
Azerbaijani: 
 
Biz Çikaqo İncəsənət İnstitundayıq,
Todros Gell tərəfindən hazırlanmış bir rəsmə baxırıq
adı isə Qəribə Dünya adıdır,başlığına baxmayaraq,
bu rəsm
L-in altında muzeydən bir neçə blokda yerləşən bir rəsmdır.
L qəribə bir dünya deyil
Çikaqoda yaşayan insanlara,
əksinə bu rəsm,gündəlik həyatın bir hissəsidir və orada
1928-ci ildə Çikaqoda yaşayan insanlar üçün hazırlanmış  idi.
Beləliklə, Todros Geller bu fondan tanış kimi istifadə edir
məqsəd odur ki, tamaşaçıları bu görünüşə baxmağa dəvət etsin.
Dəvət etmək çox maraqlı bir sözdür, çünki
Bizə üz döndərənə ,dəvət etmək demək yanlışdır.
Mənim fikrimcə,onun üz ifadəsi gərgin görünür,
O, çox narahat və yorğun göünür.
Onun gözünün altındakı qırışları və hətta şişkinlikəri belə görürük,
və onun üzü çəkilmiş və uzanmışdır.
Başlıq qəribə bir dünya deyil, başlıq
qəribə dünyalar adlanır -bəli
Bu ikili keyfiyyətdir.
ön planda olan hər şey var: qəzetdə,

English: 
(jazzy piano music)
- [Man] We're in The Art
Institute of Chicago,
looking at a painting by Todros Geller
called Strange Worlds,
but despite the title,
it's a painting that is located
just a few blocks from
the museum, under the L.
- [Woman] And the L is not a strange world
to people who live in Chicago,
rather it's a part of daily
life and was for people living
in Chicago in 1928 when
this painting was made.
So Todros Geller uses that
backdrop as a familiar
point to invite viewers into this image.
- [Man] Invite is such an
interesting word, because the man
who stares back at us is not
what I would call inviting.
- [Woman] I think that his
facial expression looks tense,
he looks worried, he looks tired.
And we see the wrinkles and
even the bags under his eyes,
and his face is drawn-out and elongated.
- [Man] The title isn't
strange world, it's strange
worlds, and there
- Yeah.
- [Man] is this bifurcated quality.
There's everything that's in
the foreground: the newspapers,

Azerbaijani: 
adamın üzü,geyindiyi pərdələr,
pilləkənlərin diaqonalı ucaldılmış cığırlara qədər,
və bundan sonra hər şey var.
Ön planda olan əslində çox sıxılmış bir vəziyyətdədir
və sonra daha böyük bir kosmosa çıxırısnız.
Dünya kənarda enerji ilə doludur.
Dinamizlə doludur,  bu mənə
Italyan Futurizmi olan  sürət və hərəkəti xatırladır.
və müasirlik ön plana qarşı o qədər vacib idi,
müasir olsa da daha statik hiss edir.
Bu qaranlıqdır halbuki fon daha açıq rəngdədir.
Orada daha çox heykəllər var
və daha parlaq rənglər mövcuddur.
Bu zaman Çikaqo axın içində idi.
Çoxlu  miqrant var idi
əsaəsən Cənub Qərbdən və Şərqi Avropadan
Geller 1906-ci ildə poqromlardan qaçan Ukraynadan gələn mühacir idi.
O, Monreala gedib və orada fotoqraf olub
Çikaqoya gəlir və dərslərə yazılır
incəsənət institunun Çikaqo məktəbində
Şərqi Avropalı mühacirlər Çikaqoya gəlirdilər
həmçinin Birləşmiş Ştatlara da gəlirdilər 19-cu əsrin sonundan bəri
Meksikadan mühacirət etmişdik,

English: 
the face of the man, the
drapes that he wears,
the diagonal of the stairs
going up to the elevated tracks,
and then, there's everything beyond.
- [Woman] That foreground is
actually extremely compressed,
and then, you're launched
into a much larger space.
- [Man] The world beyond
is full of energy,
full of dynamism, it reminds me
of Italian Futurism
where speed and movement
and modernity was so important,
verus the foreground which,
although also modern,
feels much more static.
- [Woman] It's dark, whereas
the background is much lighter.
There are many more figures
and there's also brighter colors.
- [Man] Chicago was in
flux at this moment.
There had been an enormous
number of immigrants
from Southern and Eastern
Europe, and Geller was
an immigrant from Ukraine
who fled pogroms in 1906.
Went to Montreal, became
a photographer, and then,
comes to Chicago and enrolls in classes
at the school of The Art
Institute of Chicago.
- [Woman] Eastern European
immigrants were coming to Chicago
and to the United States
since the late 19th century.
We also had immigration from Mexico,

Azerbaijani: 
Böyük immiqrasiyada yaşadıq.
Qeyd etdiymiz Böyük İmmiqrasiya ilə
Cənubdan gələn çox sayda Afrika-Amerikalılar
Şimalın sənayə şəhərlərinə gedirdilər.
Əkinçilik ənənələrinin yaşandığı an idi
və getdikcə sənayə mədəniyyyətinə çevrildik.
Bu rəsmə baxanda təssəvvür edə bilirsən ki,
bunun yeni olduğunu aydın şəkildə görünürdü
sənayə modernizminin necə təhlükəli olduğu.
Yeni şəhərdə xarici bir fiqur
bəli,səs-küylü insanlara görə
torpaqdan didərgin düşmüşdü.
Hər şeyin kəsildiyi görünür
bunu bir Amerikanlı olaraq insanlar başa düşdü.
1924-cü ildə prezident Kulic imzalayır
Conson Rid Aktı bunu söyləyir ki,
Amerika Amerikalı olaraq qalmalıdır.
Bu sitat və hərəkət dalğadan sonra gəlir
anti-immiqrasiya hissi.
Bu bir qorxu ilə bağlandı
sənayələşmə və iqtisadiyyatla bağlı olan narahatçılıq
ku klux klanın yuksəlməsinə səbəb oldu.
Gellellər və Birləşmiş Ştatlardakı yəhudi icmaları
anti-seminizm səviyyəsində yaşayırlar.
başqa yerdə baş verənlər ilə bağlı qorxular

English: 
we had the Great Migration
happening, as well.
- And by Great Migration
we're talking about
large numbers of African-Americans
moving from the South
to the industrial cities of the North.
This was a moment when the
agricultural traditions
of the United States
were being transformed,
and we were becoming an
increasingly industrial culture.
So when you look at this
painting, you can imagine
how vividly this must
have expressed that new,
industrial modernism and
how threatening that was.
A foreign figure in this new city
- Yes.
- with people bustling,
disassociated from the land.
It seems to cut across everything
that people had understood as American.
- [Woman] In 1924, President
Coolidge, in signing
the Johnson-Reed Act, said that,
"America must remain American."
This quote and this act come after a wave
of anti-immigration sentiment.
And this, tied with fears around the rise
of industrialization and
concerns about the economy,
lead to the rise of the Ku Klux Klan.
And Geller and the Jewish
communities in the United States
are living amidst
heightened anti-Semitism.
And the fears about what
was happening elsewhere

Azerbaijani: 
dünya da buna töhfə verir.
Birinci Dünya Müharibəsi və Rusiyadakı inqilablar
başqa yerlərdə təsirlərlə bağlı narhatlıqlara səbəb oldu.
Birləşmiş Ştatlara immiqrasiyayolu ilə daxil olsaq
lakin böyük dinamika var idi
İcmalar və Çikaqoda baş verən mədəniyyətlər.
Eyni zamanda ,Birinci Dünya müharibəsindən sonra
nativizmin milli miqyasda ortaya çıxdığını görürük.
Geller təmsil etmir
öz təcrübəsini birbaşa .
Birləşmiş Ştatlara cavan olarkan gəlmişdi
Bilirdik ki, Geller cəmiyyətin bir hissəsidir.
bu yəhudi kimliyinin nə olduğu haqqında düşünürdü
hansı ki,Amerika mədəniyyətinin bir hissəsi oldu.
Bu Yəhudi mənasını verə  bilərmi? və daha sonra Amerikan oldu?
Müasirliyi və bütün dəyişikliyi yaşasaq
gətiridiyi hər bir şey insanlar üçün çətin deyildi.
Başqa ölkədən gələn adamlar və o dildə danişa bilməyənlər
və yaxud eyni mədəniyyət dərnəkləri yox idi.
Bura da doğulmuş insanlarda
o qədər gözəl təmsil etdiyindən bir növ yadlaşma yaşayırdılar.
Bəli, heç bir
konkret şəxs və ehtimal olunan birinin porteti deyil
bir çox insanlar özlərinin olub olmadığını şərik edərdilər
ya da ailələrində  bura gələn qoca biri də ola bilər.

English: 
in the world also contribute to this.
World War I and the revolutions in Russia
and elsewhere lead to
concerns about influences
coming into the United
States through immigration,
but there was this tremendous
dynamic between different
communities and cultures
happening in Chicago.
And at the same time, in
the wake of World War I,
we see nativism emerging
on a national scale.
- [Man] Geller isn't representing
his own experience directly.
He came to the United
States as a young man,
but we know that Geller
was part of a community
that was thinking about
what Jewish identity meant
as it became part of American culture.
Could it remain Jewish,
and also become American?
- [Woman] Experiencing
modernity and all of the changes
that it brought about was
not difficult only for people
who were coming from another
country and maybe didn't speak
the language or didn't have
the same cultural associations.
- [Man] So even people born
here were experiencing a kind
of alienation that he so
beautifully represents.
- [Woman] Yeah, this
isn't a portrait of any
particular person, it's
someone that, presumably,
many people could associate
with, whether it was themselves
or someone older in their
family that had come here.

Azerbaijani: 
O bizə baxır, potensial bir qərar verdiyimizə baxır
müasirliyə üz çevirir
lakin eyni zamanda o müasirliyi görməyə başlamışıq.
Buna görə də tamaşaçı olaraq düşünməyi təklif edirik ki,
biz nə edə bilərik bu vəziyyətdə.
Onlara qoşulsaydıq ,onunla qalsaydıq,
harada olmaq istəyərdik və demək olar ki,
izləyicini bu suala baxmağa təşviq edir
ona cavab verməməkdənsə.
O  baxış məni məcbur etdi
bu şəkilə başqa cür baxmağa.
Bu bir qırıq modernizmdır,ünsürlər ilə doludur
Futurizm, Kubizm ünsürləri artıq bu hissənin olduğunu göstərir
qırıq bir cəmiyyətin mövzusunu və
bu parçaların necə bir araya gələcəyinə dair cavabın olmamasına gətirib çixarır.
Məncə bu yadlaşma anını ələ keçirir
Yəhudi icmasına üzv olduğuna görə onun üçün çox acınacaqlıdır
Lakin,burda universal bir şey var
bunun daha geniş auditoriyaya üçün  əlçatan olmasına imkan verir.
Mənim üçün ən azı bu tez-tez olur
böyük sənət nə edir: özünəməxsus təcrübəni alır
və daha sonra onu universal edir.
Jazz musik

English: 
He looks out at us,
potentially making a decision
to turn his back on
modernity that's behind him,
but at the same time, we
get to see that modernity.
So we as viewers are
propositioned to think about
what we might do in this situation.
Would we join them,
would we stay with him,
where would we want to be, and he's almost
prompting the viewer to
consider this question,
rather than posing a response to it.
- [Man] The way in which
you posed that made me look
at this painting in a different way.
It's fractured Modernism, the
way in which it has elements
of Futurism, of Cubism, now
makes me see that it's part
of the subject matter of a
fractured society and a lack
of an answer as to how these
pieces will come together.
- [Woman] I think he's capturing
this moment of alienation,
and it's very poignant
for him as a member of the
Jewish community, but there's
something universal about the
image that allows this to be
accessible to wider audience.
- [Man] And for me at least, that's often
what great art does: it takes
the experience of the specific
and makes it universal.
- Mm-hmm.
(jazzy piano music)
