 
Bugün size 5 kitap
önermiş oldum. Hepsi de sinemaya bakışınızı
zenginleştireceğine, eleştirel düşüncenizi
güçlendireceğine inandığım kitaplar.
Daha önce sizinle bir video paylaşmıştım. O videoda
sinemaseverlere yönelik, sinemayla ilgilenenlere yönelik
kitap tavsiyeleri vermiştim. Oradaki kitaplar
biraz daha sinemaya giriş niteliğinde kitaplardı. Aralarında
doğrudan sinemayla ilgili olmayan ama
sinemaya karşı bir bakış açısı kazandıracak
Aristoteles, John Berger ve
Walter Benjamin gibi isimlerin kitapları vardı.
Bunun yanında yine giriş niteliğinde ama daha
kuramsal çalışmalar olan Elsaesser ve
Hagener'in kitabı,
Nathan Jun'un kitabı ve
Ayşen Oluk Ersümer'in derlemesi vardı.
Bunları da hatırlatmış olayım ve buradan
isterseniz, bu linkten o videoya da gidebilirsiniz.
Bugünse bu videoda biraz daha sinemayla haşır neşir
olanlar için daha ileri seviyede kitaplar önereceğim.
Ama yine aralarında belirli bir
yönetmene, belirli bir filme odaklanan, daha dar perspektifli
uzmanlığa yönelik kitaplar olmayacak.
Yine bakış açınızı zenginleştirecek, sinema üzerine
daha farklı düşünme biçimlerini size gösterecek,
eleştirel düşüncenizi güçlendirecek kitaplar olacak benim önerilerim.
İlk önerim Serpil Kırel'in Kültürel Çalışmalar
ve Sinema kitabı. Serpil Hoca öğrencisi olmaktan
gurur duyduğum bir akademisyen ve bu kitabı da
sinemayı teknikten ve estetikten ziyade,
az yapılan bir şekilde, kültürel ve toplumsal yönüyle ele alan
temel bir kaynak. Bende Kırmızı Kedi'den çıkan baskısı
var ama artık İthaki Yayınları basıyor bu kitabı. Bu kitap
4 bölümden oluşuyor. Sinemada seyircinin yaşadığı deneyime
odaklanan ilk bölümde, Serpil Hoca
sinemanın icat olduğu ilk yıllardan başlayarak,
Lumiere Kardeşler'in Trenin Gara Girişi filminde korkudan
ayağa kalkıp sağa sola kaçışan seyircilerden başlayarak
teknolojik yenilikler sonucunda bugün
sinemayla seyirci arasında sinema salonunda
kurulan ilişkiye kadar
sinema tarihi boyunca ve farklı coğrafyalarda
sinemanın kamusal alandaki varlığını ele alıyor.
Bugün Netflix ve internet sayesinde seyir deneyimi
iyice değişmişken, gerçek sinema seyir deneyimi
üzerine çok önemli bir tartışma yürütüyor Serpil Hoca.
Sonraki bölümde, cinsiyet meselesi üzerinden
sinema ele alınıyor kitapta ve bakışın
sinemada nasıl bir iktidar aracı olduğu,
eril bakışın nasıl kurulduğu Velázquez'in
Nedimeler tablosu ve Laura Mulvey'in kült makalesine
referanslarla ele alınıyor. Kitaptaki üçüncü
bölümse kültür endüstrisine odaklanıyor.
Frankfurt Okulu, Benjamin, Adorno çerçevesinde
sinemanın sanat mı, eğlence mi olduğu
sorusu ortaya atılıyor ve cevapları aranıyor. Son olarak da
doğu-batı ekseninde sinemada temsil ve ötekinin
algılanmasına odaklanıyor Serpil Hoca. Kültürel çalışmaların
en önemli konularından temsil tartışmasını
sinema özelinde ele alırken de Stuart Hall, Spivak
ve Edward Said gibi isimlerin
makalelerindeki ve kitaplarındaki öncü argümanlara da
okurun aşinalık kazanmasını sağlıyor. Bu bakımdan sadece
sinema değil, sinemayı iyi anlayabilmek
için daha önce öğrenilmesi gereken
oryantalizm, eril bakış, seyir deneyimi,
kültür endüstrisi gibi konularla okuru tanıştırıyor Serpil Hoca.
Bence sinemaya dair eleştirel düşüncenizi
geliştirebilmeniz için okumanız gereken
en önemli kitaplardan birisi bu:
Kültürel Çalışmalar ve Sinema.
Bu kez içinde sinema kelimesi geçmeyen bir kitap tavsiye edeceğim size.
Serpil Hoca'nın kitabını okuduktan sonra daha anlamlı olacak bir kitap:
Çağdaş Temel Kuramlar kitabı. Quentin Skinner'ın
derlediği kitapta Derrida, Foucault,
Gadamer, Kuhn, Rawls, Habermas,
Althusser, Lévi-Strauss ve Annales tarihçilerinin kuramları
ayrı ayrı bölümlerde ele alınarak inceleniyor.
Belki ilk anda bu kuramların sinemayla bağını
kurmak zor olabilir. O yüzden Serpil Hoca'nın kitabından sonra
okunmasını tavsiye ediyorum. Bu sayede sinemayla
doğrudan ilgisi olmayan kuramlar üzerinden sinemanın
nasıl düşünülebileceğine, eleştirilebileceğine dair bir
örnek görüp Çağdaş Temel Kuramlar kitabından da
daha fazla faydalanmak mümkün olur. Çünkü
Serpil Hoca'nın kitabının son bölümünde oryantalizm
konusunda yaptığı da temelde bu: Edward Said'in
sinema özelinde ortaya atmadığı bir düşünceyi
sinemaya uygulamak. Bu bakımdan Foucault, Habermas,
Lévi-Strauss gibi sinema özelinde konuşmayan
ama kuramları kendilerinden sonra
gelen birçok düşünürü etkileyen önemli
isimlerin ortaya koyduğu fikirleri sinemaya taşıyarak
filmleri alternatif düşünce temelleri üzerinde
eleştirebilmenin önünü açabilecek bir kitap bu.
Film eleştirmenlerinin, sinema akademisyenlerinin çok sık
başvurmadığı isimler bunlar. O yüzden de
film eleştirisinde boş bırakılan bir alan ve
bu çağdaş temel kuramları öğrenip bunları
sinemaya taşımak, film eleştirisinde kullanmak
bu yüzden daha da önemli.
Çağdaş Temel Kuramlar kitabının sinemaya bakışınızı,
düşünme biçiminizi değiştirebilecek,
geliştirebilecek bir kitap olduğunu düşünüyorum ben.
Sinemanın kültürel çalışmalarla ve felsefeyle ilişkisine
dair 2 kitap önermiş oldum size. Şimdi de
sırada benim asıl ilgi alanım olan
sinemanın sosyolojiyle ilişkisine dair bir kitap var.
O da Bülent Diken ve Carsten Laustsen'ın birlikte yazdığı
meşhur Filmlerle Sosyoloji kitabı.
Kitabın sunuş yazısı Žižek'ten ve
Žižek diyor ki: "Bir film asla
yalnızca bir film ya da bizi eğlendirmeyi ve dolayısıyla
dikkatimizi dağıtarak bizi asıl sorunlardan
ve toplumsal gerçekliğimizin
içindeki mücadelelelerimizden uzaklaştırmayı
amaçlayan hafif bir kurgu değildir.
Filmler, yalan söylerken bile
toplumsal yapımızın can evindeki yalanı anlatırlar.
Bu nedenle de bu kitabı yalnızca
filmlerin toplumsal gerçeği nasıl yansıttığı ya da
meşrulaştırdığıyla ilgilenenler değil, toplumlarımızın
nasıl olup da kendilerini ancak filmler
aracılığıyla yeniden ürettiği hakkında fikir
sahibi olmak isteyenler de okumalı. Uzun lafın kısası,
tam da bu sebepten dolayı Filmlerle Sosyoloji'yi
hemen hemen herkes okumalı.
Žižek bu kitabın sinema yazınındaki yerini gayet
iyi özetlemiş. Filmlerle Sosyoloji kitabı
yalnızca filmlerin taşıdıkları mesajlar aracılığıyla
toplumu nasıl dönüştürdüğüne değil,
toplumun da filmler aracılığıyla kendisini nasıl
yeniden ürettiğine de bakıyor. Yani sadece
filmlerin hayatı nasıl takip ettiğine dair değil,
aynı zamanda hayatın da sinemayı
nasıl takip ettiğine dair çok önemli teşhislerle dolu bir kitap bu.
Bu sosyolojik yaklaşım, sinemayı bir sosyolojik alan
olarak düşünenler için ve hatta böyle
düşünmeyenlere de bu bakış açısını kazandırabileceği için
Žižek'in de dediği gibi hemen hemen herkes için
okunması gereken bir kitap bu. Sinema ve
toplumsal teori, şarkın posta ekonomileri,
kin sosyolojisi, toplumsal ilişkisizlik olarak
kamplaştırma, ağ toplumunda şiddet,
hatadan teröre, Auschwitz'in
hayaleti ve post-politikaya karşı estetik
başlıkları altında sosyolojinin çeşitli
alanlarıyla sinemayı kesiştiren Filmlerle Sosyoloji kitabını da
yine eleştirel düşüncenizi geliştirecek bir başka
kitap olarak öneriyorum.
Sinema kitapları listesine bu kez o kadar da kuramsal olmayan ama
kuramsal temelleri çok sağlam olan öncü bir kitapla devam ediyorum.
O da
Kracauer'in Caligari'den Hitler'e kitabı.
Kracauer, Frankfurt Okulu'nun bir temsilcisi değil ama Adorno'nun, Benjamin'in
çağdaşı ve onlarla benzer bir bakış açısına sahip.
Bu kitapta yaptığı şey de temelde
belirli bir dönemde, belirli bir toplumun zihin haritasını
sinema üzerinden çıkarmak. Kracauer'in bu
yolda en çok önemsediği kesim de Alman orta sınıfı.
Ona göre Alman orta sınıfı
Alman aklının, kolektif ruhunun temelidir.
Kitle Süsü yazısında Kracauer diyor ki: "Bir çağın
tarihsel süreçte tuttuğu yer, o çağın
kendi kendisi hakkındaki yargılardan ziyade,
yalın ve yüzeysel dışavurumlarının analiziyle
daha isabetle belirlenebilir." Bu bakımdan da
sinemayı çağın dışavurumu olarak ele alıp
Hitler öncesindeki Alman toplumunun deşifresini
toplumun rağbet ettiği popüler filmler üzerinden yapıyor.
Sinemanın toplumsal davranış biçimlerinin bir çeşit
kaydını tutması işlevinden faydalanarak
popüler sinemayı güvenilir bir çalışma sahası konumuna
taşıması Kracauer'in Caligari'den Hitler'e de
yaptığı ve diğer kitaplarında da kısmen devam ettirdiği
bir yaklaşım. Yani sinemanın toplumla bağını
göstermesi, toplumu anlayabilmek için sinemadan
nasıl faydalanabilineceğine iyi bir örnek oluşturması
bakımından, Caligari'den Hitler'e mutlaka
okunması gereken bir kitap. Ayrıca Weimar dönemi
sinemasına ilgi duyuyorsanız da
sakın ıskalamayın. Ama bu kitabın dışında Kracauer'in
aynı bakış açısını devam ettirdiği, hem müthiş
teşhis yeteneğini hem de kuramsal bilgi birikimini
ortaya koyduğu Kitle Süsü ve
Film Teorisi kitaplarını da tavsiye ederim.
Benim sinemaya bakışımı en çok şekillendiren kişidir Kracauer.
Doktora tezimin çıkış noktasında da onun fikirleri var.
O yüzden bendeki yeri ayrıdır ve size de bütün kitaplarını
okumanızı tavsiye ederim.
Bugün size önereceğim son kitap da Douglas Kellner'ın Sinema Savaşları kitabı.
Aslında Kellner Politik Kamera kitabıyla daha çok tanınıyor. O da çok iyi bir kitap
ama ben size Sinema Savaşları'nı önereceğim.
Bu kitap da aslında
Kracauer'in açtığı yolda ilerleyen bir kitap. Kellner,
filmlerin yapıldıkları dönemdeki politik
ve toplumsal koşullarla nasıl ilişki kurduğuna bakıyor
Sinema Savaşları'nda ve Walter Benjamin'in
19. yy. Paris'ini aydınlatmak için
Baudelaire'in şiirinden yararlanmasıyla aynı şekilde
Hollywood filmlerini ABD siyasi tarihinin
en çalkantılı dönemlerinden birini aydınlatmak
için kullanmaya girişiyor. Kitapta
Bush-Cheney dönemini ele alıyor Kellner ve bu dönemi Hollywood filmleri
üzerinden değerlendiriyor. İktidarın mesajlarının
filmlerle nasıl taşındığı ve
sinemanın nasıl muhalefet yaptığına dair çok detaylı
bir çalışma bu ve bunu yaparken de Kellner
işin kolayına kaçıp Amerikan bağımsız filmlerine değil,
Hollywood'un çok seyredilen ticari filmlerine bakıyor.
Yani popüler kültürü bir inceleme alanı olarak
ele alıyor. Bu sayede, Hollywood'un muhalif tarafının
Spike Lee ve Michael Moore gibi yönetmenlerden çok daha
fazlası olduğunu okurun fark etmesini sağlıyor.
Aynı şekilde Kara Şövalye gibi çok sevilen
bazı filmlerin de Bush'un muhafazakar
politikalarını nasıl onayladıklarını ortaya koyuyor.
Bu kitap sinemanın bir toplumu, bir kültürü
veya bir dönemi anlamada ne kadar
işlevsel olduğunu ve ana akım sinemanın
da sosyolojik analiz yapmada en az
art-house sinema kadar veri sunduğunu göstermesi açısından
bence okunacaklar listesine mutlaka
dahil edilmeli. Hem belki bu sayede Douglas Kellner'a referansla
Türkiye'de de sinema çalışmalarında popüler filmlere
burun kıvırmak yerine, onları ciddiye almaya başlamanın
yolu açılır.
Bugün size 5 kitap önermiş oldum: Kültürel Çalışmalar ve Sinema,
Çağdaş Temel Kuramlar,
Filmlerle Sosyoloji,
Caligari'den Hitler'e ve
Sinema Savaşları. Hepsi de sinemaya bakışınızı
zenginleştireceğine, eleştirel düşüncenizi güçlendireceğine
inandığım kitaplar. Umarım beğenirsiniz.
Videoyu sonuna kadar izlediğiniz için çok teşekkür ederim. Lütfen
"beğen" butonuna basmayı ve kanala abone olmayı da unutmayın.
