Merhaba arkadaşlar, Çağdaş Sosyoloji Kuramları dersinin bu programında,
Post Yapısalcılık: Michel Foucault (Mişel Fuko) ve Jacques Derrida (Jak Derida) ünitesini ele alacağız.
Program içerisinde post yapısalcılığı inceleyip, 
bu iki sosyoloğun temel görüşlerinden bahsedeceğiz.
Post-yapısalcılık, 20. yy. Fransız ve kıta Avrupası felsefecileri ve
teorisyenlerinin entelektüel görüşlerini kapsar.
Bu düşünce hareketi; postmodernizm, anti-hümanizm, 
aydınlanmanın reddi ve varoluşçu fenomenolojiden de büyük oranda etkilenir.
Basit bir ifadeyle post- yapısalcılık, 
yapısalcılığın yeniden yorumlanışı olarak tanımlanabilir.
Öncelikle, post yapısalcılığın temel önermelerine değinelim.
Post yapısalcılığa göre, tarih ve kültür, yapıları koşullandırdığı için, yapılar, 
yanlış yorumlara ve önyargılara maruz kalır.
Bilginin nasıl üretildiği, temel araştırma sorunsalıdır.
Tarihseldir; kültürel kavramların zaman içinde nasıl değiştiğine odaklanarak,
aynı kavramlardan şimdi ne anlaşıldığını bulmaya çalışır.
Benliğin de söylemlerle inşa edildiğini savunur.
Anlam, yani gösterilen, birey tarafından; yani gösteren tarafından inşa edilir.
Post-yapısalcılar,
hiyerarşi içinde “baskın olanın temel niteliği” kavramını reddederler.
Şimdi post-yapısalcılığın önde gelen isimlerinden
Michel Foucault’nun (Mişel Fuko’nun) görüşlerini inceleyelim.
Foucault’nun (Fuko’nun) çalışmaları felsefe, psikoloji, psikiyatri, sosyoloji ve tarih gibi disiplinler arası bir düzlemde,
yapısalcılık ve post-yapısalcılıkla organik bağları olan karmaşık bir oluşum gösterir.
En temel duruşu ise, özneyi merkeze oturtan teorilere karşı aldığı tavırdır.
Foucault’un düşüncelerini anlayabilmemiz için temel kavramlarını 
irdelememiz ve bilmemiz gerekir.
Şimdi benlik, söylem, soykütük ve arşiv kavramlarını ele alalım.
Foucault’ya göre benlik, söylem ve toplumsal konumları tanımlayan pratikler ve iktidar ilişkileri alanı içinde oluşur.
İktidar tarafından belirlenen benlik, çok parçalı ve çok kısımlıdır.
Dolayısıyla birey bilinçli, kendini kontrol edebilen,
iç bütünlüğe sahip tutarlı, rasyonel bir varlık değildir.
Foucault’nun analizinde dil, en önemli unsurdur.
Ona göre dil, asla masum ve tarafsız bir ifade aracı değildir.
Söylemler, iktidar ilişkilerinin ifadeleridir ve bu ilişkilerle bağlantılı pratikleri ve konumları yansıtırlar.
Söylemler belli kurallara uyan pratiklerdir.
Soykütük; daha çok iktidar ilişkileri ve bu ilişkilerle biçimlenen politik teknikleri, kullanışlı bilgi formlarını üretmek için
“şeylerin organize olduğu” düzleme odaklanır.
Yani soykütük, tekniği ampirik verilere dayanarak yapılan
“düzenlerin” yapılarının analizidir.
Arşiv ise, belli bir tarihsel dönemin ya da kültürün geçmişinde bıraktığı
bütün maddi ipuçlarının koleksiyonunu ifade eder.
Foucault’ya (Fuko’ya) göre iktidar, ilişkiden başka bir şey değildir.
İktidar basitçe baskılayıcı değil üreticidir.
En küçük seviyedeki sosyal ilişkilerde de vardır; her zaman her yerde vardır.
İktidar biçimlerini 3 gruba ayırır.
Şimdi de bu iktidar biçimlerini inceleyelim.
Feodal düzende ve monarşik sistemlerde iktidar, 
tebaaları üzerinde sınırsız bir güce sahip hükümran bir kişide cisimlenir.
Mutlak iktidar, kral veya merkezî bir otorite figürüne kayıtsız şartsız itaati içerir.
Suç, monarkın mutlak iktidarına karşı bir tehdit olarak algılanır.
Cezalar da, vahşete ve uygulanan vahşetin de sergilenmesine dayanır.
Disipline edici iktidar, 18.-19. yüzyılda mutlak iktidarın yerini alır.
Ancak bugün bile mutlak iktidarın kalıntıları vardır.
Bu yeni iktidar, insanlara fiziki cezalar uygulamaktan ziyade
onları sürekli kontrol altında tutar.
Disipline edici iktidar, insanların davranışlarına odaklanırken
biyo-iktidarın temel hedefi, doğrudan insan bedenidir.
Basit bir mantıkla doğum ölüm oranları, doğurganlık, hastalık, yaşam süresi, 
diyet ve beslenme alışkanlıkları üzerinden bir tür nüfus planlamasına odaklanır.
Arkadaşlar, şimdi de Jacques Derrida’yı (Jak Derida’yı) tanıyalım.
Derrida, yapısöküm metodunu geliştiren ve hem yapısalcı hem de
post-yapısalcı olarak anılan bir Fransız sosyal felsefecidir.
Hem modernizmin bilim anlayışını eleştirme hem de bir
post-modern toplum bilgisi oluşturma sorununu çözmeye çalışır.
Derrida’nın temel düşünce ve kavramlarına baktığımızda 
yapısöküm yöntemi ve metin, iz, fark ve erteleme, silme, yapısöküm ve
oyun kavramlarını incelemek yerinde olacaktır.
Ona göre, dünya bir metindir.
Metnin dışında hiçbir şey yoktur ve bütün metinlerin birden fazla anlamı vardır.
Bu yüzden bir metnin tam ve en son yorumunun yapılması imkânsızdır.
Dil veya metinler, dünyanın doğal bir yansıması değildir.
Metinler, bizim dünyayı nasıl yorumlayacağımızı yapılandırır.
Tüm metin, kabullerin izlerini içerir.
Sonuç olarak da bu metinler, dil içinde bulunan ve ima edilen bu
hiyerarşilerin farkında olarak yeniden yorumlanabilir.
En tarafsız olduğu düşünülen yazarlar bile,
farkında olmadan, bu izleri eserlerine taşırlar.
Derrida’ya göre okuma dönüşümcüdür.
Metinler çoklu yorumlara açıktırlar.
Anlamlar kaygandır.
Anlam, bağlam içinde hem gösterilenin gördüğü fonksiyona, 
hem de bilişsel şemamızdaki onun imajlarına gönderme yapar.
Bu sebeple de, sürekli olarak farklılaşır.
Böylelikle anlama haline kadar, sürekli bir ertelenme durumu vardır.
Yapısöküm metodunun diğer önemli bir tekniği de silmedir.
Derrida, yapı söküm metodunda önce bir sözcük yazmayı, sonra onu karalamayı ve sonra hem sözcüğe hem de karalamasına metinde yer vermeyi önerir.
Yani Derrida; bu tarz bir yazın tekniğiyle herhangi bir göstergeyi okuduğumuzda 
o kavramın anlamının bizim için net olmadığını söyler.
Yapısöküm ve oyun ilişkisini ise,
yapısökümün temel varsayımları arasında görmek mümkündür.
Dil, anlam tutarsızlığı ve kaymalarının silinemez izlerini taşır.
Böyle bir çelişki karşısında hiçbir analiz yöntemi, 
metnin yorumu açısından herhangi bir otorite iddiasında bulunamaz.
Bu nedenle yorum, analize benzemeyen, bir tür oyunu andıran, serbest bir alandır.
Her gösteren, başka bir göstereni gösterir.
Buradan elde edilecek olan da gösterge zinciridir.
Böylece “anlam oyunu” sonsuz bir oyuna dönüşür.
Son olarak post-yapısalcılığa getirilen belli başlı eleştirilere değinelim.
Yazarların çalışmalarında,
normatif değerleri kabul etmemesi ve onaylamaması konusu eleştirilir.
Pozitivizm yanlılarına göre, Foucault ve Derrida (Fuko ve Derida) gibi yazarlar, küçük ayrıntıları kendi teorik yaklaşımları için kullanırlar.
Tarihi sıklıkla dikkatsiz ve eksik olarak yorumlarlar.
Bu yazarlar, modern ile postmodern arasındaki kırılmayı açık ve net olarak ortaya koyamadıkları gibi, bu kırılmayı toplumda neyin ürettiğini de açıklayamamışlardır.
Evet arkadaşlar, programımız burada sona erdi.
Bir sonraki programda görüşmek üzere, hoşça kalın.
