasowe równanie na drogę w ruchu jednostajnie zmiennym – time-free equation for path in uniformly accelerated motion

bezpiecznik topikowy – fuse

bezwładność – inertia

bezwładność oka – persistence of vision

bilans cieplny – heat balance, thermical balance

bimetal – bi-metal, duplex metal

bioluminescencja – bioluminescence

błąd pomiarowy – measuring error

błona półprzepuszczalna – semi-permeable membrane

bocznik – shunt

bodziec termodynamiczny – thermodynamic force

bomba atomowa – A-bomb, atomic bomb

bomba wodorowa – H-bomb, hydrogen bomb

bottomonium – bottomonium

bozon Higgsa – Higgs boson

bozony – bosons

bryła sztywna – solid body

butelka lejdejska – Leyden jar

## C

całkowita zdolność emisyjna – total radiant emitance

całkowite wewnętrzne odbicie – total internal reflection

całkowite wewnętrzne odbicie fal akustycznych – total internal reflection of sound waves

camera obscura – camera obscura, dark chamber

cechy dźwięku – sound features, sound qualities

centralny – central

centymetr – centimeter

cewka – coil, inductor

cewka indukcyjna Ruhmkorffa – Ruhmkorff induction coil

cewka Tesli – Tesla coil

charakterystyka prądowo-napięciowa – voltage-current characteristic

charmonium – charmonium

chemiluminescencja – chemiluminescence, chemoluminescence

chromodynamika kwantowa – quantum chromodynamics (QCD)

chwilowa oś obrotu – instantaneous axis

ciało doskonale białe – white body

ciało doskonale czarne – black body, complete radiator, full radiator, perfect radiator

ciało doskonale przezroczyste – transparent body

ciało stałe – solid body

ciągły – continuous

ciecz – liquid

ciecz doskonała – ideal liquid, perfect liquid

ciecz Fermiego – Fermi liquid

ciecz newtonowska – Newtonian liquid

ciecz przechłodzona – supercooled liquid

ciecz przegrzana – superheated liquid

ciekły kryształ – anisotropic liquid, liquid crystal

cień – shadow

ciepło – heat

ciepło molowe – molecular heat

ciepło molowe przy ustalonej objętości – molar specific heat at constant volume

ciepło molowe przy ustalonym ciśnieniu – molar specific heat at constant pressure

ciepło przemiany – heat of transition

ciepło właściwe – specific heat

ciężar ciała – weight

ciężar właściwy – specific gravity, weight density

ciężka woda – deuterium oxide, heavy water

ciśnienie – pressure

ciśnienie akustyczne – acoustic presure, sound presure

ciśnienie atmosferyczne – atmospheric pressure, barometric pressure

ciśnienie cząstkowe – partial pressure

ciśnienie dynamiczne – dynamic pressure, kinetic pressure, velocity pressure

ciśnienie hydrostatyczne – hydrostatic pressure

ciśnienie krytyczne – critical pressure

ciśnienie osmotyczne – osmotic pressure

ciśnienie parcjalne – partial pressure

ciśnienie pod zakrzywioną powierzchnią błony – pressure jump across a curved surface

ciśnienie promieniowania – radiation pressure

ciśnienie statyczne – static pressure

ciśnieniomierz – manometer, pressure gauge

cyfry znaczące – significant figures

cykl Carnota – Carnot cycle

cykl protonowo-protonowy – proton-proton chain, proton-proton cycle

cykl węglowy – Bethe (or Bethe-Weizsäcker) cycle, carbon-nitrogen-oxygen (or CNO) cycle

cykloida – cycloid

cyklotron – cyclotron

czarna dziura – black hole

czas – time

czas Plancka – Planck time

czas własny – proper time

czasopisma fizyczne – physical periodicals

czasoprzestrzeń – spacetime

cząstka alfa – α particle, alpha, alpha particle, alpha radiation, alpha ray

cząstka beta minus – ß- particle, beta minus particle, decay electron, disintegration electron

cząstka beta plus – beta plus particle

cząstka swobodna – free particle

cząstki dziwne – strange particles

cząstki elementarne – elementary particles, fundamental particles

cząstki fundamentalne – fundamental particles

częstotliwości drgań własnych – free vibration frequency, natural frequency

częstotliwość – frequency

częstotliwość cyklotronowa – cyclotron frequency

częstotliwość drgań – vibration frequency

częstotliwość fali – wave frequency

częstotliwość kątowa – angular frequency

człon kosmologiczny – cosmological term

czoło fali – wavefront

## D

dalekowzroczność – farsightedness, hypermetropia, hyperopia, longsightedness

datowanie promieniotwórcze – radioactive dating

dawka pochłonięta – absorbed dose, imparted specific energy

defekt masy – mass defect

defekty sieci krystalicznej – crystal imperfection, crystallographic defects, lattice defects

deg – deg

demon Maxwella – Maxwell's demon

detekcja – detection

detektor – detector, radiation detection instrument

determinizm – determinism

deuteron – deuteron, deuton

diafragma – diaphragm

diagram czasoprzestrzenny – space diagram

diagram Minkowskiego – Minkowski diagram

diamagnetyki – diamagnetic materials

diaskop – projection lantern, slide projector

dielektryk w polu elektrycznym – dielectric in electric field

dielektryki – dielectrics, nonconductors

dielektryki niepolarne – non-polar dielectrics

dielektryki polarne – polar dielectrics

dioda – diode

dioda Esakiego – Esaki diode

dioda lampowa – two-electrode tube

dioda półprzewodnikowa – semiconductor diode

dioda Schottky'ego – Schottky diode

dioda tunelowa – tunnel diode

dioda Zenera – Zener diode

dioptria – dioptre

dipol elektryczny – electric dipole

dławik – choke, choking coil

długość fali – wavelength

długość Plancka – Planck length

dodawanie wektorów – vector addition

domeny ferromagnetyczne – ferromagnetic domains

doświadczenie Davissona-Germera – Davisson-Germer experiment

doświadczenie Eötvösa – Eötvös experiment

doświadczenie Fizeau – Fizeau experiment

doświadczenie Ivesa-Stilwella – Ives-Stilwell experiment

doświadczenie Kennedy'ego-Thorndike'a –Kennedy-Thorndike experiment

doświadczenie Lodge'a – Lodge experiment

doświadczenie Michelsona-Morleya – Michelson-Morley experiment

doświadczenie Pounda-Rebki – Pound-Rebka experiment

doświadczenie Rayleigha-Brace'a – Rayleigh-Brace experiment

doświadczenie Shapiro – Shapiro experiment

doświadczenie Sterna-Gerlacha – Stern-Gerlach experiment

doświadczenie Torricellego – Torricelli experiment

doświadczenie Troutona-Noble'a – Trouton-Noble experiment

doświadczenie Troutona-Rankine'a – Trouton-Rankine experiment

dozymetr – dose meter, dosimeter

dozymetria – dosimetry

drgania tłumione (gasnące) – damped vibrations

drgania własne (swobodne) – free vibrations

drgania wymuszone – forced vibrations

droga – path

droga optyczna – optical path length

druga prędkość kosmiczna – escape velocity, second cosmic velocity

druga zasada dynamiki – Newtons's second law of motion, second principle of dynamics

druga zasada dynamiki ruchu obrotowego – second law of dynamic of rotary motion

druga zasada termodynamiki – second law of thermodynamics

drugie prawo Keplera – second Kepler's law

dualizm falowo korpuskularny – wave-particle duality

dudnienia – beats

dyfrakcja elektronów – electron diffraction

dyfrakcja neutronów – neutron diffraction

dyfrakcja promieniowania rentgenowskiego – X-ray diffraction

dyfrakcja światła – diffraction of light

dyfuzja – diffusion

dylatacja – dilatation

dylatacja czasu – time dilation

dylatometr – dilatometer

dyna – dyne

dynamo – hub dynamo

dynamometr – dynamometer

dysocjacja elektrolityczna – electrolytic dissociation

dyspersja – dispersion

dystorsja – distortion

działanie – action

działanie na odległość – action at a distance

działo elektronowe – electron gun

dziura elektronowa – electron hole, electron vacancy, hole, positive hole

dziwność – strangeness

dzwonek elektryczny – electric bell

dźwięk – sound

dźwignia dwustronna – first-class lever, first-order lever

dźwignia jednostronna – second-class lever, second-order lever

dżul – joule

## E

efekt Augera – Auger effect

efekt Casimira – Casimir effect

efekt cieplarniany – greenhouse effect

efekt Magnusa – Magnus effect

efekt Meissnera-Ochsenfelda – Meissner-Ochsenfeld effect

efekt Poyntinga-Robertsona – Poynting-Robertson effect

efekt stroboskopowy – stroboscopic effect

efekt tunelowy – tunnel effect

ekranowanie elektrostatyczne – screening, shielding

ekscyton – exciton

eksperyment myślowy – thought experiment

ekstremum – extreme value

ekstynkcja – extinction

elektrety – electrects

elektroda – electrode

elektrodynamika kwantowa – quantum electro dynamics, QED

elektrofor – electrophore

elektroforeza – electrophoresis

elektrolity – electrolytes

elektroliza – electrolysis

elektroluminescencja – electroluminescence

elektromagnes – electromagnet

elektromagnetyzm – electromagnetism

elektrometr Brauna – Braun's electrometer

elektron – electron, negaton, negatron

elektronowolt – electronvolt

elektronowy rezonans paramagnetyczny – electron paramagnetic resonance, EPR

elektroskop – electroscope

elektrostrykcja – electrostriction

elektryczność – electricity

element płynu – fluid element

elementarny ładunek elektryczny – elementary charge

elipsa – ellipse

emisja polowa – field emission

emisja stymulowana – stimulated emision

emisja wymuszona – stimulated emision

energia – energy

energia całkowita w ruchu drgającym – total energy of harmonic motion

energia Fermiego – Fermi energy

energia jonizacji – ionization energy

energia kinetyczna – kinetic energy

energia kinetyczna w ruchu drgającym – kinetic energy of harmonic motion

energia kinetyczna w ruchu obrotowo-postępowym – kinetic energy of rotary-translatory motion

energia kinetyczna w ruchu obrotowym – kinetic energy of rotary motion

energia kinetyczna w ruchu postępowym – kinetic energy of translatory motion

energia mechaniczna – total energy

energia pola elektrycznego w kondensatorze – energy stored in a capacitor

energia potencjalna – potential energy

energia potencjalna – potential energy

energia potencjalna dwóch punktowych ładunków elektrycznych – potential energy of two point charges

energia potencjalna w ruchu drgającym – potential energy of harmonic motion

energia spoczynkowa – rest energy

energia swobodna Helmholtza – Helmholtz free energy

energia wewnętrzna – inner energy, internal energy

energia wiązania – binding energy, bond energy, heat of formation, nuclear binding energy, nuclear heat of formation

entropia – entropy

epidiaskop – epidiascope

episkop – episcope

erg – erg

ersted – oersted

eter – aether

experimentum crucis – experimentum crucis

explicite – explicite

## F

fala kulista – spherical waves

fala mechaniczna – mechanical wave

fala nośna – carier wave

fala płaska – plane wave, two-dimensional wave

fala podłużna – longitudinal wave

fala poprzeczna – transverse wave

fala stojąca – standing wave, stationary wave

fala uderzeniowa – shock wave

fale akustyczne (dźwięk) – sonic waves, sound waves

fale de Broglie'a – de Broglie waves, matter waves

fale elektromagnetyczne – electromagnetic waves

fale grawitacyjne – gravitational waves

fale radiowe – radio waves

falowód akustyczny – acoustic wave-guide

farad – farad

faza (termodynamiczna) – phase

faza drgań – vibration phase

faza fali – phase of wave

fermiony – fermions, Fermi-particles

ferrimagnetyki – ferrimagnetic materials

ferroelektryki – ferroelectric substances

ferromagnetyki – ferromagnetic materials

ferromagnetyki miękkie – soft ferromagnetic materials

ferromagnetyki twarde – hard ferromagnetic materials

ferryty – ferrites

figury Chladniego – Chladni figures

figury Lissajous – Lissajous figures

filtry optyczne – optical filters

fizyka – physics

fizyka ciała stałego – solid-state physics

fizyka cząstek elementarnych – elementary particle physics

fizyka jądrowa – nuclear physics

fizyka klasyczna – classical physics

fizyka kwantowa – quantum physics

fluktuacje – fluctuations

fluorescencja – fluorescence

fon – phon

fonon – phonon

fosforescencja – phosphorescence

fotodioda – photodiode

fotokomórka – photocell, photoelectric cell

fotoluminescencja – photoluminescence

fotometr – photometer

fotometria – photometry

foton – photon

fotopowielacz – photomultiplier

fullereny - fullerenes

funkcja dyssypacji – dissipation function

funkcja eksponencjalna – exponential function

funkcja falowa – wave function, wavefunction

funkcje trygonometryczne – trigonometric functions

## G

galaktyka – galaxy

galwanometr – galvanometer

gałąź – branch

gaz – gas

gaz doskonały – ideal gas, perfect gas

gaz elektronowy – electron gas

gaz Fermiego – Fermi gas

generacja – generation

generator Van de Graaffa – Van de Graaff generator

gęstość – density, mass density

gęstość energii pola elektromagnetycznego – energy density of electromagnetic field

gęstość energii pola elektrycznego – energy density of electric field

gęstość energii pola magnetycznego – energy density of magnetic field

gęstość krytyczna – critical density

gęstość liniowa ładunku elektrycznego – linear charge density

gęstość objętościowa ładunku elektrycznego – volume charge density

gęstość pędu pola elektromagnetycznego – momentum density of electromagnetic field

gęstość powierzchniowa ładunku elektrycznego – surface charge density

gęstość prądu – current density

globalny – global

gluony – gluons

głębia ostrości – depth of field

głośnik – loudspeaker

głośność dźwięku – loudnes, volume

główna liczba kwantowa – main quantum number, principal quantum number, total quantum number

godzina – hour

grafen – graphene

gram – gram

gramoatom – gram-atom

gramocząsteczka – gram molecular weight, gram-molecule

granica krótkofalowa ciągłego widma promieniowania rentgenowskiego – short wavelength limit of the continuous X-ray spectrum

granica plastyczności – yield point

granica proporcjonalności – limit of proportionality

granica sprężystości – elastic limit, limit of elasticity

granica wytrzymałości na rozciąganie – tensile strength

graser – graser, Gamma-Ray Amplification by Stimulated Emission of Radiation

grawitacja – gravitation

grawitacja kwantowa – quantum gravity

grawitacyjna dyfrakcja – gravitational diffraction

grawitacyjna dylatacja czasu – gravitational time dilation

grawitacyjna kontrakcja odległości – gravitational length contraction

grawitacyjne przesunięcie ku czerwieni – gravitational red shift

grawitacyjne zapadanie – gravitational collapse

grawiton – graviton

grej – gray

gromada – cluster

grubość warstwy połowiącej – half-thickness

gwiazdy – stars

gwiazdy podwójne – double stars

## H

hadrony – hadrons

hallotron – Hall generator

halo – halo

hel I – helium I

hel II – helium II

henr – henry

herc – hertz

heurystyczny – heuristic

higrometr – hygrometer

hiperbola – hyperbola

hiperdźwięki – hypersound

hiperjądra – hypernuclei

hiperładunek – hypercharge

hiperony – hyperons

hipoteza – hypothesis

histereza dielektryczna – dielectric hysteresis

histereza magnetyczna – magnetic hysteresis

hodograf – hodograph

holografia – holography

horyzont zdarzeń – event horizon

hydromechanika – hydromechanics

## I

igła magnetyczna – magnetised pointer

iloczyn skalarny – dot product, scalar product

iloczyn wektorowy – cross product, outer product, vector product

implicite – implicite

indeterminizm – indeterminism

indukcja elektromagnetyczna – electromagnetic induction

indukcja elektrostatyczna – electrostatic induction

indukcja elektryczna – electric displacement, electric induction

indukcja magnetyczna – magnetic field density, magnetic flux density, magnetic induction

indukcja wzajemna – mutual induction

indukcyjność – inductance

induktancja – inductive reactance

induktor Ruhmkorffa – Ruhmkorff induction coil

inercja – inertia

inercjalny układ odniesienia – inertial frame, inertial reference system

infinitezymalny – infinitesimal

inflacja – inflation, cosmic inflation

infradźwięki – infrasound

interferencja fal akustycznych – interference of acoustic waves

interferencja fal świetlnych – wave interference

interferencja promieniowania rentgenowskiego – X-ray interference

interferometr – interference comparator, interferometer

izobara – isobar, isobaric line

izobary – isobars, mass chains

izochora – isochore, isochoric line

izomery – isomers

izospin (spin izotopowy) – isobaric spin, isospin, isotopic spin

izoterma – isotherm, isothermal line

izoterma krytyczna – critical isotherm

izotermy gazu rzeczywistego – isotherms of a real gas

izotony – isotones

izotopy – isotopes

izotropowy – isotropic

## J

jądra radioaktywne (promieniotwórcze) – radioactive nuclei

jądro atomowe – atomic nucleus, nucleus

jądrowy rezonans magnetyczny – nuclear magnetic resonance, NMR

jednolita teoria pola – theory of everything, unified field theory

jednorodne pole elektryczne – homogeneous electric field

jednorodne pole grawitacyjne – homogeneous gravitational field

jednorodne pole magnetyczne – homogeneous magnetic field

jednorodny – homogeneous

jednostka masy atomowej – atomic mass unit, unified mass unit

jon – ion

jonizacja gazu – gaseous ionization

## K

kabel koncentryczny – coaxial cable, concentric cable

kaloria – calorie

kalorymetr – calorimeter

kamerton – tuning fork

kandela – candela

kapacytancja – capacitance

kapilara – capillary

kartezjański układ współrzędnych – Cartesian coordinate system

kationy – cations, positive ions

katoda – cathode, negative electrode

kawitacja – cavitation

kąt Brewstera – Brewster's angle, polarization angle

kąt bryłowy – solid angle

kąt graniczny – critical angle

kąt łamiący pryzmatu – prism apex angle

kąt najmniejszego odchylenia – angle of minimum deviation

kąt odbicia – angle of reflection

kąt odchylenia – angle of deviation

kąt padania – angle of incidence

kąt płaski – angle

kąt ugięcia – angle of diffraction, diffraction angle

kąt widzenia – angle of view, sight angle

kąt załamania – angle of refraction

kąt zwilżania (brzegowy) – angle of capillarity, angle of contact, boundary angle, rim angle

kelwin – kelvin

kilogram – kilogram

kilowatogodzina – kilowatt hour

kiur – curie

klatka Faradaya – Faraday cage, Faraday shield

koercja – coercive force

kohezja – cohesion

kolider (zderzacz) – collider

kolimator – collimator

kolorymetr – colorimeter

koma – coma (aberration)

komora bezechowa – anechoic chamber, anechoic room

komora iskrowa – spark chamber

komora pęcherzykowa – bubble (ionization) chamber

komora Wilsona – Wilson cloud chamber

kompas – compass

kompensacyjna metoda pomiaru siły elektromotorycznej – compensation measurement of electromotive force

komptonowska długość fali – Compton wavelength

komutator – commutator

koncentracja cząsteczek – molecule concentration

kondensat Bosego-Einsteina – Bose-Einstein condensate

kondensator płaski – plate capacitor

kondensor – condensor

konduktancja – electric conduction

konduktywność – electrical conductivity, specific conductance

konstrukcja obrazu dawanego przez soczewkę – image formation by lens

konstrukcja obrazu dawanego przez zwierciadło płaskie – image formation by plane mirror

konstrukcja obrazu dawanego przez zwierciadło sferyczne – image formation by spherical mirror

kontinuum (continuum) – continuum

kontrakcja długości – length contraction

kontrolowana synteza jądrowa – controlled fusion, controlled thermo nuclear synthesis

konwekcja – convection

konwersja wewnętrzna – internal conversion

kosmiczne promieniowanie tła – cosmic microwave background radiation

kosmologia relatywistyczna – relativistic cosmology

kot Schrödingera – Schrödinger's cat

kreacja pary cząstka-antycząstka – pair creation, pair production

kriofor – cryophore

kriostat – cryostat

krótkowzroczność – myopia, nearsighted, shortsighted

krystalizacja – crystallisation

kryształ – crystal

kryształy dwuosiowe – biaxial crystals

kryształy jednoosiowe – uniaxial crystals

kryteria prawd naukowych – criteria of scientific truth

kryterium Rayleigha – Rayleigh criterion

krytyczna gęstość wszechświata – critical density of the universe

krzepnięcie – solidification

krzywa balistyczna – ballistic curve

krzywe izofoniczne – isophonic contour

krzywe stożkowe – conic, conic section

krzywizna pola obrazu – image field curvature

kulomb – coulomb

kwadrupol – quadrupole

kwant – quantum

kwarki – quarks

kwarkonium – quarkonium

## L

lampa oscyloskopowa – Braun tube, cathode ray tube

lampa rentgenowska – Roentgen tube, X-ray tube

lampy elektronowe – electron tubes

laser – laser, Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation

lepkość – viscosity

leptony – leptons

liczba atomowa – atomic number, Moseley number, proton number

liczba Avogadra – Avogadro constant, Avogadro's number

liczba barionowa – baryon number

liczba falowa – wave number

liczba Loschmidta – Loschmidt constant; Loschmidt number

liczba Macha – Mach number

liczba masowa – mass number, nucleon number

liczba Reynoldsa – Reynolds number

liczba stopni swobody – number of degrees of freedom

liczby kwantowe elektronu – electron quantum numbers

liczby leptonowe – lepton numbers

liczby magiczne – magic numbers

licznik Geigera-Müllera – Geiger-Müller counter, Geiger-Müller counter tube, Geiger-Müller detector, GM counter, GM counter tube, GM detector

licznik scyntylacyjny – scintillation counter

liczność materii – amount of substance

linia geodezyjna – geodesic line

linia świata – world line

linia widmowa – spectral lines

linie Fraunhofera – Fraunhofer lines

linie sił pola elektrycznego – lines of electric force

linie sił pola grawitacyjnego – lines of gravitational force

linie sił pola magnetycznego – lines of magnetic force

lista Ginzburga – Ginzburg's list

litr – liter

lokalny – local

lornetka – binoculars, binocular telescopes

luks – lux

lumen – lumen

luminescencja – luminescence

luminofor – luminophore

luneta – monocular, telescope

lupa – magnifying glass, reading glass

## Ł

ładunek elektryczny – electric charge

ładunek kolorowy (kolor) – colour charge, colour

ładunek Plancka – Planck charge

ładunek właściwy – charge/mass ratio

ława optyczna – optical bench

## M

magnes trwały – permanent magnet

magnesy neodymowe – neodymium magnet

magnetofon – magnetophone, tape recorder

magneton Bohra – Bohr magneton

magnetostrykcja – magnetostriction

magnetowid – video tape recorder

magnetyczna liczba kwantowa – magnetic quantum number

magnetyki – magnetic materials

magnetyzm – magnetism

makroskopowy – macroscopic

maksimum – maximum

maksymalna wartość siły naciągającej nić wahadła – maximum value of force acting on a pendulum

maksymalny rząd ugięcia – maximum diffraction order

manometr metalowy – manometer, pressure gauge

masa – mass

masa atomowa względna – atomic mass

masa bezwładna – inertial mass

masa cząsteczkowa względna – molecular mass

masa elektronu – electron mass

masa grawitacyjna – gravitational mass

masa inercyjna – inertial mass

masa krytyczna – critical mass, critical size, critical volume

masa molowa – molar mass

masa neutronu – neutron mass

masa Plancka – Planck mass

masa podłużna – longitudinal mass

masa poprzeczna – transverse mass

masa pozorna – apparent mass

masa protonu – proton mass

masa relatywistyczna – relativistic mass

masa spoczynkowa – rest mass

masa zredukowana – reduced mass

maser – maser, Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation

maszyna elektrostatyczna – electrostatic generator

maszyny proste – simple machines

materiały magnetyczne – magnetic materials

mechanika klasyczna – classical mechanics

mechanika kwantowa – quantum mechanics

mechanika relatywistyczna – relativistic mechanics

menisk wklęsły – concave meniscus

menisk wypukły – convex meniscus

metale – metals

metal w polu elektrycznym – metal in electric field

metr – meter

metryka – metric

mezonium – mesonic atom, mu-mesonic atom, muonic atom

mezony – mesons

mezoskopowy – mesoscopic

mieszane połączenie kondensatorów – mixed connection of capacitors

mieszane połączenie oporników – mixed connection of resistors

mieszane połączenie źródeł napięcia – mixed connection of voltage sources

mikrofale – microwaves

mikrofon – microphone

mikroskop elektronowy – electron microscope

mikroskop optyczny – optical microscope

mikroskop polowy – field emission microscope

mikroskopowy – microscopic

minimum – minimum

minuta – minute

mion – muon

młynek Franklina – Franklin mill

mnożenie wektora przez skalar – scalar multiplication

moc – power

moc bierna prądu zmiennego – reactive power

moc czynna prądu zmiennego – active power, real power

moc pozorna prądu zmiennego – apparent power

moc prądu stałego – electric power

moc skuteczna prądu zmiennego – active power, real power

model – model

model atomu wodoru Bohra – Bohr model of the atom

model standardowy – standard model

modele jądrowe – models of nucleus

moderator neutronów – moderator, neutron moderator

moduł sprężystości objętościowej – coefficient of volume elasticity, modulus of volume elasticity

moduł Younga – Young's modulus

mol – mole

moment bezwładności – moment of inertia

moment dipolowy – dipole moment

moment magnetyczny – magnetic moment

moment pary sił działających na ramkę z prądem w polu magnetycznym – moment of forces acting on a frame with current in magnetic field

moment pędu (kręt) – angular momentum, moment of momentum

moment siły (moment obrotowy) – moment of force

monokryształ – monocrystal, single crystal

mostek Wheatstone'a – Wheatstone bridge

mostkowe połączenie kondensatorów – bridge connection of capacitors

mostkowe połączenie oporników – bridge connection of resistors

## N

naczynia połączone – communicating vessels, conected vessels

naczynie Dewara – Dewar flask, vacuum flask

nadfiolet – ultraviolet radiation

nadpłynność (nadciekłość) – superfluidity

nadprzewodnictwo – superconductivity

nadprzewodniki wysokotemperaturowe – high-temperature superconductors

naładowane ostrze metalowe – charged metal blade

namagnesowanie – magnetization

nanorurki węglowe – carbon nanotubes

napęd odrzutowy – jet propulsion

napięcie chwilowe prądu zmiennego – instantaneous alternating voltage

napięcie elektryczne – voltage

napięcie kontaktowe – contact potential difference

napięcie maksymalne prądu zmiennego – maximum alternating voltage

napięcie powierzchniowe – surface tension

napięcie skuteczne prądu zmiennego – effective alternating voltage

naprężenie – tension, stress

nasycenie magnetyczne – magnetic saturation

natężenie chwilowe prądu zmiennego – instantaneous alternating current intensity

natężenie dźwięku – sound intensity, volume

natężenie maksymalne prądu zmiennego – maximum alternating current intensity

natężenie oświetlenia – illuminance

natężenie pola elektrycznego – electric field intensity

natężenie pola grawitacyjnego – gravitational field strength

natężenie pola magnetycznego – magnetic field intensity, magnetic field strength

natężenie prądu – current intensity

natężenie skuteczne prądu zmiennego – effective alternating current intensity

natężenie światła – light intensity

neutrino elektronowe – electron neutrino

neutrino mionowe – muon neutrino

neutrino taonowe – tau neutrino

neutron – neutron

nieciągły (dyskretny) – discontinuous

nieinercjalny układ odniesienia – noninertial reference system

nieskończoność – infinity

niestacjonarny – nonstationary

nieważkość – weightlessness, zero gravity

niezmiennik (inwariant) danych transformacji – invariant

niuton – newton

noniusz – nonius

nośniki oddziaływań – force carrier particles, force-carrying particles

nośniki prądu – current carrier

nukleony – nuclear particles, nucleons

nukleosynteza – nucleosynthesis

nuklid – nuclide

nurek Kartezjusza – Cartesian devil, Cartesian diver

nutacja – nutation

## O

obiektyw – objective, lens

obraz odwrócony – inverted image

obraz pomniejszony – reduced image

obraz powiększony – enlarged image, magnified image

obraz pozorny – virtual image

obraz prosty – upright image

obraz rzeczywisty – real image, true image

obwód drgający LC – LC circuit, oscillating circuit

obwód jednooczkowy bez źródła – single loop circuit without voltage source

obwód jednooczkowy z jednym źródłem – single loop circuit with single voltage source

obwód szeregowy RLC – RLC series circuit

oczko – loop

odbicie fal akustycznych – reflection of sound

odbicie światła – reflection

oddziaływania elektromagnetyczne – electromagnetic interaction

oddziaływania grawitacyjne – gravitational interaction

oddziaływania silne – strong interactions

oddziaływania słabe – weak interactions

oddziaływanie między dwoma równoległymi przewodnikami z prądem – interaction between two parallel current-carrying conductors

odejmowanie wektorów – vector subtraction

odległość dobrego widzenia – closest distance of distinct vision

odśrodkowa siła bezwładności – fictitious centrifugal force

odwrotne zjawisko piezoelektryczne – converse piezoelectricity

odwrotny cykl Carnota – reverse Carnot cycle

ognisko soczewki – focal point, focus

ognisko zwierciadła sferycznego – focal point of spherical mirror, focus of spherical mirror

ogniskowa soczewki – focal length

ogniskowa zwierciadła sferycznego – focal length of spherical mirror

ogólna teoria względności (OTW) – general relativity

ogólna zasada względności – general principle of relativity

okres drgań – vibration period

okres drgań wahadła fizycznego – period of oscillation of the physical pendulum

okres drgań wahadła matematycznego – period of oscillation of the mathematical pendulum

okres połowicznego rozpadu (zaniku) – half-life, half-period, half-time, half value time

okular – eyepiece, ocular lens

okulary – glasses

om – ohm

omomierz – ohmmeter

operatory różniczkowe – differential operators

opornik – resistor

opór aerodynamiczny – aerodynamic drag, aerodynamic resistance, drag

opór bierny – reactance

opór czynny – electrical resistance, resistance

opór elektryczny – electric resistance

opór elektryczny właściwy – resistivity, specific resistance

opór indukcyjny – inductive reactance

opór omowy – electrical resistance, resistance

opór pojemnościowy – capacitive reactance

opór pozorny – impedance

opór wewnętrzny – internal resistance

opór zastępczy – equivalent resistance

optyka – optics

orbita – orbit

orbita geostacjonarna – stationary orbit

orbital – orbital

orbitalna liczba kwantowa – azimuthal quantum number, orbital quantum number

orbitalny moment magnetyczny elektronu – orbital magnetic momentum of electron

orbitalny moment pędu – orbital momentum

oscylacje neutrin – neutrino oscillations

oscylator harmoniczny – harmonic oscillator

oscyloskop – oscilloscope

osmoza – osmosis

osobliwość – singularity

oś obrotu – axis of rotation

oś optyczna – optical axis

oś optyczna kryształu – optic axis

ośrodek ciągły – continuous medium

oświetlenie – illuminance

## P

para – steam, vapour

para nasycona – saturated steam, saturated vapour

para nienasycona – non-saturated steam, non-saturated vapour

para przesycona – super saturated steam

para sił – couple of forces

parabola – parabola

paradoks – paradox

paradoks aerodynamiczny – aerodynamic paradox

paradoks bliźniąt – twin paradoks

paradoks grawitacyjny – gravitational paradox

paradoks hydrodynamiczny – hydrodynamic paradox

paradoks hydrostatyczny – hydrostatic paradox

paradoks Olbersa – Olbers' paradox

paradoks satelitarny – satellite paradox

paradoks zegarów – clock paradox

paralaksa – parallax

paramagnetyki – paramagnetic materials

parametry prądu zmiennego – parameters of alternating current

parametry stanu – state parameters

parametry stanu gazu – gas state parameters

parcie – thrust

parowanie – evaporation, vaporisation

parzystość – evenness, parity

paskal – pascal

pasmo energetyczne – energy band

pasmo przewodnictwa – conduction band

pasmo walencyjne – valency band

pasmo wzbronione – energy gap, forbidden band

pasmowy model ciała stałego – band theory

pasy radiacyjne Van Allena – Van Allen radiation belts

perpetuum mobile drugiego rodzaju – perpetual motion machine of the second kind

perpetuum mobile pierwszego rodzaju – perpetual motion machine of the first kind

perygeum – perigee

peryhelium – perihelion

peryskop – periscope

pęd – momentum

pętla histerezy dielektrycznej – dielectric hysteresis loop

pętla histerezy magnetycznej – magnetic hysteresis loop

pierścienie Newtona – Newton rings

pierwiastki promieniotwórcze – radioelements

pierwsza prędkość kosmiczna – first cosmic velocity, orbital velocity, orbital speed

pierwsza zasada dynamiki – first principle of dynamics, Newtons's first law of motion

pierwsza zasada termodynamiki – first law of thermodynamics

pierwsze prawo Keplera – first Kepler's law

piękno – bottomness (also formerly called beauty)

pion – the perpendicular

piorun – thunderbolt, lightning

piorunochron – lightning arrester

plazma – plasma

plazma kwarkowo-gluonowa – quark-gluon plasma (QGP)

płaszczyzna polaryzacji – polarization plane

płaszczyzna sieciowa – lattice plane

płyny – fluids

płytka płasko-równoległa – optical flat

płytki Mie – Mie plates, proof plane

pływanie ciał – swimming of bodies

pochodna – derivative

podatność magnetyczna – magnetic susceptibility

podczerwień – infrared radiation, IR

podstawowe założenia ogólnej teorii względności – basic assumptions of general relativity

podstawowe założenia szczególnej teorii względności – basic assumptions of special relativity

podwójna warstwa elektryczna – electrical double layer

podwójne załamanie światła – birefringence, double refraction

pojemność cieplna – heat capacity

pojemność elektryczna – electric capacitance

pojemność zastępcza – equivalent capacitance

polarymetr – polarimeter

polaryzacja dielektryka – dielectric polarization

polaryzacja światła – polarization of light

polaryzacja światła przez odbicie od powierzchni dielektryka – polarization by reflection

polaryzacja światła przy podwójnym załamaniu – polarization by double refraction

polaryzator – polarizer

pole – field

pole bezwirowe – irrotational field

pole elektromagnetyczne – electromagnetic field

pole elektrostatyczne – electrostatic field

pole elektryczne – electric field

pole grawitacyjne – gravitational field

pole magnetyczne – magnetic field

pole magnetyczne Ziemi – earth's magnetic field, terrestrial magnetic field

pole magnetyczne zwoju kołowego z prądem – magnetic field of a scroll with current

pole potencjalne – irrotational field, potential field

polikryształ – polycrystalline

połączenie oporników w gwiazdę – star connection, Y-connection

połączenie oporników w trójkąt – delta connection

położenie równowagi – vibration centre

pompka wodna – water aspirator

popęd siły – impulse of force

posobnik – multiplier

potencjał chemiczny – chemical potential

potencjał elektrochemiczny – electrochemical potential

potencjał pola elektrycznego (potencjał elektryczny) – electric potential

potencjał pola grawitacyjnego – potential of gravitational field

potencjały termodynamiczne – thermodynamical potentials

potencjometr – potentiometer

potrójny proces alfa – triple alpha process

powab – charm

powierzchnie ekwipotencjalne – equipotential surfaces

powiększenie kątowe – angular magnification

powiększenie liniowe – linear magnification, transverse magnification

powłoka elektronowa – electron shell

poziom – horizon

poziom akceptorowy – acceptor level, acceptor state

poziom donorowy – donor level, donor state

poziom energetyczny – energy level

poziom natężenia dźwięku – intensity level

pozostałość magnetyczna – remanence, residual magnetization

pozytron – antielectron, positive electron, positon, positron

pozytronium – positronium

półmetale – metalloids, semimetals

półprzewodniki – semiconductors

półprzewodniki domieszkowane – impurity semiconductors

półprzewodniki samoistne – intristic semiconductors

praca – work

praca objętościowa – pressure-volume work

praca w polu elektrycznym – work in electrical field

praca w polu grawitacyjnym – work in gravitational field

praca w przemianie adiabatycznej – work in adiabatic process

praca w przemianie izobarycznej – work in isobaric process

praca w przemianie izotermicznej – work in isothermal process

praca wyjścia – work function

prasa hydrauliczna – hydraulic press

prawa elektrolizy Faradaya – Faraday's laws of electrolysis

prawa Kirchhoffa – Kirchhoff's circuit laws

prawda – topness (also formerly called truth)

prawo Ampère'a – Ampère's law

prawo Archimedesa – Archimedes' principle

prawo Beera-Lamberta-Bouguera – Beer-Lambert-Bouguer law

prawo Biota-Savarta – Biot-Savart law

prawo Boyle'a-Mariotte'a – Boyle-Mariotte law

prawo Braggów – Bragg's law

prawo Brewstera – Brewster's law

prawo Charlesa – Charles's law

prawo Coulomba – Coulomb's law

prawo Daltona – Dalton's law

prawo Dulonga-Petita – Dulong-Petit law

prawo działania mas – mass action law

prawo Ficka – Fick's law of diffusion

prawo fizyczne – physical law

prawo Fouriera – Fourier's law of conduction

prawo Gaussa – Gauss law

prawo Gaussa – Gauss' law

prawo Gay-Lussaca – Gay-Lussac's law

prawo Henry'ego – Henry's law

prawo Hooke'a – Hooke's law

prawo Hubble'a – Hubble's law

prawo indukcji elektromagnetycznej Faradaya – Faraday's law of electromagnetic induction

prawo Joule'a-Lenza – Joule-Lenz law

prawo Kirchhoffa – Kirchhoff's law of thermal radiation

prawo Malusa – Malus' law

prawo Moseleya – Moseley's law

prawo Ohma – Ohm's law

prawo Ohma w postaci lokalnej – Ohm's local law

prawo Pascala – Pascal's law, theorem on isotropy of pressure

prawo pochłaniania promieniowania rentgenowskiego – X-ray absorption law

prawo Poiseuille'a – Poiseuille's law

prawo powszechnego ciążenia – law of universal gravitation

prawo promieniowania Plancka – Planck's law of black body radiation

prawo przesunięć Wiena – Wien displacement law

prawo Raoulta – Raoult's law

prawo Rayleigha – Rayleigh law

prawo rozpadu promieniotwórczego – exponential decay, law of radioactive decay

prawo Snelliusa – Snell's law

prawo Stefana-Boltzmanna – Stefan-Boltzmann law

prawo Stokesa – Stokes rule, Stokes shift

prawo Stokesa (hydrodynamika) – Stokes' law (hydromechanics)

prawo van't Hoffa – van't Hoff's law

prawo Wawiłowa – Vavilov law, Vavilov rule

prawo Webera-Fechnera – Weber-Fechner's law

prawo Wiedemanna-Franza – Wiedemann-Franz law

prąd elektryczny – electric current

prąd indukcyjny – induction current

prąd przesunięcia – displacement current

prąd sinusoidalnie zmienny – alternating current, variable current

prąd stały – direct current

prądnica – electrical generator

prądy wirowe – eddy currents

prążki dyfrakcyjne – striae

precesja (ruch precesyjny) – precession

precesja Larmora – Larmor precession

prędkość chwilowa – instantaneous velocity

prędkość chwilowa w ruchu drgającym – instantaneous velocity of harmonic motion

prędkość fali – wave velocity

prędkość fazowa – phase velocity

prędkość grupowa – group velocity

prędkość kątowa – angular velocity

prędkość liniowa – linear velocity

prędkość maksymalna w ruchu drgającym – maximum velocity of harmonic motion

prędkość polowa – field velocity

prędkość średnia – average velocity

prędkość ucieczki – escape velocity

problem horyzontu – horizon problem

problem płaskości – flatness problem

proces adiabatyczny – adiabatic process

proces egzotermiczny – exothermic process

proces endotermiczny – endothermic process

proces izobaryczny – isobaric process

proces izochoryczny – isochoric process

proces izotermiczny – isothermal process

procesy nieodwracalne – irreversible processes

procesy odwracalne – reversible processes

procesy termodynamicznie sprzężone – thermodynamically coupled processes

produkcja entropii – entropy production

projekt Manhattan – Manhattan Project

promieniotwórczość – nuclear disintegration, nuclear radiation, radioactive decay, radioactivity

promieniowanie ciała doskonale czarnego – black body radiation

promieniowanie cieplne – heat radiation, thermal radiation

promieniowanie Czerenkowa – Cherenkov radiation

promieniowanie dipolowe – dipole radiation

promieniowanie elektromagnetyczne – electromagnetic radiation

promieniowanie gamma – γ ray, gamma photon, gamma radiation, gamma ray, gamma-ray photon

promieniowanie hamowania – braking radiation

promieniowanie jonizujące – ionizing radiation

promieniowanie korpuskularne – particle radiation

promieniowanie kosmiczne – cosmic radiation, cosmic rays

promieniowanie podczerwone – infrared radiation, IR

promieniowanie rentgenowskie – X-rays

promieniowanie rentgenowskie o widmie charakterystycznym (liniowym) – characteristic X-ray spectrum

promieniowanie rentgenowskie o widmie ciągłym – continuous X-ray spectrum

promieniowanie synchrotronowe – synchrotron radiation

promieniowanie tła – background, background radiation

promieniowanie ultrafioletowe – ultraviolet radiation, UV

promień grawitacyjny – gravitational radius

promień nadzwyczajny – extraordinary ray

promień Schwarzschilda – Schwarzschild radius

promień światła – light beam

promień wodzący – radius-vector

promień zwyczajny – ordinary ray

prostownik Graetza – diode bridge, Graetz circuit

proton – proton

próg bólu – threshold of pain

próg słyszalności – threshold of audibility

próżnia – vacuum

pryzmat – prism

pryzmat achromatyczny – achromatic prism

pryzmat Nicola – Nicol prism

przebicie dielektryka – breakdown

przeciążenie – gravity load

przedrostki jednostek układu SI – metric prefix, SI prefix

przedział czasoprzestrzenny – spacetime interval

przejścia fazowe drugiego rodzaju – second-order phase transition

przejścia fazowe pierwszego rodzaju – first-order phase transition

przekrój czynny – cross section

przemiana adiabatyczna – adiabatic process

przemiana izobaryczna – isobaric process

przemiana izochoryczna – isochoric process

przemiana izotermiczna – isothermal process

przenikalność elektryczna – permittivity

przenikalność elektryczna próżni – electric constant, electric permittivity of free space

przenikalność magnetyczna – magnetic permeability

przenikalność magnetyczna próżni – magnetic constant, magnetic permeability of free space

przepływ laminarny – laminar flow

przepływ turbulentny – turbulent flow

przerwa energetyczna – energy gap

przestrzeń Minkowskiego – Minkowski space, Minkowski spacetime

przesunięcie (przemieszczenie) – displacement

przesunięcie fazowe – phase shift

przewodnictwo elektryczne – electric conduction

przewodnictwo elektryczne właściwe – electrical conductivity, specific conductance

przewodniki – conductors

przewód fazowy – phase conductor, phase lead

przewód neutralny – neutral conductor, neutral lead

przewód ochronno-neutralny – protective-neutral conductor, protective-neutral lead

przewód ochronny – protective conductor, protective lead

przyleganie – adhesion

przysłona – diaphragm

przyspieszenie chwilowe – instantaneous acceleration

przyspieszenie chwilowe w ruchu drgającym – instantaneous acceleration of harmonic motion

przyspieszenie kątowe – angular acceleration

przyspieszenie maksymalne w ruchu drgającym – maximum acceleration of harmonic motion

przyspieszenie średnie – average acceleration

przyspieszenie ziemskie – acceleration of free fall, acceleration of gravity

psychrometr – psychrometer, wet-and-dry bulb thermometer

pudło rezonansowe – resonant box

punkt bliski – near point

punkt Curie – Curie temperature

punkt daleki – far point

punkt krytyczny – critical point

punkt materialny (cząstka) – particle

punkt potrójny – triple point

punkt przegięcia – inflection point, point of inflection, inflexion

punkt rosy – dew-point, saturation point

## R

rad – rad, radiation absorbed dose

radar – radar

radian – radian

radioliza – radiolysis

radioluminescencja – radioluminescence

radioteleskop – radio telescope

ramię siły – arm of a force

reakcja rozszczepienia – atomic fission, fission, nuclear fission

reakcja termojądrowa (fuzja) – fusion, nuclear fusion, thermonuclear reaction

reakcje jądrowe – nuclear reactions

reaktancja – reactance

reaktancja cewki – inductive reactance

reaktancja kondensatora – capacitance, capacitive reactance

reaktor jądrowy – nuclear reactor, reactor

refleksja – reflection

reflektor neutronów – neutron reflector, tamper

refrakcja – refraction of light

refraktometr – refractometer

regulator Watta – Watt regulator

reguła faz Gibbsa – Gibbs' phase rule

reguła Lenza – Lenz's rule

reguła przesunięć Fajansa-Soddy'ego – Fajans-Soddy rule

reguła Stokesa – Stokes rule

reguły wyboru – selection rules

relacja fenomenologiczna – fenomenological equation

relatywistyczna energia całkowita – relativistic total energy

relatywistyczna energia kinetyczna – relativistic kinetic energy

relatywistyczna mechanika kwantowa – relativistic quantum mechanics

relatywistyczne prawo składania prędkości równoległych – relativistic law for the composition of parallel velocities

relatywistyczne równanie ruchu – relativistic equation of motion

relatywistyczny – relativistic

relatywistyczny efekt Dopplera – relativistic Doppler effect

relatywistyczny pęd – relativistic momentum

resublimacja – deposition

rezonans – resonance

rezonans akustyczny – acoustic resonance

rezonans napięć w szeregowym obwodzie RLC – series resonance, voltage resonance

rezonansowy – resonant

rezystancja – electrical resistance, resistance

rezystywność – resistivity, specific resistance

rok świetlny – light year

rozkład ładunku elektrycznego na powierzchni metalu – charge distribution on metal surface

rozkład Maxwella – Maxwell distribution

rozpad alfa – α decay, alpha change, alpha decay, alpha disintegration, alpha emission, alpha particle decay, alpha transformation, alpha transition

rozpad beta minus – ß- decay, beta minus change, beta minus decay, beta minus disintegration, beta minus emission, beta minus particle decay, beta minus transformation, negatron decay

rozpad beta plus – beta plus decay

rozpad neutronu – neutron decay

rozpad protonu – proton decay

rozpraszanie światła – scattering of light

rozprężanie – expansion

rozszczepienie linii widmowych – splitting of spectral lines

rozszczepienie światła – dispersion of light

rozszerzalność cieplna – dilatation, dilation, thermal expansion

rozszerzanie zakresu pomiarowego amperomierza – ammeter range extension

rozszerzanie zakresu pomiarowego woltomierza – voltmeter range extension

rozwiązania Friedmana – Friedman solutions

rozwiązanie Schwarzschilda – Schwarzschild's solution

równania materiałowe – constitutive equations, material equations

równania Maxwella – Maxwell's equations

równania pola – field equations

równania pola grawitacyjnego – Einstein field equations

równania ruchu – motion equations

równania soczewki cienkiej – lens equations, lensmaker's equation, thin lens formula

równanie adiabaty Poissona – adiabate equation

równanie Bernoulliego – Bernoulli's equation

równanie bilansu entropii – entropy balance equation

równanie bilansu masy – mass balance equation

równanie ciągłości – continuity equation

równanie Clapeyrona – Clapeyron's equation

równanie falowe Schrödingera – Schrödinger wave equation

równanie Mayera – Mayer's equation

równanie Mieszczerskiego – Meshchersky's equation

równanie relatywistycznie współzmiennicze – relativistic covariant equation

równanie stanu gazu doskonałego – ideal gas law

równanie van der Waalsa – van der Waals equation for a real gas

równanie zwierciadła – mirror equation

równia pochyła – inclined plane

równoległe połączenie kondensatorów – capacitors connected in parallel, capacitors in parallel, parallel capacitors

równoległe połączenie oporników – resistors connected in parallel, resistors in parallel, parallel resistors

równoległe połączenie źródeł napięcia – voltage sources connected in parallel

równowaga chwiejna – unstable equilibrium

równowaga termodynamiczna – thermodynamic equilibrium

równowaga trwała – stable equilibrium

równoważnik dawki – ambient dose equivalent, directional dose equivalent, dose, dose equivalent, equivalent dose, personal dose equivalent

ruch – motion

ruch drgający harmoniczny prosty – simple harmonic motion

ruch jednostajnie opóźniony prostoliniowy – uniformly retarded motion

ruch jednostajnie przyspieszony prostoliniowy – uniformly accelerated motion

ruch jednostajnie zmienny prostoliniowy – uniformly variable motion

ruch jednostajny po okręgu – uniform circular motion

ruch jednostajny prostoliniowy – uniform motion

ruch niejednostajnie zmienny prostoliniowy – variable motion

ruch obrotowo-postępowy – rotary-translatory motion

ruch obrotowy – rotary motion

ruch opóźniony – retardetd motion

ruch postępowy –translatory motion

ruch przyspieszony – accelerated motion

ruch przyspieszony o malejącym przyspieszeniu – accelerated motion with decreasing acceleration

ruch swobodny – free motion

ruchliwość – mobility

ruchy Browna – Brownian motion

rura Kundta – Kundt's tube

rząd ugięcia – order of diffraction

rząd wielkości – order of magnitude

rzut pionowy – vertical throw

rzut poziomy – horizontal throw

rzut ukośny – oblique throw

rzutnik przezroczy – projection lantern, slide projector

## S

samoindukcja – self induction

sedymentacja – sedimentation

sekunda – second

seria Balmera – Balmer series

seria Bracketta – Brackett series

seria Humphreysa – Humphreys series

seria Lymana – Lyman series

seria Paschena – Paschen series

seria Pfunda – Pfund series

serie widmowe wodoru – hydrogen spectral series

sferycznie symetryczne pole grawitacyjne – spherically symmetric gravitational field

siatka dyfrakcyjna – diffraction grating

siatka Kolbego – Kolbe's grid

sieć krystaliczna – crystal lattice

silnik cieplny – heat engine

silnik elektryczny – electric motor

siła – force

siła aerodynamiczna – aerodynamic force

siła chwilowa w ruchu drgającym – instantaneous force of harmonic motion

siła ciężkości – earthpull

siła Coriolisa – Coriolis force

siła dośrodkowa – centripetal force

siła elektrodynamiczna – electrodynamic force

siła elektromotoryczna – electromotive force

siła kulombowska – Coulomb force

siła Lorentza – Lorentz force

siła maksymalna w ruchu drgającym – maximum force of harmonic motion

siła nośna – aerodynamic lift

siła odśrodkowa – centrifugal force

siła wyporu – uplift force

siłomierz – dynamometer

siły bezwładności – forces of inertia

siły centralne – central forces

siły elektryczne – electrical forces

siły grawitacyjne – gravity forces

siły jądrowe – nuclear forces

siły napięcia powierzchniowego – surface tension

siły objętościowe – volume forces

siły oporu – resisting forces

siły pływowe – tidal forces

siły potencjalne – potential forces

siły powierzchniowe – surface forces

siły van der Waalsa – van der Waals forces

simens – siemens

siwert – sievert

skala Celsjusza – Celsius temperature scale

skala Fahrenheita – Fahrenheit temperature scale

skala Kelvina – absolute temperature scale, Kelvin temperature scale

skala Réaumura – Réaumur temperature scale

skalar – scalar

składanie drgań prostopadłych – composition of perpendicular vibrations

składanie prędkości – composition of velocities

składanie przemieszczeń – composition of displacements

skraplanie – condensation

skraplanie gazu – liqueaction

skrócenie Lorentza-FitzGeralda – Lorentz FitzGerald contraction

soczewka achromatyczna – achromatic lens

soczewka akustyczna – acoustic lens

soczewka cienka – thin lens

soczewka grawitacyjna – gravitational lens

soczewka optyczna (sferyczna) – optical lens

soczewka rozpraszająca – divergent lens, negative lens

soczewka skupiająca – corvergent lens, focusing lens, positive lens

solenoid – solenoid

solitony – solitons

spektralna zdolność absorpcyjna – spectral radiant absorbance

spektralna zdolność emisyjna – spectral radiant emittance

spektrometr masowy – mass spectrometer

spektroskop – spectroscop

spektroskopia – spectroscopy

spin elektronu – electron spin

spinowa liczba kwantowa – spin quantum number

spinowa magnetyczna liczba kwantowa – spin magnetic quantum number

spinowy moment magnetyczny elektronu – spin magnetic momentum of electron

spójność – cohesion

sprawność – efficiency

sprawność cyklu Carnota – thermal efficiency of the Carnot cycle

sprężanie – compression

sprężystość – elasticity

sprzężenie zwrotne – feedback

stacjonarne (stałe) pole grawitacyjne – stationary gravitational field

stacjonarny – stationary

stała Boltzmanna – Boltzmann's constant

stała Coulomba – Coulomb's constant

stała dielektryczna – dielectric constant

stała Faradaya – Faraday's constant

stała gazowa – molar gas constant, universal gas constant

stała grawitacyjna – gravitational constant, Newtonian constant of gravitation

stała Hubble'a – Hubble's constant

stała kosmologiczna – cosmological constant

stała Plancka – Planck's constant

stała Richardsona – Richardson's constant

stała rozpadu (zaniku) – decay coefficient, decay constant, disintegration constant, radiation decay constant, radioactive constant, radioactive decay constant

stała Rydberga – Rydberg's constant

stała sieci krystalicznej – crystal lattice constant

stała Stefana-Boltzmanna – Stefan-Boltzmann constant

stała struktury subtelnej – fine-structure constant

stała Wiena – Wien displacement law constant

stałe pole elektryczne – constant electric field

stałe pole magnetyczne – constant magnetic field

stałe uniwersalne – universal constants

stan nieustalony – transient state

stan stacjonarny nierównowagowy – nonequilibrium steady state

stan stacjonarny równowagowy – equilibrium steady state

stany skupienia – states of aggregations

statyczny – static

statystyczna interpretacja entropii – statistical interpretation of entropy

statystyczna interpretacja funkcji falowej – probabilistic interpretation of the wavefunction, statistical interpretation of the wavefunction

statystyka Bosego-Einsteina – Bose-Einstein statistics

statystyka Fermiego-Diraca – Fermi-Dirac statistics

steradian – steradian

stężenie – concentration

stężenie molowe – molar concentration

stoper mechaniczny – mechanical stopwatch

stożek precesji – cone of precession

stożek świetlny – light cone

struga płynu – stream filament

struktury dyssypatywne – dissipative structures

strumień indukcji elektrycznej – electric flux

strumień indukcji magnetycznej (strumień magnetyczny) – magnetic flux

strumień świetlny – luminous flux, luminous power

strumień termodynamiczny – thermodynamic flux

styczna – tangent

sublimacja – sublimation

suwmiarka – slide caliper

swoboda asymptotyczna – asymptotic freedom

swobodne osie obrotu – free axes

swobodny spadek – free fall

symetria – symmetry

synchronizacja zegarów – clocks synchronization

szczególna teoria względności (STW) – special relativity, special theory of relativity

szczególna zasada względności – Einstein's principle of relativity, special principle of relativity

szeregi promieniotwórcze – chain radioactive family, decay chain, decay family, decay series, disintegration chain, disintegration family, disintegration series family, radioactive decay, radioactive series

szeregowe połączenie kondensatorów – capacitors connected in series, capacitors in series, series capacitors

szeregowe połączenie oporników – resistors connected in series, resistors in series, series resistors

szeregowe połączenie źródeł napięcia – voltage sources connected in series

szerokość pasma energetycznego – bandwidth

szerokość połówkowa linii widmowej – breadth of spectral line, width of spectral line

szybkość – speed

szybkość dźwięku w różnych ośrodkach – speed of sound in various media

szybkość średnia – average speed

szybkość światła – speed of light

szybkość światła w próżni – speed of light in vacuum

## Ś

średni czas życia jądra – mean lifetime

średnia droga swobodna – mean free path

średnia energia kinetyczna – mean kinetic energy

średnia kwadratowa – rms, root mean square, quadratic mean

środek ciężkości – centre of gravity

środek drgań – vibration centre

środek masy – centre of mass

śruba mikrometryczna (mikrometr) – micrometer screw (micrometer)

światło – light

światło białe – white light

światło monochromatyczne – monochromatic light

światło spolaryzowane liniowo – linearly polarized light, plane polarized light

światło spójne – coherent light

światło widzialne – visible light

światłomierz (luksomierz) – exposure meter, light meter

światłość – luminous intensity

światłowód – fibre, optical fiber

## T

tachiony – tachyons

taon – tau lepton

tarcie – friction

tarcie dynamiczne – kinetic friction

tarcie poślizgowe – sliding friction

tarcie statyczne – static friction

tarcie toczne – rolling friction

tarcie wewnętrzne – internal friction

techniczna metoda pomiaru oporu – technical measurement of electric resistance

temperatura – temperature

temperatura (punkt) Curie – Curie point, Curie temperature, magnetic transformation point

temperatura barwowa – colour temperature

temperatura bezwzględna – absolute temperature

temperatura Curie – Curie temperature

temperatura krytyczna – critical temperature

temperatura Néela – Néel temperature

temperatura Plancka – Planck temperature

temperatura topnienia (krzepnięcia) – freezing temperature, solidification point

temperatura wrzenia (skraplania) – boiling point

tensor energii-pędu – energy momentum tensor

tensor krzywizny Ricciego – Ricci curvature tensor

tensor metryczny – metric tensor

tensor n-tego rzędu – tensor of rank n

teoria fenomenologiczna – phenomenological theory

teoria Kaluzy – Kaluza's theory

teoria kinetyczno-molekularna – kinetic molecular theory

teoria stanu stacjonarnego rozszerzającego się wszechświata – steady-state theory of the expanding universe

teoria wielkiego wybuchu – Big Bang

teoria względności – relativity

termodynamiczne prawdopodobieństwo stanu – thermodynamic probability of the macrostate

termodynamika – thermodynamics

termoemisja – thermoemission, thermonic emission

termometr – thermometer

termoogniwo – thermocouple

termopara – thermocouple

termostat – thermostat

tesla – tesla

testy ogólnej teorii względności – tests of general relativity

testy szczególnej teorii względności – tests of special relativity

tęcza – rainbow

tokamak – tokamak

ton harmoniczny – harmonic tone

ton podstawowy – fundamental tone

tony wyższe harmoniczne – higher-frequency tones

topnienie – melting

tor – torr

tor – trajectory

transformacja gwiazdy w trójkąt – star-delta transformation

transformacja trójkąta w gwiazdę – delta-star transformation

transformacje (przekształcenia) Galileusza – Galileo's transformations

transformacje Lorentza – Lorentz transformations

transformator – transformer

transformator nieobciążony – non-weighted transformer

transformator obciążony – weighted transformer

transformator Tesli – Tesla's transformer

tranzystor bipolarny pnp – pnp bipolar transistor

trioda – three electrode tube, triode

tryboluminescencja – triboluminescence

tryton – triton

trzecia zasada dynamiki – Newtons's third law of motion, third principle of dynamics

trzecia zasada termodynamiki – third law of thermodynamics

trzecie prawo Keplera – third Kepler's law

tubus – body tube

twierdzenie Noether – Noether's theorem

twierdzenie o ruchu środka masy – mass center theorem

twierdzenie Onsagera – Onsager's reciprocity theorem

twierdzenie Prigogine'a – Prigogine's theorem

twierdzenie Steinera – Steiner's parallel axis theorem, Steiner's theorem

## U

ugięcie (dyfrakcja) fal akustycznych – diffraction of sound waves

ugięcie światła – diffraction of light

układ izolowany – isolated system

układ jednostek naturalnych – natural units

układ koincydencyjny – coincidence gate

układ odniesienia – reference system

układ otwarty – open system

układ podstawy czasu – time-base circuit

układ scalony – chip, integrated circuit

układ SI – international system of units

układ środka masy – mass center frame

układ termodynamiczny – thermodynamic system

układ zamknięty – closed system

układ zastępczy – equivalent system

ultradźwięki – ultrasound

ultrafiolet – ultraviolet, UV

ułamek molowy – mole fraction

uziemienie – earthing

uzwojenie bifilarne – bifilar winding

## W

wady odwzorowań optycznych – defects of optical mapping

wady wzroku – eyesight defects

waga analityczna – analytical balance

waga skręceń (skrętna) – torsion balance

wahadło (koło) Maxwella – Maxwell pendulum

wahadło balistyczne – ballistic pendulum

wahadło fizyczne – physical pendulum

wahadło Foucaulta – Foucault pendulum

wahadło Galileusza – Galileo's pendulum

wahadło matematyczne – mathematical pendulum

wahadło Oberbecka – Oberbeck pendulum

wahadło Wilberforce'a – Wilberforce pendulum

war – var

warometr – varmeter

warunek na maksymalne wzmocnienie interferencyjne – condition for constructive interference

warunek na wygaszenie interferencyjne – condition for destructive interference

warunki brzegowe (graniczne) – boundary conditions, limiting conditions

warunki normalne – normal temperature and presure conditions, NTP conditions, standard conditions

warunki początkowe – initial conditions

warunki równowagi dźwigni dwustronnej – equilibrium conditions of first-order lever

warunki równowagi dźwigni jednostronnej – equilibrium conditions of second-order lever

warunki równowagi swobodnej bryły sztywnej – equilibrium conditions of solid body

wat – watt

watomierz – wattmeter

weber – weber

wektor – vector

wektor polaryzacji – polarization vector

wektor Poyntinga – Poynting vector

węzeł – junction, node

węzły sieci krystalicznej – crystal lattice knots

wiaderko (puszka) Faradaya – Faraday bucket, Faraday cup detector

widmo – spectrum

widmo absorpcyjne – absorption spectrum

widmo atomowe – atomic spectrum

widmo ciągłe – continuous spectrum

widmo dźwięku – sound spectrum

widmo emisyjne – emission spectrum

widmo liniowe – line spectrum

widmo optyczne – optical spectrum, spectrum of visible light, visible spectrum

widmo pasmowe – band spectrum

widmo promieniowania ciała doskonale czarnego – spectrum of black body radiation

wielkości ekstensywne – extensive values, extensive variables

wielkości intensywne – intensive values, intensive variables

wielkość addytywna – additive value

wielkość multiplikatywna – multiplicative value

więzy – constraints

wilgotność bezwzględna powietrza – absolute humidity

wilgotność względna powietrza – relative humidity

wirowe pole elektryczne – virial electric field

wirowe pole magnetyczne – virial magnetic field

wirtualny – virtual

wiry pierścieniowe – vortex rings

wiskozymetr – viscometer, viscosimeter

wolt – volt

woltoamper – volt-ampere

woltomierz – voltmeter

wrzenie – boiling

współczynnik dyfuzji – diffusion coefficient

współczynnik jakości promieniowania – quality factor (QF)

współczynnik kątowy izobary – angle coefficient of isobaric line

współczynnik kątowy izochory – angle coefficient of isochoric line

współczynnik kątowy prostej – angle coefficient of straight line

współczynnik lepkości – friction coefficient

współczynnik Lorentza – Lorentz factor

współczynnik napięcia powierzchniowego – surface tension coefficient

współczynnik przewodnictwa cieplnego – thermal conductivity

współczynnik rozszerzalności liniowej – coefficient of linear expansion

współczynnik rozszerzalności objętościowej – volume thermal expansion coefficient

współczynnik sprawności – efficiency coefficient

współczynnik załamania – index of refraction, refractive index

współczynniki krzyżowe – cross coefficients

współrzędne kartezjańskie – Cartesian coordinates

wychwyt elektronu – electron capture

wychylenie – displacement

wydajność kwantowa fotoluminescencji – quantum yield

wykres fazowy – phase diagram

wymiana ciepła przez parowanie – heat transfer by vaporization

wymiana ciepła przez promieniowanie – heat transfer by radiaton

wymiana ciepła przez przewodzenie – heat transfer by conduction

wymiana ciepła przez unoszenie (konwekcję) – heat transfer by convection

wysokość dźwięku – pitch of sound

wysokość rzutu ukośnego – height of oblique throw

względna przenikalność elektryczna – relative permittivity

względna przenikalność magnetyczna – relative permeability

względność jednoczesności – relativity of simultaneity

wzór Balmera – Balmer formula

wzór barometryczny – barometric formula

wzór Larmora – Larmor formula

wzór Rydberga – Rydberg formula

wzór współzmienniczy względem danych transformacji – covariant equation

## Z

zagadnienie dwóch ciał – two body problem

zakaz Pauliego – Pauli exclusion principle

zakres częstotliwości słyszalnych – range of frequencies that humans can hear, range of hear frequencies

zależność energii od pojemności w równoległym połączeniu kondensatorów – energy stored in parallel capacitors

zależność energii od pojemności w szeregowym połączeniu kondensatorów – energy stored in a serial capacitors

zależność mocy od oporu w połączeniu równoległym oporników – power in a parallel resistors

zależność mocy od oporu w połączeniu szeregowym oporników – power in a serial resistors

zależność oporu właściwego od temperatury – resistivity as a function of temperature

załamanie fal akustycznych – refraction of sound

załamanie światła – refraction of light

zasada antropiczna – anthropic principle

zasada bezwładności – first principle of dynamics, Newtons's first law of motion

zasada ekwipartycji energii – theorem of equipartition of energy

zasada Fermata – Fermat' law, Fermat' principle

zasada Huygensa-Fresnela – Huygens-Fresnel principle

zasada kombinacyjna Ritza – Ritz combination principle

zasada kosmologiczna – cosmological principle

zasada Macha – Mach's principle

zasada najmniejszego działania – principle of least action

zasada nieokreśloności Heisenberga – Heisenberg indeterminacy principle, Heisenberg uncertainty principle

zasada niezależności ruchów – independence of perpendicular components of motion

zasada odpowiedniości – correspondence principle

zasada równoważności – equivalence principle

zasada równoważności masy i energii – mass-energy equation, mass-energy equivalence principle, mass-energy relation, mass-energy relationship

zasada superpozycji natężeń pola elektrycznego – superposition principle of electric field strength

zasada superpozycji natężeń pola grawitacyjnego – superposition principle of gravitational field strength

zasada superpozycji potencjałów pola elektrycznego – superposition principle of electric field potential

zasada superpozycji potencjałów pola grawitacyjnego – superposition principle of gravitational field

zasada uwięzienia – principle of confinement

zasada względności Galileusza – Galileo's principle of relativity

zasada zachowania energii – energy conservation law

zasada zachowania energii mechanicznej – principle of conservation of total energy, total energy conservation law

zasada zachowania ładunku elektrycznego – principle of charge conservation

zasada zachowania masy – mass conservation law

zasada zachowania momentu pędu – principle of conservation of moment of momentum

zasada zachowania pędu – principle of conservation of momentum

zasięg rzutu poziomego – range of horizontal throw

zasięg rzutu ukośnego – range of oblique throw

zawada – impedance

zawieszenie Cardana (kardanowe) – Cardan's suspension

zdarzenie – event

zderzenie centralne – central collision

zderzenie niecentralne – noncentral collision

zderzenie niesprężyste – nonelastic collision

zderzenie sprężyste – elastic collision

zdolność rozdzielcza mikroskopu – peak resolution, resolution, resolving power

zdolność skupiająca soczewki – dioptric power, optical power, refractive power

zimna emisja – field emission

zimna fuzja – cold fusion

zjawiska kapilarne – capillary effects

zjawiska liniowe – linear phenomena

zjawiska nieliniowe – nonlinear phenomena

zjawisko (efekt) Mössbauera – Mössbauer effect

zjawisko (efekt) Starka – Stark effect

zjawisko (efekt) Venturiego – Venturi's effect

zjawisko Comptona – Compton effect, Compton scattering

zjawisko Cottona-Moutona – Cotton-Mouton effect

zjawisko Dopplera – Doppler effect

zjawisko Faradaya – Faraday effect

zjawisko fotoelektryczne – photoelectric effect

zjawisko Halla – Hall effect

zjawisko Josephsona – Josephson effect

zjawisko Kerra – Kerr effect

zjawisko Paschena-Backa – Paschen-Back effect

zjawisko Peltiera – Peltier effect

zjawisko piezoelektryczne – piezoelectric effect

zjawisko piezomagnetyczne – piezomagnetic effect

zjawisko Ramana – Raman effect

zjawisko Seebecka – Seebeck effect

zjawisko Tyndalla – Tyndall effect

zjawisko Voigta – Voigt effect

zjawisko Zeemana – Zeeman effect

zjawisko Zenera – Zener effect

złącze p-n – p-n junction

złudzenia optyczne – optical illusions

zorza polarna – aurora, aurora australis, aurora borealis, aurora polaris, northern lights, polar aurora

zwarcie elektryczne – short-circuit, shorting

zwarty kondensator – shorted capacitor

zwarty opornik – shorted resistor

związek energii kinetycznej i pędu – kinetic energy and momentum

związek między napięciami w szeregowym obwodzie RLC – connection between voltages in RLC series circuit

związek natężenia i potencjału – connection between electric field intensity and electric potential

zwierciadło – mirror

zwierciadło (sferyczne) wklęsłe – concave (spherical) mirror

zwierciadło (sferyczne) wypukłe – convex (spherical) mirror

zwierciadło płaskie – plane mirror

zwierciadło sferyczne – spherical mirror

zwojnica – solenoid

## Ź

źródła pola magnetycznego – sources of magnetic field

źródło napięcia – voltage source

## Ż

żarówka – incandescent light bulb

żelazko elektryczne – flat-iron

żyroskop – gyroscope 

# POLISH-ENGLISH

DICTIONARY

OF PHYSICAL TERMS

# THEMATIC PART

POLSKO-ANGIELSKI

SŁOWNIK

TERMINÓW FIZYCZNYCH

CZĘŚĆ TEMATYCZNA 

## 01 MECHANIKA

## A

amplituda drgań – vibration amplitude

## B

bezczasowe równanie na drogę w ruchu jednostajnie zmiennym – time-free equation for path in uniformly accelerated motion

bezwładność – inertia

bryła sztywna – solid body

## C

chwilowa oś obrotu – instantaneous axis

czas – time

cząstka swobodna – free particle

częstotliwość drgań – vibration frequency

częstotliwość kątowa – angular frequency

## D

drgania tłumione (gasnące) – damped vibrations

drgania własne (swobodne) – free vibrations

drgania wymuszone – forced vibrations

droga – path

druga zasada dynamiki – Newtons's second law of motion, second principle of dynamics

druga zasada dynamiki ruchu obrotowego – second law of dynamic of rotary motion

dynamometr – dynamometer

dźwignia dwustronna – first-class lever, first-order lever

dźwignia jednostronna – second-class lever, second-order lever

## E

energia – energy

energia całkowita w ruchu drgającym – total energy of harmonic motion

energia kinetyczna – kinetic energy

energia kinetyczna w ruchu drgającym – kinetic energy of harmonic motion

energia kinetyczna w ruchu obrotowo-postępowym – kinetic energy of rotary-translatory motion

energia kinetyczna w ruchu obrotowym – kinetic energy of rotary motion

energia kinetyczna w ruchu postępowym – kinetic energy of translatory motion

energia mechaniczna – total energy

energia potencjalna – potential energy

energia potencjalna w ruchu drgającym – potential energy of harmonic motion

## F

faza drgań – vibration phase

figury Lissajous – Lissajous figures

## H

hodograf – hodograph

## I

inercja – inertia

inercjalny układ odniesienia – inertial frame, inertial reference system

## M

maksymalna wartość siły naciągającej nić wahadła – maximum value of force acting on a pendulum

masa – mass

masa zredukowana – reduced mass

maszyny proste – simple machines

mechanika klasyczna – classical mechanics

moc – power

moment bezwładności – moment of inertia

moment pędu (kręt) – angular momentum, moment of momentum

moment siły (moment obrotowy) – moment of force

## N

napęd odrzutowy – jet propulsion

nieinercjalny układ odniesienia – noninertial reference system

noniusz – nonius

## O

odśrodkowa siła bezwładności – fictitious centrifugal force

okres drgań – vibration period

okres drgań wahadła fizycznego – period of oscillation of the physical pendulum

okres drgań wahadła matematycznego – period of oscillation of the mathematical pendulum

oscylator harmoniczny – harmonic oscillator

oś obrotu – axis of rotation

## P

paralaksa – parallax

para sił – couple of forces

pęd – momentum

pierwsza zasada dynamiki – first principle of dynamics, Newtons's first law of motion

położenie równowagi – vibration centre

popęd siły – impulse of force

praca – work

precesja (ruch precesyjny) – precession

prędkość chwilowa – instantaneous velocity

prędkość chwilowa w ruchu drgającym – instantaneous velocity of harmonic motion

prędkość kątowa – angular velocity

prędkość liniowa – linear velocity

prędkość maksymalna w ruchu drgającym – maximum velocity of harmonic motion

prędkość polowa – field velocity

prędkość średnia – average velocity

promień wodzący – radius-vector

przesunięcie (przemieszczenie) – displacement

przyspieszenie chwilowe – instantaneous acceleration

przyspieszenie chwilowe w ruchu drgającym – instantaneous acceleration of harmonic motion

przyspieszenie kątowe – angular acceleration

przyspieszenie maksymalne w ruchu drgającym – maximum acceleration of harmonic motion

przyspieszenie średnie – average acceleration

punkt materialny (cząstka) – particle

## R

ramię siły – arm of a force

regulator Watta – Watt regulator

równanie Mieszczerskiego – Meshchersky's equation

równia pochyła – inclined plane

równowaga chwiejna – unstable equilibrium

równowaga trwała – stable equilibrium

ruch – motion

ruch drgający harmoniczny prosty – simple harmonic motion

ruch jednostajnie opóźniony prostoliniowy – uniformly retarded motion

ruch jednostajnie przyspieszony prostoliniowy – uniformly accelerated motion

ruch jednostajnie zmienny prostoliniowy – uniformly variable motion

ruch jednostajny po okręgu – uniform circular motion

ruch jednostajny prostoliniowy – uniform motion

ruch niejednostajnie zmienny prostoliniowy – variable motion

ruch obrotowo-postępowy – rotary-translatory motion

ruch obrotowy – rotary motion

ruch opóźniony – retarded motion

ruch postępowy –translatory motion

ruch przyspieszony – accelerated motion

ruch przyspieszony o malejącym przyspieszeniu – accelerated motion with decreasing acceleration

ruch swobodny – free motion

## S

siła – force

siła chwilowa w ruchu drgającym – instantaneous force of harmonic motion

siła Coriolisa – Coriolis force

siła dośrodkowa – centripetal force

siła maksymalna w ruchu drgającym – maximum force of harmonic motion

siła odśrodkowa – centrifugal force

siłomierz – dynamometer

siły bezwładności – forces of inertia

siły objętościowe – volume forces

siły oporu – resisting forces

siły potencjalne – potential forces

siły powierzchniowe – surface forces

składanie drgań prostopadłych – composition of perpendicular vibrations

składanie prędkości – composition of velocities

składanie przemieszczeń – composition of displacements

stoper mechaniczny – mechanical stopwatch

stożek precesji – cone of precession

suwmiarka – slide caliper

swobodne osie obrotu – free axes

szybkość – speed

szybkość średnia – average speed

## Ś

środek drgań – vibration centre

środek masy – centre of mass

śruba mikrometryczna (mikrometr) – micrometer screw (micrometer)

## T

tarcie – friction

tarcie dynamiczne – kinetic friction

tarcie poślizgowe – sliding friction

tarcie statyczne – static friction

tarcie toczne – rolling friction

tor – trajectory

transformacje (przekształcenia) Galileusza – Galileo's transformations

trzecia zasada dynamiki – Newtons's third law of motion, third principle of dynamics

twierdzenie o ruchu środka masy – mass center theorem

twierdzenie Steinera – Steiner's parallel axis theorem, Steiner's theorem

## U

układ odniesienia – reference system

układ środka masy – mass center frame

## W

waga analityczna – analytical balance

waga skręceń (skrętna) – torsion balance

wahadło balistyczne – ballistic pendulum

wahadło fizyczne – physical pendulum

wahadło Foucaulta – Foucault pendulum

wahadło Galileusza – Galileo's pendulum

wahadło (koło) Maxwella – Maxwell pendulum

wahadło matematyczne – mathematical pendulum

wahadło Oberbecka – Oberbeck pendulum

wahadło Wilberforce'a – Wilberforce pendulum

warunki równowagi dźwigni dwustronnej – equilibrium conditions of first-order lever

warunki równowagi dźwigni jednostronnej – equilibrium conditions of second-order lever

warunki równowagi swobodnej bryły sztywnej – equilibrium conditions of solid body

więzy – constraints

wychylenie – displacement

## Z

zagadnienie dwóch ciał – two body problem

zasada bezwładności – first principle of dynamics, Newtons's first law of motion

zasada niezależności ruchów – independence of perpendicular components of motion

zasada względności Galileusza – Galileo's principle of relativity

zasada zachowania energii – energy conservation law

zasada zachowania energii mechanicznej – principle of conservation of total energy, total energy conservation law

zasada zachowania masy – mass conservation law

zasada zachowania momentu pędu – principle of conservation of moment of momentum

zasada zachowania pędu – principle of conservation of momentum

zawieszenie Cardana (kardanowe) – Cardan's suspension

zderzenie centralne – central collision

zderzenie niecentralne – noncentral collision

zderzenie niesprężyste – nonelastic collision

zderzenie sprężyste – elastic collision

związek energii kinetycznej i pędu – kinetic energy and momentum

## Ż

żyroskop – gyroscope 

## 02 AKUSTYKA

## A

akustyka – acoustic

akustyczna oporność właściwa – acoustic resistivity

alikwoty – aliquots

amplituda fali – amplitude of the wave

analiza Fouriera – Fourier analysis

## B

barwa dźwięku – timbre, tone quality

## C

całkowite wewnętrzne odbicie fal akustycznych – total internal reflection of sound waves

cechy dźwięku – sound features, sound qualities

ciśnienie akustyczne – acoustic presure, sound presure

częstotliwości drgań własnych – free vibration frequency, natural frequency

częstotliwość fali – wave frequency

czoło fali – wavefront

## D

długość fali – wavelength

dudnienia – beats

dźwięk – sound

## F

fala kulista – spherical waves

fala mechaniczna – mechanical wave

fala płaska – plane wave, two-dimensional wave

fala podłużna – longitudinal wave

fala poprzeczna – transverse wave

fala stojąca – standing wave, stationary wave

fala uderzeniowa – shock wave

fale akustyczne (dźwięk) – sonic waves, sound waves

falowód akustyczny – acoustic wave-guide

faza fali – phase of wave

figury Chladniego – Chladni figures

## G

głośność dźwięku – loudnes, volume

## H

hiperdźwięki – hypersound

## I

infradźwięki – infrasound

interferencja fal akustycznych – interference of acoustic waves

## K

kamerton – tuning fork

kawitacja – cavitation

kąt graniczny – critical angle

komora bezechowa – anechoic chamber, anechoic room

krzywe izofoniczne – isophonic contour

## N

natężenie dźwięku – sound intensity, volume

## O

odbicie fal akustycznych – reflection of sound

## P

poziom natężenia dźwięku – intensity level

prawo Webera-Fechnera – Weber-Fechner's law

prędkość fali – wave velocity

próg bólu – threshold of pain

próg słyszalności – threshold of audibility

pudło rezonansowe – resonant box

## R

rezonans – resonance

rezonans akustyczny – acoustic resonance

rura Kundta – Kundt's tube

## S

soczewka akustyczna – acoustic lens

szybkość dźwięku w różnych ośrodkach – speed of sound in various media

## T

ton harmoniczny – harmonic tone

ton podstawowy – fundamental tone

tony wyższe harmoniczne – higher-frequency tones

## U

ugięcie (dyfrakcja) fal akustycznych – diffraction of sound waves

ultradźwięki – ultrasound

## W

widmo dźwięku – sound spectrum

wysokość dźwięku – pitch of sound

## Z

zakres częstotliwości słyszalnych – range of frequencies that humans can hear, range of hear frequencies

załamanie fal akustycznych – refraction of sound

zjawisko Dopplera – Doppler effect 

## 03 HYDROMECHANIKA

## A

adhezja – adhesion

adsorpcja – adsorption

areometr – aerometer, densimeter

## B

barometr rtęciowy – mercury barometer

## C

ciecz – liquid

ciecz doskonała – ideal liquid, perfect liquid

ciecz newtonowska – Newtonian liquid

ciężar właściwy – specific gravity, weight density

ciśnienie atmosferyczne – atmospheric pressure, barometric pressure

ciśnienie dynamiczne – dynamic pressure, kinetic pressure, velocity pressure

ciśnienie hydrostatyczne – hydrostatic pressure

ciśnienie pod zakrzywioną powierzchnią błony – pressure jump across a curved surface

ciśnienie statyczne – static pressure

## D

doświadczenie Torricellego – Torricelli experiment

## E

efekt Magnusa – Magnus effect

element płynu – fluid element

## H

hydromechanika – hydromechanics

## K

kapilara – capillary

kąt zwilżania (brzegowy) – angle of capillarity, angle of contact, boundary angle, rim angle

kohezja – cohesion

## L

lepkość – viscosity

liczba Macha – Mach number

liczba Reynoldsa – Reynolds number

## M

manometr metalowy – manometer, pressure gauge

menisk wklęsły – concave meniscus

menisk wypukły – convex meniscus

naczynia połączone – communicating vessels, conected vessels

napięcie powierzchniowe – surface tension

nurek Kartezjusza – Cartesian devil, Cartesian diver

## O

opór aerodynamiczny – aerodynamic drag, aerodynamic resistance, drag

## P

paradoks aerodynamiczny – aerodynamic paradox

paradoks hydrodynamiczny – hydrodynamic paradox

paradoks hydrostatyczny – hydrostatic paradox

parcie – thrust

płyny – fluids

pływanie ciał – swimming of bodies

pompka wodna – water aspirator

prasa hydrauliczna – hydraulic press

prawo Archimedesa – Archimedes' principle

prawo Pascala – Pascal's law, theorem on isotropy of pressure

prawo Poiseuille'a – Poiseuille's law

prawo Stokesa (hydrodynamika) – Stokes' law (hydromechanics)

przepływ laminarny – laminar flow

przepływ turbulentny – turbulent flow

przyleganie – adhesion

## R

równanie Bernoulliego – Bernoulli's equation

równanie ciągłości – continuity equation

## S

siła aerodynamiczna – aerodynamic force

siła nośna – aerodynamic lift

siła wyporu – uplift force

siły napięcia powierzchniowego – surface tension

solitony – solitons

spójność – cohesion

struga płynu – stream filament

## T

tarcie wewnętrzne – internal friction

## W

wiry pierścieniowe – vortex rings

wiskozymetr – viscometer, viscosimeter

współczynnik lepkości – friction coefficient

współczynnik napięcia powierzchniowego – surface tension coefficient

## Z

zjawiska kapilarne – capillary effects

zjawisko (efekt) Venturiego – Venturi's effect 

## 04 TERMODYNAMIKA

## A

adiabata – adiabate

aneroid – aneroid, barometer

## B

bilans cieplny – heat balance, thermical balance

błona półprzepuszczalna – semi-permeable membrane

bodziec termodynamiczny – thermodynamic force

## C

ciecz przechłodzona – supercooled liquid

ciecz przegrzana – superheated liquid

ciepło – heat

ciepło molowe – molecular heat

ciepło molowe przy ustalonej objętości – molar specific heat at constant volume

ciepło molowe przy ustalonym ciśnieniu – molar specific heat at constant pressure

ciepło przemiany – heat of transition

ciepło właściwe – specific heat

ciśnienie – pressure

ciśnienie cząstkowe – partial pressure

ciśnienie krytyczne – critical pressure

ciśnienie osmotyczne – osmotic pressure

ciśnienie parcjalne – partial pressure

ciśnieniomierz – manometer, pressure gauge

cykl Carnota – Carnot cycle

## D

demon Maxwella – Maxwell's demon

druga zasada termodynamiki – second law of thermodynamics

dyfuzja – diffusion

dylatacja – dilatation

dylatometr – dilatometer

## E

efekt cieplarniany – greenhouse effect

energia swobodna Helmholtza – Helmholtz free energy

energia wewnętrzna – inner energy, internal energy

entropia – entropy

## F

faza (termodynamiczna) – phase

fluktuacje – fluctuations

funkcja dyssypacji – dissipation function

## G

gaz – gas

gaz doskonały – ideal gas, perfect gas

gęstość – density, mass density

gęstość krytyczna – critical density

gramoatom – gram-atom

gramocząsteczka – gram molecular weight, gram-molecule

## H

higrometr – hygrometer

## I

izobara – isobar, isobaric line

izochora – isochore, isochoric line

izoterma – isotherm, isothermal line

izoterma krytyczna – critical isotherm

izotermy gazu rzeczywistego – isotherms of a real gas

## K

kalorymetr – calorimeter

koncentracja cząsteczek – molecule concentration

konwekcja – convection

kriofor – cryophore

kriostat – cryostat

krystalizacja – crystallisation

krzepnięcie – solidification

## L

liczba stopni swobody – number of degrees of freedom

liczność materii – amount of substance

## M

masa atomowa względna – atomic mass

masa cząsteczkowa względna – molecular mass

masa molowa – molar mass

moduł sprężystości objętościowej – coefficient of volume elasticity, modulus of volume elasticity

## N

naczynie Dewara – Dewar flask, vacuum flask

## O

odwrotny cykl Carnota – reverse Carnot cycle

osmoza – osmosis

## P

para – steam, vapour

para nasycona – saturated steam, saturated vapour

para nienasycona – non-saturated steam, non-saturated vapour

para przesycona – super saturated steam

parametry stanu – state parameters

parametry stanu gazu – gas state parameters

parowanie – evaporation, vaporisation

perpetuum mobile drugiego rodzaju – perpetual motion machine of the second kind

perpetuum mobile pierwszego rodzaju – perpetual motion machine of the first kind

pierwsza zasada termodynamiki – first law of thermodynamics

pojemność cieplna – heat capacity

potencjał chemiczny – chemical potential

potencjał elektrochemiczny – electrochemical potential

potencjały termodynamiczne – thermodynamical potentials

praca objętościowa – pressure-volume work

praca w przemianie adiabatycznej – work in adiabatic process

praca w przemianie izobarycznej – work in isobaric process

praca w przemianie izotermicznej – work in isothermal process

prawo Boyle'a-Mariotte'a – Boyle-Mariotte law

prawo Charlesa – Charles's law

prawo Daltona – Dalton's law

prawo Dulonga-Petita – Dulong-Petit law

prawo działania mas – mass action law

prawo Ficka – Fick's law of diffusion

prawo Fouriera – Fourier's law of conduction

prawo Gay-Lussaca – Gay-Lussac's law

prawo Henry'ego – Henry's law

prawo Raoulta – Raoult's law

prawo van't Hoffa – van't Hoff's law

proces adiabatyczny – adiabatic process

proces egzotermiczny – exothermic process

proces endotermiczny – endothermic process

proces izobaryczny – isobaric process

proces izochoryczny – isochoric process

proces izotermiczny – isothermal process

procesy nieodwracalne – irreversible processes

procesy odwracalne – reversible processes

procesy termodynamicznie sprzężone – thermodynamically coupled processes

produkcja entropii – entropy production

przejścia fazowe drugiego rodzaju – second-order phase transition

przejścia fazowe pierwszego rodzaju – first-order phase transition

przemiana adiabatyczna – adiabatic process

przemiana izobaryczna – isobaric process

przemiana izochoryczna – isochoric process

przemiana izotermiczna – isothermal process

psychrometr – psychrometer, wet-and-dry bulb thermometer

punkt krytyczny – critical point

punkt potrójny – triple point

punkt rosy – dew-point, saturation point

## R

reguła faz Gibbsa – Gibbs' phase rule

resublimacja – deposition

rozkład Maxwella – Maxwell distribution

rozprężanie – expansion

rozszerzalność cieplna – dilatation, dilation, thermal expansion

równanie adiabaty Poissona – adiabate equation

równanie bilansu entropii – entropy balance equation

równanie bilansu masy – mass balance equation

równanie Clapeyrona – Clapeyron's equation

równanie Mayera – Mayer's equation

równanie stanu gazu doskonałego – ideal gas law

równanie van der Waalsa – van der Waals equation for a real gas

równowaga termodynamiczna – thermodynamic equilibrium

ruchy Browna – Brownian motion

## S

sedymentacja – sedimentation

silnik cieplny – heat engine

skala Celsjusza – Celsius temperature scale

skala Fahrenheita – Fahrenheit temperature scale

skala Kelvina – absolute temperature scale, Kelvin temperature scale

skala Réaumura – Réaumur temperature scale

skraplanie – condensation

skraplanie gazu – liqueaction

sprawność – efficiency

sprawność cyklu Carnota – thermal efficiency of the Carnot cycle

sprężanie – compression

stan stacjonarny nierównowagowy – nonequilibrium steady state

stan stacjonarny równowagowy – equilibrium steady state

stany skupienia – states of aggregations

statystyczna interpretacja entropii – statistical interpretation of entropy

stężenie – concentration

stężenie molowe – molar concentration

struktury dyssypatywne – dissipative structures

strumień termodynamiczny – thermodynamic flux

sublimacja – sublimation

## Ś

średnia droga swobodna – mean free path

średnia energia kinetyczna – mean kinetic energy

## T

temperatura – temperature

temperatura bezwzględna – absolute temperature

temperatura krytyczna – critical temperature

temperatura topnienia (krzepnięcia) – freezing temperature, solidification point

temperatura wrzenia (skraplania) – boiling point

teoria kinetyczno-molekularna – kinetic molecular theory

termodynamiczne prawdopodobieństwo stanu – thermodynamic probability of the macrostate

termodynamika – thermodynamics

termometr – thermometer

termostat – thermostat

topnienie – melting

trzecia zasada termodynamiki – third law of thermodynamics

twierdzenie Onsagera – Onsager's reciprocity theorem

twierdzenie Prigogine'a – Prigogine's theorem

## U

układ izolowany – isolated system

układ otwarty – open system

układ termodynamiczny – thermodynamic system

układ zamknięty – closed system

ułamek molowy – mole fraction

## W

warunki normalne – normal temperature and presure conditions, NTP conditions, standard conditions

wielkości ekstensywne – extensive values, extensive variables

wielkości intensywne – intensive values, intensive variables

wilgotność bezwzględna powietrza – absolute humidity

wilgotność względna powietrza – relative humidity

wrzenie – boiling

współczynnik dyfuzji – diffusion coefficient

współczynnik kątowy izobary – angle coefficient of isobaric line

współczynnik kątowy izochory – angle coefficient of isochoric line

współczynnik przewodnictwa cieplnego – thermal conductivity

współczynnik rozszerzalności liniowej – coefficient of linear expansion

współczynnik rozszerzalności objętościowej – volume thermal expansion coefficient

współczynnik sprawności – efficiency coefficient

współczynniki krzyżowe – cross coefficients

wykres fazowy – phase diagram

wymiana ciepła przez parowanie – heat transfer by vaporization

wymiana ciepła przez promieniowanie – heat transfer by radiaton

wymiana ciepła przez przewodzenie – heat transfer by conduction

wymiana ciepła przez unoszenie (konwekcję) – heat transfer by convection

wzór barometryczny – barometric formula

## Z

zasada ekwipartycji energii – theorem of equipartition of energy 

## 05 GRAWITACJA

## A

aphelium – aphelion

apogeum – apogee

## C

ciężar ciała – weight

## D

druga prędkość kosmiczna – escape velocity, second cosmic velocity

drugie prawo Keplera – second Kepler's law

działanie na odległość – action at a distance

## E

energia potencjalna – potential energy

## G

galaktyka – galaxy

grawitacja – gravitation

grawitacyjne zapadanie – gravitational collapse

grawiton – graviton

gromada – cluster

gwiazdy – stars

gwiazdy podwójne – double stars

## J

jednorodne pole grawitacyjne – homogeneous gravitational field

## K

krzywa balistyczna – ballistic curve

## L

linie sił pola grawitacyjnego – lines of gravitational force

## M

masa bezwładna – inertial mass

masa grawitacyjna – gravitational mass

masa inercyjna – inertial mass

## N

natężenie pola grawitacyjnego – gravitational field strength

nieważkość – weightlessness, zero gravity

nutacja – nutation

## O

oddziaływania grawitacyjne – gravitational interaction

orbita – orbit

orbita geostacjonarna – stationary orbit

## P

paradoks satelitarny – satellite paradox

perygeum – perigee

peryhelium – perihelion

pierwsza prędkość kosmiczna – first cosmic velocity, orbital velocity, orbital speed

pierwsze prawo Keplera – first Kepler's law

pion – the perpendicular

pole grawitacyjne – gravitational field

pole potencjalne – potential field

potencjał pola grawitacyjnego – potential of gravitational field

poziom – horizon

praca w polu grawitacyjnym – work in gravitational field

prawo Gaussa – Gauss law

prawo powszechnego ciążenia – law of universal gravitation

prędkość ucieczki – escape velocity

przeciążenie – gravity load

przyspieszenie ziemskie – acceleration of free fall, acceleration of gravity

## R

radioteleskop – radio telescope

rzut pionowy – vertical throw

rzut poziomy – horizontal throw

rzut ukośny – oblique throw

## S

sferycznie symetryczne pole grawitacyjne – spherically symmetric gravitational field

siła ciężkości – earthpull

siły centralne – central forces

siły grawitacyjne – gravity forces

siły pływowe – tidal forces

stacjonarne (stałe) pole grawitacyjne – stationary gravitational field

swobodny spadek – free fall

## Ś

środek ciężkości – centre of gravity

## T

trzecie prawo Keplera – third Kepler's law

## W

wysokość rzutu ukośnego – height of oblique throw

## Z

zasada superpozycji natężeń pola grawitacyjnego – superposition principle of gravitational field strength

zasada superpozycji potencjałów pola grawitacyjnego – superposition principle of gravitational field

zasięg rzutu poziomego – range of horizontal throw

zasięg rzutu ukośnego – range of oblique throw 

## 06 ELEKTRYCZNOŚĆ

## A

amperomierz – ammeter

aniony – anions, negative ions

anoda – anode, positive electrode

## B

bimetal – bi-metal, duplex metal

bocznik – shunt

butelka lejdejska – Leyden jar

## C

charakterystyka prądowo-napięciowa – voltage-current characteristic

## D

dielektryki – dielectrics, nonconductors

dielektryki niepolarne – non-polar dielectrics

dielektryki polarne – polar dielectrics

dielektryk w polu elektrycznym – dielectric in electric field

dipol elektryczny – electric dipole

dysocjacja elektrolityczna – electrolytic dissociation

działo elektronowe – electron gun

## E

ekranowanie elektrostatyczne – screening, shielding

elektrety – electrects

elektroda – electrode

elektrofor – electrophore

elektroforeza – electrophoresis

elektrolity – electrolytes

elektroliza – electrolysis

elektrometr Brauna – Braun's electrometer

elektroskop – electroscope

elektryczność – electricity

energia pola elektrycznego w kondensatorze – energy stored in a capacitor

energia potencjalna dwóch punktowych ładunków elektrycznych – potential energy of two point charges

## F

ferroelektryki – ferroelectric substances

## G

galwanometr – galvanometer

gałąź – branch

gaz elektronowy – electron gas

generator Van de Graaffa – Van de Graaff generator

gęstość energii pola elektrycznego – energy density of electric field

gęstość liniowa ładunku elektrycznego – linear charge density

gęstość objętościowa ładunku elektrycznego – volume charge density

gęstość powierzchniowa ładunku elektrycznego – surface charge density

gęstość prądu – current density

## H

histereza dielektryczna – dielectric hysteresis

## I

indukcja elektrostatyczna – electrostatic induction

indukcja elektryczna – electric displacement, electric induction

## J

jednorodne pole elektryczne – homogeneous electric field

jon – ion

## K

kationy – cations, positive ions

katoda – cathode, negative electrode

klatka Faradaya – Faraday cage, Faraday shield

kompensacyjna metoda pomiaru siły elektromotorycznej – compensation measurement of electromotive force

kondensator płaski – plate capacitor

konduktancja – electric conduction

konduktywność – electrical conductivity, specific conductance

kwadrupol – quadrupole

## L

linie sił pola elektrycznego – lines of electric force

## Ł

ładunek elektryczny – electric charge

## M

maszyna elektrostatyczna – electrostatic generator

metal w polu elektrycznym – metal in electric field

mieszane połączenie kondensatorów – mixed connection of capacitors

mieszane połączenie oporników – mixed connection of resistors

mieszane połączenie źródeł napięcia – mixed connection of voltage sources

młynek Franklina – Franklin mill

moc prądu stałego – electric power

moment dipolowy – dipole moment

mostek Wheatstone'a – Wheatstone bridge

mostkowe połączenie kondensatorów – bridge connection of capacitors

mostkowe połączenie oporników – bridge connection of resistors

## N

naładowane ostrze metalowe – charged metal blade

napięcie elektryczne – voltage

napięcie kontaktowe – contact potential difference

natężenie pola elektrycznego – electric field intensity

natężenie prądu – current intensity

nośniki prądu – current carrier

## O

obwód jednooczkowy bez źródła – single loop circuit without voltage source

obwód jednooczkowy z jednym źródłem – single loop circuit with single voltage source

oczko – loop

omomierz – ohmmeter

opornik – resistor

opór elektryczny – electric resistance

opór elektryczny właściwy – resistivity, specific resistance

opór wewnętrzny – internal resistance

opór zastępczy – equivalent resistance

## P

pętla histerezy dielektrycznej – dielectric hysteresis loop

piorun – thunderbolt, lightning

piorunochron – lightning arrester

płytki Mie – Mie plates, proof plane

podwójna warstwa elektryczna – electrical double layer

pojemność elektryczna – electric capacitance

pojemność zastępcza – equivalent capacitance

polaryzacja dielektryka – dielectric polarization

pole bezwirowe – irrotational field

pole elektrostatyczne – electrostatic field

pole elektryczne – electric field

pole potencjalne – irrotational field, potential field

połączenie oporników w gwiazdę – star connection, Y-connection

połączenie oporników w trójkąt – delta connection

posobnik – multiplier

potencjał pola elektrycznego (potencjał elektryczny) – electric potential

potencjometr – potentiometer

powierzchnie ekwipotencjalne – equipotential surfaces

praca w polu elektrycznym – work in electrical field

prawa elektrolizy Faradaya – Faraday's laws of electrolysis

prawa Kirchhoffa – Kirchhoff's circuit laws

prawo Coulomba – Coulomb's law

prawo Gaussa – Gauss' law

prawo Ohma – Ohm's law

prawo Ohma w postaci lokalnej – Ohm's local law

prawo Wiedemanna-Franza – Wiedemann-Franz law

prąd elektryczny – electric current

prąd stały – direct current

przebicie dielektryka – breakdown

przenikalność elektryczna – permittivity

przewodnictwo elektryczne – electric conduction

przewodnictwo elektryczne właściwe – electrical conductivity, specific conductance

przewodniki – conductors

punkt Curie – Curie temperature

## R

rezystywność – resistivity, specific resistance

rozkład ładunku elektrycznego na powierzchni metalu – charge distribution on metal surface

rozszerzanie zakresu pomiarowego amperomierza – ammeter range extension

rozszerzanie zakresu pomiarowego woltomierza – voltmeter range extension

równoległe połączenie kondensatorów – capacitors connected in parallel, capacitors in parallel, parallel capacitors

równoległe połączenie oporników – resistors connected in parallel, resistors in parallel, parallel resistors

równoległe połączenie źródeł napięcia – voltage sources connected in parallel

ruchliwość – mobility

## S

siatka Kolbego – Kolbe's grid

siła elektromotoryczna – electromotive force

siła kulombowska – Coulomb force

siły elektryczne – electrical forces

stała dielektryczna – dielectric constant

stałe pole elektryczne – constant electric field

strumień indukcji elektrycznej – electric flux

szeregowe połączenie kondensatorów – capacitors connected in series, capacitors in series, series capacitors

szeregowe połączenie oporników – resistors connected in series, resistors in series, series resistors

szeregowe połączenie źródeł napięcia – voltage sources connected in series

## T

techniczna metoda pomiaru oporu – technical measurement of electric resistance

temperatura Curie – Curie temperature

termoogniwo – thermocouple

termopara – thermocouple

transformacja gwiazdy w trójkąt – star-delta transformation

transformacja trójkąta w gwiazdę – delta-star transformation

## U

układ zastępczy – equivalent system

uziemienie – earthing

## W

wektor polaryzacji – polarization vector

węzeł – junction, node

wiaderko (puszka) Faradaya – Faraday bucket, Faraday cup detector

woltomierz – voltmeter

względna przenikalność elektryczna – relative permittivity

## Z

zależność energii od pojemności w równoległym połączeniu kondensatorów – energy stored in parallel capacitors

zależność energii od pojemności w szeregowym połączeniu kondensatorów – energy stored in a serial capacitors

zależność mocy od oporu w połączeniu równoległym oporników – power in a parallel resistors

zależność mocy od oporu w połączeniu szeregowym oporników – power in a serial resistors

zależność oporu właściwego od temperatury – resistivity as a function of temperature

zasada superpozycji natężeń pola elektrycznego – superposition principle of electric field strength

zasada superpozycji potencjałów pola elektrycznego – superposition principle of electric field potential

zasada zachowania ładunku elektrycznego – principle of charge conservation

zjawisko Peltiera – Peltier effect

zjawisko Seebecka – Seebeck effect

zwarcie elektryczne – short-circuit, shorting

zwarty kondensator – shorted capacitor

zwarty opornik – shorted resistor

związek natężenia i potencjału – connection between electric field intensity and electric potential

## Ź

źródło napięcia – voltage source 

## 07 MAGNETYZM

## A

antyferromagnetyki – antiferromagnetic materials, antiferromagnets

## C

cewka – coil, inductor

## D

diamagnetyki – diamagnetic materials

domeny ferromagnetyczne – ferromagnetic domains

dzwonek elektryczny – electric bell

## E

elektromagnes – electromagnet

## F

ferrimagnetyki – ferrimagnetic materials

ferromagnetyki – ferromagnetic materials

ferromagnetyki miękkie – soft ferromagnetic materials

ferromagnetyki twarde – hard ferromagnetic materials

ferryty – ferrites

## G

gęstość energii pola magnetycznego – energy density of magnetic field

## H

histereza magnetyczna – magnetic hysteresis

## I

igła magnetyczna – magnetised pointer

indukcja magnetyczna – magnetic field density, magnetic flux density, magnetic induction

## J

jednorodne pole magnetyczne – homogeneous magnetic field

## K

koercja – coercive force

kompas – compass

komutator – commutator

## L

linie sił pola magnetycznego – lines of magnetic force

## Ł

ładunek właściwy – charge/mass ratio

## M

magnes trwały – permanent magnet

magnesy neodymowe – neodymium magnet

magnetostrykcja – magnetostriction

magnetyki – magnetic materials

magnetyzm – magnetism

materiały magnetyczne – magnetic materials

moment magnetyczny – magnetic moment

moment pary sił działających na ramkę z prądem w polu magnetycznym – moment of forces acting on a frame with current in magnetic field

## N

namagnesowanie – magnetization

nasycenie magnetyczne – magnetic saturation

natężenie pola magnetycznego – magnetic field intensity, magnetic field strength

## O

oddziaływanie między dwoma równoległymi przewodnikami z prądem – interaction between two parallel current-carrying conductors

## P

paramagnetyki – paramagnetic materials

pasy radiacyjne Van Allena – Van Allen radiation belts

pętla histerezy magnetycznej – magnetic hysteresis loop

podatność magnetyczna – magnetic susceptibility

pole magnetyczne – magnetic field

pole magnetyczne Ziemi – earth's magnetic field, terrestrial magnetic field

pole magnetyczne zwoju kołowego z prądem – magnetic field of a scroll with current

pozostałość magnetyczna – remanence, residual magnetization

prawo Ampère'a – Ampère's law

prawo Biota-Savarta – Biot-Savart law

przenikalność magnetyczna – magnetic permeability

## S

silnik elektryczny – electric motor

siła elektrodynamiczna – electrodynamic force

siła Lorentza – Lorentz force

solenoid – solenoid

spektrometr masowy – mass spectrometer

stałe pole magnetyczne – constant magnetic field

## T

temperatura (punkt) Curie – Curie point, Curie temperature, magnetic transformation point

temperatura Néela – Néel temperature

## U

uzwojenie bifilarne – bifilar winding

## W

względna przenikalność magnetyczna – relative permeability

## Z

zjawisko Halla – Hall effect

zwojnica – solenoid

## Ź

źródła pola magnetycznego – sources of magnetic field 

## 08 ELEKTROMAGNETYZM

## A

antena – aerial, antenna

autotransformator – autotransformer

## B

bezpiecznik topikowy – fuse

## C

cewka indukcyjna Ruhmkorffa – Ruhmkorff induction coil

cewka Tesli – Tesla coil

ciśnienie promieniowania – radiation pressure

## D

dioda – diode

dioda lampowa – two-electrode tube

dławik – choke, choking coil

dynamo – hub dynamo

## E

elektromagnetyzm – electromagnetism

elektrostrykcja – electrostriction

## F

fala nośna – carier wave

fale elektromagnetyczne – electromagnetic waves

fale radiowe – radio waves

## G

gęstość energii pola elektromagnetycznego – energy density of electromagnetic field

gęstość pędu pola elektromagnetycznego – momentum density of electromagnetic field

głośnik – loudspeaker

## I

indukcja elektromagnetyczna – electromagnetic induction

indukcja wzajemna – mutual induction

indukcyjność – inductance

induktancja – inductive reactance

induktor Ruhmkorffa – Ruhmkorff induction coil

## K

kabel koncentryczny – coaxial cable, concentric cable

kapacytancja – capacitance

## L

lampa oscyloskopowa – Braun tube, cathode ray tube

lampy elektronowe – electron tubes

## M

magnetofon – magnetophone, tape recorder

magnetowid – video tape recorder

mikrofale – microwaves

mikrofon – microphone

moc bierna prądu zmiennego – reactive power

moc czynna prądu zmiennego – active power, real power

moc pozorna prądu zmiennego – apparent power

moc skuteczna prądu zmiennego – active power, real power

## N

napięcie chwilowe prądu zmiennego – instantaneous alternating voltage

napięcie maksymalne prądu zmiennego – maximum alternating voltage

napięcie skuteczne prądu zmiennego – effective alternating voltage

natężenie chwilowe prądu zmiennego – instantaneous alternating current intensity

natężenie maksymalne prądu zmiennego – maximum alternating current intensity

natężenie skuteczne prądu zmiennego – effective alternating current intensity

## O

obwód drgający LC – LC circuit, oscillating circuit

obwód szeregowy RLC – RLC series circuit

oddziaływania elektromagnetyczne – electromagnetic interaction

opór bierny – reactance

opór czynny – electrical resistance, resistance

opór indukcyjny – inductive reactance

opór omowy – electrical resistance, resistance

opór pojemnościowy – capacitive reactance

opór pozorny – impedance

oscyloskop – oscilloscope

## P

parametry prądu zmiennego – parameters of alternating current

pole elektromagnetyczne – electromagnetic field

prawo indukcji elektromagnetycznej Faradaya – Faraday's law of electromagnetic induction

prawo Joule'a-Lenza – Joule-Lenz law

prąd indukcyjny – induction current

prądnica – electrical generator

prąd przesunięcia – displacement current

prąd sinusoidalnie zmienny – alternating current, variable current

prądy wirowe – eddy currents

promieniowanie Czerenkowa – Cherenkov radiation

promieniowanie dipolowe – dipole radiation

promieniowanie elektromagnetyczne – electromagnetic radiation

promieniowanie synchrotronowe – synchrotron radiation

prostownik Graetza – diode bridge, Graetz circuit

przesunięcie fazowe – phase shift

przewód fazowy – phase conductor, phase lead

przewód neutralny – neutral conductor, neutral lead

przewód ochronno-neutralny – protective-neutral conductor, protective-neutral lead

przewód ochronny – protective conductor, protective lead

## R

radar – radar

reaktancja – reactance

reaktancja cewki – inductive reactance

reaktancja kondensatora – capacitance, capacitive reactance

reguła Lenza – Lenz's rule

rezonans napięć w szeregowym obwodzie RLC – series resonance, voltage resonance

rezystancja – electrical resistance, resistance

równania materiałowe – constitutive equations, material equations

równania Maxwella – Maxwell's equations

## S

samoindukcja – self induction

siły van der Waalsa – van der Waals forces

strumień indukcji magnetycznej (strumień magnetyczny) – magnetic flux

## T

transformator – transformer

transformator nieobciążony – non-weighted transformer

transformator obciążony – weighted transformer

transformator Tesli – Tesla's transformer

trioda – three electrode tube, triode

## U

układ podstawy czasu – time-base circuit

## W

warometr – varmeter

watomierz – wattmeter

wektor Poyntinga – Poynting vector

wirowe pole elektryczne – virial electric field

wirowe pole magnetyczne – virial magnetic field

wzór Larmora – Larmor formula

## Z

zawada – impedance

związek między napięciami w szeregowym obwodzie RLC – connection between voltages in RLC series circuit

## Ż

żarówka – incandescent light bulb

żelazko elektryczne – flat-iron 

## 09 OPTYKA

## A

aberracja – aberration

aberracja chromatyczna – chromatic aberration

aberracja sferyczna – spherical aberration

absorbancja – absorbance

absorpcja światła – absorption

aktywność optyczna – optical activity

analizator – analyzer

aparat fotograficzny – photographic camera

astygmatyzm – astigmatism

## B

barwa – colour

barwa podstawowa – primary colour

barwa spektralna – spectral colour

bezwładność oka – persistence of vision

## C

całkowite wewnętrzne odbicie – total internal reflection

camera obscura – camera obscura, dark chamber

cień – shadow

## D

dalekowzroczność – farsightedness, hypermetropia, hyperopia, longsightedness

diafragma – diaphragm

diaskop – projection lantern, slide projector

droga optyczna – optical path length

dyfrakcja światła – diffraction of light

dyspersja – dispersion

dystorsja – distortion

## E

efekt stroboskopowy – stroboscopic effect

ekstynkcja – extinction

epidiaskop – epidiascope

episkop – episcope

## F

filtry optyczne – optical filters

fotometr – photometer

fotometria – photometry

## G

głębia ostrości – depth of field

## H

halo – halo

holografia – holography

## I

interferencja fal świetlnych – wave interference

interferometr – interference comparator, interferometer

## K

kąt Brewstera – Brewster's angle, polarization angle

kąt graniczny – critical angle

kąt łamiący pryzmatu – prism apex angle

kąt najmniejszego odchylenia – angle of minimum deviation

kąt odbicia – angle of reflection

kąt odchylenia – angle of deviation

kąt padania – angle of incidence

kąt ugięcia – angle of diffraction, diffraction angle

kąt widzenia – angle of view, sight angle

kąt załamania – angle of refraction

kolimator – collimator

kolorymetr – colorimeter

koma – coma (aberration)

kondensor – condensor

konstrukcja obrazu dawanego przez soczewkę – image formation by lens

konstrukcja obrazu dawanego przez zwierciadło płaskie – image formation by plane mirror

konstrukcja obrazu dawanego przez zwierciadło sferyczne – image formation by spherical mirror

krótkowzroczność – myopia, nearsighted, shortsighted

kryterium Rayleigha – Rayleigh criterion

krzywizna pola obrazu – image field curvature

## L

lornetka – binoculars, binocular telescopes

luneta – monocular, telescope

lupa – magnifying glass, reading glass

## Ł

ława optyczna – optical bench

## M

maksymalny rząd ugięcia – maximum diffraction order

mikroskop optyczny – optical microscope

## N

nadfiolet – ultraviolet radiation

natężenie oświetlenia – illuminance

natężenie światła – light intensity

## O

obiektyw – objective, lens

obraz odwrócony – inverted image

obraz pomniejszony – reduced image

obraz powiększony – enlarged image, magnified image

obraz pozorny – virtual image

obraz prosty – upright image

obraz rzeczywisty – real image, true image

odbicie światła – reflection

odległość dobrego widzenia – closest distance of distinct vision

ognisko soczewki – focal point, focus

ognisko zwierciadła sferycznego – focal point of spherical mirror, focus of spherical mirror

ogniskowa soczewki – focal length

ogniskowa zwierciadła sferycznego – focal length of spherical mirror

okular – eyepiece, ocular lens

okulary – glasses

optyka – optics

oś optyczna – optical axis

oświetlenie – illuminance

## P

peryskop – periscope

pierścienie Newtona – Newton rings

płaszczyzna polaryzacji – polarization plane

płytka płasko-równoległa – optical flat

podczerwień – infrared radiation, IR

podwójne załamanie światła – birefringence, double refraction

polarymetr – polarimeter

polaryzacja światła – polarization of light

polaryzacja światła przez odbicie od powierzchni dielektryka – polarization by reflection

polaryzacja światła przy podwójnym załamaniu – polarization by double refraction

polaryzator – polarizer

powiększenie kątowe – angular magnification

powiększenie liniowe – linear magnification, transverse magnification

prawo Beera-Lamberta-Bouguera – Beer-Lambert-Bouguer law

prawo Brewstera – Brewster's law

prawo Malusa – Malus' law

prawo Rayleigha – Rayleigh law

prawo Snelliusa – Snell's law

prążki dyfrakcyjne – striae

prędkość fazowa – phase velocity

prędkość grupowa – group velocity

promieniowanie podczerwone – infrared radiation, IR

promieniowanie ultrafioletowe – ultraviolet radiation, UV

promień nadzwyczajny – extraordinary ray

promień światła – light beam

promień zwyczajny – ordinary ray

pryzmat – prism

pryzmat achromatyczny – achromatic prism

pryzmat Nicola – Nicol prism

przysłona – diaphragm

punkt bliski – near point

punkt daleki – far point

## R

refleksja – reflection

refrakcja – refraction of light

refraktometr – refractometer

rozpraszanie światła – scattering of light

rozszczepienie światła – dispersion of light

równania soczewki cienkiej – lens equations, lensmaker's equation, thin lens formula

równanie zwierciadła – mirror equation

rząd ugięcia – order of diffraction

rzutnik przezroczy – projection lantern, slide projector

## S

siatka dyfrakcyjna – diffraction grating

soczewka achromatyczna – achromatic lens

soczewka cienka – thin lens

soczewka optyczna (sferyczna) – optical lens

soczewka rozpraszająca – divergent lens, negative lens

soczewka skupiająca – corvergent lens, focusing lens, positive lens

spektroskop – spectroscop

spektroskopia – spectroscopy

strumień świetlny – luminous flux, luminous power

## Ś

światło – light

światło białe – white light

światłomierz (luksomierz) – exposure meter, light meter

światło monochromatyczne – monochromatic light

światło spolaryzowane liniowo – linearly polarized light, plane polarized light

światło spójne – coherent light

światłość – luminous intensity

światło widzialne – visible light

światłowód – fibre, optical fiber

## T

tęcza – rainbow

tubus – body tube

## U

ugięcie światła – diffraction of light

ultrafiolet – ultraviolet, UV

## W

wady odwzorowań optycznych – defects of optical mapping

wady wzroku – eyesight defects

warunek na maksymalne wzmocnienie interferencyjne – condition for constructive interference

warunek na wygaszenie interferencyjne – condition for destructive interference

widmo optyczne – optical spectrum, spectrum of visible light, visible spectrum

współczynnik załamania – index of refraction, refractive index

## Z

załamanie światła – refraction of light

zasada Fermata – Fermat' law, Fermat' principle

zasada Huygensa-Fresnela – Huygens-Fresnel principle

zdolność rozdzielcza mikroskopu – peak resolution, resolution, resolving power

zdolność skupiająca soczewki – dioptric power, optical power, refractive power

zjawisko Cottona-Moutona – Cotton-Mouton effect

zjawisko Faradaya – Faraday effect

zjawisko Kerra – Kerr effect

zjawisko Tyndalla – Tyndall effect

zjawisko Voigta – Voigt effect

złudzenia optyczne – optical illusions

zorza polarna – aurora, aurora australis, aurora borealis, aurora polaris, northern lights, polar aurora

zwierciadło – mirror

zwierciadło płaskie – plane mirror

zwierciadło sferyczne – spherical mirror

zwierciadło (sferyczne) wklęsłe – concave (spherical) mirror

zwierciadło (sferyczne) wypukłe – convex (spherical) mirror 

## 10 FIZYKA JĄDRA I CZĄSTEK ELEMENTARNYCH

## A

akcelerator – accelerator

aktywność źródła promieniotwórczego – activity, decay rate, disintegration rate

anihilacja swobodna – free annihilation, free dematerialization

antyatom – inverted atom

antycząstka – antiparticle

antymateria – antimatter

antyneutrino elektronowe – electron antineutrino

antyneutrino mionowe – muon antineutrino

antyneutrino taonowe – tau antineutrino

antyneutron – antineutron

antyproton – antiproton, negatiwe proton

atom – atom

atom egzotyczny – exotic atom

atom mezonowy (mezoatom) – mesonic atom, mu-mesic atom, muonic atom

atomy znaczone – labelled atoms, tagged atoms

## B

bariony – baryons

betatron – betatron

bomba atomowa – A-bomb, atomic bomb

bomba wodorowa – H-bomb, hydrogen bomb

bottomonium – bottomonium

bozon Higgsa – Higgs boson

bozony – bosons

## C

charmonium – charmonium

chromodynamika kwantowa – quantum chromodynamics (QCD)

ciężka woda – deuterium oxide, heavy water

cyklotron – cyclotron

cykl protonowo-protonowy – proton-proton chain, proton-proton cycle

cykl węglowy – Bethe (or Bethe-Weizsäcker) cycle, carbon-nitrogen-oxygen (or CNO) cycle

cząstka alfa – α particle, alpha, alpha particle, alpha radiation, alpha ray

cząstka beta minus – ß- particle, beta minus particle, decay electron, disintegration electron

cząstka beta plus – beta plus particle

cząstki dziwne – strange particles

cząstki elementarne – elementary particles, fundamental particles

cząstki fundamentalne – fundamental particles

częstotliwość cyklotronowa – cyclotron frequency

## D

datowanie promieniotwórcze – radioactive dating

dawka pochłonięta – absorbed dose, imparted specific energy

defekt masy – mass defect

detekcja – detection

detektor – detector, radiation detection instrument

deuteron – deuteron, deuton

dozymetr – dose meter, dosimeter

dozymetria – dosimetry

dziwność – strangeness

## E

elektron – electron, negaton, negatron

energia wiązania – binding energy, bond energy, heat of formation, nuclear binding energy, nuclear heat of formation

## F

fermiony – fermions, Fermi-particles

fizyka cząstek elementarnych – elementary particle physics

fizyka jądrowa – nuclear physics

## G

generacja – generation

gluony – gluons

## H

hadrony – hadrons

hiperjądra – hypernuclei

hiperładunek – hypercharge

hiperony – hyperons

## I

izobary – isobars, mass chains

izomery – isomers

izospin (spin izotopowy) – isobaric spin, isospin, isotopic spin

izotony – isotones

izotopy – isotopes

## J

jądra radioaktywne (promieniotwórcze) – radioactive nuclei

jądro atomowe – atomic nucleus, nucleus

## K

kolider (zderzacz) – collider

komora iskrowa – spark chamber

komora pęcherzykowa – bubble (ionization) chamber

komora Wilsona – Wilson cloud chamber

kontrolowana synteza jądrowa – controlled fusion, controlled thermo nuclear synthesis

konwersja wewnętrzna – internal conversion

kreacja pary cząstka-antycząstka – pair creation, pair production

kwarki – quarks

kwarkonium – quarkonium

## L

leptony – leptons

liczba atomowa – atomic number, Moseley number, proton number

liczba barionowa – baryon number

liczba masowa – mass number, nucleon number

liczby leptonowe – lepton numbers

liczby magiczne – magic numbers

licznik Geigera-Müllera – Geiger-Müller counter, Geiger-Müller counter tube, Geiger-Müller detector, GM counter, GM counter tube, GM detector

licznik scyntylacyjny – scintillation counter

## Ł

ładunek kolorowy (kolor) – colour charge, colour

## M

masa krytyczna – critical mass, critical size, critical volume

mezonium – mesonic atom, mu-mesonic atom, muonic atom

mezony – mesons

mion – muon

modele jądrowe – models of nucleus

model standardowy – standard model

moderator neutronów – moderator, neutron moderator

## N

neutrino elektronowe – electron neutrino

neutrino mionowe – muon neutrino

neutrino taonowe – tau neutrino

neutron – neutron

nośniki oddziaływań – force carrier particles, force-carrying particles

nukleony – nuclear particles, nucleons

nukleosynteza – nucleosynthesis

nuklid – nuclide

## O

oddziaływania silne – strong interactions

oddziaływania słabe – weak interactions

okres połowicznego rozpadu (zaniku) – half-life, half-period, half-time, half value time

oscylacje neutrin – neutrino oscillations

## P

parzystość – evenness, parity

pierwiastki promieniotwórcze – radioelements

piękno – bottomness (also formerly called beauty)

plazma – plasma

plazma kwarkowo-gluonowa – quark-gluon plasma (QGP)

potrójny proces alfa – triple alpha process

powab – charm

pozytron – antielectron, positive electron, positon, positron

pozytronium – positronium

prawda – topness (also formerly called truth)

prawo rozpadu promieniotwórczego – exponential decay, law of radioactive decay

projekt Manhattan – Manhattan Project

promieniotwórczość – nuclear disintegration, nuclear radiation, radioactive decay, radioactivity

promieniowanie gamma – γ ray, gamma photon, gamma radiation, gamma ray, gamma-ray photon

promieniowanie jonizujące – ionizing radiation

promieniowanie korpuskularne – particle radiation

promieniowanie kosmiczne – cosmic radiation, cosmic rays

promieniowanie tła – background, background radiation

proton – proton

przekrój czynny – cross section

## R

radioliza – radiolysis

reakcja rozszczepienia – atomic fission, fission, nuclear fission

reakcja termojądrowa (fuzja) – fusion, nuclear fusion, thermonuclear reaction

reakcje jądrowe – nuclear reactions

reaktor jądrowy – nuclear reactor, reactor

reflektor neutronów – neutron reflector, tamper

reguła przesunięć Fajansa-Soddy'ego – Fajans-Soddy rule

rozpad alfa – α decay, alpha change, alpha decay, alpha disintegration, alpha emission, alpha particle decay, alpha transformation, alpha transition

rozpad beta minus – ß- decay, beta minus change, beta minus decay, beta minus disintegration, beta minus emission, beta minus particle decay, beta minus transformation, negatron decay

rozpad beta plus – beta plus decay

rozpad neutronu – neutron decay

rozpad protonu – proton decay

równoważnik dawki – ambient dose equivalent, directional dose equivalent, dose, dose equivalent, equivalent dose, personal dose equivalent

## S

siły jądrowe – nuclear forces

stała rozpadu (zaniku) – decay coefficient, decay constant, disintegration constant, radiation decay constant, radioactive constant, radioactive decay constant

swoboda asymptotyczna – asymptotic freedom

szeregi promieniotwórcze – chain radioactive family, decay chain, decay family, decay series, disintegration chain, disintegration family, disintegration series family, radioactive decay, radioactive series

## Ś

średni czas życia jądra – mean lifetime

## T

taon – tau lepton

tokamak – tokamak

tryton – triton

## U

układ koincydencyjny – coincidence gate

## W

współczynnik jakości promieniowania – quality factor (QF)

wychwyt elektronu – electron capture

## Z

zasada uwięzienia – principle of confinement

zimna fuzja – cold fusion

zjawisko (efekt) Mössbauera – Mössbauer effect 

## 11 FIZYKA KWANTOWA

## A

antykatoda – anticathode

autoemisja – field emission

## B

bariera potencjału – barrier potential barrier, energy barrier, potential hill

bioluminescencja – bioluminescence

## C

całkowita zdolność emisyjna – total radiant emitance

chemiluminescencja – chemiluminescence, chemoluminescence

ciało doskonale białe – white body

ciało doskonale czarne – black body, complete radiator, full radiator, perfect radiator

ciało doskonale przezroczyste – transparent body

ciecz Fermiego – Fermi liquid

## D

doświadczenie Davissona-Germera – Davisson-Germer experiment

doświadczenie Sterna-Gerlacha – Stern-Gerlach experiment

dyfrakcja elektronów – electron diffraction

dyfrakcja neutronów – neutron diffraction

dyfrakcja promieniowania rentgenowskiego – X-ray diffraction

## E

efekt Augera – Auger effect

efekt Casimira – Casimir effect

efekt Meissnera-Ochsenfelda – Meissner-Ochsenfeld effect

efekt tunelowy – tunnel effect

elektrodynamika kwantowa – quantum electro dynamics, QED

elektroluminescencja – electroluminescence

elektronowy rezonans paramagnetyczny – electron paramagnetic resonance, EPR

emisja polowa – field emission

emisja stymulowana – stimulated emision

emisja wymuszona – stimulated emision

energia Fermiego – Fermi energy

energia jonizacji – ionization energy

## F

fale de Broglie'a – de Broglie waves, matter waves

fluorescencja – fluorescence

fosforescencja – phosphorescence

fotodioda – photodiode

fotokomórka – photocell, photoelectric cell

fotoluminescencja – photoluminescence

foton – photon

fotopowielacz – photomultiplier

funkcja falowa – wave function, wavefunction

## G

gaz Fermiego – Fermi gas

główna liczba kwantowa – main quantum number, principal quantum number, total quantum number

granica krótkofalowa ciągłego widma promieniowania rentgenowskiego – short wavelength limit of the continuous X-ray spectrum

graser – graser, Gamma-Ray Amplification by Stimulated Emission of Radiation

grawitacja kwantowa – quantum gravity

grubość warstwy połowiącej – half-thickness

## H

hel I – helium I

hel II – helium II

## I

interferencja promieniowania rentgenowskiego – X-ray interference

## J

jądrowy rezonans magnetyczny – nuclear magnetic resonance, NMR

jonizacja gazu – gaseous ionization

## K

kondensat Bosego-Einsteina – Bose-Einstein condensate

kot Schrödingera – Schrödinger's cat

kwant – quantum

## L

lampa rentgenowska – Roentgen tube, X-ray tube

laser – laser, Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation

liczba falowa – wave number

liczby kwantowe elektronu – electron quantum numbers

linia widmowa – spectral lines

linie Fraunhofera – Fraunhofer lines

luminescencja – luminescence

luminofor – luminophore

## M

magnetyczna liczba kwantowa – magnetic quantum number

maser – maser, Microwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation

mechanika kwantowa – quantum mechanics

mikroskop elektronowy – electron microscope

mikroskop polowy – field emission microscope

model atomu wodoru Bohra – Bohr model of the atom

## N

nadpłynność (nadciekłość) – superfluidity

nadprzewodnictwo – superconductivity

nadprzewodniki wysokotemperaturowe – high-temperature superconductors

## O

orbital – orbital

orbitalna liczba kwantowa – azimuthal quantum number, orbital quantum number

orbitalny moment magnetyczny elektronu – orbital magnetic momentum of electron

orbitalny moment pędu – orbital momentum

## P

powłoka elektronowa – electron shell

poziom energetyczny – energy level

praca wyjścia – work function

prawo Kirchhoffa – Kirchhoff's law of thermal radiation

prawo Moseleya – Moseley's law

prawo pochłaniania promieniowania rentgenowskiego – X-ray absorption law

prawo promieniowania Plancka – Planck's law of black body radiation

prawo przesunięć Wiena – Wien displacement law

prawo Stefana-Boltzmanna – Stefan-Boltzmann law

prawo Stokesa – Stokes rule, Stokes shift

prawo Wawiłowa – Vavilov law, Vavilov rule

precesja Larmora – Larmor precession

promieniowanie ciała doskonale czarnego – black body radiation

promieniowanie cieplne – heat radiation, thermal radiation

promieniowanie hamowania – braking radiation

promieniowanie rentgenowskie – X-rays

promieniowanie rentgenowskie o widmie charakterystycznym (liniowym) – characteristic X-ray spectrum

promieniowanie rentgenowskie o widmie ciągłym – continuous X-ray spectrum

## R

radioluminescencja – radioluminescence

reguła Stokesa – Stokes rule

reguły wyboru – selection rules

relatywistyczna mechanika kwantowa – relativistic quantum mechanics

rozszczepienie linii widmowych – splitting of spectral lines

równanie falowe Schrödingera – Schrödinger wave equation

## S

seria Balmera – Balmer series

seria Bracketta – Brackett series

seria Humphreysa – Humphreys series

seria Lymana – Lyman series

seria Paschena – Paschen series

seria Pfunda – Pfund series

serie widmowe wodoru – hydrogen spectral series

spektralna zdolność absorpcyjna – spectral radiant absorbance

spektralna zdolność emisyjna – spectral radiant emittance

spin elektronu – electron spin

spinowa liczba kwantowa – spin quantum number

spinowa magnetyczna liczba kwantowa – spin magnetic quantum number

spinowy moment magnetyczny elektronu – spin magnetic momentum of electron

statystyczna interpretacja funkcji falowej – probabilistic interpretation of the wavefunction, statistical interpretation of the wavefunction

statystyka Bosego-Einsteina – Bose-Einstein statistics

statystyka Fermiego-Diraca – Fermi-Dirac statistics

szerokość połówkowa linii widmowej – breadth of spectral line, width of spectral line

## T

temperatura barwowa – colour temperature

termoemisja – thermoemission, thermonic emission

tryboluminescencja – triboluminescence

## W

widmo – spectrum

widmo absorpcyjne – absorption spectrum

widmo atomowe – atomic spectrum

widmo ciągłe – continuous spectrum

widmo emisyjne – emission spectrum

widmo liniowe – line spectrum

widmo pasmowe – band spectrum

widmo promieniowania ciała doskonale czarnego – spectrum of black body radiation

wydajność kwantowa fotoluminescencji – quantum yield

wzór Balmera – Balmer formula

wzór Rydberga – Rydberg formula

## Z

zakaz Pauliego – Pauli exclusion principle

zasada kombinacyjna Ritza – Ritz combination principle

zasada nieokreśloności Heisenberga – Heisenberg indeterminacy principle, Heisenberg uncertainty principle

zimna emisja – field emission

zjawisko Comptona – Compton effect, Compton scattering

zjawisko fotoelektryczne – photoelectric effect

zjawisko Josephsona – Josephson effect

zjawisko Paschena-Backa – Paschen-Back effect

zjawisko Ramana – Raman effect

zjawisko (efekt) Starka – Stark effect

zjawisko Zeemana – Zeeman effect 

## 12 TEORIA WZGLĘDNOŚCI

## C

czarna dziura – black hole

czasoprzestrzeń – spacetime

czas własny – proper time

człon kosmologiczny – cosmological term

## D

diagram czasoprzestrzenny – space diagram

diagram Minkowskiego – Minkowski diagram

doświadczenie Eötvösa – Eötvös experiment

doświadczenie Fizeau – Fizeau experiment

doświadczenie Ivesa-Stilwella – Ives-Stilwell experiment

doświadczenie Kennedy'ego-Thorndike'a –Kennedy-Thorndike experiment

doświadczenie Lodge'a – Lodge experiment

doświadczenie Michelsona-Morleya – Michelson-Morley experiment

doświadczenie Pounda-Rebki – Pound-Rebka experiment

doświadczenie Rayleigha-Brace'a – Rayleigh-Brace experiment

doświadczenie Shapiro – Shapiro experiment

doświadczenie Troutona-Noble'a – Trouton-Noble experiment

doświadczenie Troutona-Rankine'a – Trouton-Rankine experiment

dylatacja czasu – time dilation

## E

efekt Poyntinga-Robertsona – Poynting-Robertson effect

energia spoczynkowa – rest energy

eter – aether

## F

fale grawitacyjne – gravitational waves

## G

grawitacyjna dyfrakcja – gravitational diffraction

grawitacyjna dylatacja czasu – gravitational time dilation

grawitacyjna kontrakcja odległości – gravitational length contraction

grawitacyjne przesunięcie ku czerwieni – gravitational red shift

## H

horyzont zdarzeń – event horizon

## I

inflacja – inflation, cosmic inflation

## K

kontrakcja długości – length contraction

kosmiczne promieniowanie tła – cosmic microwave background radiation

kosmologia relatywistyczna – relativistic cosmology

krytyczna gęstość wszechświata – critical density of the universe

## L

linia geodezyjna – geodesic line

linia świata – world line

## M

masa podłużna – longitudinal mass

masa poprzeczna – transverse mass

masa pozorna – apparent mass

masa relatywistyczna – relativistic mass

masa spoczynkowa – rest mass

mechanika relatywistyczna – relativistic mechanics

metryka – metric

## O

ogólna teoria względności (OTW) – general relativity

ogólna zasada względności – general principle of relativity

## P

paradoks bliźniąt – twin paradoks

paradoks grawitacyjny – gravitational paradox

paradoks Olbersa – Olbers' paradox

paradoks zegarów – clock paradox

podstawowe założenia ogólnej teorii względności – basic assumptions of general relativity

podstawowe założenia szczególnej teorii względności – basic assumptions of special relativity

prawo Hubble'a – Hubble's law

problem horyzontu – horizon problem

problem płaskości – flatness problem

promień grawitacyjny – gravitational radius

promień Schwarzschilda – Schwarzschild radius

przedział czasoprzestrzenny – spacetime interval

przestrzeń Minkowskiego – Minkowski space, Minkowski spacetime

## R

relatywistyczna energia całkowita – relativistic total energy

relatywistyczna energia kinetyczna – relativistic kinetic energy

relatywistyczne prawo składania prędkości równoległych – relativistic law for the composition of parallel velocities

relatywistyczne równanie ruchu – relativistic equation of motion

relatywistyczny efekt Dopplera – relativistic Doppler effect

relatywistyczny pęd – relativistic momentum

rozwiązania Friedmana – Friedman solutions

rozwiązanie Schwarzschilda – Schwarzschild's solution

równania pola grawitacyjnego – Einstein field equations

## S

skrócenie Lorentza-FitzGeralda – Lorentz FitzGerald contraction

soczewka grawitacyjna – gravitational lens

stała Hubble'a – Hubble's constant

stała kosmologiczna – cosmological constant

stożek świetlny – light cone

synchronizacja zegarów – clocks synchronization

szczególna teoria względności (STW) – special relativity, special theory of relativity

szczególna zasada względności – Einstein's principle of relativity, special principle of relativity

szybkość światła – speed of light

## T

tachiony – tachyons

tensor energii-pędu – energy momentum tensor

tensor krzywizny Ricciego – Ricci curvature tensor

tensor metryczny – metric tensor

teoria Kaluzy – Kaluza's theory

teoria stanu stacjonarnego rozszerzającego się wszechświata – steady-state theory of the expanding universe

teoria wielkiego wybuchu – Big Bang

teoria względności – relativity

testy ogólnej teorii względności – tests of general relativity

testy szczególnej teorii względności – tests of special relativity

transformacje Lorentza – Lorentz transformations

## W

współczynnik Lorentza – Lorentz factor

względność jednoczesności – relativity of simultaneity

## Z

zasada kosmologiczna – cosmological principle

zasada Macha – Mach's principle

zasada równoważności – equivalence principle

zasada równoważności masy i energii – mass-energy equation, mass-energy equivalence principle, mass-energy relation, mass-energy relationship

zdarzenie – event 

## 13 FIZYKA CIAŁA STAŁEGO

## C

ciało stałe – solid body

ciekły kryształ – anisotropic liquid, liquid crystal

## D

defekty sieci krystalicznej – crystal imperfection, crystallographic defects, lattice defects

dioda Esakiego – Esaki diode

dioda półprzewodnikowa – semiconductor diode

dioda Schottky'ego – Schottky diode

dioda tunelowa – tunnel diode

dioda Zenera – Zener diode

dziura elektronowa – electron hole, electron vacancy, hole, positive hole

## E

ekscyton – exciton

## F

fizyka ciała stałego – solid-state physics

fonon – phonon

fullereny – fullerenes

## G

grafen – graphene

granica plastyczności – yield point

granica proporcjonalności – limit of proportionality

granica sprężystości – elastic limit, limit of elasticity

granica wytrzymałości na rozciąganie – tensile strength

## H

hallotron – Hall generator

## K

kryształ – crystal

kryształy dwuosiowe – biaxial crystals

kryształy jednoosiowe – uniaxial crystals

## M

metale – metals

moduł Younga – Young's modulus

monokryształ – monocrystal, single crystal

## N

nanorurki węglowe – carbon nanotubes

naprężenie – tension, stress

## O

odwrotne zjawisko piezoelektryczne – converse piezoelectricity

oś optyczna kryształu – optic axis

## P

pasmo energetyczne – energy band

pasmo przewodnictwa – conduction band

pasmo walencyjne – valency band

pasmowy model ciała stałego – band theory

pasmo wzbronione – energy gap, forbidden band

płaszczyzna sieciowa – lattice plane

polikryształ – polycrystalline

poziom akceptorowy – acceptor level, acceptor state

poziom donorowy – donor level, donor state

półmetale – metalloids, semimetals

półprzewodniki – semiconductors

półprzewodniki domieszkowane – impurity semiconductors

półprzewodniki samoistne – intristic semiconductors

prawo Braggów – Bragg's law

prawo Hooke'a – Hooke's law

przerwa energetyczna – energy gap

## S

sieć krystaliczna – crystal lattice

sprężystość – elasticity

stała sieci krystalicznej – crystal lattice constant

szerokość pasma energetycznego – bandwidth

## T

tranzystor bipolarny pnp – pnp bipolar transistor

## U

układ scalony – chip, integrated circuit

## W

węzły sieci krystalicznej – crystal lattice knots

## Z

zjawisko piezoelektryczne – piezoelectric effect

zjawisko piezomagnetyczne – piezomagnetic effect

zjawisko Zenera – Zener effect

złącze p-n – p-n junction 

## 14 STAŁE UNIWERSALNE I JEDNOSTKI

## A

amper – ampere

## B

barn – barn

bekerel – becquerel

bel – bel

## C

centymetr – centimeter

czas Plancka – Planck time

## D

deg – deg

dioptria – dioptre

długość Plancka – Planck length

dyna – dyne

dżul – joule

## E

elektronowolt – electronvolt

elementarny ładunek elektryczny – elementary charge

erg – erg

ersted – oersted

## F

farad – farad

fon – phon

## G

godzina – hour

gram – gram

grej – gray

## H

henr – henry

herc – hertz

## J

jednostka masy atomowej – atomic mass unit, unified mass unit

## K

kaloria – calorie

kandela – candela

kelwin – kelvin

kilogram – kilogram

kilowatogodzina – kilowatt hour

kiur – curie

komptonowska długość fali – Compton wavelength

kulomb – coulomb

## L

liczba Avogadra – Avogadro constant, Avogadro's number

liczba Loschmidta – Loschmidt constant; Loschmidt number

litr – liter

luks – lux

lumen – lumen

## Ł

ładunek Plancka – Planck charge

## M

magneton Bohra – Bohr magneton

masa elektronu – electron mass

masa neutronu – neutron mass

masa Plancka – Planck mass

masa protonu – proton mass

metr – meter

minuta – minute

mol – mole

## N

niuton – newton

## O

om – ohm

## P

paskal – pascal

przedrostki jednostek układu SI – metric prefix, SI prefix

przenikalność elektryczna próżni – electric constant, electric permittivity of free space

przenikalność magnetyczna próżni – magnetic constant, magnetic permeability of free space

## R

rad – rad, radiation absorbed dose

radian – radian

rok świetlny – light year

## S

sekunda – second

simens – siemens

siwert – sievert

stała Boltzmanna – Boltzmann's constant

stała Coulomba – Coulomb's constant

stała Faradaya – Faraday's constant

stała gazowa – molar gas constant, universal gas constant

stała grawitacyjna – gravitational constant, Newtonian constant of gravitation

stała Plancka – Planck's constant

stała Richardsona – Richardson's constant

stała Rydberga – Rydberg's constant

stała Stefana-Boltzmanna – Stefan-Boltzmann constant

stała struktury subtelnej – fine-structure constant

stała Wiena – Wien displacement law constant

stałe uniwersalne – universal constants

steradian – steradian

szybkość światła w próżni – speed of light in vacuum

## T

temperatura Plancka – Planck temperature

tesla – tesla

tor – torr

## U

układ jednostek naturalnych – natural units

układ SI – international system of units

## W

wat – watt

war – var

weber – weber

wolt – volt

woltoamper – volt-ampere 

## 15 JĘZYK I METODOLOGIA FIZYKI

## A

analiza jednostek – analysis of units, dimensional analysis

anizotropowy – anisotropic

## B

błąd pomiarowy – measuring error

## C

centralny – central

ciągły – continuous

czasopisma fizyczne – physical periodicals

częstotliwość – frequency

## D

determinizm – determinism

dualizm falowo korpuskularny – wave-particle duality

działanie – action

## E

eksperyment myślowy – thought experiment

experimentum crucis – experimentum crucis

explicite – explicite

## F

fizyka – physics

fizyka klasyczna – classical physics

fizyka kwantowa – quantum physics

## G

globalny – global

## H

heurystyczny – heuristic

hipoteza – hypothesi

## I

implicite – implicite

indeterminizm – indeterminism

infinitezymalny – infinitesimal

izotropowy – isotropic

## J

jednolita teoria pola – theory of everything, unified field theory

jednorodny – homogeneous

## K

kontinuum (continuum) – continuum

kryteria prawd naukowych – criteria of scientific truth

## L

lista Ginzburga – Ginzburg's list

lokalny – local

## M

makroskopowy – macroscopic

mezoskopowy – mesoscopic

mikroskopowy – microscopic

model – model

## N

nieciągły (dyskretny) – discontinuous

niestacjonarny – nonstationary

niezmiennik (inwariant) danych transformacji – invariant

## O

ośrodek ciągły – continuous medium

## P

paradoks – paradox

pole – field

prawo fizyczne – physical law

próżnia – vacuum

## R

relacja fenomenologiczna – fenomenological equation

relatywistyczny – relativistic

rezonansowy – resonant

równania pola – field equations

równania ruchu – motion equations

równanie relatywistycznie współzmiennicze – relativistic covariant equation

## S

stacjonarny – stationary

stan nieustalony – transient state

sprzężenie zwrotne – feedback

statyczny – static

symetria – symmetry

## T

teoria fenomenologiczna – phenomenological theory

twierdzenie Noether – Noether's theorem

## W

wielkość addytywna – additive value

wielkość multiplikatywna – multiplicative value

wirtualny – virtual

wzór współzmienniczy względem danych transformacji – covariant equation

## Z

zasada antropiczna – anthropic principle

zasada najmniejszego działania – principle of least action

zasada odpowiedniości – correspondence principle

zjawiska liniowe – linear phenomena

zjawiska nieliniowe – nonlinear phenomena 

## 16 NIEZBĘDNIK MATEMATYCZNY

## A

asymptota – asymptote

## C

cyfry znaczące – significant figures

cykloida – cycloid

## D

dodawanie wektorów – vector addition

## E

ekstremum – extreme value

elipsa – ellipse

## F

funkcja eksponencjalna – exponential function

funkcje trygonometryczne – trigonometric functions

## H

hiperbola – hyperbola

## I

iloczyn skalarny – dot product, scalar product

iloczyn wektorowy – cross product, outer product, vector product

## K

kartezjański układ współrzędnych – Cartesian coordinate system

kąt bryłowy – solid angle

kąt płaski – angle

krzywe stożkowe – conic, conic section

## M

maksimum – maximum

minimum – minimum

mnożenie wektora przez skalar – scalar multiplication

## N

nieskończoność – infinity

## O

odejmowanie wektorów – vector subtraction

operatory różniczkowe – differential operators

osobliwość – singularity

## P

parabola – parabola

pochodna – derivative

punkt przegięcia – inflection point, point of inflection, inflexion

## R

rząd wielkości – order of magnitude

## S

skalar – scalar

styczna – tangent

## Ś

średnia kwadratowa – rms, root mean square, quadratic mean

## T

tensor n-tego rzędu – tensor of rank n

## W

warunki brzegowe (graniczne) – boundary conditions, limiting conditions

warunki początkowe – initial conditions

wektor – vector

współczynnik kątowy prostej – angle coefficient of straight line 
