
Vietnamese: 
Cám ơn Curiosity Stream vì đã hỗ trợ PBS Digital Studio
Trái Đất không bao giờ bị rung chuyển dưới chân của chúng (ý nói virus)
Chúng ta không bao giờ tìm được hóa thạch của chúng
Và theo 1 số tiêu chuẩn,chúng thậm chí còn không sống
Chúng chỉ là 1 ít protein và thông tin di truyền có thể làm bạn bị sổ mũi trong vài ngày
hoặc tệ hơn
Nhưng đấy cũng là bằng chứng kể cả những thứ nhỏ nhất cũng có ảnh hưởng cực lớn
đến lịch sử sự sống
Mình đang nói đến ,tất nhiên,về những tên trộm gen nhỏ bé mà các bạn hỏi suốt
đó là virus ( vi -rút )
Không có hóa thạch của virus theo nghĩa thông thường
Chúng thực sự quá nhỏ và mong manh để được giữ lại trên đá
Nhưng cũng có dấu ấn của virus lưu trữ trên DNA của vật chủ mà chúng
Lây nhiễm
Bao gồm cả bạn
Và,uh,cả mình nữa
Nhưng những dấu vết phân tử hóa thạch này có thể giúp chúng ta hiểu được virus từ đâu tới, và làm sao
chúng tiến hóa cùng với chúng ta
Và nó cũng giúp ta tìm ra câu trả lời câu hỏi lớn nhất:
Liệu virus có sống hay không?
Chìa khóa giúp virus thành công chính là sự đơn giản của chúng

English: 
Thanks to Curiosity Stream for supporting
PBS Digital Studios.
The Earth never shook beneath their feet.
We’ve never found their remains in the rocks.
And by some standards, they're not even
alive.
They’re just bits of protein and genetic
information that might give you a sniffle for a couple of days
Or worse.
But they’re also proof that even the very
smallest things can have an outsize impact
on the history of life.
I’m talking, of course, about those tiny
genetic burglars that you all have been asking
about: viruses.
There’s no fossil record of viruses in the
conventional sense.
They’re just too small and fragile to be
preserved in rock.
But there are fossils of viruses, of sorts,
preserved in the DNA of the hosts that they’ve
infected.
Including you.
And, yeah, I mean, me too. To some extent I guess.
But this molecular fossil trail can help us
understand where viruses came from, and how
they evolved with the rest of us.
And it can even help us tackle the biggest
question of all:
Are viruses alive?
The key to the viruses’ success is their
simplicity.

Serbian: 
Хвала Curiosity Stream на подржавању PBS Digital Studios.
Земља се никада није затресла под њиховим ногама.
Никада нисмо нашли њихове остатке у стенама.
И према неким мерилима, они чак нису ни живи.
Они су само делићи беланчевине и генетичке информације који вам могу дати шмрктавицу неколико дана.
Или горе.
Али, они су такође доказ да чак и најмање ствари могу имати превелик утицај
на историју живота.
Наравно, говорим о тим сићушним генетичким провалницима о којима сте се сви распитивали - вирусима.
Не постоји окамински запис вируса у конвенционалном смислу.
Они су једноставно одвећ мали и крхки да би се очували у стени.
Но, у неку руку, постоје окамине вируса очуване у ДНК домаћина ког су
инфицирали.
Укључујући вас.
И, да, мислим, мене такође. У одређеној мери претпостављам.
Али овај молекуларни окамински траг може нам помоћи да схватимо одакле вируси потичу, и како
су еволуирали са нама осталима.
И може нам чак помоћи да се ухватимо у коштац са највећим од свих питања:
Да ли су вируси живи?
Кључ успеха вируса је њихова једноставност.

English: 
In general, they consist of a bit of genetic
information, either DNA or RNA, wrapped
in a capsule of protein.
Many are small, of course, on the order
of tens of nanometers, while others are surprisingly
big.
But they all rely on infecting some sort of
host to reproduce and survive.
We think that viruses have been around as
long as life itself, partly because they can
infect all forms of life: bacteria, archaea,
and eukaryotes.
And because they’re so simple, some scientists
think they evolved alongside, or even before,
the earliest cells.
But without real fossils, how can we know
the history of viruses?
Enter the science of paleovirology.
This is a young field within paleontology,
because it’s built on another emerging field:
genomics.
In order to look for traces of ancient viruses,
experts have to study the genomes of their
hosts.
It makes sense when you think about how viruses
actually work.
Viruses have to infect a host cell to access
the machinery that it uses to replicate its
DNA, and then hijack that machinery in order
to reproduce.
Which is, like, when I say it out loud such a scumbag move
The host cell is forced to manufacture new
viruses, which then leave and look for new
hosts to infect.

Serbian: 
Углавном се састоје од делића генетичке информације, било ДНК или РНК, умотане
у капсули од беланчевине.
Наравно, многи су мали, реда величине десетак нанометара, док су други изненађујуће
велики.
Али сви се ослањају на инфицирање некаквог домаћина да би се размножили и опстали.
Мислимо да су вируси ту откад и сам живот, делимично зато што могу
инфицирати све облике живота: бактерије, археје и еукариоте.
И зато што су тако једноставни, неки научници мисле да су еволуирали упоредо са или чак пре
најранијих ћелија.
Но, без правих окамина, како можемо знати историју вируса?
Уђите у свет палеовирологије.
Ово је млада област унутар палеонтологије, зато што је изграђена на још једној новој области:
геномици.
Да би се пронашли трагови древних вируса, стручњаци морају да изучавају геноме њихових
домаћина.
Има смисла када размислите о томе како заправо вируси делају.
Вируси морају да инфицирају ћелију домаћина да би приступили машинерији коју користе да репликују своју
ДНК, а затим преотму ту машинерију како би се размножили.
Што је, знате, када то кажем наглас, тако подао потез.
Ћелија домаћин је приморана да израђује нове вирусе, који затим одлазе и траже нове
домаћине да их инфицирају.

Vietnamese: 
Nói chung, chúng chỉ là một ít thông tin di truyền ,là DNA hoặc RNA ,được
bao bọc trong 1 lớp vỏ protein
Nhiều loại rất nhỏ ,tất nhiên, cỡ 10 nanomet,trong khi số khác thì to
đến mức khó tin
Nhưng tất cả chúng đều cần dựa vào 1 loại vật chủ nào đó để sinh sản và tồn tại
Chúng ta nghĩ rằng virus cũng cổ xưa như sự sống,1 phần bởi vì chúng có thể
lây nhiễm mọi thể sống từ vi khuẩn,vi khuẩn cổ,sinh vật nhân thực
Và vì chúng quá đơn giản,một số nhà khoa học còn nghĩ rằng chúng tiến hóa đồng thời hay thậm chí là trước
các tế bào đầu tiên
Nhưng không có hóa thạch thực sự ,làm sao ta biết lịch sử của virus?
Hãy tiếp cận với khoa học về virus cổ
Đây là một lĩnh vực non trẻ nằm trong ngành vi sinh học.Bởi vì nó được xây dựng trên một ngành mới xuất hiện
:di truyền học
Để có thể tìm được dấu vết của virus cổ,các chuyên gia phải nghiên cứu bộ gen
các vật chủ của chúng
Điều này có lí khi bạn nghĩ về cách mà virus hoạt động
Virus cần lây nhiễm vào 1 tế bào vật chủ để tiếp cận bộ máy có khả năng
tái tạo DNA của chúng và rồi lập trình lại bộ máy đó để sinh sản
Điều đó theo mình là 1 hành động xấu xa
Các tế bào chủ bị buộc phải sản xuất
virus mới, sau đó các virus con này sẽ rời đi và tìm kiếm
vật chủ mới để lây nhiễm

Serbian: 
Само што се вирус и домаћин не разиђу увек у потпуности.
Понекад, геном вируса може да се интегрише у ДНК домаћина.
И све док не изазове мутацију која оштећује ћелију домаћина, тај делић вирусне
информације може ту остати неограничено.
И, ако се ово деци у ћелији која твори сперму или јаја, онда вирусни геном заправо може да
се наследи, пренесе на потомство домаћина са остатком његовог генома.
Тако да, на овај начин, вирусни геном постаје некаква молекуларна окамина.
А ти древни делићи вирусних информација могу и да расветле колико су вируси стари.
То је због тога што се вируси обично мењају веома брзо.
Зато морате сваке године да примите ново цепиво против грипа.
Вирус мутира тако брзо да, након само неколико стотина година, можда не остане много
од првобитног генома.
Међутим!
Ако се та ДНК интегрише у свог домаћина, онда може мутирати само онолико брзо колико и домаћин.
И пошто се домаћини размножавају спорије од вируса, њихова стопа мутирања је такође спорија.
Све то значи да ће вирусни гени бити очувани, мада не савршено, далеко,
далеко дуже него вирус који једноставно сам лебди тамо негде.
Е сад, научници могу ово употребити да помогну да се открије старост окамина вируса.

Vietnamese: 
Ngoại trừ ... virus và vật chủ không phải luôn luôn xa cách hoàn toàn
Đôi khi, bộ gen của virus có thể được thêm vào DNA của vật chủ.
Và miễn là nó không gây ra đột biến
làm hư hại tế bào chủ, một chút
thông tin của virus đó có thể ở đó mãi mãi
Và, nếu điều này xảy ra trong một tế bào hình thành tinh trùng hoặc trứng, thì bộ gen của virus thực sự có thể
được truyền lại, truyền cho các hậu duệ của vật chủ cùng với phần còn lại của bộ gen của nó.
Vì vậy, theo cách này, bộ gen của virus trở thành 1loại hóa thạch phân tử.
Và những thông tin của virus cổ xưa đó cũng có thể làm sáng tỏ tuổi của virus
Đó là bởi vì, thông thường, virus thay đổỉ rất nhanh chóng.
Đó là lý do tại sao bạn phải tiêm phòng ngừa bệnh cúm mỗi năm.
Một loại virus đột biến nhanh đến mức, chỉ sau vài trăm năm, không có nhiều
thứ của bộ gen gốc còn lại
Tuy nhiên!
Nếu DNA đó được tích hợp vào vật chủ, thì nó chỉ có thể đột biến nhanh như vật chủ mà thôi
Và vì các vật chủ sinh sản chậm hơn
virus, tỷ lệ đột biến của chúng cũng chậm hơn nhiều
Tất cả điều này có nghĩa là gen của virus sẽ được lưu trữ, mặc dù không hoàn hảo, Dù sao thì vẫn được
lâu hơn một con virus chỉ trôi nổi
xung quanh có một mình.
Bây giờ, các nhà khoa học có thể sử dụng điều này để giúp tìm ra tuổi của các hóa thạch virus.

English: 
Except...the virus and the host don’t always
part ways entirely.
Sometimes, the genome of the virus can become
integrated into the DNA of the host.
And as long as it doesn’t cause a mutation
that damages the host cell, that bit of viral
information may stay there indefinitely.
And, if this happens in a cell that forms
sperm or eggs, then the viral genome can actually
be inherited, passed on to the host’s offspring
with the rest of its genome.
So in this way, the viral genome becomes a
sort of molecular fossil.
And those ancient bits of viral information
can also shed light on how old viruses are.
That’s because, ordinarily, viruses change
really quickly.
That’s why you have to get a new flu shot
every year.
A virus mutates so fast that, after only a
few hundred years, not much of the original
genome may be left.
However!
If that DNA is integrated into its host, then
it can only mutate as fast as the host does.
And since hosts reproduce more slowly than
viruses, their mutation rate is slower too.
All this means that the viral gene will be
preserved, though not perfectly, for way,
way longer than a virus that’s just floating
around out there on its own.
Now, scientists can use this to help figure
out the age of virus fossils.

Serbian: 
И то раде исто као што изучавају еволуцију других гена: ређајући упоредиве
низове од различитих организама и поредећи их.
Ако се низ вирусне ДНК нађе код две различите животиње, онда су га вероватно обе
добиле од заједничког претка.
А то значи да вирус мора бити стар бар колико и тај предак.
Тако, на пример, цирковируси су група вируса за које се зна да изазивају стомачне
проблеме код паса.
А научници су некада мислили да су цирковируси присутни мање од 500 година.
Али трагови ових вируса су откривени у геномима паса, такође и мачака, па чак
и панди.
Тако да вируси мора да потичу из времена пре него што су ти сисари последњи пут делили заједничког претка,
што може бити и пре 68 милиона година у касном периоду креде.
Дакле, који је најстарији доказ за вирусе?
Па, једна студија у 2011. разматрала је историју браковируса, који специфично инфицирају
осе.
И открила је доказе да укаже на то да група којој ти вируси припадају, могла би бити стара
колико и сами кукци, потиче из периода карбона, пре 310 милиона година.
Али друга истраживања су се још више дотакла историје вируса.
Истраживање из 2009. датирало је ген који се налази у сисарима, зван ЦГИН1, на ране дане еволуције

English: 
And they do it the same way they study the
evolution of other genes: by lining up comparable
sequences from different organisms, and comparing
them.
If a sequence of viral DNA is found in two
different animals, then they probably both
got it from a common ancestor.
And that means the virus has to be at least
as old as that ancestor.
So, for example, circoviruses are a group
of viruses that are known to cause stomach
problems in dogs.
And scientists once thought that circoviruses
had been around for less than 500 years.
But traces of these viruses have been found
in the genomes of dogs, and also cats, and
even pandas.
So the viruses must date back to before those
mammals last shared a common ancestor, which
might be as much as 68 million years ago,
in the late Cretaceous Period.
So, what’s the oldest evidence of viruses?
Well, one study in 2011 looked at the history
of bracoviruses, which specifically infect
wasps.
And it found evidence to suggest that the
group these viruses belong to, could be as
old the insects themselves, dating back to
the Carboniferous Period, 310 million years
ago.
But other research has brought the history
of viruses even closer to home.
Research in 2009 dated a gene found in mammals,
called CGIN1, to the early days of mammal

Vietnamese: 
Và họ làm điều đó giống như cách họ nghiên cứu sự tiến hóa của các gen khác: bằng cách xếp hàng so sánh được
trình tự từ các sinh vật khác nhau và so sánh chúng.
Nếu một chuỗi ADN virus được tìm thấy trong hai  loài động vật khác nhau, vậy thì chúng đều được thừa hưởng
từ một tổ tiên chung.
Và điều đó có nghĩa là loại virus đó phải ít nhất có tuổi bằng tổ tiên đó.
Vì vậy, ví dụ, circovirus là một nhóm
virus được biết là gây ra
vấn đề dạ dày ở chó.
Và các nhà khoa học đã từng nghĩ rằng circoviruses có mặt khoảng ít hơn 500 năm.
Nhưng  dấu vết của các loại virus này được tìm thấy trong bộ gen của chó, và cả mèo nữa, và
thậm chí gấu trúc.
Vì vậy, các virus phải xuất hiện từ trước lần cuối cùng những động vật có vú này còn chia sẻ 1 tổ tiên chung, mà
có thể là 68 triệu năm trước,vào cuối kỷ Phấn trắng.
Vậy, bằng chứng lâu đời nhất về virus là gì?
Vâng, một nghiên cứu vào năm 2011 đã xem xét lịch sử của bracoviruses, mà cụ thể lây nhiễm vào
ong bắp cày.
Và họ tìm thấy bằng chứng cho thấy rằng thời điểm các nhóm virus này xuất hiện có thể
lâu đời như chính nguồn gốc của côn trùng, trở lại kỷ Than đá, 310 triệu năm
trước đây.
Nhưng các nghiên cứu khác đã mang  lịch sử virus thậm chí còn gần với chúng ta hơn
Theo nghiên cứu năm 2009 , một gen được tìm thấy ở động vật có vú, được gọi là CGIN1, có nguồn gốc từ những ngày đầu tiên của sự tiến hóa

Vietnamese: 
của lớp thú  từ 125 đến 180 triệu năm
trước đây.
Và gen này được cho là có nguồn gốc từ một loại virus, vì các phần của nó giống với
một loại RNA của 1 loại virus được gọi là retrovirus.
Và đoán xem.
Bạn là một động vật có vú.
Vì thế.
một số retrovirus đã lây nhiễm  tế bào trứng hoặc tinh trùng của một trong những tổ tiên động vật có vú của  chúng ta hàng triệu
nhiều triệu năm trước, và bây giờ một gen lấy được trong retrovirus có ở trong bạn.
Và một lần nữa, có lẽ mình cũng vậy
Các nhà khoa học không nghĩ rằng gen này có nhiều chức năng, nhưng họ  coi đó là
một trong nhiều ví dụ về cách virus để lai dấu ấn của chúng trên DNA của chúng ta.
Trên thực tế, ước tính 8% bộ gen của con người có bao gồm các trình tự mà
ban đầu đến từ virus.
Vì vậy, khoa học về virus cổ đã giúp chúng ta tìm về sự tiến hóa virus cách đây hàng trăm triệu năm.
Nhưng điều đó không đưa chúng ta đến gần hơn với thời điểm chúng ta nghĩ rằng virus được hình thành,
hàng tỷ năm trước
Giờ thì, có một vài giả thuyết khác nhau cho nguồn gốc của virus và chúng vẫn còn
được các nhà khoa học tranh luận sôi nổi.
Vì vậy, hãy chuẩn bị nếu bạn định chọn phe,
Một giả thuyết được gọi là virus đầu tiên cho rằng vì virus đơn giản hơn
các tế bào rất nhiều, chúng phải xuất hiện đầu tiên.
Điều này có nghĩa là các virus còn lâu đời các sinh vật đơn bào lâu đời nhất.
Chúng sẽ là hiện thân của một thời gian khi tất cả sự sống được tạo thành từ các đơn vị đơn giản, tự sao chép,

Serbian: 
сисара, пре око 125 и 180 милиона година.
И сматра се да тај ген првобитно потекао од вируса, зато што његови делови личе на
тип РНК вируса званог ретровирус.
И знате шта.
Ви сте сисари.
Дакле, неки ретровирус је инфицирао сперму или јајну ћелију код једног од наших сисарских предака пре више
милиона година, и сада је ген који потиче од њега у вама.
И опет, да, канда и мени такође.
Научници не мисле да овај ген има какву функцију, али мисле да је само
један од многих примера тога како су вируси оставили свој траг на нашој ДНК.
У ствари, процењено је да осам посто људског генома обухвата низове који
изворно потичу од вируса.
Тако да нам је палеовирологија помогла да датирамо еволуцију вируса на више стотина милиона година.
Али то нас много не приближава времену током ког мислимо да су вируси прво настали, пре више милијарди година.
Е сад, има неколико различитих модела за то одакле су потекли вируси, а о њима још увек
научници горљиво расправљају.
Дакле, само будите спремни ако бирате страну.
Један модел је познат као вирус-први модел, и стајалишта је да, пошто су вируси доста
једноставнији од ћелијског живота, мора да су први еволуирали.
То би значило да су вируси старији од најстаријих једноћелијских организама.
Они би били остаци из времена када је сав живот био изграђен од једноставних, саморепликујућих јединица,

English: 
evolution, between 125 and 180 million years
ago.
And that gene is thought to have originally
come from a virus, because parts of it resemble
a type of RNA virus called a retrovirus.
And guess what.
You’re a mammal.
So.
some retrovirus infected a sperm or egg cell
in one of our mammal ancestors millions of
years ago, and now a gene derived from it
is in you.
And again, yeah probably me too
Scientists don’t think this gene has much
of a function, but they do think it’s just
one of many examples of how viruses have left
their mark on our own DNA.
In fact, it’s been estimated that 8 percent
of the human genome includes sequences that
originally came from viruses.
So paleovirology has helped us date the evolution
of viruses back hundreds of millions of years.
But that doesn’t bring us much closer to
when we think viruses first originated, billions
of years ago.
Now, there are a few different models for
where viruses came from, and they’re still
hotly debated by scientists.
So, just be prepared if you pick a side,
One model is known as the virus-first model,
and it holds that, since viruses are so much
simpler than cellular life, they must have
evolved first.
This would mean that viruses are older than
the oldest single-celled organisms.
They’d be relics of a time when all life
was made up of simple, self-replicating units,

Vietnamese: 
có lẽ được tạo thành từ RNA, sau đó chúng tiến hóa để ký sinh trên các dạng sống phức tạp hơn
Nhưng cũng có cái được gọi là giả thuyết trốn thoát
Giả thuyết này cho  rằng virus phát triển sau các tế bào, từ bên trong các gen của chúng.
Hãy xem, bộ gen của chúng ta chứa những phần có thể thực sự sao chép và dán chính chúng từ một phần
DNA của chúng ta vào nơi khác
Vì vậy, một số chuyên gia nghĩ rằng nếu một trong số miếng đó có khả năng tạo 1 cái áo protein đẹp
nó có thể dễ dàng thoát khỏi tế bào
và trở thành một loại virus.
Giả thuyết thứ 3 dựa vào khám phá
cái gọi là virus khổng lồ.
Được phát hiện đầu tiên vào năm 2003, được đặt tên
Mimivirus - viết tắt của '' bắt chước vi khuẩn.''
Và những thứ này rất lớn so với tiêu chuẩn virus, khoảng 750 nanomet.
Thế  là lớn hơn một số vi khuẩn.
Bây giờ may mắn thay, chúng chỉ lây nhiễm trùng amíp, nên bạn không phải lo lắng
Ít nhất là chưa
Giờ thì, Mimivirus có nhiều gen hơn
virus bình thường, bao gồm một số gen
có thể được sử dụng để tạo ra protein - loại chức năng mà đáng lẽ virus không thể làm được
Nhưng Mimivirus vẫn phụ thuộc vào vật chủ của chúng để tái sinh sản, vậy tất cả những gen đó
đang làm gì cơ chứ?
Một số nhà khoa học cho rằng những gen này là những cái dư thừa từ một thời điểm khi một số nhóm vi rút

Serbian: 
можда направљених од РНК, које су се храниле сложенијим животним облицима док су еволуирале.
Али, ту је и оно што је познато као хипотеза бекства.
Овај модел предлаже да су вируси еволуирали после ћелија, из њихових гена.
Видите, наши геноми садрже делове који се заправо могу копирати и налепити са једног дела
наше ДНК на други.
Дакле, неки стручњаци мисле да ако је један од тих делова постао способан да себи направи леп прекривач
од беланчевине, могао је лако побећи из ћелије и постати вирус.
Трећи модел почива на открићу тзв. џиновских вируса.
Први, откривен 2003, назван је мимивирус - скраћено за опонашајући микроб.
А те ствари су огромне по мерилима за вирусе, око 750 нанометара дужине.
То је веће од неких бактерија.
Е сад, срећом, инфицирају само амебе, тако да не морате да се бринете због њих.
Барем не још.
Елем, мимивируси имају више гена од уобичајених вируса, укључујући неке гене који
се могу користити за прављење протеина - што вируси не би требало да могу да чине.
Али мимивируси ипак зависе од својих домаћина да би се размножили, па шта сви ти гени
тамо раде?
Неки научници мисле да су ти гени остаци из времена када су неке групе вируса биле

English: 
probably made of RNA, which preyed on more complex
life forms as they evolved.
But there’s also what’s known as the escape
hypothesis.
This model suggests that viruses evolved after
cells, from within their own genes.
See, our genomes contain pieces that can actually
copy and paste themselves from one part of
our DNA to another.
So, some experts think that if one of those
pieces became able to make itself a nice coat
of protein, it could easily escape the cell
and become a virus.
The third model hinges on the discovery of
so-called giant viruses.
The first one, discovered in 2003, was named
Mimivirus -- short for mimicking microbe.
And these things are huge by virus standards,
around 750 nanometers across.
That’s bigger than some bacteria.
Now fortunately, they only infect amoebas, so
you don’t have to worry about them.
At least yet.
Now, Mimiviruses have way more genes than
normal viruses do, including some genes that
can be used to make protein -- which viruses
are not supposed to be able to do.
But Mimiviruses still depend on their hosts
to reproduce, so what are all those genes
doing in there?
Some scientists think those genes are leftovers
from a time when some groups of viruses were

Vietnamese: 
lớn hơn, phức tạp hơn và giống tế bào
đời sống.
Giả thuyết này cho thấy rằng virus đã từng sống tự do và sau đó phát triển một
mối quan hệ cộng sinh với các sinh vật khác.
Và  theo thời gian mối quan hệ đó đã trở thành mối quan hệ ký sinh
Điều đó đôi khi xảy ra
Càng phụ thuộc nhiều vào vật chủ
để nhân rộng, virus càng đánh mất nhiều
đặc tính phức tạp của nó
Hoặc ít nhất giả thuyết dẫn ta theo hướng đó
Nhưng nghiên cứu gần đây đã nghi ngờ về ý tưởng này, được gọi là giả thuyết thoái lui, ít nhất
là Mimivirus có liên quan.
Một số nhà khoa học cho rằng các gen thừa trong Mimivirus chỉ là những thứ ngẫu nhiên còn lại
mà nó thu được từ vật chủ của nó qua các niên đại
Giờ, những giả thuyết khác nhau này đều quay về câu hỏi lớn: Virus có sống không?
Bây giờ mình đã nói lúc đầu rằng khoa học về virus cổ có thể giúp chúng ta giải quyết câu hỏi này.
Và nó có thể.
Nhưng câu trả lời phụ thuộc rất nhiều vào người mà bạn hỏi
Nhiều nhà khoa học đề nghị chỉ cần đặt virus trong một khu vực màu xám của những thứ bán sinh
Nhưng những người khác thì tranh cãi về việc tìm chỗ của virus trên cây sự sống.
Và nếu có, thì ở đâu?
Để trả lời câu hỏi liệu virus có sống hay không, chúng ta cần phải thống nhất về  định nghĩa
của sự sống
Người ta thường đồng ý rằng sự sống có thể sinh sản, tạo năng lượng cho chính nó, duy trì ổn định
môi trường  trong các tế bào và có thể tiến hóa so với những cái khác

English: 
bigger, more complex, and more like cellular
life.
This model suggests that viruses were once
free-living and then developed a symbiotic
relationship with another organism.
And then over time that relationship became
parasitic.
Which sometimes happens
The more dependent they became on their hosts
to replicate, the more complexity the viruses
lost.
Or at least, so the thinking goes.
But recent research has cast doubt on this
idea, known as the regressive model, at least
where Mimivirus is concerned.
Some scientists argue that the extra genes
in Mimivirus are just random leftovers that
it picked up from its hosts over the eons.
Now, these different models all put different
spins on the big question: Are viruses alive?
Now I said at the beginning that paleovirology
can help us tackle this question.
And it can.
But the answer depends a lot on who you
ask..
Many scientists are content to just put viruses
in a sort of gray area of semi-living things.
But others are determined to figure out whether
they have a place on the tree of life.
And if so, where.
To answer the question of whether viruses
are alive, we need to agree on a definition
of life.
It’s generally agreed that life can reproduce,
make energy for itself, maintain a stable
environment within its cells, and can evolve,
among other things

Serbian: 
веће, сложеније и више налик ћелијском животу.
Овај модел предлаже да су вируси једном били слободноживећи и да су потом развили симбиотски
однос са другим организмом.
И онда је временом тај однос постао наметничкији.
Што се понекад дешава.
Што су зависнији постали од својих домаћина да би се размножавали, то су вируси више изгубили  сложености.
Или се бар тако мисли.
Али недавно истраживање баца сумњу на ову идеју, познато као регресивни модел, барем што
се тиче мимивируса.
Неки научници тврде да су додатни гени у мимивирусу само насумични остаци које
је покупио од својих домаћина током еона.
Е сад, сви ови различити модели бацају скроз друго светло на велико питање: Да ли су вируси живи?
Е сад, рекао сам на почетку да палеовирологија може да нам помогне да се ухватимо у коштац с овим питањем.
И може.
Но, одговор зависи пуно од тога кога питате.
Многи научници су задовољни да само сместе вирусе у некакву сиву област полуживих ствари.
Али други су одлучнији да открију да ли имају место на дрвету живота.
И ако имају, где.
Да би се одговорило на питање да ли су вируси живи, треба да се договоримо око дефиниције
живота.
У начелу је усаглашено да живот може да се размножава, производи за себе енергију, одржава постојано
окружење унутар својих ћелија и може да еволуира, између осталог.

Vietnamese: 
Vi-rút có thể sinh sản nhưng không thể tự làm thế
Và chúng ta đã nói về cách virus
có thể tiến hóa
Nhưng chúng không có cách nào để tạo ra năng lượng.
Và chúng không thể kiểm soát môi trường bên trong cơ thể
Và đó là lý do tại sao chúng nằm ở một khu vực màu xám như vậy: bởi vì câu trả lời cho một số câu hỏi là có,
số khác lại là không.
Từng có gợi ý rằng, trong khi virus
không chiếm nhánh của cây
sự sống, chúng có thể được coi là dây leo quấn quanh nó.
Đó là một hình ảnh thanh nhã
và cũng đáng sợ một chút
Nhưng dù bằng cách nào, virus cũng ở đây rồi
Chúng  ở trong DNA của chúng ta.
Chúng làm cho chúng ta bị bệnh, đôi khi rất nặng.
Vì vậy, không thể phủ nhận rằng chúng có một vị trí trong bức tranh lớn hơn
về sự sống trên Trái Đất
Cả tốt và cả xấu
Cảm ơn bạn đã tham gia cùng mình hôm nay và bạn được chào mừng vì đã không nói đùa về việc
virus hay bất cứ điều gì.
Và cảm ơn Curiosity Stream đã tiếp tục hỗ trợ PBS Digital Studios.
Với CuriosityStream bạn có thể xem phim tài liệu, và chương trình về khoa học, thiên nhiên,
và lịch sử, bao gồm cả bản gốc của Curiosity Stream!
Một chương trình bạn có thể thích?
Con người phát triển nhanh chóng, khám phá những thay đổi đối với mã di truyền của chúng ta nhanh như thế nào đã tạo thành chúng ta
như ngày hôm nay, và tại sao chúng ta tiếp tục tiến hóa
Bạn có thể tìm hiểu thêm tại curiositystream.com/eons và khi bạn đăng ký, hãy sử dụng

English: 
Viruses can reproduce, but not on their own.
And we’ve already talked about how viruses
can evolve.
But they have no way to produce energy.
And they can’t control their internal environment.
And that’s why they occupy such a gray area:
because the answer to some questions is yes,
others no.
It has been suggested that, while viruses
don’t occupy their own branch of the tree
of life, they might be thought of as vines
that wrap around it.
Which is an elegant image.
If also maybe a little creepy one
But either way, viruses are here.
They’re in our DNA.
They make us sick, sometimes very badly.
So there’s no denying that they have a place
in the greater picture of what life on Earth
is like.
For good or for ill.
Thanks for joining me today, and you’re
welcome for not making a joke about going
viral or whatever.
And thanks also to Curiosity Stream for continuing
to support PBS Digital Studios.
With CuriosityStream you can stream documentary
films, and programs about science, nature,
and history, including Curiosity Stream originals!
One show you might like?
Rapidly Evolving Human, which explores how
changes to our genetic code have made us who
we are today, and why we continue to evolve.
You can learn more at curiositystream.com/eons, and when you sign up, use the

Serbian: 
Вируси могу да се размножавају, али не самостално.
И већ смо говорили о томе како вируси могу да еволуирају.
Али немају начин да произведу енергију.
И не могу да контролишу своје унутрашњу средину.
И зато заузимају такву сиву област: зато што је одговор на нека питања да,
на друга не.
Предложено је да, иако вируси не заузимају своју грану дрвета живота,
могло би се о њима размишљати као о пузавицама које га обавијају.
Што је елегантна слика.
Иако можда помало језива.
Било како било, вируси су ту.
Они су у вашој ДНК.
Они нас разбољевају, каткад врло тешко.
Тако да нема спора да имају место на већој слици онога какав је живот на Земљи.
Било добро или лоше.
Хвала што сте ми се придружили данас, и нема на чему за неправљење шале о постати
вирално или шта год.
И такође хвала Curiosity Stream што наставља да подржава  PBS Digital Studios.
Са CuriosityStream можете стримовати документарце и програме о науци, природи
и историји, укључујући Curiosity Stream оригинале.
Једна емисија коју бисте можда волели?
Rapidly Evolving Human, која истражује како су нас промене на нашем генетичком коду учиниле
оваквима какви смо данас, и зашто настављамо да еволуирамо.
Можете сазнати више на curiositystream.com/eons,  а када се пријавите, употребите

Serbian: 
код EONS.
Е сад, о чему желите да сазнате?
И знате да читамо те коментаре, због тога што је одатле ова епизода и потекла!
Зато оставите испод коментар, а ако већ нисте, идите на youtube.com/eons и претплатите се.

Vietnamese: 
mã EONS.
Bây giờ, bạn muốn tìm hiểu điều gì?
Và bạn biết bọn mình đọc những bình luận này, bởi vì đó là nơi tập này đến từ!
Vì vậy, để lại một bình luận dưới đây, và nếu bạn chưa truy cập ,ghé qua youtube.com/eons và đăng ký.

English: 
code EONS.
Now, what do you want to learn about?
And you know we read these comments, because that’s
where this episode came from!
So leave a comment below, and if you haven’t
already, go to youtube.com/eons and subscribe.
