
Russian: 
Переводчик: Yulia Kallistratova
Редактор: Natalia Ost
Раз мы находимся в технологическом центре,
я хотел бы задать один простой вопрос.
Что было величайшим когда-либо
сделанным технологическим открытием,
которое легло в основу всех
последующих технологий,
и когда оно было сделало?
Величайший технологический
прорыв человечества — это язык,
его изобрели два миллиона лет назад,
в первую и величайшую информационную эру,
Homo erectus — наши папа с мамой.
(Смех)
Человек прямоходящий был одним
из самых успешных организмов,
когда-либо живущих на Земле.
Эти люди населяли планету
около двух миллионов лет.
Мы с вами пока живём на планете
примерно 200–500 тысяч лет.
То есть мы не прожили ещё и четверти
того времени, что прожили Homo erectus.
Эректусы были удивительными созданиями.

French: 
Traducteur: Salma Bettahar
Relecteur: Francoise Evans
Nous voici au centre de technologie,
et j'avais juste une question facile
à vous poser.
Quelle a été la plus importante
découverte jamais faite,
la base de toute technologie ultérieure,
et quand a-t'elle été faite ?
Le plus important progrès humain
est le language,
inventé il y a 2 millions d'années
à la première et plus remarquable
ère de l'information
par l'Homo Erectus, maman et papa.
(Rires)
L'Homo Erectus était l'une des créatures
les plus abouties
à jamais fouler notre sol.
Il vécut sur Terre pendant
presque 2 millions d'années.
Jusque là, nous vivons sur cette planète
depuis 200 000 ans établis,
peut-être même 500 000 ans.
Nous n'avons donc pas excédé le quart 
du temps qu'y a vécu l'Homo Erectus.
L'Homo Erectus était un être prodigieux.

English: 
Transcriber: Yulia Kallistratova
Reviewer: David DeRuwe
So we're here in the center of technology,
and I just wanted to ask
a simple question.
What was the greatest
technological discovery ever made,
the basis for all subsequent technology,
and when was it made?
The greatest technological breakthrough
of human beings is language,
invented 2 million years ago
in the first and greatest information age
by Homo erectus, mom and dad.
(Laughter)
Homo erectus was one
of the most successful creatures
to ever walk the Earth.
They lived on this planet
for nearly 2 million years.
We have so far lived on this planet
for a certain 200,000,
perhaps as many as 500,000.
So we haven't lived a quarter of the time
that Homo erectus lived on this planet.
Homo erectus was a marvelous creature.

Vietnamese: 
Translator: Dao Huyen
Reviewer: Hoàng Trung Lê
Chúng ta đang ở trong kỉ nguyên
của công nghệ
và tôi chỉ muốn hỏi một câu hỏi 
đơn giản.
Phát kiến công nghệ vĩ đại nhất 
từng được tạo ra là gì,
thứ là nền tảng của tất cả
các công nghệ khác,
và nó được tạo ra khi nào?
Bước tiến công nghệ vượt bậc nhất 
của loài người chính là ngôn ngữ
nó được sáng tạo ra từ 2 triệu năm trước
trong thời đại thông tin
đầu tiên và tuyệt vời nhất
bởi tộc Người Homo errectus,
bố và mẹ của chúng ta
(Tiếng cười)
Tộc Người Homo erectus là một 
trong những sinh vật kì diệu nhất
đã từng tồn tại 
trên Trái Đất.
Họ sống ở trên hành tinh này
gần 2 triệu năm.
Chúng ta chỉ sống trên hành tinh này
trong 200,000 năm,
có chăng nhiều nhất là 500,000 năm.
Vì vậy chúng ta vẫn chưa sống 
được 1/4 thời gian
so với tộc Người Homo erectus.
Tộc Người Homo erectus
là sinh vật kì diệu.

Portuguese: 
Tradutor: Nathalia Romero
Revisor: Raissa Mendes
Então aqui estamos,
no centro da tecnologia
e gostaria de fazer
uma pergunta muito simples:
qual foi a maior descoberta 
tecnológica já feita,
a base de todas as descobertas
subsequentes, e quando isso aconteceu?
O maior avanço tecnológico
dos seres humanos é a linguagem,
inventada há 2 milhões de anos,
na primeira e maior era da informação,
pelo "Home erectus", mamãe e papai.
(Risos)
O Homo erectus foi uma das criaturas
mais bem-sucedidas
da face da Terra.
Eles viveram neste planeta
por quase 2 milhões de anos.
Até agora, nós vivemos neste planeta
por pelo menos 200 mil anos
ou, possivelmente, por 500 mil anos.
Não chegamos a viver um quarto do tempo
que o Homo erectus viveu aqui.
Era uma criatura admirável.

Modern Greek (1453-): 
Μετάφραση: Miltiathis Charamis
Επιμέλεια: Lucas Kaimaras
Βρισκόμαστε στο κέντρο της τεχνολογίας,
και θα ήθελα να κάνω μια απλή ερώτηση.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη τεχνολογική 
ανακάλυψη που έγινε ποτέ,
η βάση για όλη
τη μεταγενέστερη τεχνολογία,
και πότε έγινε;
Η μεγαλύτερη τεχνολογική ανακάλυψη
των ανθρώπων είναι η γλώσσα,
που επινοήθηκε πριν 2 εκατομμύρια χρόνια
στην πρώτη και σπουδαιότερη 
εποχή της πληροφορίας
από τον Χόμο Ερέκτους, μάνα και πατέρα.
(Γέλια)
Ο Χόμο Ερέκτους ήταν ένα
από τα πιο επιτυχημένα πλάσματα
που έζησε ποτέ στη Γη.
Έζησαν σ' αυτόν τον πλανήτη 
για σχεδόν 2 εκατομμύρια χρόνια.
Εμείς μέχρι στιγμής 
έχουμε ζήσει στον πλανήτη
για τουλάχιστον 200.000 
και ίσως το πολύ 500.000 χρόνια.
Οπότε δεν έχουμε ζήσει ούτε το ένα τέταρτο
του χρόνου που έζησε ο Χόμο Ερέκτους.
Ο Χόμο Ερέκτους ήταν 
ένα αξιοθαύμαστο πλάσμα.

Russian: 
У них был самый потрясающий мозг,
возможно, во всей Вселенной.
Объём их мозга составлял
около 950 кубических сантиметров —
это 75% объёма мозга взрослого
мужчины Homo sapiens
и примерно равно объёму мозга
многих женщин Homo sapiens,
что доказывает,
что размер не имеет значения.
(Смех)
Тело и мозг Человека прямоходящего
были феноменальны.
Впервые в истории...
Рост Человека прямоходящего
был близок к нашему,
весил он около 70 кг
и был первым в истории жизни на Земле,
способным на охоту настойчивостью.
Передвижение на двух ногах позволяло
преодолевать большие дистанции
и охлаждаться более эффективно,
чем это делали четвероногие.
Поэтому Человек прямоходящий
мог гнаться за добычей,
пока та либо не умирала от перегревания,
либо Homo erectus не забивал её
до смерти каменным топором или дубиной.

English: 
It had the greatest brain
the world had ever seen,
maybe the universe had ever seen.
The range of size of the Homo erectus
brain was about 950 cc,
75% of the size of an adult
Homo sapiens male
and roughly in the range
of many Homo sapiens females -
and that proves to us
that size doesn't matter.
(Laughter)
The Homo erectus brain and body
were both phenomenal.
That was the first body -
Homo erectus stood
about as tall as we do.
They weighted probably around 150 pounds
and they were the first creatures
in the history of the universe
capable of persistent hunting.
Our bipedal gait enables us
to run long distances
and cool down more efficiently
than quadrupeds.
So, Homo erectus was actually
able to chase down its prey
until the prey either
died of heat exhaustion,
or Homo erectus beat it to death
with a stone axe or a club.

Portuguese: 
Tinha o maior cérebro
que o mundo já tinha visto até então,
talvez que o Universo
tenha visto até então.
O tamanho médio do cérebro do Homo erectus
era de cerca de 950 cm³,
75% do tamanho de um "Homo sapiens" macho,
aproximadamente do tamanho
de muitas fêmeas Homo sapiens,
o que prova que tamanho não é documento.
(Risos)
O corpo e o cérebro do Homo erectus
eram ambos fenomenais.
O Homo erectus tinha a nossa altura.
Eles pesavam provavelmente uns 70 kg
e foram as primeiras criaturas
na história do Universo
capazes de caçar de forma persistente.
Nossa bipedalidade nos permitiu
correr longas distâncias
e nos refrescar mais eficientemente
do que os quadrúpedes.
Assim, o Homo erectus
era capaz de perseguir suas presas
até que elas morressem
de exaustão térmica,
ou batiam nelas com um machado
ou taco de pedra até que morressem.

French: 
Il avait le cerveau plus remarquable
que le monde ait jamais vu,
que peut-être l'univers ait jamais vu.
Son cerveau mesurait environ 950 cm3
75% de la taille d'un 
Homo sapiens mâle adulte
et à peu près la taille de beaucoup de 
cerveaux Homo sapiens femelles -
ce qui prouve bien 
que la taille ne compte pas.
(Rires)
Le cerveau et le corps de l'Homo Erectus
étaient phénoménaux.
C'était le premier corps -
L'Homo Erectus avait
à peu près notre taille.
Il pesait environ 68 kg
et ils fut la première créature
de l'histoire de l'univers
capable de chasser longuement.
Notre démarche bipède nous permet
de courir de longues distances
et de récupérer plus efficacement 
que les quadrupèdes.
En fait, l'Homo Erectus 
pouvait chasser sa proie
jusqu'à ce qu'elle meure 
d'épuisement dû à la chaleur,
ou jusqu'à ce qu'il la tue à l'aide 
d'une pierre ou d'un massue.

Modern Greek (1453-): 
Είχε τον μεγαλύτερο εγκέφαλο 
που είχε δει ποτέ ο πλανήτης,
ίσως και το σύμπαν.
Το εύρος μεγέθους του εγκεφάλου
του Χόμο Ερέκτους ήταν περίπου 950 κ.ε.
75% του μεγέθους ενός ενήλικου
αρσενικού Χόμο Σάπιενς
και περίπου το ίδιο 
με τις θηλυκές Χόμο Σάπιενς -
απόδειξη ότι εν τέλει 
το μέγεθος δεν έχει σημασία.
(Γέλια)
Ο εγκέφαλος και το σώμα του Χόμο Ερέκτους
ήταν και τα δυο αξιοσημείωτα.
Αυτό ήταν το πρώτο σώμα -
Ο Χόμο Ερέκτους είχε
περίπου το ίδιο ύψος με εμάς.
Ζύγιζαν πιθανόν γύρω στα 70 κιλά
και ήταν τα πρώτα πλάσματα
στην ιστορία του σύμπαντος
ικανά για κυνήγι καταδίωξης.
Το δίποδο βάδισμα βοηθάει να μπορούμε
να τρέχουμε μεγάλες αποστάσεις
και να δροσιζόμαστε πιο αποτελεσματικά 
από τα τετράποδα.
Οπότε, ο Χόμο Ερέκτους
μπορούσε να καταδιώκει το θήραμά του
ως ότου το θήραμα
ή πέθαινε από θερμοπληξία,
ή ο Χόμο Ερέκτους
το χτυπούσε μέχρι θανάτου
με ένα πέτρινο τσεκούρι ή ένα ρόπαλο.

Vietnamese: 
Họ có một bộ não tuyệt vời nhất mà
nhân loại đã từng được chứng kiến,
có lẽ là cả vũ trụ.
Kích cỡ bộ não của tộc Người 
Homo errectus là vào khoảng 950cc
75% của một Người Tinh Khôn nam
đã trưởng thành
và cũng gần tương đương so với 
nhiều Người Tinh Khôn ở phái nữ -
và điều này chứng minh rằng
kích cỡ không phải là vấn đề.
(Tiếng cười)
Cả bộ não và thân hình của Người
Homo erectus thật đáng ngạc nhiên.
Đó là cơ thể đầu tiên-
Người Homo erectus 
đứng thẳng như chúng ta
Họ nặng khoảng 70 kg
và là sinh vật đầu tiên
xuất hiện trong vũ trụ
có khả năng săn mồi liên tục.
Dáng đi bằng hai chi cho phép họ
di chuyển trong khoảng cách xa
và làm mát hiệu quả hơn 
động vật bốn chân
Vì vậy, tộc người Homo erectus có thể
đuổi bắt con mồi
đến khi con mồi chết
vì kiệt sức do nhiệt,
hay là đánh nó đến khi chết 
với một cái rìu đá hay là dùi cui.

Vietnamese: 
Homo erectus là một 
sinh vật kì diệu.
Và họ đã đạt được nhiều thành tựu.
Họ đã chế tạo ra rất nhiều công cụ,
khởi đầu là Olduwan.
Họ lưu giữ những công cụ này,
và vận chuyển chúng đi.
Họ còn tìm cách cải tiến
những công cụ này
để rồi chế tác ra một bản nâng cấp 
đó là: Acheulean.
Và họ lại cải tạo chúng thành Levallois.
Mỗi công cụ sẽ tốt hơn cái trước kia.
Nhưng họ không bị giới hạn bởi
những công cụ bằng đá.
Người Homo erectus
cũng chế tạo ra cây giáo,
những công cụ bằng gỗ,
những cây giáo hàng trăm ngàn tuổi.
Họ đã làm ra hai loại giáo mác.
Họ làm giáo ném và giáo đẩy.
Vậy "giáo đẩy" có nghĩa là sao?
Nghĩa là một cá thể nam Homo erectus, 
cao 1.73m đến 1.85m, nặng khoảng 68,4 kg
và bạn chạy về phía con voi ma mút 
và đâm cây giáo về nó.
Đây là những sinh vật
vô cùng dữ tợn và gan dạ,
và cũng là những sinh vật
vô cùng thông minh.
Vì vậy, công cụ là một trong những 
thành tựu lớn nhất của họ

Portuguese: 
O Homo erectus era
uma criatura maravilhosa.
E eles alcançaram muitas realizações.
Criaram muitas ferramentas,
começando com as "olduvaienses".
E eles mantinham, transportavam
e aperfeiçoavam essas ferramentas,
até chegar a um aprimoramento:
as ferramentas "auchelianas".
Depois aperfeiçoaram
para chegar às ferramentas Levallois.
E cada ferramenta era melhor
do que a antecessora.
Mas não se limitavam
às ferramentas de pedra.
O Homo erectus também produzia lanças
e ferramentas de madeira; há evidências
de lanças de milhares de anos.
E eles faziam dois tipos de lanças:
lanças para arremessar
e lanças para introduzir.
O que significa "para introduzir"?
Significa um Homo erectus macho
de 1,70m a 1,85m de altura, pesando 68 kg,
sair correndo e fincar
aquela lança num mastodonte.
Vê-se que eles eram criaturas ferozes,
eram criaturas corajosas
e criaturas extremamente inteligentes.
Ferramentas foram
uma de suas grandes conquistas

English: 
Homo erectus was a marvelous creature.
And they had many accomplishments.
Homo erectus made a variety of tools,
starting with the Olduwan tools.
And they kept these tools,
and they transported these tools,
and they improved these tools,
so that they had an upgrade:
Acheulean tools.
And they upgraded this to Levallois tools.
And each tool was better
than the one before.
But they weren't limited to stone tools.
Homo erectus also made spears,
wooden tools that we have found,
hundreds-of-thousands-year-old spears.
And they made two kinds of spears.
They made spears for throwing
and spears for thrusting.
What does a spear for thrusting mean?
It means you're a 5 foot 8 to 6 foot 1
Homo erectus male, 150 pounds,
and you run up and stick
that spear into a mastodon.
These were fierce creatures,
these were brave creatures,
and they were extremely
intelligent creatures.
So tools were one
of the great accomplishments

Russian: 
Эректусы были потрясающими созданиями.
И у них было множество достижений.
Они создали множество орудий труда,
начиная с олдувайских орудий.
Эти орудия хранились, их переносили,
их усовершенствовали,
пока их не сменили ашельские орудия,
которые, в свою очередь,
заменили орудия Леваллуа.
И каждая из этих технологий
превосходила предыдущую.
Но у них были не только каменные орудия.
Эректусы также изготавливали копья,
деревянные орудия — копья,
которым теперь сотни тысяч лет.
Копья изготавливались двух видов:
метательные копья
и копья для ближнего боя.
Что означает копьё для ближнего боя?
Это значит, что самец Homo erectus
ростом от 170 до 185 см и весом 70 кг
подбегал и втыкал копьё в мастодонта.
Эректусы были отважными, бесстрашными
и необыкновенно умными созданиями.
Их орудия были одними из достижений,

Modern Greek (1453-): 
Ο Χόμο Ερέκτους ήταν
ένα αξιοθαύμαστο πλάσμα.
Και είχε πολλά επιτεύγματα.
Ο Χόμο Ερέκτους έφτιαξε 
μια ποικιλία εργαλείων
ξεκινώντας με τα εργαλεία του Ολδοβάν,
τα οποία συντηρούσαν, τα μετέφεραν,
και τα βελτίωναν,
ώστε να έχουν μια βελτιωμένη έκδοση,
τα Αχεούλια εργαλεία.
Και αναβάθμισαν και αυτά 
στα εργαλεία του Λεβαλουά.
Και κάθε εργαλείο ήταν καλύτερο 
από το προηγούμενο.
Αλλά δεν περιορίστηκαν
στα πέτρινα εργαλεία.
Ο Χόμο Ερέκτους έφτιαξε και ακόντια,
ξύλινα εργαλεία που βρήκαμε, 
ακόντια εκατοντάδων χιλιάδων χρόνων.
Και έφτιαξαν δυο είδη ακοντίων.
Έφτιαξαν ακόντια για ρίψη 
και ακόντια για λόγχιση.
Τι σημαίνει ακόντια για λόγχιση;
Σημαίνει ότι είσαι ένας αρσενικός Χόμο 
Ερέκτους ύψους περίπου 1,85μ. και 70 κιλά
και τρέχεις και βυθίζεις το ακόντιο 
σε έναν μαστόδοντα.
Ήταν αιμοβόρα πλάσματα,
ήταν γενναία πλάσματα,
ήταν επίσης εξαιρετικά έξυπνα πλάσματα.
Τα εργαλεία ήταν ένα
από τα μεγάλα τους επιτεύγματα

French: 
L'Homo Erectus était 
une créature merveilleuse
qui a accompli beaucoup.
L'Homo Erectus a construit beaucoup
d'outils, comme les outils Oldowayens.
Et il garda ces outils, il les transporta
il les améliora,
pour arriver aux outils Acheuléens.
Qui eux même furent améliorés 
en outils du genre Levallois.
Et chaque outil était meilleur
que le précédent.
Il n'était pas limité
aux outils en pierre.
L'homo Erectus fabriqua aussi des lances,
on a trouvé des outils en bois,
des lances vieilles de milliers d'années.
Il fabriquait deux sortes de lances.
des lances pour jeter et
des lances pour transpercer.
Qu'est-ce qu'une lance pour transpercer ?
Ca veut dire que vous êtes un Homo Erectus
mâle, d'1m75 à 1m80, 70 kg,
et vous courez et enfoncez
cette lance dans un mastodonte.
C'étaient de féroces
et courageuses créatures,
et extrêmement intelligentes.
Les outils sont une
des grandes réalisations

Modern Greek (1453-): 
που μας δείχνουν τι είδους 
εγκέφαλο ανέπτυσσαν.
Είχαν επίσης και αναπαραστάσεις
της πραγματικότητας
Αυτό είναι μια 250.000 ετών Αφροδίτη,
εν μέρει φυσικά σχηματισμένη και
εν μέρει μορφοποιημένη από άνθρωπο -
μια Αφροδίτη από τον Χόμο Ερέκτους.
Λέγεται η Αφροδίτη του Μπέρεκχατ Ραμ,
και υπάρχουν ενδείξεις ότι είχε βαφτεί
κόκκινη σε κάποια σημεία.
Ένα κοχύλι βρέθηκε στο νησί της Ιάβας
χαραγμένο από τον Χόμο Ερέκτους.
Ο Χόμο Ερέκτους δεν ήταν απλά 
κατασκευαστής εργαλείων.
Ήταν ναυπηγός.
Ταξίδεψε τους ωκεανούς 
πριν 2 εκατομμύρια χρόνια.
Πώς το ξέρουμε;
Το πρώτο νησί στο οποίο 
βρίσκουμε ίχνη του Χόμο Ερέκτους
είναι το νησί Φλόρες στην Ινδονησία,
που θα απείχε περίπου μια διαδρομή
24 μιλίων με πλοίο, ορατή από τη στεριά,
περίπου όσο το κανάλι της Μάγχης,
μόνο που το Φλόρες ήταν τότε
και είναι ακόμη περικυκλωμένο

Vietnamese: 
để ta biết rằng bộ não họ
phát triển đến đâu.
Họ cũng là đại diện cho thực tế.
Đây là công cụ đã có tuổi đời 250,000 năm
nửa hình thành từ thiên nhiên, 
nửa được hình thành bởi con người,
bởi Người Homo erectus, 
Thần Vệ Nữ.
Nó được gọi là thần vệ nữ của
Berakhat Ram,
và có bằng chứng cho thấy nó được
nhuộm đỏ ở những phần nhất định.
Một vỏ sò được tìm thấy ở đảo Java
với những chi tiết chạm khắc
bởi Người Homo erectus.
Homo erectus không đơn giản
là những người chế tạo ra công cụ
Họ còn là những người
chế tạo thuyền.
Họ đã vượt biển từ 
2 triệu năm về trước.
Làm sao chúng ta biết điều này?
Hòn đảo đầu tiên chúng ta tìm ra
dấu vết của Người Homo erectus
là hòn đảo Flores ở In-đô-nê-xi-a
cách 24 dặm khi đi bằng thuyền,
và có thể nhìn thấy được từ đất liền,
rộng gần bằng eo biển Măng-sơ,
trừ một điều là đảo Flores,
từ trước tới nay,

French: 
qui montre quel type de cerveaux 
ils développaient.
Ils avaient des
représentations de la réalité.
Ceci est vieux de 250 000 ans
formé partiellement naturellement et
artificiellement par des humains,
par Homo Erectus, Venus.
Cet objet est la Venus de Berekhat Ram,
il y a des traces de peinture rouge
à certains endroits.
Un coquillage trouvé sur l'île de Java
avec des gravures dessus d'Homo Erectus.
L'Homo Erectus n'était pas 
qu'un simple faiseur d'outils.
Il fabriquait des bateaux.
Il naviguait les océans
il y a 2 millions d'années.
Comment sait-on cela ?
La première île où on a trouvé
des traces d'Homo Erectus
est l'île de Flores en Indonésie,
ce qui revient à un voyage d'environ
38 km, visible depuis la terre,
Environ la largeur de la Manche,
sauf que l'île de Flores
était et est toujours

Portuguese: 
e nos trazem a percepção do tipo
de cérebro que estavam desenvolvendo.
Eles também faziam 
representações da realidade.
Esta é uma peça de 250 mil anos
moldada parcialmente
pela natureza e pelo humano,
pelo Homo erectus, a "Vênus".
É chamada de "Vênus de Berekhat Ram",
e temos evidências de que era
pintada de vermelho em algumas partes.
Uma concha achada na Ilha de Java
tinha gravuras feitas pelo Homo erectus.
O Homo erectus não era
um simples fabricante de ferramentas.
Ele era fabricante de barcos.
Eles viajaram pelos oceanos
há 2 milhões de anos atrás.
Como sabemos disso?
Bem, a primeira ilha
em que descobrimos evidências deles
foi na Flores, na Indonésia,
no que teria sido uma viagem de barco 
de quase 38 km, visível da costa,
algo como atravessar o Canal da Mancha,
exceto pelo fato que Flores
era, antes e agora,

English: 
that lets us know what kind of brain
they were developing.
They also had representations of reality.
This is a 250,000 year-old
partially naturally-formed and
partially artificially-formed by humans,
by Homo erectus, Venus.
It's called the Venus of Berekhat Ram,
and there's some evidence
that it was dyed red in certain parts.
A shell found on the island of Java
with engravings on the shell
by Homo erectus.
Homo erectus wasn't simply a toolmaker.
They were boat makers.
They traveled the oceans
2 million years ago.
How do we know this?
Well, the first island that we find
evidence of Homo erectus
is the island of Flores in Indonesia,
which would have been about
a 24-mile boat trip, visible from land,
about the size of the English Channel,
except that Flores was, then and now,

Russian: 
доказывающих высокий уровень
развития их мозга.
Есть также свидетельства того,
что у них были произведения искусства.
Это статуэтка Венеры, ей 250 тысяч лет,
она частично создана природой,
а частично искусственно —
Человеком прямоходящим.
Называется она Венера из Берехат-Рама,
по некоторым свидетельствам,
местами её покрасили красным.
Это раковина, найденная на острове Ява,
с искусственно нанесённой
человеком резьбой.
Эректус изготавливали
не только орудия труда.
Они строили лодки.
Они пересекли океан уже 2 млн лет назад.
Откуда нам это известно?
Первый остров, на котором найдены
следы пребывания Homo erectus,
это остров Флорес в Индонезии.
Он расположен на расстоянии почти
40 км от ближайшего берега,
это примерно размер Ла-Манша,
но только, как и сейчас, тогда Флорес

English: 
surrounded by the most treacherous
and strongest ocean currents in the world.
They couldn't have swum to Flores.
They got there by boat.
This is actually the island of Flores,
and, it doesn't, you know -
I don't think Homo erectus
looked quite like that, but ...
(Laughter)
Archaeologists have
actually tried to simulate
the voyages of Homo Erectus
by making rafts
similar to the kinds of rafts
that Homo erectus would have made.
We know because of the amount of islands
that we find colonies of Homo erectus
that their getting to these islands
was more than coincidence.
We know by the size of the colonies
they must have had there
that multiple individuals
had to arrive about the same time
to start these colonies,
and we know therefore
that they had to plan.
So one was Flores.
Another was Socotra, then and now,
150 miles into the ocean
from the nearest land,
where we find Homo erectus colonies.

Portuguese: 
rodeada pela correnteza marítima
mais traiçoeira e forte do mundo.
Eles não poderiam ter nadado até Flores.
Eles chegaram lá de barco.
Na verdade, esta é a ilha das Flores...
e não acho que o Homo erectus 
fosse assim, mas...
(Risos)
Na verdade, arqueólogos tentaram simular
as viagens do Homo erectus
e construíram jangadas
similares às que ele teria usado.
Sabemos, pela quantidade de ilhas
onde encontramos suas colônias,
que o desembarque deles
nessas ilhas não é coincidência.
Sabemos, pelo tamanho das colônias
que eles provavelmente fizeram lá,
que muitos indivíduos teriam
de ter chegado ao mesmo tempo
para começar essas colônias,
e sabemos, portanto,
que eles tiveram de planejar isso.
Então uma ilha foi a Flores,
a outra foi Socotorá, antes e agora,
240 km oceano adentro
desde a ilha mais próxima,
onde encontramos colônias do Homo erectus.

Vietnamese: 
được bao quanh bởi những dòng hải lưu
nguy hiểm, dữ dội nhất trên thế giới.
Họ đã không thể bơi
đến được Flores.
Mà họ phải đến đó bằng thuyền.
Đây là hòn đảo Flores,
và nó không thực sự, bạn biết đấy-
Tôi không nghĩ Homo erectus
nhìn giống như vậy, nhưng ...
(Tiếng cười)
Các nhà khảo cổ đã cố gắng
mô phỏng
chuyến hải trình của Người
Homo erectus bằng việc làm ra bè
gần giống với những chiếc bè
mà người Homo erectus đã làm ra.
Ta biết bởi một số lượng đảo là
thuộc địa của Người Homo erectus
rằng việc họ đến đây
hơn là một sự trùng hợp.
Chúng ta biết bởi kích cỡ của
những thuộc địa ở đó
rằng nhiều cá thể đã phải đến đó 
cùng thời điểm
để thành lập những thuộc địa
và chúng ta biết
họ đã phải lên kế hoạch.
Vì vậy đầu tiên là Flores.
Một hòn đảo nữa là Socotra,
cách 150 dặm về phía biển,
từ vùng đất liền gần nhất,
nơi chúng ta tìm ra thuộc địa
của người Homo erectus.

French: 
entourée des courants marins 
parmi les plus forts et traitres du monde.
On ne peut pas y être aller à la nage.
Ils y sont allés en bateau.
Ceci est en fait l'île de Flores
et ce n'est pas -
Je ne pense pas qu'Homo Erectus 
ressemblait à ça, mais...
(Rires)
Des archéologues ont tenté de simuler
les voyages de l'Homo Erectus
en fabriquant des radeaux
similaires à ceux que l''Homo Erectus 
pourrait avoir fait.
Nous savons grâce aux îles sur lesquelles
on a trouvé des traces d'Homo Erectus
que leur venue sur ces îles est
plus qu'une coincidence.
Nous savons par la taille des
colonies qu'ils devaient avoir
que de nombreuses personnes 
ont dû arriver en même temps
pour établir ces colonies
et que par conséquent ils devaient
planifier leur voyage.
Une d'elles était Flores.
Une autre était Socotra, encore située
dans l'océan à 240 km 
de la terre la plus proche,
où on a trouvé des traces de colonies.

Modern Greek (1453-): 
από τα πιο επικίνδυνα και 
τα πιο δυνατά ωκεάνια ρεύματα στον κόσμο.
Δεν γινόταν να φτάσουν 
κολυμπώντας στο Φλόρες.
Πήγαν εκεί με βάρκες.
Αυτό είναι το νησί του Φλόρες,
και δεν νομίζω ότι ο Χόμο Ερέκτους 
ήταν κάπως έτσι, αλλά...
(Γέλια)
Οι αρχαιολόγοι προσπάθησαν 
να προσομοιώσουν
τα ταξίδια του Χόμο Ερέκτους
φτιάχνοντας σχεδίες
παρόμοιες με τις σχεδίες 
που θα μπορούσε να έχει φτιάξει.
Το καταλαβαίνουμε από το πλήθος των νησιών
όπου βρήκαμε αποικίες του Χόμο Ερέκτους
ότι ο ερχομός του σ' αυτά τα νησιά
δεν ήταν απλώς από σύμπτωση.
Καταλαβαίνουμε από το μέγεθος 
των αποικιών που είχαν εκεί
ότι πολλοί άνθρωποι
έπρεπε να φτάσουν ταυτόχρονα
για να γίνουν αυτές οι αποικίες,
και ξέρουμε επομένως ότι έπρεπε 
να το σχεδιάσουν από πριν.
Ένα ήταν το Φλόρες.
Ένα άλλο η Σοκότρα,
τότε και τώρα απέχει 150 μίλια
από την κοντινότερη στεριά,
όπου βρίσκουμε αποικίες Χόμο Ερέκτους.

Russian: 
омывался мощнейшими и опаснейшими
в мире океанскими течениями.
Добраться вплавь до Флорес они не могли.
Они доплыли туда на лодках.
Вот так выглядит остров Флорес,
хотя я не думаю,
что эректусы даже отдалённо походили на...
(Смех)
Археологи пытались повторить
путешествие на плотах,
похожих на те, которые,
по предположениям, строили эректусы.
И из-за количества островов,
где найдены колонии Homo erectus,
мы знаем, что они оказывались
на этих островах не случайно.
Размеры найденных колоний указывают на то,
что туда должны были высаживаться
одновременно по много человек,
чтобы начать подобные колонии,
поэтому мы знаем, что эректусы
должны были это планировать.
Итак, остров Флорес.
Другой пример — Сокотра: и тогда, и сейчас
расположенный в океане
в 250 км от ближайшего берега,
там мы тоже находим колонии Homo erectus.

Modern Greek (1453-): 
Χρειάζεται φαντασία
αυτή η πλεύση προς κάτι για εξερεύνηση,
και ο Χόμο Ερέκτους 
φαίνεται ότι το έκανε αυτό.
Επίσης υπάρχουν στοιχεία
ότι ο Χόμο Ερέκτους αποίκισε την Κρήτη.
Άρα ο Χόμο Ερέκτους ήταν θαλασσοπόρος,
ο Χόμο Ερέκτους ήταν 
κατασκευαστής εργαλείων,
ο Χόμο Ερέκτους ήταν 
ένα πολύ ευφυές άτομο
αλλά δεν έκανε μόνο αυτά.
Ο Χόμο Ερέκτους ταξίδεψε 
επίσης στη στεριά.
Ο Χόμο Ερέκτους εξελίχτηκε 
1,9 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Πριν από 1,7 εκατομμύρια χρόνια 
-που δεν είναι πολύ αργότερα-
είχε φτάσει ήδη στο Πεκίνο,
είχε φτάσει στην Ινδονησία,
στη Μέση Ανατολή,
είχε φτάσει και στην Ευρώπη.
Ο Χόμο Ερέκτους ταξίδεψε -
δεν θα εκπλαγώ όταν τελικά 
οι εφημερίδες θα ανακοινώσουν
ότι έχουμε ενδεικτικά της ύπαρξης
του Χόμο Ερέκτους στην Καλιφόρνια,
επειδή αν μπόρεσαν να περπατήσουν 
ως το Πεκίνο σε μικρό χρονικό διάστημα,
θα ήταν σαν ένα απλό πηδηματάκι
πάνω από τον Βερίγγειο πορθμό
και μετά θα κατέβαιναν στον Νέο Κόσμο.
Μπορεί να το έκαναν, μπορεί και όχι.

French: 
Ça requiert de l'imagination,
de naviguer en explorateur,
et l'Homo Erectus semblait en avoir.
On a aussi trouvé des vestiges de
colonies d'Homo Erectus en Crète.
L'Homo Erectus était un navigateur.
Il était un artisan.
L'Homo Erectus était un 
être très intelligent,
mais ils ont fait plus que ça.
L'Homo Erectus voyageait aussi 
par voie terrestre.
L'Homo Erectus évoluait
il y a 1,9 millions d'années.
Il y a 1,7 millions d'années,
ce qui n'est pas si long,
ils étaient déjà à Pékin,
ils étaient en Indonésie,
ils étaient au Moyen-Orient,
ils étaient en Europe.
L'Homo Erectus voyageait -
Je ne serai pas surpris quand 
les journaux annonceront enfin
qu'on a trouvé des traces 
d'Homo Erectus en Californie
car s'ils pouvaient aller à Pékin
en peu de temps,
c'était juste un petit bond
au-dessus du détroit de Béring et hop,
dans le Nouveau Monde.
Ils l'ont peut-être fait, ou pas.

Russian: 
Нужно воображение
для того, чтобы пускаться в океан
с исследовательской целью,
а именно это и делали эректусы.
Есть свидетельства колоний
Homo erectus и на Крите.
Человек прямоходящий покорял океан,
изготавливал орудия труда,
обладал высоким интеллектом,
но и это ещё не всё.
Человек прямоходящий
также путешествовал по суше.
Homo erectus эволюционировал
1,9 млн лет назад.
А 1,7 млн лет назад —
что не так уж и много —
они уже распространились до Пекина,
добрались до Индонезии,
побывали на Ближнем Востоке
и в Европе.
Они путешествовали...
Я не удивлюсь, если в газетах
в конце концов появятся заметки,
что найдены следы пребывания
Homo erectus в Калифорнии,
потому что они в короткий срок
смогли дойти до Пекина,
а оттуда чуть подняться,
перепрыгнуть Берингов пролив —
и они в Новом Свете.
Может, они сюда и дошли, может, нет.

Portuguese: 
Isso requer imaginação,
velejar até um lugar para explorar,
e aparentemente eles fizeram isso.
Também temos evidência
de que tiveram colônias em Creta.
Portanto, eles eram navegadores,
eram fabricantes de ferramentas,
o Homo erectus era
uma pessoa muito inteligente,
mas eles fizeram mais do que isso.
O Homo erectus também
viajou o mundo por terra.
O Homo erectus evoluiu
há 1,9 milhão de anos.
Há cerca de 1,7 milhão de anos,
o que não é muito tempo,
eles já estavam em Beijing,
na Indonésia,
no Oriente Médio,
na Europa.
O Homo erectus viajou...
Eu não ficaria surpreso
quando os jornais finalmente noticiarem
que temos evidências
do Homo erectus na Califórnia,
porque, se eles conseguiram chegar
a Beijing num período tão curto,
seria simplesmente um pulo passar
pelo Estreito de Bering para o Novo Mundo.
Talvez eles tenham ido, talvez não.

English: 
That requires imagination,
that sailing to something in exploration,
and Homo erectus seems to do this.
There's also evidence
that Homo erectus had colonies on Crete.
So Homo erectus was a seafarer,
Homo erectus was a toolmaker,
Homo erectus was
a very intelligent person,
but they did more than this.
Homo erectus also
traveled the world by land.
Homo erectus evolved
1.9 million years ago.
By 1.7 million years ago,
which is not very long,
they were already in Beijing,
they were in Indonesia,
they were in the Middle East,
they were in Europe.
Homo erectus traveled -
I won't be surprised when
the newspaper finally announces
that we have evidence
of Homo erectus in California
because if they could walk to Beijing
in a short period of time,
it was just a little hop,
skip, and a jump
up across the Bering Strait
down into the New World.
Maybe they did, maybe they didn't.

Vietnamese: 
Điều đó yêu cầu trí tưởng tượng
rằng họ dong buồm thám hiểm
đến nơi nào đó,
Người Homo erectus
dường như đã làm điều này.
Cũng có bằng chứng về người Homo erectus
có những thuộc địa ở đảo Crete.
Vì vậy Người Homo erectus là một thủy thủ
và là một người chế tác công cụ.
Người Homo erectus rất thông minh
nhưng họ làm nhiều hơn thế nữa.
Họ cũng đi vòng quanh thế giới
bằng đường bộ.
Họ tiến hóa 1,9 triệu năm trước.
Và 1,7 triệu năm về trước, 
cách giờ không xa,
họ đã từng sống ở Bắc Kinh,
ở In-đô-nê-xi-a,
ở vùng Trung Đông,
và ở châu Âu.
Họ đã chu du-
Tôi sẽ không bị bất ngờ khi nghe
truyền thông đưa tin
họ có bằng chứng về người Homo erectus
đã từng sống ở Carlifornia
bởi vì nếu họ có thể đi đến Bắc Kinh
trong một khoảng thời gian ngắn,
thì nó chỉ như vài bước nhảy ngắn
qua eo biển Bering 
để tới phương Tây.
Có lẽ họ đã tới, có lẽ là không.

Vietnamese: 
Nhưng năng lực của họ chỉ ra rằng 
họ có khả năng làm được nhiều thứ.
Vì thế, đó không hẳn là một tin tốt,
vì vẫn có một vài thiếu sót.
Homo erectus có thanh quản của khỉ đột.
Họ không thể phát ra âm thanh như chúng ta
mà họ có dãy âm thanh tương tự
như loài khỉ đột.
Có ảnh hưởng to lớn gì đến
ngôn ngữ không? Không đâu.
Ngày nay có rất nhiều ngôn ngữ 
chứa ít hơn 12 âm.
Nó đây:
(Nói bằng tiếng Pirahã)
Pirahã là một trong những ngôn ngữ 
tôi đã tìm hiểu ở rừng Amazon hơn 40 năm.
nó chỉ có đúng mười âm
nếu bạn là phụ nữ
và mười một âm nếu bạn là nam.
Với 11 âm này, bạn có thể tạo ra
được một ngôn ngữ hoàn chỉnh.
Vậy người erectus có khả năng
tạo ra 11 âm không?
Thật ra thì, họ không nhất thiết 
phải có 11 âm.
Bạn có thể gõ bất cứ thứ gì bạn
muốn bằng tiếng Anh vào máy tính.

Portuguese: 
Mas suas habilidades mostram que eram
capazes de realizar feitos tremendos.
No entanto, nem tudo é notícia boa;
existiam algumas deficiências.
O Homo erectus tinha o aparato vocal
parecido com o de um gorila.
Não conseguiam produzir
todos os sons que nós.
Eles tinham uma gama de sons
mais parecida com a dos gorilas.
Seria isso tão importante quando
falamos de língua? Na verdade, não.
Existem muitas línguas hoje
que possuem menos de 12 sons.
Aqui temos uma:
(Falando Pirahã)
Essa é uma das línguas com que venho
trabalhando na Amazônia há 40 anos,
Pirahã, e tem somente 10 sons,
se for uma mulher falando,
e 11, se for um homem.
E, com 11 sons, consegue-se produzir
uma língua humana totalmente funcional.
Mas será que o erectus
era capaz de produzir 11 sons?
Na verdade, eles nem precisavam disso.
Para nos comunicar, conseguimos digitar
qualquer coisa em português no computador.

English: 
But their abilities show that they
were capable of a tremendous amount.
So now, it's not all good news,
there were some deficiencies.
Homo erectus had the vocal
apparatus of a gorilla.
They couldn't have made
all the sounds that we make.
They would have had a range of sounds
more like what a gorilla could make.
Is that a big deal when it comes
to language? Well, no, it isn't.
There are many languages today
that have less than twelve sounds,
here's one:
(Speaking in Pirahã)
That's one of the languages I've worked on
in the Amazon over the past 40 years,
Pirahã, and it only has ten sounds
if you're a woman
and eleven sounds if you're a man.
And with eleven sounds, you can produce
a fully functioning human language.
So was erectus capable of eleven sounds?
Well, they didn't even need
to be capable of eleven sounds.
You can type anything you can communicate
in English into your computer.

Modern Greek (1453-): 
Αλλά οι ικανότητές τους δείχνουν 
ότι ήταν πάρα πολύ ικανοί.
Δεν έχουμε όμως μόνο καλά νέα,
υπήρχαν και κάποιες ελλείψεις.
Ο Χόμο Ερέκτους είχε
τα φωνητικά όργανα ενός γορίλα.
Δεν μπορούσαν να παράγουν
τους ήχους που παράγουμε εμείς.
Θα είχαν ένα εύρος ήχων 
ίδιο με του γορίλα.
Τόσο σπουδαίο είναι αυτό 
όσον αφορά τη γλώσσα; Όχι, δεν είναι.
Υπάρχουν πολλές γλώσσες σήμερα 
που έχουν λιγότερους από 12 ήχους,
ακούστε μια:
(Μιλάει Πιραχαά)
Αυτή είναι μια γλώσσα που έχω μελετήσει 
στον Αμαζόνιο τα τελευταία 40 χρόνια,
η γλώσσα Πιραχαά, που έχει 
μόνο 10 ήχους αν είσαι γυναίκα
και 11 ήχους αν είσαι άνδρας.
Και με 11 ήχους μπορείς να παράγεις 
μια πλήρως λειτουργική ανθρώπινη γλώσσα.
Μπορούσε άραγε ο Ερέκτους 
να παράγει 11 ήχους;
Βασικά, δεν χρειαζόταν
να είναι ικανοί ούτε για 11 ήχους.
Μπορείς να πληκτρολογήσεις στον υπολογιστή
στα αγγλικά οτιδήποτε επικοινωνείται.

French: 
Mais leurs capacités montrent
qu'ils parcouraient de grandes distances.
Mais il n'y avait pas que du bon,
ils avaient quelques défauts.
L'Homo Erectus avait l'appareil
phonatoire d'un gorille.
Il était incapable de 
produire des sons comme nous.
La gamme de sons qu'ils pouvaient produire
est comparable à celle du gorille.
Est-ce un problème en terme de langage ? 
Et bien non.
Il y a beaucoup de langages actuels
qui utilisent moins de douze sons.
En voici un :
(parlant en piraha)
C'est une des langues que j'ai étudié 
en Amazonie pendant ces 40 années,
le piraha, et elle a seulement 
dix sons si vous êtes une femme
et onze si vous êtes un homme.
Et avec onze sons, on peut produire 
une langue tout à fait fonctionnelle.
L'Homo Erectus était-il capable 
de produire onze sons ?
Et bien, il n'avait même pas 
besoin d'en produire onze.
Tout ce que vous voulez dire, vous pouvez 
le taper sur votre ordinateur.

Russian: 
Но их способности не оставляют сомнений,
что они преодолевали огромные расстояния.
Конечно, не всё было гладко,
не обошлось и без трудностей.
Человек прямоходящий имел
голосовой аппарат гориллы.
Эректусы не могли производить
те же звуки, что и мы.
Диапазон их голосовых способностей
примерно соответствовал диапазону горилл.
Но является ли это препятствием
в отношении языка? Разумеется, нет.
Сегодня существует множество языков,
имеющих только 12 звуков,
вот один из них:
(Говорит на языке пирахан)
Это один из языков Амазонии,
с которым я работал 40 лет, —
пирахан, в нём только 10 звуков для женщин
и 11 звуков для мужчин.
То есть из 11 звуков можно создать
полноценный человеческий язык.
Мог ли Homo erectus издавать 11 звуков?
На самом деле, и этого было не нужно.
Когда вы вводите текст на компьютере,

Portuguese: 
Fazemos isso usando o Microsoft Word
ou qualquer outro editor de texto,
e, quando o fazemos,
quantas letras o computador usa?
O computador usa somente
duas letras, dois sons: zero e um,
e, com esses sons,
comunicamos qualquer coisa.
Então, o homo erectus, teoricamente,
só precisava produzir
dois sons para se comunicar.
Nossos ancestrais foram
os primeiros e únicos gorilas falantes,
com a anatomia que eles tinham.
O cérebro deles não só era menor,
mas também mais lento
do que o nosso, pelas evidências.
O seu desenvolvimento infantil
era mais rápido que o nosso,
o que é uma desvantagem cognitiva,
pois nossas crianças têm 
mais tempo para se desenvolver...
hoje em dia, isso leva cerca de 30 anos...
(Risos)
E eles são capazes de usar
todo tipo de mecanismo cognitivo.
Quando conto essa piada na universidade,
ninguém dá risada, mas...
(Risos)
Mas nós sabemos como é.

Russian: 
пользуясь Microsoft Word
или любой другой программой,
знаете ли вы, сколько знаков
использует компьютер?
На самом низком уровне в компьютере
всё сводится к двум знакам: 0 и 1.
С помощью этих двух знаков
можно сообщить что угодно.
То есть теоретически Homo erectus
мог бы обойтись двумя звуками.
Наши предки были первыми
и единственными говорящими гориллами,
судя по их анатомии.
Их мозги были не только меньше,
но и работали, похоже, медленнее наших;
до взрослого состояния
их мозг развивался быстрее,
что является когнитивным недостатком,
потому что мозг у наших детей
развивается дольше —
если не ошибаюсь, около 30 лет, —
(Смех)
поэтому у них более развиты
когнитивные механизмы.
Интересно, что студенты
над этой шуткой никогда не смеются...
(Смех)
Но мы-то знаем.

French: 
Vous pouvez l'écrire sur Microsoft Word
ou n'importe quel autre logiciel,
et quand vous faites cela, combien 
de lettres votre ordinateur utilise-t-il ?
Et bien au final, un ordinateur n'utilise 
que deux lettres, deux sons : 0 et 1,
et avec ces deux sons, 
vous pouvez tout communiquer.
L'Homo Erectus, théoriquement,
n'avait besoin que de deux sons
pour pouvoir communiquer.
Nos ancêtres furent les seuls gorilles 
capables de parler,
avec l'anatomie qu'ils avaient.
Leurs cerveaux n'étaient pas
seulement plus petits,
ils étaient aussi plus lents
que les nôtres,
leur développement infantile
était plus rapide,
ce qui est un désavantage 
cognitivement parlant
car nos enfants ont plus de temps
pour se développer -
Je crois que c'est presque 30 ans 
maintenant -
(Rires)
et ils peuvent donc mettre en place
toutes sortes de mécanismes cognitifs.
Quand je raconte cette blague 
à l'université, personne ne rit, mais ...
(Rires)
Mais nous savons.

English: 
You can type it in Microsoft Word
or whatever program that you use,
and when you do that,
how many letters does a computer use?
Well ultimately, a computer only uses
two letters, two sounds: 0 and 1,
and with those sounds,
you can communicate anything.
So erectus, theoretically,
only needed to be able to make
two sounds to communicate.
Our ancestors were the first
and only talking gorillas,
with the anatomy that they had.
Their brains not only were smaller,
they were somewhat slower
than ours by the evidence,
their childhood development
was faster than ours,
which is a disadvantage cognitively
because our children have
more time to develop -
I think it's about 30 years now -
(Laughter)
and they are able to put into place
all sorts of cognitive mechanisms.
When I tell this joke in college,
nobody laughs, but ...
(Laughter)
But we know.

Vietnamese: 
Bạn có thể đánh máy bằng Microsoft Word
hay vào bất cứ chương trình nào
và khi bạn làm thế, thì có bao nhiêu
chữ cái máy tính đã sử dụng?
Thật ra thì cuối cùng, máy tính chỉ
sử dụng 2 chữ cái, hai âm : 0 và 1,
và với những âm đó, bạn
hoàn toàn có thể giao tiếp được.
Vì thế theo lí thuyết mà nói thì
Người erectus chỉ cần có thể sử dụng
hai âm để giao tiếp.
Tổ tiên ta là họ tinh tinh đầu tiên
và duy nhất nói được
với cấu trúc cơ thể mà họ có.
Não của họ không chỉ nhỏ hơn
mà còn chậm hơn não chúng ta
theo các bằng chứng,
sự phát triển ở tuổi ấu thơ lại
nhanh hơn chúng ta,
đó là một bất lợi về mặt nhận thức
bởi vì con trẻ
có nhiều thời gian hơn để phát triển.
Tôi nghĩ giờ là khoảng 30 năm -
(Tiếng cười)
và họ có thể đưa ra
các cơ chế nhận thức.
Khi mà tôi pha trò này ở trường đại học,
không ai cười cả, nhưng ...
(Tiếng cười)
Nhưng chúng ta thì biết.

Modern Greek (1453-): 
Μπορείς να πληκτρολογήσεις στο Word 
ή οποιοδήποτε άλλο πρόγραμμα,
και όταν το κάνεις,
πόσα γράμματα χρησιμοποιεί ο υπολογιστής;
Στην ουσία, ο υπολογιστής χρησιμοποιεί 
μόνο δυο γράμματα, δυο ήχους: 0 και 1,
και μ' αυτούς τους ήχους, 
μπορείς να επικοινωνήσεις οτιδήποτε.
Οπότε ο Ερέκτους, θεωρητικά,
χρειαζόταν μόνο να μπορεί να κάνει 
δυο ήχους για να επικοινωνήσει.
Οι πρόγονοί μας ήταν οι πρώτοι 
και μοναδικοί ομιλούντες γορίλες,
με τη ανατομία που διέθεταν.
Οι εγκέφαλοί τους 
δεν ήταν μόνο μικρότεροι,
σύμφωνα με στοιχεία ήταν 
και πιο αργοί από τους δικούς μας,
η παιδική τους ανάπτυξη 
ήταν γρηγορότερη από τη δική μας,
το οποίο γνωστικά είναι ελάττωμα
επειδή τα παιδιά μας έχουν 
περισσότερο χρόνο να αναπτυχθούν -
Νομίζω είναι περίπου 30 χρόνια τώρα -
(Γέλια)
και μπορούν να τοποθετήσουν σωστά πολλούς 
διαφορετικούς γνωστικούς μηχανισμούς.
Όταν λέω αυτό το αστείο στο κολέγιο 
δεν γελάει κανείς, αλλά ...
(Γέλια)
Αλλά εμείς ξέρουμε.

Modern Greek (1453-): 
Οπότε ο Χόμο Ερέκτους είχε 
πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα,
αλλά το πιο σημαντικό ήταν 
ότι κανένα από τα μειονεκτήματά του
δεν θα τον είχε αποτρέψει από τη γλώσσα 
και τα επιτεύγματα που βλέπουμε.
Αυτή τη στιγμή (2017) επιστήμονες 
ανασκάπτουν ένα χωριό Χόμο Ερέκτους,
περίπου 750.000 χρόνια παλιό,
στο Γκέσερ Μπενότ Γιάακοβ 
στο σύγχρονο Ισραήλ.
Και βρίσκουμε ότι αυτό το χωριό 
είναι οργανωμένο ιεραρχικά.
Υπάρχει τομέας του χωριού 
για την επεξεργασία ζωικών προϊόντων,
ένας τομέας του χωριού
για την επεξεργασία φυτικών προϊόντων,
άλλος ένας τομέας
όπου βρίσκουμε ίχνη κατοίκησης.
Άρα, όχι μόνο έχτιζαν χωριά,
αλλά τα έχτιζαν και δομημένα.
Επομένως ήταν ικανοί για ιεραρχική σκέψη,
ήταν ικανοί για σχεδιασμό,
ήταν ικανοί για φαντασία.
Από τι αποτελείται η γλώσσα;
Τι τους έλειπε για να έχουν γλώσσα;
Στην ουσία, η γλώσσα 
είναι μόνο δύο πράγματα:
σύμβολα και γραμματική.
Και πόσα σύμβολα χρειάζεσαι,
και πόση γραμματική χρειάζεσαι;
Καταρχάς, τι είναι σύμβολο;
Ο Τσαρλς Σάντερς Πήρς,

Portuguese: 
Então o Homo erectus tinha
vantagens e desvantagens,
mas o mais importante
é que nenhuma dessas desvantagens
os afastaram da linguagem
e das conquistas que vemos.
Agora mesmo, cientistas estão escavando
uma vila do Homo erectus,
com cerca de 750 mil anos,
em Gesher Benot Ya'aqov, em Israel.
E descobrimos que essa vila
é organizada hierarquicamente.
Há uma seção da vila
para processamento de produtos animais,
uma seção para processamento
de produtos vegetais,
e outra seção onde encontramos
evidências de habitações.
Então, eles não só construíam vilas,
mas o faziam de maneira estruturada.
Eles eram capazes
de pensar hierarquicamente,
de planejar, de imaginar.
O que constrói uma língua? O que faltava
para que tivessem uma língua?
Uma língua é, em essência, duas coisas:
símbolos e gramática.
E quantos símbolos e quanta gramática
são necessários para tanto?
Para começar, o que é um símbolo?
Charles Sanders Peirce,

Russian: 
Итак, эректусы обладали
достоинствами и недостатками,
но важно то, что ни одно из их ограничений
не могло помешать им изобрести язык
и создать прочие достижения.
Сейчас ведутся раскопки
деревни Homo erectus
примерно 750-тысячелетней давности,
это в Гешер Бенот Яаков
на территории современного Израиля.
И мы обнаружили, что в деревне
существовала иерархия.
Часть деревни отводилась
на обработку животных продуктов,
в другой части выращивали растения
и ещё в одной части
располагались жилые помещения.
Так что они не только строили деревни,
но и организовывали их в систему.
Это говорит об иерархическом мышлении,
способности планировать,
пользоваться воображением.
А что такое язык?
Что не доставало им для языка?
По своей сути язык — это две вещи:
символы и грамматика.
Сколько символов достаточно,
сколько достаточно грамматики?
Прежде всего, что такое символ?
Чарльз Сандерс Пирс,

English: 
So Homo erectus had
advantages and disadvantages,
but the most important thing
is that none of the disadvantages
would've kept it from language
and the accomplishments we see.
Right now, scientists are excavating
a Homo erectus village,
about 750,000 years old,
in Gesher Benot Ya'aqov
in modern-day Israel.
And we find that this village
is organized hierarchically.
There's a section of the village
for processing animal products,
a section of the village
for processing plant products,
another section of the village
where we find evidence of the habitation.
So, they not only built villages,
they built them in a structured manner.
So they were capable
of hierarchical thought,
they were capable of planning,
they were capable of imagination.
What makes language?
What was lacking for them
to have language?
A language is just,
in essence, two things:
symbols and grammar.
And how many symbols do you need,
and how much grammar do you need?
What's a symbol, first of all?
Charles Sanders Peirce,

Vietnamese: 
Vì thế Homo erectus có cả ưu điểm
và cả nhược điểm
nhưng điều quan trọng nhất là
không một nhược điểm nào
sẽ cản trở ngôn ngữ và
những thành tựu của họ.
Các nhà khoa học đang khai quật
một ngôi làng của Người Homo erectus,
khoảng 750,000 tuổi,
ở GesherBenot Ya'aqov, 
ở Israel ngày nay.
Và chúng ta thấy ngôi làng này
được sắp xếp theo tôn ti trật tự.
Có một khu trong ngôi làng 
thực hiện sơ chế thực phẩm từ động vật,
một khu cho sơ chế sản phẩm từ thực vật,
một khu khác là nơi chúng ta tìm ra
bằng chứng về nơi sinh sống.
Vì thế, không chỉ xây ngôi làng, họ
còn xây theo một cấu trúc nhất định.
Vì vậy mà họ có thể có những
suy nghĩ ''sắp xếp".
Họ có khả năng lên kế hoạch, 
và tưởng tượng.
Điều gì làm nên ngôn ngữ?
Điều gì còn thiếu để
họ hình thành ngôn ngữ?
Về bản chất, một ngôn ngữ
phải có hai điều:
biểu tượng và ngữ pháp.
Vậy cần bao nhiêu kí hiệu là đủ,
và bao nhiêu ngữ pháp là vừa?
Đầu tiên, biểu tượng là gì?
Charles Sanders Peirce,

French: 
L'Homo Erectus avait donc 
ses qualités et ses défauts,
mais le plus important est 
qu'aucun de ses défauts
ne l'a empêché de parler ou
d'accomplir ce que nous voyons.
En ce moment, des scientifiques
fouillent un village Homo Erectus,
vieux d'environ 750 000 ans,
à Gesher Benot Ya'aqov,
en Israël.
Nous avons découvert que ce
village était organisé hiérarchiquement.
Une partie était dédiée à
la transformation de produits animaux,
une autre à celle des végétaux,
et dans une autre nous avons trouvé 
des traces de logements.
Ils construit des villages
et ils l'ont fait de manière structurée.
Ils étaient donc capables 
de pensée logique,
ils étaient capables de planifier, 
ils étaient capables d'imaginer.
De quoi le langage est-il fait ?
Que leur manquait-il
pour avoir le langage?
Une langue, par essence,
est juste deux choses :
des symboles et une grammaire.
Et combien de symboles faut-il,
combien de grammaire faut-il ?
D'abord qu'est-ce qu'un symbole ?
Charles Sanders Peirce,

Vietnamese: 
nhà triết học Mỹ, người đã sống
hơn một trăm năm trước
đã định nghĩa về ba loại kí hiệu:
chỉ định, là những kí hiệu
mà kết nối đến những gì 
mà chúng đại diện.
Như khi ra ngoài, bạn ngửi thấy mùi khói,
bạn sẽ biết có một ngọn lửa.
Khói chính là dấu hiệu của ngọn lửa.
Bạn nhìn thấy một dấu chân,
đó là một dấu hiệu.
Kí hiệu tiếp theo-
Tất cả mọi loài động vật đều cần kí hiệu
Năm giác quan đã phát triển
để giúp ta có thể đọc được các dấu hiệu.
Không có dấu hiệu và khả năng đọc chúng,
chúng ta không thể sống được.
Kí hiệu tiếp theo là một hình tượng-
Không có sự tương tác nào, 
nhưng lại có sự tương đồng ở đây.
Berekhat Ram, thần Vệ Nữ tôi
đã đề cập trước đó, là một hình tượng.
Nàng Mona Lisa cũng là một hình tượng.
Cây thánh giá đạo Cơ Đốc bắt đầu như
một hình tượng và trở thành một biểu tượng
Vì thế mà bạn hiểu rồi đó.
Một lần nữa, biểu tượng là gì?
Biểu tượng, theo lẽ thường,
là ký hiệu mang ý nghĩa
truyền thống hay văn hóa cụ thể.

English: 
a philosopher from the United States
who lived over a hundred years ago,
defined three kinds of signs:
Indexes, which are signs
that are physically connected
to what they represent.
So, you go outside, you smell smoke,
you know there's a fire.
Smoke is an index of fire.
You see a footprint, that's an index.
And the next sign -
So, all animals need signs.
Our five senses evolved for us
to be able to read indexes.
Without indexes
and the ability to read them,
we can't function in the world.
The next kind of sign is an icon -
there's no physical connection,
but there is a physical resemblance.
The figure of Berekhat Ram, the Venus,
that I showed earlier, that is an icon.
The Mona Lisa is an icon.
The cross in Christianity started off
as an icon and has become a symbol.
So you get this.
So, what is a symbol then?
The symbol is conventionally
a sign that is conventionally
or culturally connected to its meaning.

Portuguese: 
filósofo norte-americano
que viveu cerca de cem anos atrás,
definiu três tipos de sinais.
Os indícios, que são sinais fisicamente
conectados ao que representam.
Quando sentimos cheiro de fumaça,
sabemos que há fogo.
A fumaça é um indício de fogo.
Vemos uma pegada, isso é um indício.
Todos os animais precisam de sinais.
Nossos cinco sentidos evoluíram
para que fôssemos capazes de ler indícios.
Sem os indícios e a capacidade
de interpretá-los,
não funcionaríamos no mundo.
O próximo tipo de sinal é o ícone:
não há uma conexão física,
mas há uma semelhança física.
A figura de Berekhat Ram, Vênus,
que mostrei mais cedo, é um ícone.
A "Mona Lisa" é um ícone.
A cruz na Cristandade nasceu como um ícone
e se tornou um símbolo.
Então, há isso tudo.
E o que é um símbolo então?
O símbolo é convencionalmente
um sinal convencional ou culturalmente
ligado a um significado.

French: 
un philosophe américain qui 
vivait il y a plus d'un siècle,
a défini trois types de signes :
L'indice, qui est un signe
physiquement connecté
à ce qu'il représente.
Vous sortez, sentez de la fumée,
vous savez qu'il y a un feu.
La fumée est un indice du feu.
Vous voyez une empreinte de pas,
c'est un indice.
Et le signe suivant -
Tous les animaux ont besoin de signe.
Nos cinq sens ont évolué pour
nous permettre de lire les indices.
Sans indices, et sans pouvoir les lire,
nous ne pouvons évoluer dans ce monde.
Le deuxième type de signes est l'icône -
il n'y a pas de connection physique 
mais une ressemblance physique.
La Venus de Berekhat Ram, 
que j'ai montré plus tôt, est une icône.
La Mona Lisa est une icône.
La Croix chrétienne était d'abord 
une icône puis est devenue un symbole.
Bref vous comprenez.
Qu'est-ce qu'un symbole donc ?
Le symbole est conventionnellement
un signe conventionnellement ou 
culturellement relié à sa signification.

Modern Greek (1453-): 
ένας φιλόσοφος από τις ΗΠΑ
που έζησε πάνω από 100 χρόνια πριν,
όρισε τρία είδη σημάτων:
Τους δείκτες, που είναι σήματα
που συνδέονται υλικά
μ' αυτό που αντιπροσωπεύουν.
Πας έξω, μυρίζεις καπνό,
ξέρεις ότι υπάρχει φωτιά.
Ο καπνός είναι ενδεικτικό της φωτιάς.
Βλέπεις ένα αποτύπωμα, αυτό είναι δείκτης.
Και το επόμενο σήμα -
Όλα τα ζώα χρειάζονται σήματα.
Οι πέντε αισθήσεις εξελίχτηκαν 
για να μπορούμε να διαβάζουμε δείκτες.
Χωρίς δείκτες και την ικανότητα 
να τους διαβάζουμε,
δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε στον κόσμο.
Το επόμενο σήμα είναι η εικόνα -
δεν υπάρχει υλική σύνδεση 
αλλά υπάρχει υλική ομοιότητα.
Η φιγούρα του Μπέρεκχατ Ραμ, η Αφροδίτη 
που σας έδειξα πριν, είναι μια εικόνα.
Η Μόνα Λίζα είναι εικόνα.
Ο σταυρός στον Χριστιανισμό 
άρχισε σαν εικόνα και έγινε σύμβολο.
Δηλαδή το καταλαβαίνετε.
Οπότε, τι είναι σύμβολο;
Το σύμβολο είναι συμβατικά
ένα σήμα που συμβατικά ή πολιτισμικά 
συνδέεται με το νόημά του.

Russian: 
американский философ,
живший более ста лет назад,
определял три типа знаков:
индексы, то есть знаки,
физически связанные с тем,
что они представляют.
Например, запах дыма
говорит вам, что где-то горит огонь.
Дым — это индекс огня.
След на земле — это индекс.
И следующий знак...
Все животные нуждаются в индексах.
Наши пять чувств развились,
чтобы воспринимать индексы.
Без индексов и способности их понимать
нам не выжить в этом мире.
Следующий набор —
иконические знаки, или иконы,
у них нет прямой физической связи,
но есть физическая схожесть.
Фигурка Венеры Берехат Рама,
которую я показал ранее, — икона.
Мона Лиза — икона.
Крест в христианстве возник
как икона, а после стал символом.
Вы понимаете.
Что же тогда символ?
Символ — это такой знак,
который условно или культурно
привязан к своему значению.

English: 
So, take the number four: f-o-u-r,
or hold up my fingers "four."
That means what?
It means a cardinality of four,
we have to keep talking in English,
but four is a culturally-determined form
and a culturally-determined meaning.
Not all languages have mathematics.
Piraha, for example,
doesn't have even the number one.
There are no mathematical concepts
in that language whatsoever.
So math is a cultural discovery,
if not a cultural construct,
and not everyone has math in that sense.
So the symbols for math
are culturally determined.
Symbols are culturally determined.
The next thing we need
to have a language -
and here's a fascinating fact -
When Peirce said that indexes come first,
or more simple, and then icons,
and then symbols,
he inadvertently, indirectly predicted
exactly what we find
in the archaeological record.
So indexes all creatures have.
Those are 5 billion years old
or however long life's been on Earth,

French: 
Prenez le chiffre quatre ou
regardez mes doigts « quatre ».
Ca veut dire quoi ?
Ca veut dire une cardinalité de quatre,
mais continuons de parler anglais,
quatre est une forme 
culturellement déterminée
et qui a un sens culturel.
Toutes les langues
n'ont pas de mathématiques.
Le piraha, par exemple,
n'a même pas le chiffre un.
Cette langue ne possède 
aucun concept mathématique.
Les maths sont une découverte culturelle,
si ce n'est une construction culturelle,
et tout le monde n'a donc pas
de sens mathématique.
Les symboles mathématiques sont 
donc culturellement déterminés.
Les symboles sont culturels.
Autre chose dont on a besoin 
dans une langue -
oh et voici quelque chose d'intéressant -
Quand Pierce disait que les indices
viennent en premier, puis les icônes,
et après les symboles,
il a, par inadvertance, 
indirectement prédit ce qu'on a trouvé
dans les rapports archéologiques.
Toutes les créatures ont leurs indices.
Ils ont 5 milliards d'années, 
depuis que la vie est apparue

Modern Greek (1453-): 
Ας πάρουμε τον αριθμό 4: τ-έ-σ-σ-ε-ρ-α,
ή κρατώ σηκωμένα τα δάχτυλά μου «4».
Τι σημαίνει αυτό;
Σημαίνει το πλήθος του τέσσερα,
πρέπει να μιλάμε στα Αγγλικά,
αλλά το τέσσερα είναι
ένας πολιτισμικά καθορισμένος όρος
και ένα πολιτισμικά καθορισμένο νόημα.
Δεν έχουν όλες οι γλώσσες μαθηματικά.
Η Πιραχαά, για παράδειγμα,
δεν έχει τον αριθμό ένα.
Δεν υπάρχουν μαθηματικές έννοιες
σ' αυτή τη γλώσσα καθόλου.
Τα μαθηματικά είναι 
μια πολιτισμική ανακάλυψη,
ίσως και ένα πολιτιστικό κατασκεύασμα,
και δεν έχουν όλοι μαθηματικά 
υπ' αυτή την έννοια.
Επομένως τα μαθηματικά σύμβολα 
είναι πολιτιστικά καθορισμένα.
Τα σύμβολα είναι 
πολιτιστικά καθορισμένα.
Το επόμενο που χρειαζόμαστε 
για να έχουμε μια γλώσσα -
και αυτό είναι συναρπαστικό -
Όταν ο Πηρς είπε ότι πρώτα είναι οι
δείκτες, ή πιο απλά, και μετά οι εικόνες,
και μετά τα σύμβολα,
ακούσια, έμμεσα πρόβλεψε 
ακριβώς ό,τι βρίσκουμε
στα αρχαιολογικά αρχεία.
Άρα, όλα τα ζώα έχουν δείκτες.
Αυτοί είναι 5 δισεκατομμύρια χρόνια παλιοί
ή όσο υπήρχε ζωή στη Γη,

Russian: 
Например, возьмите число четыре
или покажите на пальцах «четыре».
Что это значит?
Множество из четырёх объектов,
говоря обычным языком,
но «четыре» имеет
культурно обусловленную форму
и культурно обусловленное значение.
Не во всех языках есть математика.
В пирахане, например,
нет чисел, нет даже единицы.
В этом языке нет вообще
никаких математических понятий.
Поэтому математика —
это культурное открытие,
если не культурный конструкт,
и ни у всех есть математика в этом смысле.
Таким образом, математические
символы культурно обусловлены.
Символы культурно обусловлены.
Следующая вещь, необходимая
для появления языка, —
и вот удивительный факт:
когда Пирс объявил, что сначала
идут более простые индексы, потом иконы
и уж затем символы,
он случайно, косвенно предсказал
в точности то, что мы находим
в археологических раскопках.
Индексы есть у всех живых существ.
Им 5 миллиардов лет или столько,
сколько жизнь существует на Земле,

Portuguese: 
Peguem por exemplo o número quatro: 
q-u-a-t-r-o, ou nos dedos "quatro".
O que isso significa?
Significa a cardinalidade do quatro,
temos de continuar falando em português.
Mas o quatro é uma forma
culturalmente determinada
com um significado determinado.
Nem todas as línguas possuem matemática.
A Pirahã, por exemplo,
não tem nem o número um.
Nessa língua não existe
nenhum conceito matemático.
Então, a matemática
é uma descoberta cultural,
se não um construto cultural,
e nem todos têm
a matemática nesse sentido.
Os símbolos matemáticos
são determinados culturalmente,
são dados pela cultura.
Outro ponto que é preciso
para construir uma língua...
Mas, antes, temos um fato fascinante:
quando Peirce disse que indícios vêm 
primeiro ou mais fáceis e depois os ícones
e depois os símbolos,
ele, acidental e indiretamente, 
previu exatamente o que descobrimos
nos registros arqueológicos.
Assim, indícios, todas as criaturas têm.
Existem há 5 bilhões de anos
ou o tempo em que existe vida na Terra,

Vietnamese: 
Giả dụ lấy số bốn: f-o-u-r hay là
giơ tay lên và nói "four".
Điều đó nghĩa là gì?
Nó có nghĩa là những phần tử của số bốn,
mà chúng ta phát âm trong tiếng Anh
nhưng số bốn là một hình dạng
ngôn ngữ được xác định bởi văn hóa
và có ý nghĩa được xác định
bởi văn hóa.
Không phải tất cả các ngôn ngữ
đều có toán học.
Ví dụ như tiếng Piraha,
thậm chí không có số một.
Không có một khái niệm toán học nào
trong ngôn ngữ đó cả.
Vì vậy, toán học là một phát kiến văn hóa
nếu không phải là một
công trình văn hóa,
và không phải ai cũng có
khái niệm toán như vậy.
Vì thế những biểu tượng toán học
được xác định bởi văn hóa.
Những kí hiệu được
văn hóa xác định
Điều tiếp theo chúng ta cần
để có được một ngôn ngữ
và đây là sự thật thú vị -
Khi Peirce nói rằng các dấu hiệu có trước,
đơn giản hơn, sau đó là các hình tượng,
và sau đó là
các biểu tượng,
vô tình và gián tiếp, ông đã dự đoán
chính xác những gì chúng ta tìm thấy
trong các hồ sơ khảo cổ.
Mọi sinh vật đều có dấu hiệu riêng.
Chúng có tuổi đời 5 triệu năm
hoặc tùy vào bao lâu Trái Đất có sự sống

Russian: 
более 4 миллиардов лет.
А когда же появилась первая икона,
первое изображение,
в археологических находках?
Для этого надо перейти
на 3 миллиона лет назад,
что не так уж и давно,
к Африканскому австралопитеку.
В пещере австралопитека,
в пещере Макапансгат в Южной Африке,
мы нашли маленький,
где-то 6 на 7 см, камень,
названный манупорт,
или «принесённый в руке»,
и какой-то австралопитек распознал
в этом камне человеческое лицо.
Оно напоминает смайлик на майке.
И австралопитеку это очень нравилось.
Мы знаем об этом потому,
что его принесли издалека,
положили в пещере, где он и остался.
Возможно, что это простое совпадение
и он случайно застрял
у кого-то между пальцев.
Но камень 6 на 7 см —
довольно большой даже
для ступни австралопитека.
Они должны были его туда принести
из-за того, что он представлял.
Итак, сначала иконы...

French: 
plutôt 4 milliards.
Mais quand la première icône,
la première image,
est-elle apparue dans l'archéologie ?
Et bien on doit remonter
3 millions d'années,
ce qui ne remonte pas si loin,
jusqu'à l'Australopithecus africanus.
On a trouvé dans
une grotte Australopithecus,
la grotte de Makapansgat
en Afrique du Sud,
une petite pierre de cinq cm sur sept
appelée le galet de Makapansgat
ou le manuport Makapansgat 
car il a été porté jusqu'à la grotte,
et un Australopithecus a reconnu
sur cette petite pierre un visage humain.
Il ressemble au smiley
qui est sur beaucoup de T-shirts
Et il a fasciné l'Australopithecus.
Nous le savons parce qu'ils l'ont porté
sur des kilomètres,
l'ont emmené à leur cave 
et l'ont gardé là.
Il s'agit peut-être d'une coïncidence,
il s'est peut-être coincé
entre ses orteils.
Mais cinq cm sur sept,
c'est un peu grand même
pour des orteils d'australopithèque.
Il semble donc qu'ils l'aient porté là
pour ce qu'il représentait.
Donc d'abord, nous voyons les icônes -

English: 
closer to 4 billion.
But, when did the first icon,
the first image,
appear in the archaeological record?
Well, we have to go back 3 million years,
which is not that far back,
to Australopithecus africanus.
And we find in a cave of Australopithecus,
the Makapansgat cave
of Australopithecus in South Africa,
a small, little two-inch by three-inch
stone called the Makapansgat pebble
or the Makapansgat manuport
because it was carried to the cave,
and some Australopithecus recognized
on this little stone a human face.
It looks like the original
smiley face T-shirt.
And Australopithecus
was fascinated by this.
We know that because they
carried it from miles away
and took it to their cave
and kept it there.
Now, it's possible it was a coincidence,
maybe they got
it stuck between their toes.
But two inches by three inches
is a bit big for even
Australopithecus toes.
So they seem to have carried it there
because of what it represented.
So first, we see icons -

Modern Greek (1453-): 
πιο κοντά στα 4 δισεκατομμύρια.
Αλλά, πότε εμφανίστηκε η πρώτη εικόνα,
η πρώτη απεικόνιση,
στις αρχαιολογικές καταγραφές;
Πρέπει να πάμε πίσω 3 εκατομμύρια χρόνια,
που δεν είναι και τόσο πολύ,
στον Αυστραλοπίθηκους αφρικάνους.
Και βρίσκουμε σε μια σπηλιά
του Αυστραλοπίθηκους,
το σπήλαιο Μακαπανσγκάτ στη Νότιο Αφρική,
μια μικρή πέτρα 5 επί 7,5 εκατοστά 
που λέγεται το βότσαλο Μακαπανσγκάτ,
και το οποίο μεταφέρθηκε
σε εκείνο το σπήλαιο,
και κάποιος Αυστραλοπίθηκους αναγνώρισε
σε αυτή την πέτρα ένα ανθρώπινο πρόσωπο,
μοιάζει με το πρώτο μπλουζάκι 
με χαμογελαστό πρόσωπο.
Ο Αυστραλοπίθηκους ενθουσιάστηκε με αυτό.
Το ξέρουμε επειδή το μετέφεραν
από μίλια μακριά
και το πήγαν στη σπηλιά τους 
και το κράτησαν εκεί.
Μπορεί βέβαια να ήταν σύμπτωση,
ίσως κόλλησε ανάμεσα
στα δάχτυλα των ποδιών τους.
Αλλά 5 επί 7,5 εκατοστά
είναι λίγο μεγάλο ακόμα και 
για τα πόδια του Αυστραλοπίθηκους.
Άρα πρέπει να το μετέφεραν εκεί 
λόγω αυτού που αντιπροσώπευε.
Οπότε πρώτα, βλέπουμε εικόνες -

Vietnamese: 
thì khoảng gần 4 triệu năm
Nhưng, khi nào hình tượng đầu tiên,
hình ảnh đầu tiên,
xuất hiện trong hồ sơ khảo cổ?
Chúng ta phải quay về 3 triệu năm trước,
cách không xa chúng ta mấy
đối với Người Australopithecus africanus.
Và chúng ta tìm thấy trong hang động
của Người Australopithecus,
hang động Makapansgat
của người Australopithecus ở Bắc Phi,
một viên đã nhỏ cỡ 5 cm nhân 8 cm
được gọi là viên đá Makapansgat
hay viên sỏi Makapansgat
bởi vì nó được mang đến hang động
một vài người Australopithecus đã nhận ra
trên hòn đá nhỏ này có một mặt người.
Nó giống như chiếc áo
có biểu tượng mặt cười.
Và người Australopithecus cảm thấy
hứng thú với nó.
Chúng ta biết điều đó bởi vì họ
mang nó đi hàng ngàn dặm
và đem nó đến hang động
và giữ gìn nó ở đó.
Bây giờ, có thể đây là một sự trùng hợp
có lẽ họ phát hiện ra nó
khi nó bị kẹt giữa ngón chân họ.
Nhưng 5 cm nhân 8 cm
khá là lớn so với các ngón chân
của người Australopithecus.
Vì thế họ dường như mang nó đến đó
bởi vì những gì nó tượng trưng.
Đầu tiên, ta thấy các hình tượng

Portuguese: 
perto de 4 bilhões.
Mas quando foi que o primeiro ícone,
a primeira imagem,
apareceu nos registros arqueológicos?
Bem, temos de voltar 3 milhões de anos,
o que não é tanto tempo assim,
até os "Australopithecus africanus".
Achamos numa caverna dos Australopithecus
a caverna Makapansgat, na África do Sul,
um pequeno seixo de 5 cm por 7 cm
chamada de seixo de Makapansgat,
ou de Makapansgat Manuport
porque foi carregado até a caverna,
e alguns Australopithecus reconheceram
nessa pequena pedra um rosto humano.
Parece a camiseta oficial
da "carinha feliz".
E os Australopithecus
eram fascinados por ela.
Sabemos disso porque eles
a carregaram por quilômetros,
trouxeram para sua caverna
e a mantiveram lá.
Talvez tenha sido uma coincidência,
e ela tenha ficado presa nos dedos do pé.
Mas 5 cm por 7 cm é um pouco grande
até para os dedos dos Australopithecus.
Então, aparentemente eles levaram
até lá pelo que ela representava.
Primeiro vemos indícios,

Vietnamese: 
đầu tiên, ta thấy dấu hiệu
sau đó là các hình tượng
và tiếp đó là các biểu tượng.
Vậy, biểu tượng có thể là gì?
Hãy nghĩ về một cái xẻng.
Khi nhắc đến các biểu tượng,
họ lại nghĩ về nghệ thuật trừu tượng
nhưng nghệ thuật trừu tượng
lại không cần thiết cho biểu tượng.
Hãy nghĩ về chiếc xẻng.
Chiếc xẻng là một công cụ,
nhưng khi ta thấy chiếc xẻng,
chúng ta nghĩ về công việc nặng,
những vết bỏng rộp,
ta nghĩ về việc làm vườn
và cả gia đình nữa -
tất cả các suy nghĩ đó.
Chiếc xẻng trở thành một biểu tượng
cho một loạt các giá trị văn hóa.
Những công cụ mà Người erectus sử dụng
được hiểu như là các biểu tượng,
và cách mà họ bảo quản, họ trưng bày.
Trên thực tế, chúng ta tìm ra một chiếc
rìu tay đặc biệt, đó là Excalibur,
một rìu tay màu thạch anh
được chôn trong khu mai táng Người erectus
điều đó nghĩa là
họ coi công cụ này,
như tôi đang nói,
như thứ gì đó mang tính biểu tượng.
Vì vậy, họ có biểu tượng,
và khả năng sử dụng những biểu tượng.

French: 
d'abord, on voit les indices,
puis les icônes,
et enfin nous voyons les symboles.
Qu'est-ce qu'un symbole peut être ?
Pensez à une pelle.
Souvent quand on parle de symboles
on pense à l'art abstrait,
mais l'art abstrait n'est pas 
forcément pour les symboles.
Pensez à une pelle.
Une pelle est un outil mais 
quand nous en voyons une,
nous pensons au travail,
nous pensons aux ampoules,
nous pensons au jardinage,
nous pensons à notre famille -
toutes sortes de souvenirs.
La pelle devient le symbole 
d'une série de valeurs culturelles.
Les outils qu'utilisait l'Homo Erectus
étaient vus comme des symboles,
et la façon dont il en prenait soin,
les représentait.
En fait, on a trouvé une hache
assez spéciale, Excalibur,
une hache en quartz coloré enterrée
dans un cimetière Homo Erectus
qui indique qu'ils ont vu dans cet outil,
comme je le dis, un pouvoir symbolique.
Ils avaient donc la capacité de
se représenter des symboles,

Portuguese: 
depois vemos ícones
e, por último, vemos símbolos.
Então, o que seria um símbolo?
Pensem numa pá.
Em geral, ao falar sobre símbolo,
pensamos em arte abstrata,
mas a arte abstrata não é
necessariamente um símbolo.
Pensem numa pá.
A pá é uma ferramenta,
mas, quando olhamos para uma pá,
pensamos em trabalho,
pensamos em feridas,
pensamos em jardinagem,
pensamos na nossa família...
temos todos os tipos de memórias.
A pá se transforma num símbolo
por uma série de valores culturais.
As ferramentas que o erectus usava
eram facilmente vistas como símbolos.
Na maneira como eram cuidadas,
elas representavam símbolos.
De fato, achamos um biface
especial, batizado de Excalibur,
uma machadinha de quartzo pintada,
enterrada num cemitério erectus,
que indica que eles viam
aquela ferramenta,
como mencionei, como algo simbólico.
Então, eles tinham símbolos,
tinham a aptidão para símbolos,

Russian: 
сначала индексы, потом иконические знаки
и, наконец, символы.
Что такое символ?
Взять, например, лопату.
Часто, говоря о символах,
люди думают об абстрактном,
об искусстве, но это не обязательно.
Возьмите лопату.
Лопата — это инструмент,
но при виде лопаты
мы думаем о труде,
мы думаем о мозолях,
мы думаем о садоводстве,
о нашей семье —
она вызывает разные воспоминания.
Лопата становится символом
для целого ряда культурных ценностей.
Орудия, которые использовал
Homo erectus, служили символами,
судя по тому, как о них заботились,
они что-то представляли.
Мы даже нашли особенное
рубило, Экскалибур, —
ручной топор из розового кварца,
помещённый в захоронение,
что указывает на его особую значимость,
как я говорил, его символичность.
Итак, у них были символы,
они воспринимали символы,

English: 
first, we see indexes,
then we see icons,
and next we see symbols.
So, what can a symbol be?
Think of a shovel.
Often when people talk about symbols
they think of abstract art,
but abstract art
isn't necessary for symbols.
Think of a shovel.
A shovel is a tool,
but when we see a shovel,
we think of labor,
we think of blisters,
we think of gardening,
we think of our family -
all sorts of memories.
The shovel becomes a symbol
for a series of cultural values.
The tools that erectus used
were easily understood as symbols.
In the way that they were
taken care of, they represented it.
In fact, we find a special
hand axe, Excalibur,
a colored quartz hand axe
buried in an erectus burial site
that indicates that they saw in this tool,
as I'm saying, something symbolic.
So, they had symbols,
they had the capability for symbols,

Modern Greek (1453-): 
πρώτα, βλέπουμε δείκτες,
μετά βλέπουμε εικόνες,
και μετά βλέπουμε σύμβολα.
Τι μπορεί λοιπόν να είναι ένα σύμβολο;
Σκεφτείτε ένα φτυάρι.
Συχνά όταν οι άνθρωποι μιλάνε για σύμβολα
σκέφτονται την αφηρημένη τέχνη,
αλλά η αφηρημένη τέχνη
δεν απεικονίζει απαραιτήτως σύμβολα.
Σκεφτείτε ένα φτυάρι.
Το φτυάρι είναι ένα εργαλείο,
αλλά όταν βλέπουμε ένα φτυάρι,
σκεφτόμαστε τη δουλειά,
σκεφτόμαστε τους κάλους,
σκεφτόμαστε την κηπουρική,
σκεφτόμαστε την οικογένειά μας -
διάφορες αναμνήσεις.
Το φτυάρι γίνεται σύμβολο
για μια σειρά από πολιτισμικές αξίες.
Τα εργαλεία του ερέκτους
εύκολα γίνονταν κατανοητά σαν σύμβολα.
Από τον τρόπο που τα φρόντιζαν, 
που τα αντιπροσώπευαν.
Πράγματι, βρίσκουμε ένα ειδικό 
τσεκούρι χειρός, το Εξκάλιμπερ,
ένα χρωματισμένο με χαλαζία τσεκούρι 
χειρός θαμμένο σε ένα νεκροταφείο ερέκτους
που δείχνει ότι σ΄αυτό 
το εργαλείο έβλεπαν,
όπως σας λέω, κάτι συμβολικό.
Οπότε, είχαν σύμβολα,
είχαν την ικανότητα για σύμβολα,

Russian: 
они планировали и обладали
иерархическим мышлением,
организацией мыслей.
Дальше нужна была грамматика.
Какие бывают грамматики?
Существует популярная теория грамматики,
имени автора называть не буду,
но для нашего случая она
слишком уж развёрнутая.
Я определил три вида грамматики
за 40 лет исследовательской работы.
Одну я назвал Г1, другую — Г2,
а третью, очень оригинально, — Г3.
Г1 — это линейная грамматика.
В языке есть такие её примеры:
«Выпьешь, сядешь за руль,
попадёшь в тюрьму».
«Нет рубашки, нет ботинок, не обслужим».
Это расположенные последовательно слова.
Следующий вид грамматики, Г2...
И позвольте заметить,
что в некоторых современных языках,
как язык риау в Индонезии или пирахан,
согласно серьёзным психолингвистам,
существует именно такая грамматика Г1 —
последовательность слов.
В Г2 имеется иерархия, например:
«Если ты выпьешь и сядешь за руль,
то окажешься в тюрьме».

Vietnamese: 
Họ có kế hoạch,
và có tôn ti trật tự,
họ có những suy nghĩ có trình tự.
Nên giờ họ cần có ngữ pháp.
Vậy, có những loại ngữ pháp nào?
Thật ra, có một thuyết lí thuyết
phổ biến về ngữ pháp
bởi một người mà tôi không muốn đề cập,
nhưng thuyết này phức tạp hơn
những gì chúng ta cần.
Tôi đã xác định ba loại ngữ pháp
trong lĩnh vực mình nghiên cứu
suốt 40 năm qua.
Một, tôi gọi nó là G1, tiếp là G2,
và cuối cùng là G3.
G1 chỉ là những ngữ pháp tuyến tính.
Ta có những ví dụ này trong tiếng Anh:
"Bạn uống say, bạn lái xe, bạn vào tù".
"Không áo, không giày, không phục vụ".
Nó là những từ theo thứ tự.
Nhưng loại ngữ pháp tiếp theo: G2
và để tôi chỉ ra
rằng có những ngôn ngữ hiện đại,
như tiếng Riau của In-đô-nê-xia hay Pirahã
mà các nhà ngôn ngữ học đã có những
cuộc tranh luận về ngữ pháp của chúng
rằng đó là loại G1 -
chỉ là những từ theo thứ tự tuyến tính.
G2 lại theo thứ tự,
vì thế "Nếu bạn uống say và lái xe,
thì bạn vào tù".

Modern Greek (1453-): 
είχαν σχεδιασμό,
είχαν ιεραρχική λογική,
είχαν οργανωμένη σκέψη.
Οπότε χρειάζονταν μια γραμματική.
Τι γραμματικές υπάρχουν;
Υπάρχει μια δημοφιλής θεωρία γραμματικής
από κάποιον που δεν θα αναφέρω,
αλλά αυτή η θεωρία γραμματικής είναι 
λίγο πιο εξεζητημένη από όσο χρειαζόμαστε.
Έχω αναγνωρίσει τρία είδη γραμματικής
κατά την έρευνά μου
τα τελευταία 40 χρόνια.
Το ένα θα το λέω Γ1, το επόμενο Γ2, 
και το τελευταίο -για πρωτοτυπία- Γ3.
Οι Γ1 είναι απλώς γραμματικές 
με σειριακή τάξη.
Έχουμε τέτοια παραδείγματα στα Αγγλικά:
«Πίνεις, οδηγείς, πας φυλακή»,
«Χωρίς πουκάμισο, χωρίς παπούτσια, 
χωρίς εξυπηρέτηση».
Απλώς λέξεις στη σειρά.
Το επόμενο είδος γραμματικής, η Γ2 -
να τονίσω ότι
υπάρχουν μοντέρνες γλώσσες, 
όπως η Ριάου της Ινδονησίας και η Πιραχαά,
που σοβαροί ψυχογλωσσολόγοι είπαν
ότι οι γραμματικές τους είναι τύπου Γ1,
ήτοι απλώς λέξεις στη σειρά.
Μια γραμματική Γ2 έχει ιεραρχία,
δηλαδή «Αν πίνεις και οδηγείς 
τότε πηγαίνεις φυλακή».

English: 
they had planning,
they had hierarchical reasoning,
they had ordered thought.
So they needed a grammar.
So what kinds
of grammars are there?
Well, there is one popular
theory of grammar
by someone I will not mention,
but this particular theory of grammar
is a little more elaborate than we need.
I have identified three kinds of grammar
in my field research
over the last 40 years.
One I'll call G1, the next one is G2,
and the last one, very originally, is G3.
G1 grammars are just
grammars in linear order.
We have examples of this in English:
"You drink, you drive, you go to jail."
"No shirt, no shoes, no service."
It's just words in order.
But the next kind
of grammar, a G2 grammar -
and let me point out
that there are modern languages,
such as Riau of Indonesia and Pirahã,
in which serious psycholinguists
have argued that their grammars
are this G1 type -
just words in linear order.
A G2 grammar has hierarchy,
so "If you drink and you drive,
then you go to jail."

French: 
ils avaient la capacité de prévoir, 
de raisonner logiquement,
ils avaient des pensées ordonnées.
Il leur fallait une grammaire.
Quels types de grammaires y a-t-il ?
Et bien, il y a une théorie de
la grammaire très connue
de quelqu'un que je ne mentionnerai pas,
mais cette théorie particulière est
un peu trop élaborée pour nos besoins.
J'ai identifié trois sortes de grammaires
durant mes recherches
ces 40 dernières années.
J'appellerai la première G1, l'autre G2,
et la dernière, soyons originaux, G3.
Les grammaires G1 suivent simplement
un ordre linéaire.
On en a des exemples en anglais :
« Tu bois, tu conduis, tu vas en prison. »
« Pas de chemise, pas de chaussures, 
pas de service. »
Ce sont juste des mots dans l'ordre.
Le type de grammaire suivant,
la grammaire G2 -
et laissez-moi dire
qu'il y a des langues modernes comme
le Riau en Indonésie ou le piraha
dont lesquelles de 
sérieux psycholinguistes
disent qu'elles sont de type G1 -
juste des mots en ordre linéaire
Une grammaire G2 est hiérarchique,
« Si tu bois et tu conduis, 
alors tu iras en prison. »

Portuguese: 
eles planejavam, tinham 
um tipo de sistema hierárquico
tinham pensamentos ordenados.
Precisavam, portanto, de uma gramática.
E quais tipos de gramática existem?
Bem, existe uma teoria
popular sobre gramática,
feita por alguém que não vou mencionar,
mas essa teoria em particular é 
um pouco mais elaborada do que precisamos.
Identifiquei 3 tipos de gramática
nos meus 40 anos de estudos de campo.
Vou chamar uma de G1, a outra de G2,
e a última, para ser original, de G3.
As G1 são gramáticas em ordem linear.
Temos exemplos disso no inglês:
"Você bebe, você dirige, você é preso";
"Sem camiseta, sem sapatos,
sem atendimento".
São apenas palavras em ordem.
É preciso esclarecer que existem
línguas modernas, como a Riau,
da Indonésia, e a Pirahã,
sobre as quais psicolinguistas renomados
defendem que sua gramática
é do tipo G1, ou seja, somente
palavras em ordem linear.
Uma gramática G2 tem hierarquia:
"Se você beber e você
dirigir, você vai preso".

Vietnamese: 
Bạn lấy những từ này
và tạo thành câu lớn hơn.
Ngữ pháp G3 thì lại
có cấp bậc và đệ quy
"Nếu bạn uống và lái xe và
biết mình không nên làm thế
bởi vì vợ bạn sẽ nổi trận lôi đình
vì bố cô ấy đã nói với bạn
lần cuối bạn làm thế
ông ấy sẽ không
chi tiền bảo lãnh cho bạn nữa'',
và còn rất nhiểu ví dụ.
Những loại ngữ pháp được
dùng rộng rãi trên thế giới
nhưng bạn có thể thể hiện bất cứ thứ gì
từ ngữ pháp G3 trong ngữ pháp G1;
về mặt toán học, chúng đều có
khả năng như nhau.
Vì thế, một khi bạn có biểu tượng
và ngữ pháp G1
thì bạn sẽ có ngôn ngữ,
một ngôn ngữ phát triển mạnh.
Chúng ta thấy chúng ngày nay.
Người Homo erectus có khả năng không?
Họ có thể.
Họ có thể hiện bất cứ kiểu giao tiếp
sự chỉnh sửa, hợp tác, lên kế hoạch
mà yêu cầu ngôn ngữ không?
Có.
Tất cả các loài động vật
đều giao tiếp.
Không có một loài nào 
trong giới động vật
mà không giao tiếp cả.
Nhưng dường như chỉ có loài người
giao tiếp bằng phương tiện ngôn ngữ.

Modern Greek (1453-): 
Παίρνεις τις λέξεις και 
φτιάχνεις μεγαλύτερες προτάσεις.
Μια γραμματική Γ3 έχει 
ιεραρχία και αναδρομή:
«Αν πίνεις και οδηγείς και ξέρεις 
δεν θα 'πρεπε να το κάνεις,
επειδή η γυναίκα σου θα ανησυχήσει
επειδή ο πατέρας σου 
σου είπε την τελευταία φορά
ότι δεν θα σου ξαναδώσει λεφτά 
για την εγγύηση ξανά».
και απλώς συνεχίζεις.
Αυτά τα είδη της γραμματικής βρίσκονται 
συνήθως στις γλώσσες του κόσμου,
αλλά μπορείς να εκφράσεις οτιδήποτε από 
μια γραμματική Γ3 σε μια γραμματική Γ1 -
από μαθηματική άποψη 
όλες είναι ισοδύναμες.
Οπότε εφόσον έχεις σύμβολα 
και μια γραμματική Γ1,
έχεις γλώσσα,
πλήρους δυναμικής ανθρώπινη γλώσσα.
Σαν τις γλώσσες που έχουμε σήμερα.
Ήταν ο Χόμο ερέκτους 
ικανός για κάτι τέτοιο;
Ναι, ήταν.
Ανέδειξαν τα είδη της επικοινωνίας,
διόρθωσης, συνεργασίας, σχεδιασμού,
που θα χρειαζόταν μια ανθρώπινη γλώσσα;
Ναι, το έκαναν.
Όλα τα ζώα επικοινωνούν -
δεν υπάρχει κανένα ζώο στα ζωικά είδη
που δεν επικοινωνεί -
αλλά από ό,τι φαίνεται μόνο οι άνθρωποι
επικοινωνούν μέσω της γλώσσας.

French: 
Avec ces mots vous faites 
une phrase plus grande
Et une grammaire G3 est
hiérarchique et récursive :
« Si tu bois et conduis 
même si tu ne devrais pas
car ta femme va se mettre en colère
car son père t'a dit la dernière fois
qu'il ne te prêterait
plus jamais d'argent. »
et vous pouvez continuer comme ça.
Ce type de grammaire est courante
dans les langues du monde,
mais tout ce que vous dites en G3,
vous pouvez le dire en grammaire G1 ;
mathématiquement elles ont la même valeur.
Une fois que vous avez des symboles
et une grammaire G1
vous avez le langage,
un véritable langage humain.
Nous en trouvons aujourd'hui.
L'Homo Erectus était-il capable de cela ?
Oui.
Ont-ils montré le genre de communication,
correction, coopération, planification
qui requerrait un langage humain ?
Oui.
Tous les animaux communiquent -
il n'y a pas un seul animal
parmi toutes les espèces
qui ne communique pas -
mais il semble que seul l'humain 
communique au moyen du langage.

Portuguese: 
Pegamos as palavras e construímos
uma sentença maior.
E a gramática G3 tem
hierarquia e repetição:
"Se você beber e dirigir, 
sabendo que não deveria,
pois sua esposa vai ficar chateada,
porque, da última vez, o pai dela avisou
que não te emprestaria mais dinheiro",
e assim vai.
Esse tipo de gramática é encontrada
facilmente em muitas línguas no mundo,
mas pode-se expressar
qualquer coisa da G3 na G1,
matematicamente elas têm o mesmo poder.
Então, uma vez que tenhamos
símbolos e a gramática G1,
temos uma língua,
uma língua completamente humana.
Temos isso hoje em dia.
O Homo erectus era capaz disso?
Sim, eles eram.
Será que demonstraram
os tipos de comunicação,
correção, cooperação e planejamento,
que são requisitos para uma língua humana?
Sim, eles demonstraram.
Todos os animais se comunicam,
não existe um único animal
entre todas as espécies
que não se comunique,
mesmo assim, parece que só os humanos
se comunicam através de uma língua.

Russian: 
Здесь слова сложены в более
развёрнутые предложения.
А грамматика Г3 имеет
и иерархию, и рекурсию:
«Если выпьешь и сядешь за руль,
чего делать не стоит,
потому что разозлишь жену,
чей отец тебя уже предупреждал,
что не даст тебе больше взаймы»
и так до бесконечности.
Такой вид грамматики
встречается во многих языках,
но то же самое можно выразить
и средствами грамматики Г1;
в математическом смысле они равнозначны.
Таким образом, имея символы
и грамматику Г1,
вы получаете язык,
полноценный человеческий язык.
Такие языки существуют и сейчас.
Был ли Homo erectus на такое способен?
Да, безусловно.
Были ли у них признаки общения,
организации, сотрудничества, планирования,
которым потребовался бы язык?
Да, безусловно.
Все животные общаются,
нет ни единого вида или особи,
которые не общались бы,
но похоже, что только люди
используют для общения язык.

English: 
You take the words
and you make a larger sentence.
And a G3 grammar has
hierarchy and recursion:
"If you drink and drive
and know you shouldn't do that
because your wife's going to get upset
because her father told you
the last time you did
he was never going
to give you bond money again,"
and you can just keep on going.
Those kinds of grammars are found
commonly in the world's languages,
but you can express anything
from a G3 grammar in a G1 grammar;
mathematically they're all of equal power.
So, once you have symbols
and a G1 grammar
you have language,
full-blown human language.
We find those today.
Was Homo erectus capable of that?
Yes, they were.
Did they show the kinds of communication,
correction, cooperation, planning
that would have required human language?
Yes, they did.
All animals communicate -
there's not a single animal
in the animal species
that doesn't communicate -
but it still seems that only humans
communicate by means of language.

Vietnamese: 
Chỉ có loài người có cấu trúc ngữ pháp
phức tạp, biểu tượng
mà cho phép chúng ta giao tiếp.
Nhưng có bất cứ thứ gì
trong nội dung ta nói
mà yêu cầu ngữ pháp
phải luôn thay đổi?
Hay phải là bẩm sinh?
Hoặc là một bản năng?
Nó có khác hơn một bản năng
cho môn hóa học,
hay là một bản năng để chế tạo ô tô,
hay là làm những cái burrito.
Tôi có thể làm ra những chiếc burrito
trong trí tưởng tượng của mình,
nếu bạn có kiến thức giải phẫu
bạn có thể biết được 
nơi nào burrito được làm trong não tôi,
kiến thức đó ở đâu,
nhưng không có nghĩa nó bẩm sinh.
Đó là nơi lưu trữ
kiến thức tôi học được,
vì rất nhiều lí do.
Vì thế, ngôn ngữ, với tất cả
những gì chúng ta biết,
đã được sáng tạo, 
và phát triển qua thời gian.
Ngay khi một nền văn hóa làm chủ
một ngôn ngữ, nó bắt đầu thay đổi.
Ngôn ngữ luôn luôn thay đổi.
Thi thoảng, chúng trở nên phức tạp,
thi thoảng lại trở nên đơn giản.
Người Homo erectus đã bắt đầu
quá trình của ngôn ngữ

Russian: 
Только люди обладают развёрнутой,
символической, грамматической системой,
позволяющей нам обмениваться информацией.
Но есть ли в том, о чём мы говорили,
какие-либо указания на то,
что грамматика — это мутация?
Или что грамматика — нечто врождённое?
Или что грамматика — это инстинкт?
Не более, чем можно назвать
инстинктом знания по химии,
машиностроении
или о приготовлении буррито.
В моём мозге можно найти
место с рецептом буррито,
если говорить об анатомии,
то можно определить, где в мозге
хранится эта информация,
но это не значит, что она врождённая.
Она туда попадает в результате обучения
по самым разным причинам.
И язык, по всей вероятности,
был изобретён и развит с течением времени.
И как только в культуре оказывается
язык, она начинает его изменять.
Языки постоянно меняются.
Иногда они становятся сложнее,
иногда упрощаются.
Человек прямоходящий
начал процесс создания языка,

Portuguese: 
Somente os humanos têm sistemas
elaborados, simbólicos e gramaticais
que nos permitem nos comunicar.
Mas existe alguma coisa
sobre o que falamos
que justifique que a gramática
seja uma mutação?
Ou que as gramáticas sejam inatas?
Ou que as gramáticas sejam instintivas?
Seria isso diferente de ter
um instinto para química,
para a produção de carros,
ou para fazer burritos?
Consigo achar uma receita
de burritos na minha cabeça.
Se formos para o campo da anatomia,
podemos identificar onde está a receita
dentro do meu cérebro,
onde está a informação,
mas não significa que seja inata.
Só significa que é para onde vai
quando eu aprendo,
por uma variedade de razões.
Assim, a linguagem,
por tudo o que sabemos,
foi inventada e desenvolvida com o tempo.
No momento em que uma cultura se apropria
de uma língua, começa a transformá-la.
As línguas estão sempre em mudança.
Às vezes tornam-se mais elaboradas,
às vezes mais simples.
O Homo erectus começou
o processo da linguagem

English: 
Only humans have elaborate,
symbolic, grammatical systems
that allow us to communicate.
But is there anything
about what we've said
that requires that grammars be a mutation?
Or that grammars be innate?
Or that grammars be an instinct?
Does it seem any more than
that there is an instinct for chemistry,
or an instinct for building cars,
or an instinct for making burritos.
I can find making burritos
in my brain somewhere,
if you get into anatomy,
you could identify where
burritos are made in my brain,
where that knowledge is,
but that doesn't mean it's innate.
It just means that's where
it goes when I learn it,
for a variety of reasons.
So language, by all that we see,
has been invented,
it has been developed over time.
So as soon as a culture gets hold
of language, it starts to change it.
Languages are always changing.
Sometimes they become more elaborate,
sometimes they become simpler.
Homo erectus started
the process of language

French: 
Seuls les humains ont élaboré 
les système de symboles et de grammaires
qui nous permettent de communiquer.
Y a t-il quelque chose dans ce qu'on a dit
qui requiert que la grammaire
soit une mutation ?
Ou que la grammaire soit innée ?
Que la grammaire fasse part
de notre instinct ?
Il ne semble pas non plus qu'il y ait
un instinct pour la chimie,
ou un instinct pour 
construire des voitures,
ou un instinct pour faire des burritos.
Je peux trouver où sont
les burritos dans mon cerveau,
si vous regardez mon anatomie
on peut trouver où
sont les burritos dans mon cerveau,
où est cette connaissance,
mais ça ne la rend pas innée.
C'est juste la où elle va 
quand je l'ai apprise,
pour une multitude de raisons.
Le langage, au vu de ce que nous voyons,
a été inventé, et développé
au fil du temps.
Dès qu'une culture détient le langage,
elle commence à le changer.
Les langages changent constamment.
Parfois ils deviennent plus compliqués,
parfois plus simples.
L' Homo Erectus a découvert le langage

Modern Greek (1453-): 
Μόνο οι άνθρωποι έχουν εξελιγμένα
συμβολικά, γραμματικά συστήματα
που μας δίνουν τη δυνατότητα 
να επικοινωνούμε.
Αλλά υπάρχει τίποτα σ' αυτά που είπα
που αναγκάζει τις γραμματικές 
να είναι μια μετάλλαξη;
Ή τις γραμματικές να είναι εγγενείς;
Ή τις γραμματικές να είναι ένα ένστικτο;
Φαίνεται σαν κάτι περισσότερο από 
το να υπάρχει ένα ένστικτο για την Χημεία,
ή ένα ένστικτο να φτιάχνεις αυτοκίνητα,
ή ένα ένστικτο να φτιάχνεις μπουρίτος;
Μπορώ να βρω πού φτιάχνω 
μπουρίτος κάπου στο μυαλό μου,
αν εξετάσεις την ανατομία,
μπορείς να εντοπίσεις πού φτιάχνονται
μπουρίτος στο μυαλό μου,
πού βρίσκεται αυτή η γνώση,
αλλά αυτό δεν σημαίνει 
ότι είναι εκ γενετής εκεί.
απλώς σημαίνει ότι εκεί πηγαίνει 
όταν την μαθαίνω,
για διάφορους λόγους.
Οπότε η γλώσσα, απ' ό,τι ξέρουμε,
έχει επινοηθεί, έχει εξελιχθεί 
με το πέρασμα του χρόνου.
Οπότε εφόσον μια κουλτούρα αναλαμβάνει 
μια γλώσσα, αρχίζει να τη αλλάζει.
Οι γλώσσες αλλάζουν συνέχεια.
Μερικές φορές γίνονται πιο εξεζητημένες,
κάποιες φορές γίνονται πιο απλές.
Ο Χόμο ερέκτους άρχισε 
τη γλωσσική διαδικασία

French: 
à travers ses accomplissements,
à travers ce qu'on sait de
ses capacités à raisonner,
à travers les artefacts et les villages
et les traces de voyages qu'ils ont 
laissées dans les rapports archéologiques.
Le langage a commencé 
si tout cela est exact -
je vous invite à croire que ça l'est -
si tout ceci est exact, le langage 
a commencé il y a 60 000 générations.
C'est l'un des plus grands progrès,
le commencement de l'âge de
l'information pour l'humanité,
il a permis d'autres accomplissements
pour notre espèce.
Mais retournons à notre homme, 
nous l'appellerons Johnny Erectus,
dans le sens de vertical, 
contrairement à d'autres sens.
Et il est
(Rires)
la première personne à avoir jamais parlé.
La première personne, peut-être 
qui a dit à quelqu'un d'autre :
« Je t'aime ».
Ou qui a dit : « Allons-y ».
Ou : « Je veux ça ».

English: 
through the accomplishments that they had,
through what we know about
their reasoning abilities,
and through the artifacts and villages
and evidence of voyages that they left
in the archaeological record.
Language started, if this is all correct -
I urge upon you the view that it is -
if this is all correct, language started
then 60,000 generations ago.
It's one of the greatest breakthroughs,
the beginning of the information
age for humanity,
it enabled every other
accomplishment of our species.
And if we go back to this guy,
we'll call him Johnny Erectus,
in the sense of upright
as opposed to other senses.
And he is
(Laughter)
the person who first spoke.
The first person perhaps
who said to someone else,
"I love you."
Or who said, "Let's go."
Or, "I want that."

Modern Greek (1453-): 
με τα επιτεύγματα που κατόρθωσε να κάνει,
και από όσα ξέρουμε
για την ικανότητά του για λογική σκέψη,
και μέσα από τα τεχνουργήματα 
και τα χωριά
και από στοιχεία ταξιδιών
που βρίσκονται στα αρχαιολογικά αρχεία.
Η γλώσσα άρχισε, αν είναι όλα σωστά,
-σας παροτρύνω την άποψη ότι είναι-
αν όλα αυτά είναι σωστά, 
η γλώσσα άρχισε 60.000 γενιές πριν.
Είναι μια από τις 
μεγαλύτερες ανακαλύψεις,
η αρχή της εποχής της πληροφορίας 
για την ανθρωπότητα,
επέτρεψε κάθε άλλο επίτευγμα 
του είδους μας.
Και αν γυρίσουμε πίσω σ' αυτόν τον τύπο,
τον Τζόνι Ερέκτους,
με τη έννοια του όρθιου
σε αντίθεση με τις άλλες έννοιες.
Και είναι
(Γέλια)
το άτομο που πρωτομίλησε.
Το πρώτο άτομο που πιθανόν 
είπε σε κάποιον άλλον,
«Σ' αγαπώ».
Ή που είπε, «Πάμε».
'Η, «Το θέλω αυτό».

Russian: 
судя по их достижениям,
по тому, что нам известно
об их способностях,
по артефактам и деревням
и археологическим свидетельствам
о путешествиях.
Язык начался, если всё это верно, —
а я пытаюсь доказать, что это верно, —
если это так, то язык зародился
60 000 поколений назад.
Он явился одним из величайших прорывов,
началом информационной эры человечества,
благодаря ему стали возможны
все достижения нашего вида.
И если мы вернёмся к этому парню,
назовём его Джонни Эректус,
в смысле хождения на двух ногах,
а не в каких-то других смыслах.
Именно он...
(Смех)
был первым человеком, который заговорил.
Первым, кто, возможно, сказал:
«Я люблю тебя».
Или: «Пойдём».
Или: «Я этого хочу».

Portuguese: 
através das suas conquistas,
através do que sabemos
sobre seu raciocínio,
através de seus artefatos e suas vilas,
e evidências de viagens que deixaram
nos registros arqueológicos.
A linguagem, se isso tudo está correto,
e insisto na visão de que esteja,
começou há 60 mil gerações.
É um dos grandes avanços,
o começo da era da informação
para a humanidade,
que permitiu todas as outras
conquistas da nossa espécie.
E, se voltarmos para esse cara,
vamos chamá-lo de "Johnny Erectus",
no sentido de andar de pé, 
em oposição a outros sentidos,
ele foi...
(Risos)
a primeira pessoa que falou.
A primeira pessoa que talvez
tenha dito para outra:
"Eu te amo".
Ou disse: "Vamos".
Ou: "Eu quero isso".

Vietnamese: 
thông qua những thành tựu mà họ đạt được
thông qua những gì chúng ta biết
về khả năng của họ,
và thông qua đồ tạo tác hay làng mạc
và những bằng chứng mà họ đã để lại 
trong bản nghiên cứu khảo cổ.
Ngôn ngữ đã bắt đầu, nếu điều này đúng,
tôi mong các bạn nghĩ nó đúng,
nếu tất cả đều đúng,
ngôn ngữ đã bắt đầu từ 60.000 thế hệ trước
Đây là một trong những bước tiến vượt bậc
khởi đầu của thời đại thông tin
của loài người,
nó hiện thực mọi thành quả 
của giống loài chúng ta.
Và nếu chúng ta truy đến anh này,
ta sẽ gọi anh ấy là "Johnny Erectus",
khi đang đứng thẳng
chứ không phải các tư thế khác.
Và anh ấy đây
(Tiếng cười)
người đầu tiên nói.
Người đầu tiên có lẽ
nói cho một người khác rằng,
"Tôi yêu bạn".
Hay ai đó nói "Đi nào".
Hay "Tôi muốn cái đó".

French: 
Imaginez les possibilités 
et les élaborations -
60 000 générations de langage.
Les TED talks sont un exemple
d'une tentative d'incarner
le pouvoir du langage humain.
Il n'y a rien de plus puissant
sur Terre que le langage.
Nous ne le comprenons
encore pas parfaitement,
mais nous savons qu'il fait 
de nous ce que nous sommes -
la capacité à parler et à
communiquer entre nous.
Donc quand vous quitterez TED ce soir,
quand vous quitterez ces discussions 
et la journée qu'on a passée ensemble,
utilisez le langage, parlez, et écoutez.
Appréciez la valeur de 
cette merveilleuse invention
que ces gorilles parlants, 
L'Homo Erectus, nos ancêtres,
les premiers humains
à avoir foulé la Terre,
nous ont offerte.
Merci.
(Applaudissements)

Portuguese: 
Imaginem as possibilidades e elaborações
de 60 mil gerações de língua.
As palestras TED são um exemplo
da intenção de potencializar
o poder da linguagem humana.
Não existe nada mais poderoso 
na Terra do que a linguagem.
Ainda não compreendemos tudo sobre isso,
mas sabemos o que nos torna quem somos:
a habilidade de falar
e nos comunicar uns com os outros.
Então, quando forem embora 
do TED esta noite,
quando deixarem estas palestras
e este dia que passamos juntos,
usem a língua, conversem e escutem,
e apreciem o valor
dessa invenção maravilhosa
que os gorilas falantes,
os Homo erectus, nossos ancestrais,
os primeiros humanos
a caminhar na Terra, nos deram.
Obrigado.
(Aplausos)

Modern Greek (1453-): 
Φανταστείτε τις πιθανότητες 
και τις διεργασίες -
60.000 γενιές γλώσσας.
Οι ομιλίες TED είναι ένα παράδειγμα
μιας προσπάθειας να δαμάσουμε 
τη δύναμη της ανθρώπινης γλώσσας.
Δεν υπάρχει τίποτα πιο ισχυρό στη Γη 
από την ανθρώπινη γλώσσα.
Ακόμα δεν καταλαβαίνουμε 
τα πάντα γι' αυτήν,
αλλά ξέρουμε ότι μας κάνει 
αυτό που είμαστε -
την ικανότητα να μιλάμε και 
να επικοινωνούμε ο ένας με τον άλλο.
Καθώς θα φεύγετε από το TED απόψε,
καθώς θα αφήνετε αυτές τις ομιλίες 
και τη μέρα που περάσαμε μαζί,
χρησιμοποιείστε τη γλώσσα, 
μιλήστε, και ακούστε,
και εκτιμήστε την αξία 
αυτής της θαυμάσιας εφεύρεσης
που αυτοί οι ομιλούντες γορίλες,
οι Χόμο ερέκτους, οι πρόγονοί μας,
οι πρώτοι άνθρωποι που περπάτησαν στη Γη,
μας έδωσαν.
Ευχαριστώ.
(Χειροκρότημα)

Russian: 
Только вообразите себе
те нескончаемые возможности —
60 000 поколений языка!
Выступления TED являются примером
использования могущества
человеческого языка.
На Земле нет ничего могущественнее
человеческого языка.
Мы ещё не всё о нём знаем,
но мы знаем, что он делает нас
такими, какие мы есть,
со способностью общаться друг с другом.
Когда это мероприятие закончится,
после всех выступлений и времени,
которое мы провели вместе,
используйте язык, говорите, слушайте
и цените это величайшее
и чудеснейшее изобретение,
которое нам подарили эти
впервые заговорившие гориллы,
первые люди, прошедшие по Земле,
наши предки Homo erectus.
Спасибо.
(Аплодисменты)

Vietnamese: 
Tưởng tượng ra những khả năng
và sự kì công -
60.000 thế hệ của ngôn ngữ.
TED talks là một ví dụ điển hình
của sự nỗ lực để khai phá
sức mạnh của ngôn ngữ.
Không có gì có tuyệt vời hơn
ngôn ngữ của loài người.
Chúng ta vẫn chưa hiểu hết về nó.
Nhưng chúng ta biết rằng nó làm nên
chúng ta là ai-
khả năng nói và giao tiếp với nhau.
Vì thế, khi bạn rời khỏi Ted tối nay,
khi bạn rời những buổi diễn thuyết
ngày hôm nay
sử dụng ngôn ngữ, nói, và nghe
và trân trọng giá trị của phát minh
tuyệt vời này
rằng những con khỉ đột,
Người Homo erectus biết nói, tổ tiên ta,
loài người đầu tiên sống trên Trái Đất,
đã cho chúng ta
Cảm ơn.
(Tiếng vỗ tay)

English: 
Imagine the possibilities
and the elaborations -
60,000 generations of language.
TED talks are an example
of an attempt to harnass
the power of human language.
There is nothing more powerful
on Earth than human language.
We still don't understand
everything about it,
but we know that it makes us who we are -
the ability to speak
and communicate with one another.
So, as you leave TED this evening,
as you leave these talks and this day
that we've spent together,
use language, talk, and listen,
and appreciate the value
of this marvelous invention
that these talking gorillas,
Homo erectus, our ancestors,
the first humans to walk the Earth,
gave us.
Thank you.
(Applause)
