
Macedonian: 
Намалување на киселите дождови
Кисел дожд е многу разреден раствор од азотна и сулфурна киселина, со pH од околу 4. 
Во ова видео ќе научиш за начините на кои може да се направи киселиот дожд помалку кисел,
или барем да се намали неговото негативно влијание на околината.
Дали знаеш од каде потекнува азотот кој го има во азотна киселина и сулфурот во сулфурна киселина?
Направи пауза и размисли.
Азотот се добива како резултат на реакција на атмосферскиот азот и кислород
во цилиндрите од моторните возила.
Сулфурот се добива со горење на фосилни горива кои содржат сулфур, особено во електраните.

English: 
Acid rain is a very dilute solution of nitric and sulfuric acids with a pH of around 4
Now we will learn about ways in which we can either make this acid rain less acidic or
the very least, reduce its negative effects on our environment.
Can you remember where the nitrogen came from in a nitric acid and the sulfur in the Sulfuric acid?
Pause and think.
Well, the Nitrogen came from the combination of atmospheric Nitrogen and Oxygen in the cylinders of motor vehicles,
and the Sulfur when fossil fuels containing Sulfur are burned particularly in our power stations.

Macedonian: 
Да ги погледнеме термоелектраните во Европа.
Со години овие електрани користеле високи оџаци за да го растераат сулфур диоксидот подалеку.
Како разредувањето да е решение за загадувањето. 
Сепак, киселината не се разредувала, туку ветерот ја носел до Скандинавија,
каде паѓала во шведските езера.
Прво луѓето се обиделе да ја неутрализираат киселоста со додавање на варовник во езерата.
Овој начин бил делумно успешен. На пример, лососот се вратил во некои загадени реки во Велс,
откако закиселените езера од кои течеле реките, биле третирани со вар во текот на повеќе години.
Многу подобар метод е да се спречи киселината воопшто да стигне во атмосферата,
во процес наречен прочистување. 
Прочистувачот потребен во овој случај е некоја база која може да реагира со сулфур диоксид. 
Тоа може да биде морска вода која содржи мало количество на натриум карбонат, 
или негасена вар - калциум оксид. 

English: 
Let's look at power stations in Europe. For many years, these stations
have been using tall chimneys to disperse the sulfur dioxide far away,
thinking that dilution was the solution to pollution
However, the acid did not get diluted, but instead was carried in the wind to Scandinavia where it fell into
Swedish lakes.
Originally people tried to neutralize the acidity by adding Limestone to the lakes.
This was partly successful. For example, salmon returned to some polluted rivers in Wales
after the acidified lakes from which the Rivers flowed were treated with lime over a number of years.
A much better method is to trap the acid before it reaches the atmosphere in a process called scrubbing.
The kind of scrubber we need in this case is an alkali to react with a sulfur dioxide.
So either seawater which contains a little bit of sodium carbonate or lime calcium oxide is used.

Macedonian: 
Размисли која реакција ќе се одвива
помеѓу калциум оксид кој е базен оксид и сулфур диоксид кој е киселински оксид! 
Калциум оксид плус сулфур диоксид образува калциум сулфит CaSO3. 
Сулфитот може да реагира со кислород при што се добива гипс - калциум сулфат - CaSO4,
кој е главна состојка на гипсот за ѕидови.
Овие прочистувачи значително ја намалуваат емисијата на сулфур
и произведуваат почист воздух во многу земји. 
Но тие ја намалуваат ефикасноста на електраните можеби за дури 10%,
што предизвикува зголемување на цената на електричната енергија.
Во нафтените рафинерии сулфурот се отстранува од суровата нафта при реакција со водород.
Оваа реакција е позната во индустријата како хидродесулфуризација. 

English: 
Can you think what reaction will occur with calcium oxide a basic oxide and sulfur dioxide
and acidic oxide. [Pause]
Calcium oxide plus sulfur dioxide makes calcium sulfite at CaSO3
The sulfite can be reacted with oxygen to make gypsum calcium sulfate
CaSO4
which is the main ingredient of wall plaster.
These scrubbers have greatly reduced our sulfur emissions and given many countries much cleaner air.
But it does reduce the efficiency of the power station
maybe by as much as 10% thus increasing the cost of the electricity.
In oil refineries, sulfur is removed from crude oil by reacting it with hydrogen.
This reaction, known in industry as
Hydrodesulfurization,

Macedonian: 
Таа се одвива на висока температура со метал како катализатор.
Притоа се добива сулфуроводород, со мирис на расипано јајце, кој е многу отровен гас. 
Кога прочистената нафта се рафинира се добиваат различни горива, кои практично не содржат сулфур. 
А како може да се намали содржината на азотна киселина во дождот?
Во овој случај треба да се користат каталитички конвертори
во издувните цевки од сите моторни возила.
Тие ги разложуваат оксидите на азот, до кислород и азот.
Штета е што мораме да го правиме  ова, бидејќи се троши многу енергија од фосилните горива
за да се овозможи азотот да реагира со водород за да се добијат ѓубрива богати со азот. 
Со мал колектор во сите издувни цевки може да се собира по малку од ѓубривото,
секогаш кога резервоарот ќе го наполниме со гориво.
Тоа е една идеја за вас, млади претприемачи.
Да заклучиме: најдобар начин да се намали влијанието на киселите дождови
е да се спречи оксидите на сулфур и азот да поминат во атмосферата.

English: 
takes place at high temperature with a metal catalyst to produce hydrogen sulfide,
a bad egg smell and a very poisonous gas.
When this purified oil is refined into various fuels, it is virtually free of sulfur.
What about reducing the amount of nitric acid in rain?
This time we need to put catalytic converters in the exhaust pipe of all our motor vehicles.
Essentially they convert the oxides of nitrogen back into oxygen and nitrogen.
It is a pity we have to do this because we use huge amounts of fossil fuel energy
getting nitrogen to react with hydrogen to produce nitrogen rich fertilisers.
With a little collector in all the exhaust pipes, we could deposit a little pile of fertilizer
every time we fill the fuel tank.
There's an idea for one of you young entrepreneurs.
So to summarize, the best way to reduce the effects of acid rain is to prevent the oxides of sulfur and nitrogen
from escaping into the atmosphere in the first place.

Macedonian: 
Еден начин на кој тоа може да се направи е со прочистување на издувните гасови од електраните
со примена на вар или морска вода за да се отстрани сулфур диоксидот. 
Друг начин е да се вметнат каталитички конвертори во издувните гасови на моторните возила кој ќе ги разложат оксидите на азот.

English: 
This is done by scrubbing the exhaust fumes from power stations using lime or seawater to remove the sulfur dioxide
and by fitting catalytic converters to motor vehicle exhausts to decompose the oxides of nitrogen.
