
Spanish: 
Traductor: Morena Calaón
Revisor: Sebastian Betti
¿Se imaginan despertar
en cualquier lugar de la costa oeste,
trabajar unas horas
y, cerca del mediodía,
tomar un vuelo de dos horas a Tokio?
(Risas)
Llegarían allí por la mañana,
aquí sería la tarde,
podrían tener una reunión de negocios
y regresar a casa a tiempo para dormir
en su propia cama el mismo día.
O imaginen si una tarde
pudieran ordenar sushi
en AmazonFresh
del chef tokiota Jiro Ono
y recibirlo a tiempo para la cena.
Sí, sería una cena costosa...
(Risas)
pero buena.
O tal vez, algo más emocionante,

English: 
Translator: Geoff Jensen
Reviewer: Denise RQ
What if you could wake up
anywhere on the West Coast,
go to work for a few hours,
and at about lunchtime,
head to the airport and catch
a two-hour flight to Tokyo?
(Laughter)
Arriving morning their time,
afternoon our time,
you could have a business meeting
and return home in time to sleep
in your own bed the same day.
Or what if you could order sushi
on Amazon Fresh one afternoon
from Tokyo chef Jiro Ono
and receive it in time for dinner?
Yes, that would be an expensive dinner
(Laughter)
but it would be good.
Or perhaps most exciting of all,

Burmese: 
Translator: Pyae Sone
Reviewer: Myo Aung
တကယ်လို့ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း
တစ်နေရာရာမှာ နိုးလာခဲ့ပြီး
နာရီအတော်ကြာ အလုပ်ကိုသွားတယ် 
နောက်ပြီး နေ့လည်စာစားချိန်ကျတော့
လေဆိပ်ကိုသွားပြီး တိုကျိုကိုနှစ်နာရီ
ပျံသန်းရမယ့် လေယာဉ်ကို စီးမယ်ဆိုရင်
(ရယ်သံ)
ကျွန်တော်တို့ နေ့လည်အချိန်က 
သူတို့ရဲ့မနက်ခင်း ဖြစ်တယ်
ကိုယ်က လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ
အစည်းအဝေးရှိနိုင်တယ်
ပြီးရင် အဲ့ဒီနေ့ရက်မှာပဲ 
အိမ်ပြန်ပြီး ကိုယ့်အိပ်ရာမှာပြန်အိပ်မယ်။
ဒါမှမဟုတ် တကယ်လို့ ဆူရှီကို မှာယူဖို့
အမေဇုန်ဖရက်ရှ်ကနေ နေ့လည်ခင်းအချိန်မှာ
တိုကျိုက Jiro Ono စာဖိုမှူးဆီက မှာယူပြီး
ညစာအတွက် အချိန်မှီလက်ခံရရှိရင် ဘယ်လိုလဲ။
ဒါက စျေးကြီးတဲ့အစားအစာပဲ ဖြစ်တယ်
(ရယ်သံ)
ဒါကကောင်းပါတယ်
ဒါမှမဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားစရာ
အကောင်းဆုံး ဖြစ်နိုင်တာက

Burmese: 
တကယ်လို့ ဒုံးပျံမဟုတ်တဲ့ 
အာကာသလေယာဉ် ပေါ်ခုန်ပြီး
အာကာသအပန်းဖြေခရီးအတွက် 
ဂြိုလ်ပတ်လမ်းထဲကို ပျံသန်းမယ်
ဒါမှမဟုတ် အင်္ဂါဂြိုလ်ခရီးစဉ်ကို
မှီအောင်သွားရင်ကော ဘယ်လိုလဲ။
ဒါက အနှစ်၃၀ကြာအောင် မက်ခဲ့တဲ့အိမ်မက်ပါ၊ 
ဒါပေမဲ့ အိပ်မက်တစ်ခုထက်ပိုပါတယ်
နှစ်၃၀ကြာအောင် လုပ်ခဲ့တဲ့အရာတွေ
အပေါ်မှာ ပျော်ရွှင်ခဲ့တယ်
အိမ်မက်ကနေ လက်တွေ့ဖြစ်လာအောင် 
ပြောင်းလဲပစ်ဖို့ပါ။
ကျွန်တော့်အိမ်မက်က ၁၉၈၆ မှာ
စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တယ်
ဒေါက်တာဘွဲ့ယူဖို့ အသံထက်မြန်တဲ့
လေခွင်အားအကြောင်း သုတေသနမပြီးဆုံးသေးခင်
နှစ်လ အလိုတုန်းကပါ၊
သမ္မတ Reagan ဆီကနေ
သူ့ပြည်နယ်မှာ Orient Express အကြောင်း
မိန့်ခွန်းပြောတာ ကြားလိုက်တဲ့အချိန်ပါ၊
အဲ့ပရောဂျက်မှာ အသံထက်မြန်တဲ့လေယာဉ်
တီထွင်ဖို့ ပါ၊
Dulles လေယာဉ်ကွင်းကနေ အသံထက်၂၅ဆမြန်အောင်
အရှိန်တင်ပြီး လေပေါ်ကိုတက်မယ်၊
ဂြိုလ်ပတ်လမ်းထဲကိုရောက်နိုင်မယ် ဒါမှမဟုတ် 
တိုကျိုကို နှစ်နာရီအတွင်းရောက်နိုင်မယ်။
ကျွန်တော် ဆွဲဆောင်ခံလိုက်ရတယ်။
အိမ်မက်ရဲ့အမြစ်တွေက လွန်ခဲ့တဲ့
ခြောက်တန်းက စတင်ခဲ့တာ။

English: 
what if you could hop
on a space plane, not on a rocket,
and fly into orbit for a space vacation
or to catch a connecting flight to Mars?
This has been my dream for 30 years,
but for me it's been more than a dream.
For the same 30 years,
I've enjoyed working on things
that will transform
this dream into reality.
My dream was born in 1986.
I had a couple months to go
before finishing my PhD research
in hypersonic aerodynamics,
when I heard President Reagan
in his State of the Union address
talk about the Orient Express,
a project to develop a hypersonic airplane
that could take off from Dulles Airport,
accelerate to Mach 25,
and attain Earth orbit
or fly to Tokyo in two hours.
I was hooked.
The roots of my dream extend
back farther to the sixth grade.

Spanish: 
imaginen si pudieran subir
a un avión espacial, no a un cohete,
y volar a la órbita
para unas vacaciones espaciales
o alcanzar un vuelo de enlace a Marte.
Este ha sido mi sueño por 30 años,
pero, en realidad, ha sido más que eso.
Durante estos 30 años 
he disfrutado trabajar en cosas
que transformarán
este sueño en realidad.
Mi sueño nació en 1986.
Me quedaban unos meses
para terminar mi investigación doctoral
en aerodinámica hipersónica,
cuando escuché al presidente Reagan
hablar del Expreso de Oriente en 
su discurso del Estado de la Unión,
un proyecto para desarrollar
un avión hipersónico
que pudiera despegar
desde el aeropuerto Dulles,
acelerar a Mach 25
y alcanzar la órbita terrestre 
o volar a Tokio en dos horas.
Tenía toda mi atención.
Las raíces de mi sueño
se remontan al sexto grado.

English: 
This is when I started to learn
about technology in school.
Not content to just read about it
in a textbook or look at pretty pictures,
I would go home after school
and make working models of these things
from scrap materials
in my father's workshop,
and then take them to school the next day
and show the kids,
my fellow classmates, how they worked.
This led to an extreme curiosity,
interest, and fascination
with flight and how things flew,
and this passion drove me, before long,
to college to study aerospace engineering,
which leads me back to the Orient Express.
The Orient Express was actually
the National Aero-Space Plane,
a national project to develop
a single-stage-to-orbit space plane.
But it was too technologically ambitious.
We spent eight years on it;
we did not succeed.
Even today, with today's technology,
we still can't get to orbit
in a single stage

Burmese: 
ကျောင်းမှာ နည်းပညာတွေကို 
စပြီးလေ့လာခဲ့တဲ့ အချိန်ကပါ။
စာအုပ်ထဲကအကြောင်းအရာတွေ ပုံလှလှလေးတွေကို
ကြည့်ရုံဖတ်ရုံမဟုတ်ဘဲ
ကျောင်းကနေအိမ်ကို ပြန်ရောက်ရင် 
အဲ့အရာတွေကို မော်ဒယ်ပုံပေါ်အောင်
အဖေ့အလုပ်ရုံက အပိုင်းအစလေးတွေနဲ့
ပြုလုပ်ခဲ့တတ်တယ်၊
ပြီးရင် နောက်နေ့ကျောင်းကို ယူသွားပြီး
ကလေးတွေ အတန်းဖော်တွေကို 
ဒါတွေ အလုပ်လုပ်ပုံကို ပြတယ်။
ဒီလိုလုပ်ခြင်းက စူးစမ်းလေ့လာမှု၊ 
စိတ်ဝင်စားမှုနဲ့ ဆွဲဆောင်မှုတို့က
ပျံသန်းခြင်းနဲ့ ဘယ်လိုပျံသန်းလဲ 
ဆိုတာတွေကို အားကျစေခဲ့တယ်၊
အရင်က လုပ်ခဲ့တဲ့ပြင်းပြစိတ်က အာကာသပညာ
လေ့လာတဲ့ကောလိပ်ကို တွန်းပို့ခဲ့လို့
Orient Express ထံ ကျွန်တော့်ကို
ပြန်တွန်းပို့လိုက်တယ်။
တကယ်တော့ Orient Express က 
နိုင်ငံတော် အာကာသလေယာဉ်ဖြစ်တယ်၊
အဆင့်တစ်ဆင့်တည်းနဲ့ ဂြိုလ်ပတ်လမ်းရောက်ကို
လေယာဉ်ကို တီထွင်ပြုစုရေး ပရောဂျက်ဖြစ်တယ်။
နည်းပညာပိုင်းမှာ ရည်မှန်းထားတာ
အရမ်းမြင့်လွန်းနေခဲ့တယ်။
ရှစ်နှစ်လောက် ကြိုးစားခဲ့ပေမဲ့ 
အောင်မြင်မှု မရခဲ့ပါဘူး။
ဒီဘက်ခေတ်မှာတောင် ခေတ်မီနည်းပညာသုံးပြီး
တစ်ဆင့်တည်းနဲ့ ဂြိုလ်ပတ်လမ်း
မရောက်နိုင်သေးဘူး။

Spanish: 
No me bastaba...
fue cuando comencé a aprender
sobre tecnología en la escuela.
No me bastaba con leer el manual
o mirar bonitas imágenes.
Cuando llegaba a casa, realizaba
modelos de trabajo de estas cosas
con materiales de desechos
en el taller de mi padre
y los llevaba a la escuela al otro día
para mostrarles a mis compañeros
cómo funcionaban.
Esto condujo a una extrema curiosidad,
interés y fascinación
con el vuelo y la manera
en que las cosas volaban.
Y esta pasión me llevó a la universidad
a estudiar ingeniería aeroespacial,
lo cual me remite al Expreso de Oriente.
Este expreso era, en realidad, 
el Avión Aeroespacial Nacional,
un proyecto nacional para desarrollar
un avión espacial de órbita en una etapa.
Pero era muy ambicioso por su tecnología.
Trabajamos ocho años en él,
pero no tuvimos éxito.
Incluso con la tecnología actual
aún no podemos orbitar en una sola etapa

Burmese: 
လောင်စာကန်မဖြုတ်ဘဲ ဆက်တိုက်မောင်းတာကို 
တစ်ဆင့်တည်းလို့ခေါ်တယ်။
ရည်ရွယ်ထားတာအားလုံးကို 
မအာင်မြင်ခဲ့ပေမဲ့၊
အရေးကြီးတာသုံးခုကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့တယ်-
scram jet အင်ဂျင်နည်းပညာကို 
ရင့်ကျက်တဲ့အထိ ပြုစုထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊
အဆင့်မြင့် ပစ္စည်းတွေနဲ့
အပူချိန်မြင့်ခံနိုင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေရောပေါ့။
ပထမနှစ်ခုကို အကျဉ်းချူံးပြောပြပါမယ်။
အသံထက်၅ဆပိုမြန်တဲ့ ပျံသန်းမှု
လုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ အဓိကသော့ချက်က
ramjet ဒါမှမဟုတ် scram jet တွေရဲ့ 
အသံထက် ၃ဆမြန်တဲ့ ပေါက်ကွဲခြင်းပဲဖြစ်ပါတယ်
ဒီအရာက တကယ်တော့ နှစ်၆၀ 
လောက်ကတည်းက တွေးထားတဲ့အကြံတစ်ခုပါ၊
မကြာသေးမီက သက်သေထူပျံသန်းတာ
မတိုင်မီကထိ မရှိသေးပါဘူး။
ပန်ကာက ဒလက်ပုံစံမျိူး သုံးထားတဲ့ 
turbojet ဒါမှမဟုတ် turbofan တွေက
မပေါက်ကွဲခင် လေကို 
ဖိသိပ်တာမျိူးနဲ့ မတူပါဘူး၊
scram jet နဲ့တူပေမဲ့ 
သူ့ထက်နှေးတဲ့ ramjet က
ရိုက်သိပ်ပေးတဲ့ လှိုင်းတွေဖြင့် 
လေကိုသိပ်လျက် နှေးစေပါတယ်၊
အသံရဲ့အလျင်ထက် မြန်အောင်ပျံမှုကြောင့်
၎င်းတို့ ပေါ်လာကြတာပါ။
turbojet ဒါမှမဟုတ် turbofan ကို 
အသံထက်၃ဆမြန်အောင် ကြိုးစားကြည့်ရင်

Spanish: 
sin vaciar los tanques de combustible,
a esto se lo llama "estadificación".
Pero si bien no alcanzó la meta,
sí realizó tres cosas muy importantes:
desarrolló y perfeccionó la tecnología
de motores scramjet,
herramientas avanzadas de diseño
y materiales para alta temperatura.
Les hablaré brevemente
de los primeros dos.
La clave para un vuelo hipersónico
es el estatorreactor de combustión
supersónica o scramjet,
cuya idea se originó
hace unos 60 años,
pero que se probó en vuelo
hace muy poco tiempo.
A diferencia de un turborreactor
que usa aspas similares a hélices
para comprimir el aire antes de quemarlo,
un scramjet, como su primo
de menor velocidad, el ramjet,
usa ondas de choque para 
comprimir y lentificar el aire,
fue creado para volar más rápido
que la velocidad del sonido.
Si intentas usar un turborreactor
a más de Mach 3,

English: 
without dropping empty fuel tanks
along the way, called staging.
But despite it not achieving
its full goals,
it did three very important things:
it developed and matured
scramjet engine technology,
advanced design tools,
and high-temperature materials.
I'm going to talk to you
briefly about the first two.
The key to routine hypersonic flight
is the supersonic combustion
ramjet, or scramjet.
This was an idea that was actually
conceived almost 60 years ago,
but it hasn't been until recently
that it's been proven in flight.
Unlike a turbojet or a turbofan
that uses propeller-like blades
to compress the air before burning it,
a scramjet, like its slower-speed
cousin, the ramjet,
uses shock waves
to compress and slow the air,
created by flying faster
than the speed of sound.
if you try to use a turbojet
or a turbofan above about Mach 3,

English: 
air friction would make the blades
so hot they would melt,
so you can't use it.
Switch to a ramjet,
but if you go above about Mach 5,
the air has gone through
so many shock waves,
the airflow has actually gotten subsonic
in the combustor, where you burn it,
and the pressure and temperature
are too high for it to work properly.
So we solve that
by pushing the air through,
processing it through fewer shock waves.
We let it stay supersonic, and we burn
the air in a supersonic flow.
If you've ever tried to light a match
in a breeze, you know how hard that is.
Imagine trying to light a match
in a supersonic hurricane.
That is our challenge.
A scramjet is fundamentally simple:
it's just a shaped pipe.
But the details of that shape
are very, very important.
We have to shape the inlet
to compress the flow just enough
but not too much, through shock waves.
The air is in the engine
for only one brief millisecond.

Spanish: 
la fricción del aire calentará
las aspas hasta derretirlas,
por eso no se puede usar.
Si cambiamos a un ramjet,
pero vamos a más de Mach 5
el aire pasará por tantas
ondas de choque, que su flujo
se volverá subsónico en la cámara
de combustión, donde se quema,
y la presión y la temperatura 
serán muy altas para que funcione.
Lo resolvemos dejando pasar el aire
y lo procesamos con menos ondas de choque.
Dejamos que quede supersónico
y lo quemamos en un flujo supersónico.
Si alguna vez quisieron prender un fósforo
con viento, sabrán lo difícil que es.
Imaginen encenderlo
en un huracán supersónico.
Ese es nuestro desafío.
Un scramjet es, en esencia, simple:
se trata de un tubo modelado.
Pero los detalles de ese modelado
son muy importantes.
Tenemos que moldear la entrada
para comprimir un poco el aire, pero no
demasiado, mediante las ondas de choque.
El aire está en el motor
solo por un breve milisegundo.

Burmese: 
လေပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဒလက်တွေက
ပူပြီး အရည်ပျော်သွားနိုင်လို့
အဲဒါကို အသုံးပြုလို့မရပါဘူး။
ramjet ကို ပြောင်းသုံးနေစဉ်
အသံထက်၅ဆကျော်နဲ့ သွားလျှင်
လေက ရိုက်သိပ်ပေးတဲ့ လှိုင်းတွေ
အများကြီး ဖြတ်ကျော်ရတယ်၊
လောင်စာလောင်ကျွမ်းတဲ့ အခန်းမှာ
တကယ်တော့ လေစီးကြောင်းက အသံထက်နှေးလာတယ်၊
သင့်လျော်စွာလုပ်ဖို့ လေဖိအားနဲ့ 
အပူချိန်က မြင့်မားလွန်းတာကြောင့်ပါ၊
လေကို အတွင်းတစ်လျှောက်
တွန်းခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့တယ်။
ရိုက်ခတ်တဲ့ လှိုင်းတချို့ကို
ဖြတ်စီးဆင်းစေခြင်း ဖြစ်တယ်။
အသံထက်၃ဆပဲမြန်ချင်ရင် အသံထက်၃ဆမြန်တဲ့
လေစီးကြောင်းကို လောင်ကျွမ်းပေးရမယ်။
လေတိုက်နေတုန်းမှာ မီးထွန်းကြည့်ဖူးရင်
ဘယ်လောက်ခက်ခဲတယ် ဆိုတာသိပါတယ်။
အသံထက်၃ဆမြန်တဲ့ မုန်တိုင်းထဲမှာ
မီးထွန်းကြည့်တာကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။
ဒါက စိန်ခေါ်မှုဖြစ်တယ်။
scramjet ရဲ့အခြေခံကတော့ ရိုးရှင်းပြီး 
အဲ့ဒါက ပိုက်နဲ့ပုံစံတူတယ်။
ဒါပေမဲ့ ပုံစံအသေးစိတ်တွေက 
အရမ်းရမ်းကို အရေးကြီးပါတယ်
အဝင်ဝကို ပုံဖော်ရင်
လေကို လုံလောက်တဲ့ ရိုက်သိပ်ပေးတဲ့ လှိုင်း
တွေကို ဖြတ်ပြီး ဖိသိပ်အောင်လုပ်ရတယ်။
အင်ဂျင်ထဲမှာ ၁ မီလီစက္ကန့်
ကြာနေတဲ့ လေကို၊

English: 
In that one millisecond,
a thousandth of a second,
we have to inject fuel,
get it to mix completely,
ignite, and burn to completion.
That's incredibly difficult to do.
We do it through flow turbulence,
and turbulence is fundamentally difficult
to understand and even predict
using advanced computational
methods with computers.
So even though the scramjet
is fundamentally simple in its shape,
the physics behind it are very complex.
It's little wonder that it's taken
almost 60 years to prove that they work.
What's the benefit of a scramjet?
For high-speed flight, the benefit
of a scramjet over a rocket is
a rocket has to carry its own oxygen.
A scramjet, like any jet engine,
just uses the air; it breathes air.
So, that fuel economy benefit
is illustrated in this plot.
It's a plot of specific impulse
as a function of speed or Mach number.
It sounds complicated,
but it's really not.
Specific impulse is just the thrust
that the engine produces

Burmese: 
၁ မီလီစက္ကန့်ဆိုတာ တစ်စက္ကန့်ရဲ့
တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ဖြစ်တယ်၊
ဆီထည့်ပေးပြီး သေသေချာချာ
ရောနှောပေးရတယ်၊
မီးစပေးတယ်
လုံးဝကို လောင်ကျွမ်းစေတယ်
ဒါကိုလုပ်ဖို့က အရမ်းကိုခက်ခဲပါတယ်။
လေပွေကို ဖြတ်စီးအောင်လုပ်ရတယ်၊
လေပွေက အခြေခံအားဖြင့် 
နားလည်ဖို့ခက်ခဲတယ်၊
ကွန်ပျူတာနဲ့ အဆင့်မြင့်အတွက်အချက်တွေကို 
သုံးပြီးဖော်ပြရင်တောင် ခက်ခဲတယ်။
scramjet ရဲ့အခြေခံ ပုံစံက ရိုးရှင်ပေမဲ့၊
အဲ့အနောက်မှာရှိတဲ့ ရူပဗေဒသဘောတရားက 
အရမ်းကိုရှုပ်ထွေးပါတယ်။
ဒါကိုသက်သေပြဖို့ နှစ် ၆၀ နီးပါးအချိန်ယူ
လုပ်ခဲ့ရတယ်ဆိုရင် အံဩစရာမရှိပါ။
scramjet ရဲ့ အကျိူးကျေးဇူးတွေက
ဘာတွေလဲ။
အရှိန်မြင့်ပျံသန်းရာတွင် ဒုံးပျံထက် 
ပိုသာတဲ့ အကျိူးတွေက
ဒုံးပျံက ကိုယ်ပိုင်အောက်ဆီဂျင်ကို
သယ်သွားရတယ်။
scramjetက တခြားဂျက်အင်ဂျင်တွေလိုပါပဲ 
လေကိုသွင်းပြီး အသုံးပြုတယ်။
လောင်စာဆီစျေး အကျိူးကျေးဇူးတွေကို
ဒီဇယားမှာ ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီဇယားက အလျင် သို့မဟုတ် အသံရဲ့အလျင်နဲ့ 
ဆီတစ်ကြိမ်ကျွေးတာကို ဆွဲထားပါတယ်။
ရှုပ်ထွေးပုံပေါ်ပေမဲ့ 
တကယ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။

Spanish: 
En ese instante, una milésima de segundo,
tenemos que inyectar combustible,
mezclarlo por completo,
encenderlo y quemarlo en su totalidad.
Es algo sumamente difícil.
Lo hacemos mediante un flujo turbulento
y la turbulencia es difícil 
de entender e incluso de predecir
usando avanzados métodos
de cálculo con computadoras.
Por eso, si bien el scramjet 
tiene una forma sencilla,
las leyes físicas subyacentes
son muy complejas.
No es extraño que haya demorado
casi 60 años probar que funcionan.
¿Cuál es el beneficio de un scramjet?
En vuelos de alta velocidad, 
un scramjet es mejor que un cohete,
un cohete debe cargar su propio oxígeno.
Un scramjet, como cualquier motor 
de reacción, solo usa el aire.
Así, el ahorro de combustible
se ilustra en este diagrama,
que muestra el impulso específico
como función de velocidad o número Mach.
Suena complicado, pero no lo es.
El impulso específico es el empuje
que produce el motor

Spanish: 
dividido por el flujo de combustible,
el cual se usa para generar ese empuje.
Se quiere un empuje alto
y un flujo de combustible bajo.
El verde representa a los turborreactores
que alimentan nuestros aviones.
El ahorro de combustible es
más alto comparado con el rojo,
que simboliza el motor de cohetes.
A medida que se acelera, 
con un ramjet o un scramjet,
el impulso específico disminuye.
Esto ocurre porque el empuje decrece
si la velocidad aumenta,
pero es aún más alto que un cohete
y ese es el beneficio.
La primera vez que se probó
un scramjet en vuelo fue en el año 2004,
en el avión experimental NASA X-43.
Este avión de 3,6 m fue elevado
con un bombardero B-52.
Se lo sujetó a un gran cohete acelerador,
se lo llevó sobre el océano Pacífico
y se lo soltó.
El acelerador lo empujó
a casi Mach 7 en un vuelo
y a casi Mach 10 en el segundo vuelo.

English: 
divided by the fuel flow rate;
the fuel that's used
to generate the thrust.
So you want high thrust,
low fuel flow rate.
You can see in the green,
that's turbofans.
That powers our commercial airplane.
Way high fuel economy
compared to the red band,
which is rocket engines.
As you go up in speed,
you go to a ramjet and a scramjet,
the specific impulse decreases.
It's because thrust decays
as you go to higher speed,
but it's still everywhere
higher than a rocket,
and that's the benefit.
The first time a scramjet
was proven in flight was in 2004,
on NASA's X-43A experimental vehicle.
This test vehicle, 12-feet long,
was carried aloft by a B-52 bomber.
It was attached to a huge rocket booster,
carried out over the Pacific Ocean,
and it was dropped.
The booster boosted it
to almost Mach 7 in one flight
and almost Mach 10 in the second flight.

Burmese: 
လိုအပ်တဲ့ တွန်းအားကိုရဖို့
အင်ဂျင်က ထုတ်ပေးတဲ့ တွန်းကန်အားကို
ဆီ စီးမှုနှုန်းနှင့် စားပေးရပါတယ်။
ဆီကို တွန်းကန်အားထုတ်တဲ့
နေရာမှာ သုံးတယ်။
ဆီနည်းနည်းနဲ့ တွန်းကန်အားအမြင့်လိုချင်ရင်
မြင်ရတဲ့ အစိမ်းရောင်ကတော့ 
turbofan ဖြစ်တယ်။
ဒါကို စီးပွားဖြစ်လေယာဉ်တွေမှာ သုံးပါတယ်။
ဆီစားများတာကို အနီရောင်အနားနဲ့ 
ဖော်ပြထားပါတယ်၊
ဒုံးပျံအင်ဂျင်တွေပဲဖြစ်တယ်။
အရှိန်နဲ့ သွားချင်ရင် ramjet နဲ့ scramjet
ကို စီးရပါမယ်၊
ဆီတစ်ကြိမ်စားနှုန်းက ကျဆင်းလာတယ်။
အရှိန်မြှင့်သွားရင် တွန်းကန်အားက 
ကျဆင်းတာကြောင့်ဖြစ်တယ်
ဒါပေမဲ့ ဒုံးပျံထက်တော့ မြန်နေဆဲပါပဲ။
အဲဒါကမှ ရရှိတဲ့ အကျိူးကျေးဇူးပါ။
scramjet ပျံသန်းမှုကို ၂၀၀၄ခုနှစ်က
ပထမအကြိမ် သက်သေထူပြတုန်းက
NASA's X-43A စမ်းသပ်ယာဉ်ပေါ်မှာ ဖြစ်ခဲ့တယ်
စမ်းသပ်ယာဉ်က ၁၂ ပေရှည်ပြီး B-52 bomber 
ယာဉ်အပေါ်မှာ သယ်သွားတယ်
ကြီးမားတဲ့ အကူဒုံးပျံနဲ့ တွဲဆက်ထားတယ်၊
ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အရောက် သယ်သွားပြီး
ချထားခဲ့တယ်။
အကူဒုံးပျံက တစ်ခါပျံသန်းတာနဲ့ 
အသံထက် ၇ဆလောက် မြှင့်နိုင်တယ်၊
စက္ကန့်ပိုင်း ပျံတာနဲ့ 
အသံထက် ၁၀ ဆလောက် မြန်သွားတယ်။

English: 
After the booster burned out,
it was pushed off, the engine was lit,
and it burned hydrogen
for about ten seconds,
which was all it could fit,
and the vehicle accelerated as predicted.
After almost a half a century,
the theory of scramjets
was finally proven.
Let's jump forward to 2013.
And if you would, for a moment,
imagine you're on the team
trying to create this next giant leap
in hypersonics, in hypersonic flight.
So we're in the control room,
at Edwards Air Force Base.
The tension is palpable.
You're very excited, incredibly nervous.
The anxiety is almost excruciating.
You've been here before three times.
In 2010, you tried
and partially succeeded,
but not completely;
the next two times, you failed.
This is the last vehicle you have,
the last chance you have
to do this mission.

Spanish: 
Luego de que el acelerador se quemara,
se lo expulsó, el motor se encendió
y "quemó" hidrógeno por unos 10 segundos
que fue todo lo que pudo reunir,
y el vehículo aceleró como lo predijimos.
Luego de casi 50 años,
la teoría de los scramjets fue demostrada.
Ahora saltemos al año 2013.
Y si pueden, por un momento, 
imaginen que son parte del equipo
que trata de dar este gigantesco paso
en los vuelos hipersónicos.
Estamos en la sala de control, en 
la Base de la Fuerza Aérea Edwards.
Se siente la tensión.
Uds. están muy emocionados, nerviosos.
La ansiedad es insoportable.
Ya han estado aquí otras tres veces.
En 2010, lo intentaron
y tuvieron un éxito parcial.
Las otras dos veces, fallaron.
Este es el último vehículo que tienen,
la última oportunidad
para realizar esta misión.

Burmese: 
အကူဒုံးပျံတွေ လောင်ကျွမ်းပြီး ထားခဲ့ကာ 
အင်ဂျင်က စတင်လောင်ကျွမ်းတယ်၊
ဆယ်စက္ကန့်စာ ဟိုက်ဒရိုဂျင်
လောင်ကျွမ်းခဲ့တယ်၊
ဖြည့်ထားခဲ့သလောက်ပေါ့၊
ယာဉ်က ခန့်မှန်းထားတဲ့အတိုင်း မြန်လာတယ်။
ရာစုနှစ်တစ်ဝက်လောက် ကြာပြီးနောက်မှာ
scramjet သီအိုရီကို 
နောက်ဆုံး သက်သေထူပြနိုင်ခဲ့တယ်။
၂၀၁၃ ဆီကို ကျော်ကြည့်လိုက်ရင်
ခဏလောက် စိတ်ကူးကြည့်ပါ၊ 
သင်က အဖွဲ့တစ်ခုမှာ
အသံထက်၅ဆမြန်တဲ့ ပျံသန်းမှုအတွက် 
အသစ်တစ်ခုကို တီထွင်ဖို့ကြိုးစားနေတယ်။
Edwards မြေပြင်လေတပ်စခန်းက 
ထိန်းချူပ်ခန်းမှာ ရောက်နေတယ်။
ဆက်ဆံရေး တင်းကျပ်တယ်ဆိုတာ 
အလွယ်တကူ မြင်နိုင်တယ်၊
စိတ်လှုပ်ရှားပြီး အရမ်းထိတ်လန့်နေတယ်။
စိုးရိမ်မှုက ဝေဒနာလောက်ဖြစ်နေပြီ။ 
ဒီနေရာကို သုံးကြိမ်ရောက်ပြီးပြီ။
၂၀၁၀ တုန်းက ကြိုးစားခဲ့စဉ် 
တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အောင်မြင်ခဲ့တယ်၊
အကုန်တော့ မဟုတ်ဘူး၊ 
နောက်နှစ်ကြိမ်က ကျရှုံးခဲ့တယ်။
သင့်မှာရှိတဲ့ နောက်ဆုံးယာဉ်က
ဒီမစ်ရှင်လုပ်ဖို့ 
နောက်ဆုံး အခွင့်အရေးဖြစ်တယ်။

Spanish: 
Han estado horas en la sala de control,
esperando las condiciones adecuadas,
lo cual aumenta el estrés y la ansiedad.
Déjenme llevarlos a la cabina de mando
de un avión de combate F-18,
a más de 15 km sobre el océano Pacífico.
Vamos a observar el despegue
desde esa cabina.
Este es el demostrador del Boeing X-51
con motor scramjet de la Fuerza Aérea.
Ven como suelta el B-52.
Está sujeto a un acelerador.
Este lo acelera
desde 15 km, Mach 0,8 a 18 km, Mach 4,8.
Si prestan atención, lo verán ascender.
Luego verán una pequeña coleta blanca
que se separa de la parte trasera.
Ese es el acelerador que 
es expulsado del scramjet.
Observen con atención.
Ahí va.
Lo que ven es la primera estela
de scramjet del mundo.
La primera en la historia mundial.

Burmese: 
မှန်ကန်တဲ့အခြေအနေအတွက် ထိန်းချူပ်ခန်းထဲမှာ
နာရီများစွာ ကြာအောင်နေဖူးတယ်။
ဖိအားတွေ စိုးရိမ်မှုတွေလည်း ပါတယ်။
F-18 တိုက်လေယာဉ်ရဲ့ လေယာဉ်မှုးနေတဲ့
အခန်းကို ခေါ်သွားပါရစေ၊
ပစိဖိတ်ပမုဒ္ဒရာအပေါ် 
ပေငါးသောင်းအထက်မှာပါ။
အဲ့အခန်းကနေ ပျံသန်းနေတာကို 
အတူတူ တွေးကြည့်ကြမယ်။
ဒါက အမေရိကန်လေတပ်က X-51 Waverider
scramjet အင်ဂျင်ကို သရုပ်ပြသမှုပါ။
B-52ကို ဖြုတ်ချလိုက်တယ် 
အဲ့အရာက အကူဒုံးပျံနဲ့တွဲထားတယ်။
အကူဒုံးပျံက အရှိန်မြှင့်တယ်၊
အသံရဲ့ ၀.၈ ဆမှာ ပေငါးသောင်း ကနေ
၄.၈ ဆရောက်တော့ ပေခြောက်သောင်းထိဖြစ်စေတယ်။
ဂရုတစိုက် ကြည့်ကြည့်ရင် 
အပေါ်တတ်တာကို တွေ့ရတယ်
နောက်ဆုံးမှာ အဖြူရောင်တန်း
သေးသေးလေးပဲ ကျန်ခဲ့တယ်။
အကူဒုံးကို scramjet မှ တွန်းထုတ်ပစ်တာ
အခုမြင်နေကြရတာပါ။
ဂရုတစိုက် ကြည့်ကြည့်ပါ။
လာပါပြီ။
အခုမြင်ရတာက ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး 
scramjet ရဲ့ အငွေ့တန်းကြီးပါ၊
သမိုင်းမှာ ပထမဦးဆုံး အကြိမ်ပါ။

English: 
You've been in the control room for hours
waiting for the right conditions,
which just added
to the stress and the anxiety.
Let me take you to the cockpit
of an F-18 fighter jet
at 50,000 feet over the Pacific Ocean.
We're going to watch this flight
unfold together from that cockpit.
So this is the U.S. Air Force X-51
WaveRider scramjet engine demonstrator.
You see it drop off the B-52;
it's attached to a booster.
The booster accelerates it
from 50,000 feet Mach 0.8
to 60,000 feet Mach 4.8.
If you look carefully,
you'll see it ascending.
Eventually, you'll see
a little white pigtail come off the back.
That is the booster being ejected
off of the scramjet.
Watch carefully.
There it goes.
What you see is
the world's first scramjet contrail,
the first in history.

Spanish: 
¡Éxito! ¡Vítores!
¡Hurra! ¡Chocamos los cinco!
¡Lo logramos!
(Aplausos)
Fue asombroso.
El X-51 siguió acelerando
por tres minutos y medio,
de Mach 4,8 a 5,1,
hasta que se quedó sin combustible.
En ese tiempo, recorrió 322 km,
lo que equivale a más de 1,5 km/s,
dos veces más rápido que una bala.
A esa velocidad se vuela desde 
Los Ángeles a Nueva York en 45 min.
¿En qué se diferencia del X-43?
El X-43 era pesado, como un modelo
de túnel de viento volador.
Usaba combustible de hidrógeno.
Pero sí batió el récord.
Fue el primer vuelo de un scramjet.
Este vehículo era ligero,
tanto como un avión real.
Quemaba combustible de aviación,
no de hidrógeno y batió un nuevo récord:
el vuelo de scramjet
más largo de la historia.

Burmese: 
အောင်မြင်ပြီ။
ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ကြတယ်။
ဟူးရေး လက်ချင်းရိုက်ကြတယ်၊
လုပ်နိုင်ခဲ့ကြပြီ။
(လက်ခုပ်သံ)
အရမ်းအံဩဖို့ကောင်းတယ်။
X-51 က သုံးမိနစ်ခွဲကြာအောင် 
အရှိန်တင်ဖို့ ဆက်သွားတယ်
ဆီမကုန်တဲ့အထိ အသံထက် ၄.၈ ဆ
ကနေ ၅.၁ ဆ အထိတင်လိုက်တယ်။
ဒီအချိန်လေးအတွင်းမှာ မိုင်၂၀၀သွားနိုင်တယ်။
တစ်စက္ကန့်ကို တစ်မိုင်နှုန်း သို့မဟုတ် 
ကျည်ဆန်ရဲ့အရှိန်ထက် နှစ်ဆမြန်ပါတယ်၊
ဒီအလျင်နဲ့ LA ကနေ New York ကို 
၄၅ မိနစ်အတွင်း ပျံသန်းနိုင်တယ်။
ဒီယာဉ်နဲ့ X-43 ကဘာတွေခြားနားပါသလဲ။
X-43 ကလေးတယ် လေပြွန်ထဲထည့်
စမ်းသပ်ပျံသန်းတဲ့ မော်ဒယ်နဲ့တူတယ်။
ဟိုက်ဒရိုဂျင်လောင်စာကို အသုံးပြုတယ်။
ဒါပေမဲ့ စံချိန်ကို ရိုက်ချိူးနိုင်ခဲ့တဲ့
scramjet ရဲ့ ပထမဆုံးပျံသန်းမှုဖြစ်ခဲ့တယ်။
တကယ့်လေယာဉ်လိုပဲ
ပေါ့ပါးတဲ့အလေးချိန်ရှိတယ်၊
ဂျက်လောင်စာမသုံးဘဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင်လောင်တယ်၊
မှတ်တမ်းအသစ်ကို စံချိန်တင်ခဲ့တယ်။
သမိုင်းမှာ အရှည်လျားဆုံး 
scramjet ပျံသန်းမှုဖြစ်တယ်။

English: 
Success! Cheers!
Hurray! High fives in the room! We did it!
(Applause)
It was awesome.
The X-51 continued to accelerate
for three and a half minutes,
going from Mach 4.8 to 5.1,
until it ran out of fuel.
In that amount of time,
it traveled 200 miles,
which is about a mile per second,
or twice as fast as a speeding bullet.
At that sped, you could fly from L.A.
to New York in about 45 minutes.
What was different
between this and the X-43?
The X-43 was heavy;
it was like a flying wind tunnel model.
It used hydrogen fuel.
But it did break the record;
it was the first flight of a scramjet.
This vehicle was lightweight,
as light as a real airplane;
it burned jet fuel not hydrogen fuel,
and it broke a new record,
the longest scramjet flight in history.

English: 
This success was particularly sweet to me,
because the X-51 was my baby.
I conceived the concept in 1995
and led the early design team.
This was the culmination.
The dream of hundreds of people
was finally realized
in the flight of this practical scramjet.
Scramjets are hard to design,
but the vehicles that they power
are equally hard to design.
The reason is they're
what's called "highly integrated."
A conventional airplane has
distinct wings, body, tails, and engine,
but a hypersonic vehicle has to be
blended and highly integrated.
Why is that?
It's because the engine
actually has to be so big.
Remember that specific impulse plot?
Remember as the speed gets up,
the thrust goes down?
If the thrust goes down,
the engine has to get bigger,
and eventually gets so big
that it's a flying engine,
and that's depicted in this example here.

Burmese: 
ဒီအောင်မြင်မှုက ကျွန်တော့်အတွက် ချိုမြိန်
လွန်းတယ်၊ X-51ကကျွန်တော့်ကလေးဖြစ်နေလို့ပါ။
၁၉၉၅ ခုနှစ်မှာ သဘောတရားကို စတွေးမိပြီး 
အစောဆုံး ဒီဇိုင်းအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့တယ်။
ဒါကတော့ နောက်ဆုံးအဆင့်ပါ။
လူတစ်ရာကျော်ရဲ့ အိပ်မက်က 
နောက်ဆုံးမှာ တကယ်ဖြစ်လာခဲ့တယ်။
scramjetကို လက်တွေ့ပျံသန်းမှုမှာပေါ့။
scramjet က ဒီဇိုင်းလုပ်ဖို့ ခဲယဉ်းပါတယ်။
ပါဝါပေးတဲ့ ယာဉ်ကိုဒီဇိုင်းလုပ်
ရတာလည်းပဲ ခက်ခဲပါတယ်။
ဒါကြောင့် မြင့်မားစွာပေါင်းစည်း
ထားတယ်လို့ ခေါ်တာပေါ့။
သာမန်လေယာဉ်တွေမှာ အတောင်၊ 
ကိုယ်၊ အမြီးနဲ့ အင်ဂျင်ပါတယ်။
အသံထက်၅ဆကျော်မြန်တဲ့ ယာဉ်ကထိပ်တုံးပြီး 
မြင့်မားစွာပေါင်းစည်းထားတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
တကယ်တော့ အင်ဂျင်က အရမ်းကြီးလွန်းလို့ပါ
ဆီတစ်ကြိမ်စီကျွေးတဲ့ ဇယားကိုမှတ်မိသေးလား။
အရှိန်များလေ တွန်းကန်အားကျတယ်
ဆိုတာ မှတ်မိသေးလား။
တွန်းကန်အား ကျသွားရင် 
အင်ဂျင်က ကြီးဖို့လိုပါတယ်။
နောက်ဆုံး အရမ်းကြီးလာပြီး
ပျံနေတဲ့ အင်ဂျင်ဖြစ်လာတယ်။
ဒီနမူနာမှာ ပုံဖော်ထားပါတယ်။

Spanish: 
Este éxito fue muy especial para mí
porque el X-51 era mi bebé.
Concebí el concepto en 1995
y dirigí el primer equipo de diseño.
Esta fue la culminación.
El sueño de cientos de personas
finalmente se hizo realidad
con el vuelo de este scramjet.
El diseño de los scramjets es complejo,
al igual que el diseño de 
los vehículos que alimentan.
Esto es así porque están
altamente integrados.
Un avión convencional tiene alas, 
cuerpo, cola y motor definidos,
pero un vehículo hipersónico
tiene que estar combinado e integrado.
¿Por qué?
Por el gran tamaño
que debe tener el motor.
Recuerden el dibujo
de impulso específico,
mientras la velocidad aumenta,
el empuje disminuye.
Si disminuye, el motor
tiene que ser más grande,
finalmente es tan grande que 
se convierte en un motor volador,
y eso se muestra en este ejemplo.

Spanish: 
Toda la base de este vehículo
es el motor scramjet,
de una punta a la otra.
La parte azul se denomina
cuerpo delantero.
Atrapa aire y lo impulsa por el motor.
La porción roja es parte de la boquilla:
expande la corriente y crea empuje.
Así, toda la base es el motor.
Y no solo eso, también es el ala.
Realmente no se distinguen alas aquí.
Así pues el motor también genera
una gran porción del ascenso del vehículo.
Es la fusión del motor y el ala.
Los aviones tradicionales son diseñados
con una técnica de diseño convencional
que existe desde los hermanos Wright:
se diseña cada parte, el ala,
el cuerpo, la cola, el motor,
y se fijan unas a otras.
Pero para un vehículo altamente fusionado
no se puede usar esa estrategia.
Realmente no funciona bien.
Eso es porque todas las partes,
componentes y funciones
están muy interconectados
e interactúan considerablemente.
Uno afecta sobremanera al otro.
Esto crea lo que llamo "problema
del juego aplasta topos".

English: 
The whole bottom of this vehicle
is the scramjet engine
from the nose to the tail.
The blue part up front
we call the forebody.
It grabs air and shoves it
through the engine.
The red part is part of the nozzle;
it expands flow and creates thrust.
So the entire bottom is engine.
But not only that, it's also a wing.
You don't really see distinct wings here.
So that engine also generates
a large portion
of the lift of the vehicle.
It's a blended wing and engine.
Traditional, conventional
aircraft are designed
by a conventional design technique
that dates back to the Wright brothers:
you design each of the pieces,
the wing, the body, the tails, the engine,
you bolt them together.
But a highly blended vehicle,
you cannot use that approach.
It really doesn't work very well.
That's because all the parts,
and components, and functions
are highly interconnected,
and they interact strongly.
One affects the other very strongly.
This creates what I call
the "whack-a-mole problem."

Burmese: 
ယာဉ်တစ်ခုလုံး အောက်ခြေက
scramjet အင်ဂျင်ဖြစ်ပါတယ်
ထိပ်ကနေ အဆုံးအထိ။
အပြာရောင်အပိုင်းက ယာဉ်အရှေ့ပိုင်းပါ။
လေကို ဆွဲယူပြီး 
အင်ဂျင်အထဲကို အတင်းတွန်းပေးတယ်။
အနီပိုင်းက အင်ဂျင်ရဲ့ အဆုံးက အပေါက်၀ပါ၊ 
လေစီးကြောင်းကို ပြန့်ပြီးတွန်းကန်တယ်။
အောက်ခြေတစ်ခုလုံးက အင်ဂျင်ဖြစ်တယ်။
ဒါပေမဲ့ အင်ဂျင်သာမက 
အတောင်ပျံလည်း ဖြစ်သေးတယ်။
ဒီနေရာမှာ အတောင်ပံတွေကို
ထင်ထင်ရှားရှား မတွေ့ရဘူး။
အင်ဂျင်က အဲဒါ့အပြင်
ယာဉ်အတွက် ကြီးမားတဲ့ 
ပင့်တင့်အားကို ထုတ်ပေးတယ်။
အတောင်ပံနဲ့ အင်ဂျင်က ရောနေတယ်။
ပုံမှန်ဆိုရင် သာမန်လေယာဉ်တွေကို 
ဒီဇိုင်း ထုတ်လုပ်တာက၊
Wright ညီနောင်ခေတ်က 
သာမန်ဒီဇိုင်း နည်းလမ်းတွေနဲ့ပါပဲ။
အတောင်ပျံ၊ ကိုယ်၊ အမြှီး၊ အင်ဂျင်တွေကို 
တစ်ခုချင်း ဒီဇိုင်း ထုတ်ရတယ်၊
ပြီးရင် အတူဆက်လိုက်တယ်။
မြင့်မားစွာရောစပ်ထားတဲ့ ယာဉ်ကိုတော့ 
ဒီနည်းလမ်းနဲ့ ချည်းကပ်လို့မရပါဘူး။
လုံးဝကို အလုပ်မဖြစ်လို့ပါ။
အစိတ်အပိုင်းတွေ လုပ်ဆောင်ချက်တွေ အားလုံးက
အတွင်းပိုင်းတွေ သေချာချိတ်ဆက်ပြီး 
ပြင်းထန်စွာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခုသက်ရောက်လို့ပါ။
တစ်ခုက အခြားအရာတွေကို 
ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်တယ်။
တွင်းထဲက ထွက်လာတဲ့ 
အရုပ်ကိုတူနဲ့ထုတဲ့ ဂိမ်းလိုပါပဲ။

Burmese: 
တကယ်လို့ အားလုံးထဲက 
တစ်ပိုင်းကို ပိုကောင်းအောင်လုပ်လိုက်ရင်။
အခြားအပိုင်းတွေကို
ပိုဆိုးအောင်လုပ်သလို ဖြစ်သွားစေတယ်။
ထွက်လာတဲ့အရုပ်ကို ရိုက်တမ်းကစားစဉ် 
နောက်တစ်ခုက ထွက်လာသလိုပဲ။
ဖြစ်စဉ်တစ်ခုလုံးကလည်း 
ရိုက်လိုက်ထွက်လိုက် ဖြစ်နေတယ်။
ဒီဇိုင်းလုပ်ငန်းမှာ ပေါင်းစည်းမသွားဘူး။
နောက်ဒီဇိုင်း နည်းတစ်ခုကို လိုလာပြီ၊
စဉ်းစားထားတဲ့ နည်းလမ်းက
ဒီဇိုင်းအားလုံး ပိုကောင်းအောင် 
လုပ်ဆောင်တယ်။
စည်းမျဉ်းအားလုံးကို ပေါင်းပြီးစဉ်းစားတယ်။
အတောင်ပံတစ်ခုတည်း 
ပိုကောင်းအောင် ဒီဇိုင်းလုပ်ရုံမဟုတ်ဘဲ
အားလုံးကို ပေါင်းလုပ်ပါတယ်။
သမိုင်းမှာ ပထမ အကောင်းဆုံးဖြစ်တဲ့ X-51ကို
ဒီလုပ်ငန်းစဉ်သုံးပြီး ဒီဇိုင်းလုပ်ဖို့
တကယ်ပျံသန်းတဲ့ယာဉ်ကို ဒီဇိုင်းလုပ်တုန်းက 
သုံးတဲ့ MDO နည်းလမ်းကို သုံးထားပါတယ်။
ကျွန်တော်နဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေ 
အစပြုခဲ့တဲ့ ဒီနည်းလမ်း၊
MDO နည်းလမ်းက အသံထက်၅ဆမြန်တဲ့
ယာဉ်ကို ဒီဇိုင်း ထုတ်လုပ်ပါတယ်၊
စတင်ခဲ့ပုံက
လေယာဉ်ရဲ့ သင်္ချာဖော်ပြချက်တွေနဲ့ 
ဖန်တီးပါတယ်။
ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ ဆိုတော့
မော်ဒယ်ရဲ့ ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ အတိုင်းအတာတွေ
ဖြစ်တဲ့ အကျယ်၊ အလျား၊ အမြင့်
ထောင့်၊ ပုံပေါ်လာစေတဲ့ အကွေးတွေ ဖြစ်တယ်။

Spanish: 
Me refiero a que si intento
optimizar una parte
esa parte podría empeorar a las otras.
Es decir, si aplasto un topo,
nuevos topos aparecen.
Y así seguiría el proceso
y nunca terminaría el diseño.
Requiere un nuevo método de diseño
y nosotros elaboramos uno llamado
Optimización de Diseños
Multidisciplinar (ODM)
en donde consideramos
todas las partes juntas.
No solamente diseñamos
u optimizamos el ala,
lo hacemos en conjunto.
Usé este método para diseñar el X-51,
que, hasta donde sé, fue la primera vez
en la historia en que se usó para 
diseñar un vehículo volador real.
Aquí se ilustra el método que 
desarrollé con mis colegas,
El método ODM, para diseñar
vehículos hipersónicos.
Se comienza creando
una descripción matemática del avión.
¿Pero qué significa eso?
Es un modelo en el que usamos variables
como dimensiones (ancho, largo, alto),
ángulos y curvaturas
para definir la forma.

English: 
So what this is is if I go try
to optimize one of these parts,
it could and tends
to make the others worse.
So while I'm whacking
on one mole, new moles pop up.
So the whole process,
I'm going around whacking moles,
and I never converge
in the design process.
It requires a new method of design,
and we came up with a method
called multidisciplinary
design optimization
where we consider
all the disciplines together.
We don't just design or optimize the wing;
we do it all together.
I used this process to design the X-51,
which as best I know is the first time
in history that MDO was used
to design a real flying vehicle.
This illustrates the method
that I and my colleagues developed,
the MDO method,
to design hypersonic vehicles.
It starts by creating
a mathematical description
of the airplane.
So what does that mean?
It's a model where we use variables
like dimensions - width, length, height -
angles, curvatures to define its shape.

Spanish: 
Por lo general, se requieren 
100 o 200 de estas variables
para definir una forma completa.
Puesto que están tan relacionadas,
no podemos optimizar todas,
pero, hoy día, podemos
optimizar unas 25.
Veamos dónde nos conduce esto.
Si tengo 25 variables
que intento optimizar,
están acopladas, y elijo
tres valores de cada una,
tendré una combinación de 
850 000 millones de vehículos
que tengo que analizar
para encontrar el indicado.
Llamo a eso "el problema
de la aguja en el pajar".
El problema de encontrar esa aguja.
Es más del doble de estrellas
que tiene nuestra Vía Láctea.
Es una tarea imposible,
lo que hacemos en su lugar
es usar técnicas estadísticas,
en este caso, diseño de experimentos,
para buscar diseño espacial
y elegir solo algunos puntos
del diseño espacial.
Así, en vez de mil millones
reducimos el número a unos cientos
o a un par de miles.
Luego automatizamos
el proceso de análisis.
Tomamos todas las disciplinas,
conectamos las herramientas

Burmese: 
ပုံမှန်ကတော့ ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ 
၁၀၀ သို့မဟုတ် ၂၀၀က
ပုံစံတစ်ခုလုံးကို ဖော်ပြနေတာပါ။
တစ်ခုနဲ့တစ်ခုက အသေအချာ ဆက်နေလို့ 
အားလုံး ပိုကောင်းအောင် မလုပ်နိုင်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ အခု ၂၅ ခုလောက်ကို
ပိုကောင်းအောင် လုပ်လာနိုင်ပါပြီ
ဘယ်အရာတွေက ဖြစ်စေလဲဆိုတာ 
ကြည့်ကြရအောင်။
ပြောင်းနိုင်တာ ၂၅ခုရှိတာကို
ကောင်းအောင်ကြိုးစားရင်
အတွဲတွဲလိုက်တယ် တစ်ခုချင်းဆီရဲ့ 
တန်ဖိုးသုံးခုကို ယူတယ်
ပေါင်းကြည့်လိုက်ရင် ယာဉ်အစီးပေါင်း
သန်း ၈၅၀ ထွက်လာစေတယ်။
တစ်ခုချင်းကို ဆန်းစစ်ဖို့လိုတယ်။
ကောက်ရိုးထဲမှာ အပ်ရှာရနေရသလိုပဲ။
အပ်တစ်ချောင်းတည်းကို ရှာရတာ
နဂါးငွေ့တန်းမှာ ရှိတဲ့ကြယ်တွေရဲ့ 
နှစ်ဆထက်ကို ပိုများပါတယ်။
ဒီလိုမဖြစ်နိုင်တာကို လုပ်မယ့်အစား
စာရင်းအင်းနည်းလမ်းကို အသုံးပြုလိုက်လို့ 
အဲ့ဒီအခါ စမ်းသပ်ချက်က ဒီဇိုင်းတွေက
ဒီဇိုင်းနေရာတွေကို ရှာဖွေတယ်။
ဒီဇိုင်းနေရာက အမှတ်အချိူ့ကို 
ရွေးပြီးယူလိုက်တယ်၊
သန်းချီတဲ့အမှတ်တွေ အစားပါ။
အမှတ်တွေကို သန်းကနေ 
သိန်းဂဏန်းထိကို လျှော့ချလိုက်တယ်။
ဆန်းစစ်တဲ့လုပ်ငန်းစဉ်ကို 
အလိုအလျောက် လုပ်လိုက်တယ်။
စည်းမျဉ်းတွေကို လိုက်နာတယ် 
ကွန်ပျူတာက ကိရိယာတွေကို ချိတ်ပြီး

English: 
It typically requires
100 or 200 of these variables
to define a complete shape.
Since they're all highly interrelated,
we can't optimize all of them,
but today, we can optimize
about 25 of them.
Let's see what this leads to.
If I have 25 variables
I'm trying to optimize,
they're coupled, and I pick
three values of each one,
I'll end up with a combination
of 850 billion vehicles
I have to analyze to find the one.
I call that the "needle-
- in-the-haystack problem,"
finding that one needle.
That's more than twice the number
of stars in our Milky Way Galaxy.
That's an impossible task,
so what we do instead is
we use statistical techniques,
- in this case, design of experiments -
to search design space
and just pick some select points
out of design space.
So instead of billions,
we're down to a few hundred
or maybe a couple of thousand.
We then automate the analysis process.
We take all those disciplines,
link up all the computer tools,

Burmese: 
ဒါကို အလိုအလျောက်လုပ်တယ်။
ယာဉ်ရဲ့ ဒီဇိုင်းကို ထည့်တယ် 
လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ထွက်လာတယ်။
ဘယ်လောက် လေးတယ်၊ 
ဘယ်လောက် သွားနိုင်တယ်၊
ဘယ်လောက် ကုန်ကျမယ် 
အစရှိသဖြင့်ပေါ့။
အခု ယာဉ်ဒီဇိုင်းရဲ့ ပြုစုပုံကို 
နည်းနည်းလေး မြင်လောက်ပါပြီ၊
အချိတ်အဆက်မိအောင် ကွေးတယ် 
တိကျတဲ့မျဉ်းကွေးက အစက်တွေ
ဖြည့်ခြင်းကို မျဉ်းကွေး 
တပ်ဆင်ခြင်း လို့ခေါ်တယ်။
ဘာနဲ့တူလဲဆိုတော့ ဆန်းစစ်တဲ့ 
လုပ်ငန်းစဉ်ကို လုပ်ဆောင်တာနဲ့ တူတယ်
အစီးရာနဲ့ချီတာရဲ့ ကုန်ကျစရိတ်ကို 
ခန့်မှန်းတယ်ဆိုပါတော့၊
အားလုံးကို နေရာတကျထားလိုက်တယ်။
အခုရရှိလာတာက ပြောင်းလဲနိုင်တာ 
၂၅ ခုနဲ့ ကုန်ကျစရိတ်တစ်ခု ဖြစ်တယ်။
တောင်လုံး ၂၆ ခုရှိလာပြီ၊
အဲ့တောင်စဉ်ထဲက အမြင့်ဆုံးနဲ့ အနိမ့်ဆုံးကို
ရှာရမှာက ကျွန်တော်တို့တာဝန်ပဲ။
အနိမ့်ဆုံးကတော့ ကုန်ကျစရိတ်ဖြစ်တယ်၊
သင်္ချာနည်းသုံးပြီး တောင်တန်းနေရာတွေကို 
ထိရောက်စွာ ရှာဖွေတယ်၊
အတိုင်းအတာအများကြီးထဲက 
အကောင်းဆုံးယာဉ်ကို ရှာဖွေဖို့ပါ၊
ရလဒ်က ဘာလဲဆိုတော့၊
ကောင်းတဲ့နမူနာကတော့ Baseline လို့ 
နာမည်ပေးထားတဲ့ ယာဉ်က

English: 
and automate that.
So we put in a vehicle design
and out pops its performance:
how much does it weigh,
how far does it go,
how much does it cost, etc.
Now we've got a sparse representation
of the behavior of design space.
We curve fit it; we fill in those dots
with mathematical curves
called curve fitting.
What this is like is --
so, we do the analysis process.
Let's say we predict cost
for hundreds of vehicles,
and then we fit all that.
What we now have is,
with 25 variables and one output cost,
we have a 26-dimensional mountainscape,
and our job is to find the highest peak in
that mountainscape, or the lowest valley,
in this case, the lowest cost.
We use mathematical optimization tools
to efficiently search that mountain space
in multiple dimensions
to find the best vehicle.
What's the result of this?
Here's a great example:
the vehicle labeled "Baseline" here

Spanish: 
y lo automatizamos.
Introducimos un diseño de vehículo
y nos brinda su desempeño:
cuánto pesa, cuán lejos viaja,
cuánto cuesta, etc.
Ahora tenemos una escasa representación
de la conducta del diseño espacial.
La ajustamos, llenamos esos puntos
con curvas matemáticas llamadas
ajuste de curvas.
Entonces realizamos
el proceso de análisis.
Digamos que predecimos el costo
de cientos de vehículos
y luego reunimos todo eso.
Con 25 variables y un coste de producción
obtenemos un paisaje montañoso
de 26 dimensiones,
y nuestro trabajo consiste en encontrar
el pico más alto o el valle más bajo,
es decir, el menor precio.
Usamos herramientas matemáticas
para encontrar ese espacio en la montaña
en múltiples dimensiones y así
encontrar el mejor vehículo.
¿Cuál es el resultado de todo esto?
Les doy un buen ejemplo:
el primer vehículo que se ve, "Baseline"

Spanish: 
fue el resultado de 8 años
de "aplastar topos"
en aquel Avión Aeroespacial Nacional.
Luego de un mes de ODM, se puede
apreciar la forma optimizada.
Es más chico, luce diferente
y es un 40 % más liviano, 
lo cual es una diferencia enorme.
Esta técnica se puede aplicar
a muchas cosas.
Cualquier sistema integrado puede 
usar ODM, así sea un automóvil,
un sistema electrónico integrado
o incluso un tratamiento médico.
Con toda esta emocionante
tecnología hipersónica,
¿qué podríamos hacer?
Últimamente se está hablado mucho
en la prensa sobre viajes espaciales.
NASA y SpaceX promocionan
sus planes de viajar a Marte.
Elon Musk, de SpaceX, incluso 
habló sobre colonizar Marte,
y Jeff Bezos, de Blue Origin, quiere que
nuestra nación sea una potencia espacial
con millones de personas viviendo
y trabajando en el espacio.
Pero se presentan verdaderos desafíos
ante estos sueños y metas.

Burmese: 
ရိုက်လိုက်ထွက်လိုက် အရုပ်ဂိမ်းကို 
ရှစ်နှစ်ကြာဆော့ခြင်း ရလဒ်ပဲ။
တကယ့်ကို နိုင်ငံတော် အာကာသ
လေယာဉ်ကြီးပေါ်မှာ။
MDO တစ်လပြီးတဲ့အခါ 
ပိုကောင်းတဲ့ပုံစံကို မြင်ရပါပြီ၊
ပိုသေးလာပြီး နည်းနည်းကွဲပြားလာပါတယ်။
၄၀ ရာခိုင်နှုန်းပို ပေါ့လာခြင်းက 
ကြီးမားတဲ့ သက်ရောက်မှုတစ်ခုပါပဲ။
ဒီနည်းလမ်းကို အရာတွေ 
အများကြီးမှာ သုံးနိုင်ပါတယ်။
အင်တီဂရိတ်လုပ်ထားတဲ့ ဘယ်စနစ်မဆို 
MDO ကိုသုံးနိုင်တယ်၊ မော်တော်ယာဉ်ဖြစ်ပါစေ။
လျှပ်စစ်စနစ် ဖြစ်စေ 
ဆေးကုသမှုပင် ဖြစ်ပါစေပေါ့။
ဒီစိတ်လှုပ်ရှားဖို့ကောင်းပြီး အသံထက်၅ဆ
မြန်တဲ့ နည်းပညာနဲ့အတူ
ကျွန်တော်တို့ ဘာလုပ်နိုင်မှာလဲ။
အခုခေတ်မှာ အာကာသခရီးသွားရေးကို
စာနယ်ဇင်းတွေ ရေးနေကြတယ်။
NASA နဲ့SpaceX တို့က 
အင်္ဂါဂြိုလ်သွားဖို့ အစီစဉ်ဆွဲနေကြတယ်။
SpaceX ရဲ့Elon Musk ကတော့
အင်္ဂါဂြိုဟ်အထိ နယ်ချဲ့ဖို့တောင်ပြောတယ်။
Blue Origin ရဲ့ Jeff Bezos ကတော့ မျှတတဲ့ 
အာကာသနိုင်ငံတော်ကြီး ဖြစ်စေချင်တယ်။
အာကာသထဲမှာ သန်းနဲ့ချီတဲ့လူတွေ 
နေဖို့အလုပ်လုပ်ဖို့ အတွက်ပေါ့။
စိတ်ကူးထားတာတွေ လက်တွေ့ဖြစ်ဖို့ 
တချိူ့တကယ့်စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိပါသေးတယ်။

English: 
was the result of eight years
of whacking on moles
on that National Aero-Space Plane,
essentially.
After a month of MDO,
you see the optimized shape.
It's smaller, it looks a little different,
and it's 40% lighter,
which is a huge, significant effect.
This technique
can be applied to lots of things.
Any kind of an integrated system
can use MDO, whether it's an automobile,
an electronic system that's integrated,
or even a medical treatment regimen.
With all this exciting
hypersonic technology,
what might we do with it?
There's been a lot in the press
these days about space travel.
NASA and SpaceX tout plans to fly to Mars.
Elon Musk of SpaceX has even talked
about colonizing Mars,
and Jeff Bezos of Blue Origin wants us
to become a space-faring nation
with millions of people
living and working in space.
But there are some real challenges
to these dreams and these goals.

English: 
One of the biggest is the cost
of just getting payload into orbit.
Today, with expendable rocket systems,
it costs about 10,000 dollars
to put one pound,
something you can hold
in your hand, into orbit.
Think about it; we're going to go to Mars.
We're going to take people,
fuel, food, spaceships
and everything they need
to go there and come back safely.
It's tons and tons of mass.
Just to put that stuff into orbit is going
to cost tens of billions of dollars,
not accounting the cost for designing,
building, and operating it.
So this is severely limiting.
So how do we solve this problem?
We've studied it, and we've learned
that there are two key factors
to dramatically reducing
the cost of getting to orbit.
We could reduce it by 50 or 100 times.
The two factors are:
the system has to be completely reusable.
You can't throw anything away;
kind of makes sense.
It has to have a high utilization,
which means, after a mission,
you need to be able to come home,

Burmese: 
အကြီးဆုံးကတော့ ဂြိုလ်ပတ်လမ်းထဲကို 
ပစ္စည်းတွေသယ်တဲ့ စရိတ်ပဲဖြစ်တယ်။
အခုကတော့ အကူဒုံးပျံတွေနဲ့ အတူပေါ့။
တစ်ပေါင်တင်ဆောင်ဖို့ အတွက် 
ဒေါ်လာတစ်သောင်း ကျပါတယ်။
လက်ထဲ ကိုင်ထားလို့ရတဲ့ တစ်ခုကို
ဂြိုလ်ပတ်လမ်းဆီကို ရောက်ဖို့
အတွက်ကို ပြောနေတာပါ။
အင်္ဂါဂြိုလ်သွားဖို့
လူတွေ လောင်စာတွေ 
အာကာသယာဉ်တွေ လိုအပ်တာတွေ
သယ်ပြီး အန္တရာယ်ကင်းကင်းနဲ့ 
ဟိုဟိုဒီဒီ သွားတယ်ပေါ့။
တန်တွေ တန်တွေချီတဲ့
ဒြပ်ထုတွေ ဖြစ်တယ်။
ဒီလိုအရာတွေကို ဂြိုလ်ပတ်လမ်းထဲ 
သယ်ဖို့ ဒေါ်လာဆယ်ဘီလီယံချီကုန်နိုင်တယ်။
ဒီဇိုင်းလုပ်တာတွေ တည်ဆောက်တာတွေ 
မောင်းနှင်တဲ့ စရိတ်တွေမတွက်ဘဲနဲ့ကိုပေါ့။
ဒါကြောင့် အရမ်းကို ကန့်သတ်မှုတွေ ရှိတယ်။
ဒီလိုအခက်အခဲကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲ။
လေ့လာခဲ့ပြီး သင်ယူခဲ့တဲ့ 
အရေးကြီးတဲ့ အချက်နှစ်ချက်ကြောင့်
ဂြိုလ်ပတ်လမ်းကို စျေးသက်သက်သာသာနဲ့
ရောက်ဖို့ စရိတ်ကို
၅၀ ဆ ၁၀၀ ဆထိကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
နှစ်ချက်ကတော့ စနစ်တစ်ခုလုံးကို 
အကုန်လုံးပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်တယ်၊
ဘယ်ဟာကိုမှ လွင့်ပစ်စရာမလိုတာကို
ဆိုလိုတာပါ၊
အသုံးပြုနိုင်စွမ်း မြင့်မြင့်မားမား 
ဖြစ်ဖို့ လိုအပ်တယ်၊
ဆိုလိုတာက မစ်ရှင်တစ်ခုပြီးတိုင်း 
အိမ်ပြန်ဖို့လိုတာကြောင့်

Spanish: 
Uno de los mayores es el costo
de poner una carga útil en órbita.
Hoy día, con sistemas
de cohetes expansibles,
cuesta unos USD 10 000 
poner en órbita 450 g,
algo que puedes cargar en tu mano.
Piensen en eso. Vamos a ir a Marte.
Llevaremos personas, combustible,
comida, astronaves,
y todo lo necesario para 
que vayan y vuelvan a salvo.
Son toneladas de masa.
Solo poner todo eso en órbita 
costará decenas de miles de millones,
y eso sin contar el costo del diseño,
la construcción y el manejo.
Es muy restrictivo.
¿Cómo resolvemos este problema?
Lo hemos estudiado y hemos aprendido
que existen dos factores clave
para reducir drásticamente
el costo de poner en órbita.
Podemos disminuirlo 50 o 100 veces.
Los dos factores son: 
el sistema debe ser reutilizable.
Que no se pueda desechar nada.
Tiene sentido.
Se le debe poder dar un gran uso,
lo que significa que, luego de 
una misión, se pueda regresar a casa,

English: 
turn it around quickly
and use it again at a high rate.
It's not enough
to just reuse the first stage.
It's not enough to refurbish a stage,
taking weeks or months
to get it ready for the next flight.
It really has to operate
more like an airplane.
It has to have
aircraft-like characteristics.
What you see here,
there's lots of possible ways
of solving this problem,
lots of different design concepts,
and you see a few here.
The stages might be powered by rockets,
air-breathing engines like scramjets,
or a mix of the two.
The ultimate solution is going to be
the design and the technology set
that achieves those goals
of complete reusability, 100%,
high utility, utilization rate,
at the lowest purchase price.
If we master affordable space flight,
it could naturally follow
fast global transportation.

Spanish: 
dar la vuelta y volver a usarse
a un ritmo elevado.
No basta con poder reusar
la primera fase.
No basta con renovar una fase,
que implicaría semanas o meses
prepararla para el próximo vuelo.
Debería poder operar como un avión.
Tiene que tener
las características de un avión.
Lo que ven aquí
son posibles soluciones
a este problema,
diversos diseños, algunos de 
los cuales pueden ver aquí.
Las fases pueden estar
impulsadas por cohetes,
por motores de aspiración de aire
como scramjets o por los dos.
A la solución definitiva la dará
el diseño y la tecnología
que logren los objetivos
de reutilización completa,
un alto índice de utilización
y el menor costo.
Si logramos un vuelo espacial asequible,
naturalmente seguiría
un rápido transporte global.

Burmese: 
မြန်မြန်ဆန်ဆန်နဲ့ ပြန်လည်
အသုံးပြုနိုင်တာ ဖြစ်တယ်။
ပထမအဆင့်ကို ပြန်လည်သုံးနိုင်တာက 
မလုံလောက်သေးပါဘူး၊
နောက်မလုံလောက်သေးတာက 
ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်တဲ့ အဆင့်က
နောက်တစ်ခါ အဆင့်သင့်ပျံသန်းဖို့
အပတ်တွေ လတွေအချိန်ယူရခြင်းဖြစ်တယ်။
လေယာဉ်လိုမျိူး လည်ပတ်နိုင်ရပါမယ်။
လေယာဉ်နဲ့တူရမယ့် အချက်က
ဒီမှာမြင်တဲ့အတိုင်း
ဒီအခက်အခဲကို ဖြေရှင်းဖို့ 
နည်းလမ်းတွေ အများကြီးရှိပြီး
ကွဲပြားတဲ့ ဒီဇိုင်းသဘောတရားတွေ 
အခုမြင်ရပါပြီ။
အဆင့်တွေကို ပါဝါပေးရတဲ့ ဒုံးပျံက
လေရှုသွင်းအင်ဂျင်ဖြစ်တဲ့ scramjet 
(သို့) နှစ်ခုရောထားတာဖြစ်တယ်။
အဖြေကတော့ ဒီဇိုင်းနဲ့ နည်းပညာကို
ရရှိစေဖို့ ပန်းတိုင်တွေက
၁၀၀ % နှုန်းလုံး ပြန်သုံးနိုင်ခြင်း 
မြင့်မားစွာ သုံးနိုင်ခြင်းတွေ
အသုံးပြုနိုင်တဲ့နှုန်းတွေ စျေးသက်သက်
သာသာဝယ်နိုင်ခြင်း တို့ဖြစ်တယ်။
တတ်နိုင်တဲ့ အာကာသပျံသန်းမှုမှာ 
ကျွမ်းကျင်လာကြမယ်ဆိုရင်
မြန်ဆန်တဲ့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ 
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ပေါ်လာလာစေမယ်။

Burmese: 
အပြန်အလှန်အားဖြင့် အသံထက်၅ဆမြန်တဲ့
ပို့ဆောင်ရေးကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရင်
အဆင့်နှစ်ဆင့်နဲ့ ဂြိုလ်ပတ်ယာဉ်ကို 
သုံးလာနိုင်တယ်။
မြန်မြန်ဆန်ဆန်ပျံနိုင်ဖို့ 
စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိပါတယ်။
အဲ့အထဲက ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတွေ၊
ထုတ်လွှတ်တာတွေ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နဲ့ 
ရေကိုတောင် စွန့်ထုတ်ခြင်းတွေ၊
ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့တွေ 
အသံပေါက်ကွဲမှုတွေ ဖြစ်ကြတယ်။
ဒီစိန်ခေါ်မှုတွေက အနာဂတ်မှာ လာကြမဲ့ 
စွမ်းအင်နည်းပညာပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။
နည်းပညာသမိုင်းကြောင်းကို ကြည့်လိုက်ရင်၊
အန္တရာယ်ကင်းတဲ့ နျုကလီးယား
စွမ်းအင်ပုံစံကို အသုံးချခြင်းက
အသံထက်မြန်တဲ့လေယာဉ်တွေ အာကာသယာဉ်တွေကို 
ပါဝါပေးတဲ့ အဖြေဖြစ်ပါတယ်။
ဒြပ်ဆန့်ကျင်ကို သိမ်းဆည်းထားလျက်
ထိန်းချုပ်နိုင်မယ့် နည်းစနစ်ဖြင့်
စွမ်းအင်ကို ထုတ်ယူခြင်းဖြင့် သန့်စင်တဲ့
စွမ်းအင်ကို ရရှိနိုင်ပါမယ်။
အိုင်းစတိုင်းရဲ့ နာမည်ကြီး e=mc^2 အရ
ကြီးမားတဲ့ပါဝါကို သယ်ဆောင်သွားနိုင်တယ်။

Spanish: 
Por otro lado, si diseñamos
un transporte hipersónico,
serviría como la segunda fase de 
un vehículo de doble fase a órbita.
Pero hay desafíos para poder lograr
un vuelo de alta velocidad.
Los principales son retos ambientales:
las emisiones, el escape,
dióxido de carbono e incluso el agua,
gases de efecto invernadero,
estampido sónico...
La solución ante estos retos puede yacer
en el futuro de la tecnología energética.
Miremos un poco más allá
de la ruta tecnológica.
Creo que el aprovechamiento de alguna 
forma de energía nuclear limpia
será la solución final para alimentar
aviones hipersónicos e incluso astronaves.
Quizás un aparato que pueda almacenar
la cantidad suficiente de antimateria
y destruirla de una forma controlada
para crear energía pura,
según la famosa teoría
de Einstein E=mc2,
quizás sea el dispositivo
de energía portátil definitivo.

English: 
Conversely, if we design
a hypersonic transport,
it could serve as the second stage
of a two-stage-to-orbit vehicle.
But there's challenges to achieving
this goal of high-speed flight.
Chief among them are
environmental challenges:
emissions, the exhaust,
carbon dioxide, and even water,
greenhouse gases, sonic boom - challenges.
The solution to these challenges may lie
in the future of energy technology.
Let's look far down the technology road.
I believe that harnessing
some form of safe nuclear energy
will be the ultimate solution for powering
hypersonic airplanes and even spacecraft.
Perhaps a device that can store
a sufficient amount of antimatter
and annihilate it in a controlled way
to create pure energy,
according to Einstein's
famous e=mc squared,
would be the ultimate
portable power device.

Burmese: 
အဲ့လိုပဲ တကယ့်လက်တွေ့ပုံစံ
အဝန်းပိုင်း ဓာတ်ပေါင်းဖိုက
Tony Stark သုံးခဲ့တဲ့ Iron man
ထဲကလိုမျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်။
အံဩသွားပြီ မဟုတ်လား။
လောင်စာဆီထက် သိပ်သည်းဆ
ဘီလီယံအဆများစွာ ပိုမယ်ဆိုရင်
လောင်စာဆီ လုံးဝလောက် မလိုသလို
ဖြစ်လာနိုင်မှာမို့လို့
အသံထက် ၅ဆ မြန်တဲ့လေယာဉ် စပျံသန်းတဲ့အလေး
ချိန်ကို ၆၅ % လျှော့ချနိုင်မယ်။
ပေါင်တစ်သန်းလောက်ရှိတဲ့ 
လောင်စာဆီကို လျှော့ချနိုင်ခြင်းက
ဒြပ်ဆန့်ကျင် တစ်ဂရမ်ရဲ့
ဆယ်ပုံတစ်ပုံစာဖြစ်ပါတယ်- အံဩစရာပါပဲ။
ရရှိနိုင်တဲ့ စွမ်းအင်အများကြီးနဲ့အတူ
အသံထက်၃ဆ ၅ဆမြန်တဲ့ 
ပျံသန်းမှုတွေမှာ အပိုဆွဲအားတွေ
အားလုံးမှာ ဖြစ်စေတယ် 
ဘာနဲ့မှ မသက်ဆိုင်ပါဘူး။
စွမ်းအင်ကိုပိုမိုသယ်ဆောင်ခြင်းက 
လေယာဉ်ကို အရှေ့ပိုသွားစေကာ
အပူထိန်းထားတဲ့ ထိပ်ဖျားချွန်
thermal aerospike က
ယာဉ်ကို အမှန်တကယ်ရှိတာထက် 
ပိုပြီးတော့ ရှည်လျားလာစေတယ်။
အဲဒါက အသံပေါက်ကွဲမှုကို လျော့နည်း
လာစေပြီး လုံးဝတောင် ဖယ်ရှားပစ်နိုင်တယ်။
အဲဒါက ဝေးလှသေးပေမဲ့
ဒီနည်းပညာကို လူတွေလုပ်ဆောင်နေကြပါတယ်။
ဒါကတော့ အဆုံးစွန်သော 
အဖြေဖြစ်ပါတယ်။

English: 
It would be similar
to a real-life version of the arc reactor
that Tony Stark used to power Iron Man.
Amazing, huh?
At an energy density
a billion times greater than jet fuel,
it would eliminate almost all
the weight of the jet fuel,
which for a hypersonic vehicle
can be 65% of the takeoff weight.
A hundred thousand pounds
of jet fuel could reduce
to a tenth of a gram
of antimatter - amazing.
With so much energy available,
the extra drag of supersonic
or hypersonic flight
would be all but irrelevant.
Excess energy that you carry aboard
could actually be beamed ahead
of the aircraft to create a thermal spike,
what we call a "thermal aerospike,"
that could make the vehicle look
way longer than it actually is,
which would mitigate
and maybe even eliminate sonic boom.
So this is far out there, but this is
technology people are working on,
and I believe it's the ultimate solution.

Spanish: 
Sería similar a una versión real
del Reactor Arc que Tony Stark
usó para alimentar a Iron Man.
Sorprendente, ¿no?
A una densidad energética mil millones
más grande que el combustible de aviones,
se eliminaría casi todo
el peso del combustible,
que para un vehículo hipersónico 
puede ser el 65 % del peso de despegue.
45.000 kg de combustible
pueden reducirse
a un décimo de gramo de antimateria.
Sorprendente.
Y con tanta energía disponible,
La resistencia aerodinámica extra
de un vuelo supersónico o hipersónico
sería casi irrelevante.
El exceso de energía que se carga
podría ser irradiada hacia delante
del avión para crear espigas térmicas,
a las que llamamos "aeroespigas térmicas",
eso podría hacer parecer al vehículo
mucho más largo de lo que es,
lo cual mitigaría o eliminaría
el estampido sónico.
Todo esto existe, pero es tecnología
con la que aún se está trabajando,
y yo creo que es la solución final.

Burmese: 
Wright ညီနောင် ပထမဆုံးအောင်မြင်ခဲ့တဲ့ 
ပျံသန်းမှုမှစလျက်
နှစ်၁၀၀အတွင်း အံဩဖွယ်ကောင်းတဲ့ 
အောင်မြင်မှုတွေ ဖြစ်စေတယ်။
လူအများကြီးကိုလည်း ကမ္ဘာအနှံသွားလာရန်
လုပ်ဆောင်ပေးနိုင်တယ်။
လေရှုသွင်းတဲ့ အသံထက်၅ဆမြန်တဲ့ ပျံသန်းမှုက
နောက်ခေတ်ရဲ့ ပျံသန်းမှု နိဒါန်းဖြစ်တယ်
ဆယ်စုနှစ်ချီ ကျရှုံးလာခဲ့တဲ့ အပြီးမှာ
အသံထက်၅ဆမြန်တဲ့ ပျံသန်းနိုင်တဲ့ခေတ်ကို 
နောက်ဆုံး အောင်မြင်စွာ ဖွင့်ပေးလိုက်ပြီ။
အသံထက်၅ဆမြန်တဲ့ ပျံသန်းတဲ့လုပ်ငန်းစဉ်က 
တစ်ကမ္ဘာလုံးကို ကျုံ့လာစေတယ်။
လေထုနဲ့ အာကာသကို ဆက်စပ်ပေးနိုင်တာကြောင့် 
အာကသကို သွားဖို့ပိုတတ်နိုင်လာစေတယ်
ခေတ်သစ်ကို ဖန်တီးပေးလျက်
အာကာသကို စူးစမ်းလေ့လာမှု၊ အာကာသာစက်မှု
လုပ်ငန်းနဲ့ နယ်ချဲ့မှုတောင် လုပ်နိုင်မယ်။
မြန်မြန်ပျံသန်းနိုင်တာနဲ့ အာကာသထဲ
သွားနိုင်တဲ့ အိပ်မက်
စုဆုံလာပြီး စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်
အနာဂတ်ကို ပုံဖော်ပေးရင်း
စိတ်ကူးလို့ ရနိုင်ကာ
လက်တွေ့ ရုပ်လုံးဖေါ်ရန် အသင့်ရှိကြတဲ့
အိပ်မက်အသစ်တွေ ပေါ်လာကြမှာပါ။
ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ်။
(လက်ခုပ်သံ)

English: 
So, just as the first successful flight
by the Wright brothers
led to 100 years of amazing breakthroughs
and to affordable global travel
for vast numbers of people,
our first air-breathing hypersonic flight
is a preamble to the next age of flight.
After decades of failed attempts,
we finally succeeded and opened up
the age of hypersonic flight.
Routine hypersonic flight
will shrink the globe;
it will bridge air and space,
making access to space more affordable;
and create a new era
of space exploration, space industry,
and even possibly, space colonization.
The dreams of faster flight
and space travel
are converging
and creating an exciting future
where new dreams
at the edge of the imaginable
are ready to be realized.
Thank you very much.
(Applause)

Spanish: 
Justo como el primer vuelo exitoso
de los hermanos Wright
permitieron 100 años de descubrimientos
y viajes alrededor del mundo asequibles
para un gran número de personas,
nuestro primer vuelo hipersónico es
el preámbulo de la nueva era del vuelo.
Tras décadas de intentos fallidos,
finalmente abrimos las puertas
a la era del vuelo hipersónico.
Estos vuelos reducirán las distancias,
acercarán el aire al espacio,
lo que facilitará el acceso a este
y se iniciará una nueva era
de exploración, industria
y hasta colonización espacial.
Los sueños de vuelos más veloces
y viajes espaciales
se están reuniendo y creando
un futuro emocionante
en donde nuevos sueños
al límite de lo imaginable
están listos para cumplirse.
Muchas gracias.
(Aplausos)
