İşsizlik bugün ulaştığı boyut itibarıyla,
Marksist sömürü kavramıyla formüle edilmelidir.
Burada da insani yardım ve
askeri müdahale ikiliğine benzer bir durum vardır.
Afganistan Savaşı'yla ilgili bir karikatürde:
Korku içinde arkadaşına gökyüzündeki uçağı gösteren bir çiftçi:
"Bomba mı, insani yardım mı atıyorlar?"
diye soruyor.
Mike Davis'in "Gecekondu Gezegeni"
adlı kitabı Türkçe'ye çevrilmiş olmalı.
Mükemmel bir kitap.
Günümüzde 1 Milyar'dan fazla insanın
gecekondularda yaşadığını anlatıyor.
Ve bu gecekondu olgusu
çok pardoksaldır:
Pekin'de, Afrika kentlerinde,
milyonlarca insan normal uygar düzenin
dışında yaşıyorlar.
Ayrıca, "sürekli işsizlik" olgusu da
bilinen çerçevenin ötesinde bir boyut kazanıyor:
'Kriz var, işini kaybediyorsun,
ama 5 yıl sonra belki yine işin olabilir'
formatından farklı bir işsizlik olgusu
ortaya çıktı:
Kapitalizmin
ve buna bağlı modernleşmenin asıl başarısı,
insanları giderek daha çok
SÜREKLİ ve KALICI İŞSİZ
yapmış olmasıdır.
Örneğin Slovenya'da birkaç yıl önce
tüm tekstil sanayii iflas etti.
Burada 25 yıl çalışan kadınlar için ne söylenebilir?
Tabii ki onlrın bu gelişmeyi
kendi potansiyellerini keşfetmelerini sağlayacak
bir fırsat olarak kullanabileceklerini söyleyen
Post-Modern Aptallar vardır:
"Siz, bir öze sahip (baştan çizgileri belli) varlıklar değilsiniz";
"Değişebilirsiniz";
"Siz Plastiksiniz"...
Bildik Riyakar Bezirgan [cynical] saçmalıklar !
Ve daha da trajik bir durum:
Yunanistan'da, İngiltere'de öğrenci olaylarının
kaynağı da bu değil mi?
Eğitim giderek daha gerekli
olmasına karşın,
...henüz öğrenciyken bile
aldıkları eğitimin bir işe yaramayacağını
farkında olan bir öğrenci kitlesi ortaya çıkmıştır.
Yani bunlar işleri olup da
sonradan işsiz kalmıyorlar,
PEŞİNEN İŞSİZLER.
ABD'de
"Daha ne iş yapacağıma karar vermedim,
hamburger de satabilirim, taksi şoförü de olabilirim"
diyen felsefe öğrencileriyle konuşuyordum.
Tabii yolda Hegel tartışacağım bir taksi şoförü olsa iyi olur.
Neyse, gördüğünüz gibi
işsizliğin çok daha merkezi role sahip olduğu bir dönemdeyiz.
Fredric Jameson ile
uyuşmadığım birkaç nokta var:
Özellikle Kongo gibi uygarlık dıpında kalmış (haydut) devletler,
basitçe düzen dışına itilmiş değiller.
Uygarlık dışına itilmeleri,
tam da onların düzene dahil edilmeleri olgusuna bağlıdır:
Kongo, küresel ekonominin tam içindedir;
Afganistan, o da öyledir (afyon piyasası)...
İkinci bir kategori de, yasadığı istihdam konusudur...
Şimdi bir parantez açalım:
Jameson'un çok haklı olduğu bir nokta var:
Post-Modern düşünürlerin etkisi ile olacak,
"egemenlik" nosyonuna aşırı vurgu yapılıyor:
Michel Foucault'nun ha bire tekrarladığı gibi:
"nasıl da denetleniyoruz, kendimizi özgür sansak da yönlendiriliyoruz...",
diye geveleyip duruyorlar...
Evet, bu post-modern "egemenlik" çözümlemelerinden
çok şey öğrenmişizdir,
farkında olmadığımız egemenlik biçimlerini bize öğretmişlerdir...
Ancak ben burada klasik marksist bir uyarı yapılması gerektiğini,
"EGEMENLİK" kavramını "SÖMÜRÜ" kavramı ile
karşılamak gerektiğini düşünüyorum !
Bunun için "sömürü" kavramını da
önce biraz elden geçirmemiz
ve daha kökten irdelememiz gerekiyor:
Bilindiği gibi, Klasik Marksist anlamda "sömürü":
Emekçiler, aldıkları ücretin değerinden daha fazla
bir artık-değer de üretmektedirler.
Ancak daha kökten bir irdeleme yapacak olursak,
"sömürü" kavramına kendi yadsımasını da dahil etmemiz gerekir:
Yani, sürekli işsizlik fenomenini de
Teori'ye dahil edecek bir formül bulmalıyız.
Aynı şekilde, "dışarıda" kalmış halkların da
sömürü düzeni içinde nasıl işlev gördüklerini açıklayabilmeliyiz.
Bu formüle dair henüz bir fikrim yok.
Ancak böyle bir formül ortaya konulamaz ise,
Düzene karşı değişimi zorlama potansiyeli olan başat güçleri
harekete geçirmek mümkün olmayacaktır.
Bugün değişimi zorlayacak başat gücün
artık o bildik istihdam edilmiş ve "sömürülen"
işçi sınıfı olmadığının ayırdına varmamız gerekir.
Peşinen işsiz o öğrenciler, sürekli işsizler,
ayrıca uygar dünyanın "dışında" kalmış o halklar da
değişimin potansiyel özneleridir.
Fukuyama'nın
"liberal kapitalist düzen bizi cennete götürüyor"
iddiasına karşılık şunu da not etmem gerekir:
Marx,
kapitalizmin en azından biçimsel/yasal anlamda bir özgürlüğü,
burjuva anlamında "evrensel özgürlüğü" ayakta tutabileceğini düşünüyordu.
Örnek:
Diyelim ki sen işverensin, ben de işçi...
Sen beni sömürüyorsun,
ama benim de seninle çalışma ya da çalışmama özgürlüğüm var.
İşte, küresel ölçekte baktığımızda,
kapitalizmin bugün artık bu biçimsel özgürlüğü bile
ayakta tutamadığı bir evreye girdiğimiz görülüyor.
Düzen artık daha güçlü bir sömürüye ihtiyaç duymaktadır:
köleciliğin yeni biçimleri gibi...
Kendi adıma bezirgan [cynical] bir örnek vereyim:
Geçen yıl oğlumla birlikte Dubai'de pahalı bir otele gitmiştik,
Ben de kendimi,
Lenin "düşmanını alt etmek için önce onu tanımalısın" demiş
falan diye avutuyordum,
Ama orada yine de Marksist görevimi yaptım, merak etmeyin:
Bir taksi tuttum ve Dubai vahasında
"görünmeyen" şeyi görmeye gittim:
"Görünmeyenin" ne olabileceğine dair iyi bir dersti:
Onlar "ücretli işçi" değillerdi.
Yarı köleydiler.
Dubai'ye getirilmiş, pasaportlarına el konulmuş,
en az 5 yıl çalışmadan dönmeleri yasak,
Eve 200-300 Dolar gibi bir para gönderebilecek kadar maaş alıyorlar.
Kent dışında, asker koğuşuna benzer barakalarda kalıyorlar,
Ve bu barakalar çoğunlukla klimasız.
Dubai'de klimasız olmak nedir bilir misiniz?
Geçen yaz iki hafta boyunca sıcaklık,
-işte buna sıcaklık derim-
55 C idi !
Bunlar istisna değil.
Kapitalizm giderek bu biçimsel (burjuvazi tipi) özgürlükleri
ayakta tutamaz hale geliyor.
Antonio Negri vb birçok çağdaş düşünür,
gelişen bilgi teknolojileri gibi dinamikler sayesinde
sermaye sınıfının giderek üretim sürecindeki işlevini yitirdiğini,
kapitalizmin artık içinde komünizmi de barındırır hale geldiğini iddia ediyorlar.
Aynı fikirdeyim,
ancak aynı gerekçelerle değil.
Fransa'da teorik anlamda düşman olduğum,
tam anlamıyla sionist biri vardır,
ama aptal değildir, yine de onu takdir ederim:
Jean-Claude Milner
Lacancı bir teoristtir (psikanalist değil).
şöyle yeni bir kategori önerir: ..............
