
English: 
I'm in the Metropolitan Museum of Art
 with Dr. Ronnie Perelis,...
...who has tremendous expertise
 in Medieval Iberia,...
...this period of transformation...
...where three cultures are interacting
 in enormously complex ways: ...
...the Jews, the Muslims, and the Christians.
We're looking at a Hebrew book.
It's a book based on an earlier Arabic source,
 an anthology of philosophy.
So this is a book in Hebrew,
 that is a copy of a book in Arabic,...
...that was itself a translation of works...
...that come from the classical world,
 that come from ancient Greece.
This is ancient Greek philosophy,
 making its way into the modern world.
Yes, and it was translated,
 and put together and anthologized,...
...by a Nestorian Christian from the south
 of modern-day Iraq : Hunayn ibn Ishaq,...
...who was a world-renowned doctor
 and translator of Greek text.
Who mastered,
 in addition to his Arabic and Syriac, Greek,...
...and was able to translate
 all the great medical works,...

Polish: 
 
Jestem w Metropolitan Museum of Art z doktorem Ronnie Poe Ellisem,
który posiada ogromną wiedzę na temat średniowiecznej Iberii.
To okres transformacji, kiedy
trzy kultury oddziałują na siebie w niezwykle złożony sposób:
Żydzi, muzułmanie i chrześcijanie.
Patrzymy na pewną hebrajską księgą.
To księga oparta na wcześniejszym arabskim źródle.
To antologia filozofii.
Jest to więc księga w języku hebrajskim,
kopia księgi po arabsku, która sama była
tłumaczeniem dzieł klasycznych z antycznej Grecji.
To antyczna grecka filozofia wchodząca w nowoczesny świat.
Była ona przetłumaczona i zredagowana przez
nestoriańskiego chrześcijanina z południa współczesnego Iraku,
Hunayna ibn Ishaqa,
który był znanym lekarzem i tłumaczem greckich tekstów.
Znał arabski, syryjski oraz grecki
i był w stanie przetłumaczyć wszystkie wielkie dzieła medyczne.

Polish: 
Interesował się też filozofią i teologią, ponieważ wszystkie te nauki były ze sobą powiązane
w IX w., kiedy to świat muzułmański
natknął się na wielkie dzieła hellenizmu
i zaczął dostrzegać ich użyteczność w codziennym życiu.
To ciekawe, ponieważ jeśli chcę czytać Arystotelesa,
po prostu wchodzę do internetu i czytam Arystotelesa.
Ale trzeba zapytać,
dlaczego w ogóle mamy dzisiaj Arystotelesa.
Dlaczego, skoro tak wiele antycznych greckich świątyń,
kamiennych budowli jest w runie?
Dlaczego mielibyśmy mieć nietrwałe słowa na kartce papieru?
To nadzwyczajne. Pierwotnie przetrwały w bizantyjskich klasztorach,
które wpadły w ręce muzułmańskich zdobywców,
którzy opuścili Arabię po śmierci Mahometa w 632 r.
Dostali się wtedy do wielkich ośrodków miejskich
i zamiast plądrować i niszczyć, zrozumieli,
że wiele można się nauczyć z tych zasobów kulturowych.
Z czasem podjęto się potężnego zadania przetłumaczenia
helleńskich źródeł na arabski,
który staje się międzynarodowym językiem od Iberii,

English: 
...but also was interested
 in Philosophy and Theology,...
...because all these things
 were interconnected...
...during this time period in the ninth century,...
...when the Muslim world was encountering
 the great works of Hellenism,...
...and realizing its power and usefulness
 in their everyday life.
It's so interesting, because,
 if I want to read Aristotle,...
...I just go onto the internet,
 and I read Aristotle.
...but it's really important to ask,
 why do we have Aristotle now?
Why is it that when so many ancient Greek temples, buildings of stone, are ruined...
...why would we have
 the fragile words on a page?
It's remarkable.
They were originally preserved
 in the monasteries of the Byzantine world,...
...which fell into the hands
 of the Islamic conquerors,...
...who left Arabia
 after the death of Muhammad in 632.
They entered these great urban centers,...
...and, instead of pillaging,
 instead of destroying,...
...realize there's a lot to be gained here
 from these cultural resources,...
...and, over time, there becomes
 a massive project of translation...
...of Hellenic sources into Arabic,...
...which becomes this international language,
 stretching from Iberia,...

Polish: 
podbitej na początku VIII w., aż po Indie.
Mamy więc język międzynarodowy,
w którym ludzie mogą czytać gdziekolwiek się znajdują.
Ale ta księga nie jest po arabsku, lecz po hebrajsku
i została spisana w Iberii,
czyli na terenie dzisiejszej Hiszpanii i Portugalii.
I dopiero wiele stuleci później - księga jest z IX w.
Teraz jest XIII w. i wiele się zmieniło.
Muzułmanie podbili Iberię w 711 r.
z rąk Wizygotów, którzy byli chrześcijanami
i którzy odbili ją Rzymianom.
Wraz z muzułmańskim podbojem
mała żydowska społeczność w Hiszpanii
zmieniła się w kilka stuleci
w jedną z najważniejszych żydowskich społeczności na świecie.
Spłodziła wielu, jeśli nie większość
klasycznych żydowskich autorów i myślicieli średniowiecznych.
Ta kultura była bardzo zarabizowana.
Ci Żydzi mówili płynnie w klasycznym arabskim
i dzięki temu byli częścią szerszej kultury arabskiej.
Można sobie wyobrazić, jak skomplikowana politycznie
musiała być ta relacja i że były czasy tolerancji,

English: 
...which was conquered in the early 8th century,
 all the way to India.
And so we have this international language,...
...that people, wherever they are,
 can now read these texts.
But this book is not in Arabic,...
...this book is in Hebrew,
 and this book is made in Iberia,...
...that is, what we would recognize
 as Spain and Portugal.
And it's many centuries later. 
That book is originally from the 9th century,...
...and... we are now in the 13th century.
 Much has changed.
The Muslims conquered Iberia in 711 
from the Visigoths, who were Christians...
...who took over from the Romans.
And, with the conquest by the Muslims,...
...we see the small Jewish community of Spain
 turned into, within a few centuries,...
...one of the most important
 Jewish communities of the world,...
...a place that produced many,
 if not the majority,...
...of the classic Jewish authors and thinkers
 of the Medieval period.
And that culture was highly Arabized.
These were Jews who were fully conversant
 in a classical Arabic, and through that...
...were part of this larger Arabic culture.
One can imagine how politically complicated
 that relationship must've been,...
...and that there were times of toleration,...

English: 
...but there were also times
 when Jews were not tolerated.
But I'm imagining that the reason
 that the end date is the 15th century...
...is because, by 1492, the Jews are expelled.
Individuals were not allowed
 to own Hebrew books,...
...or books about Judaism,
 after the expulsion,...
...for fear of you being a judaising Christian.
But what I find fascinating is that
 what we're really looking at here is Greek,...
...but we're looking at it through the lens
 of all of these surviving cultures.
Yes.

Polish: 
ale też czasy, kiedy Żydzi nie byli tolerowani.
Wydaje mi się, że datą końcową jest XV w.
ponieważ do 1492 r. Żydzi zostali wygnani.
Nie można było posiadać książek po hebrajsku
lub książek o judaizmie po tym wygnaniu,
bo można było zostać uznanym za judaizującego chrześcijanina.
Najbardziej fascynuje mnie, że tak naprawdę patrzymy na grecki.
Ale patrzymy na niego przez pryzmat wszystkich tych kultur, które go przetrwały.
Tak.
