

### trần mộng tú

###

vườn măng cụt

truyện ngắn và tản văn

Copyright 2011 Trần Mộng Tú

Published by Kệ Sách eBook Publishing Center

Smashwords Edition

ISBN: 978-1-4524-6252-3
Smashwords Edition, License Notes

This ebook is licensed for your personal enjoyment only. This ebook may not be re-sold or given away to other people. If you would like to share this book with another person, please purchase an additional copy for each recipient. If you're reading this book and did not purchase it, or it was not purchased for your use only, then please return to Smashwords.com and purchase your own copy. Thank you for respecting the hard work of this author.

Tác giả giữ bản quyền sách điện tử này. Mọi hình thức xuất bản, sao chụp, phân phối dưới dạng in ấn hoặc văn bản điện tử, phát tán trên mạng Internet, nếu không có sự cho phép của tác giả, là vi phạm pháp luật và làm tổn hại đến quyền lợi của tác giả.

### Mục lục

Phần I: truyện ngắn

Phần II: Tản mạn, tùy bút & ký

Phần III: Truyện thật ngắn

### mở

Bao giờ cũng bắt đầu bằng một điều gì rất thật trong đời sống, chúng đến, nở tung ra từng cánh. Những cánh đó có mầu xám tro than hay mầu hồng phấn hoặc có khi chỉ là những đốm không mầu, rơi xuống vai tôi.

Tôi nhặt chúng xuống, đặt trong lòng bàn tay, mang chữ vào, mang theo tâm cảm, trí tưởng tượng, hư ảo, mơ mộng, trăn trở riêng tư, niềm tin, tình yêu quê hương, tiếng cười, giọt lệ. Như người thợ hồ, tôi trộn tất cả vào nhau.

Xin mở những cánh cửa giấy, bước vào ngôi nhà làm bằng chữ A, chữ B, chữ C, và bằng nhịp đập trái tim của một người phụ nữ Việt Nam xa xứ.

trần mộng tú

###  truyện ngắn
### vợ chồng

Người đàn bà gõ lên cánh cửa mấy tiếng, rồi đứng đợi. Không thấy tiếng động nào. Bà gõ thêm mấy tiếng nữa, nghiêng tai một giây nghe ngóng, rồi mở chiếc túi xách lấy chìa khóa mở cửa. Bà thò đầu vào trong nhà lên tiếng gọi:

\- Ông có nhà không ?

Chẳng nghe tiếng nói, bà biết là ông đã đi vắng. Bà quay ra xe đem mấy cái túi chợ vào trong bếp, rồi đi rửa tay, đun nước tự pha cho mình một ấm trà trước khi bắt đầu nấu nướng.

Bà đến nấu cho họ vài món, cất vào tủ lạnh sẵn đủ cho nguyên tuần. Cô con gái đã hai mươi nhưng còn đi học, ở với bố đâu có biết nấu nướng gì. Hai bố con thay nhau, ai có nhà giờ nào tiện, thì chỉ việc đặt nồi cơm, luộc thêm chút rau hay cho rau vào bát canh và ăn với những món mặn bà nấu sẵn. Hôm nay bà có mua dưa về muối, bà biết ông thích ăn dưa muối còn cay với thịt kho tầu.

Bà loay hoay nấu nướng cũng mất hơn một tiếng. Đang thu dọn để về thì ông bước vào nhà. Ông lên tiếng trước:

\- Sao hôm nay bà đến sớm thế? Tôi đi uống cà phê với ông Thành, nghĩ là bà sẽ đến vào buổi chiều như mọi khi.

Bà không nhìn lên, vẫn cúi lau cho sạch những vết mỡ bắn trên mặt bếp.

\- Tôi đến sớm, vì chiều nay có cái hẹn với Nha sĩ.

Lau dọn xong, bà bưng tách trà mới đặt trước mặt ông hỏi:

\- Ông đã giữ vé về Việt Nam chưa?

\- Có, tôi đã giữ rồi, mình sẽ về vào đầu tháng hai, nóng đấy. Nhưng tôi muốn về ăn Tết, bà có bằng lòng không?

\- Về lúc nào cũng được, tùy ông. Bà biết là ông chỉ hỏi cho lịch sự, chứ bao giờ mà ông chẳng là người quyết định sau cùng.

Bà nhìn trước nhìn sau, dọn dẹp những tờ báo, lau bụi cái bàn thờ nhỏ của hai cụ nội, thay khăn giường cho ông. (Buồng cô con gái thì bà để cô tự lo lấy). Bà xếp lại chiếc gối cho ngay ngắn. Cái giường một, cái gối đơn. Chiếu chăn không ấm người nằm một. Đã hai năm nay, ông dọn ra ở riêng với con gái, có khi nào ông thấy trống trải trong giấc ngủ không?

Bà thì thấy rất rõ những buổi sáng thức dậy một mình hai bàn chân lành lạnh không biết ủ vào đâu. Hồi còn trẻ ở Đà Lạt, những buổi tối trước khi đi ngủ bà thường làm nũng chồng, đưa hai bàn chân sang để ông xoa cho ấm. Có khi ông buồn ngủ quá, thì ông giấu vội bàn chân bà vào giữa lòng ông, và bà nhiều khi nghiêng người lâu quá về một bên, cũng không dám rút chân ra sợ làm ông thức giấc. Bây giờ thì cả hai không có người bên cạnh trong giấc ngủ để chiều nhau. Chuyện bàn chân ấm lạnh đã thuộc về cổ tích. Khi ở trong buồng tắm, cầm chiếc khăn lau cái gương soi, lòng bà rưng rưng nghĩ đến những lúc ông soi trong đó. Bà gỡ mấy sợi tóc bạc ngắn của ông vướng ở răng lược vứt vào thùng rác, rửa cái lược cho ông. Ngẫm nghĩ thế nào, bà lại cúi xuống nhặt mấy sợi tóc bạc, gói vào miếng giấy mỏng cất vào túi. Bà nhớ là ông hói từ khi còn rất trẻ, và hay bị lạnh đầu. Sống ở Đà Lạt, nên ông đội mũ thường xuyên. Món quà đầu tiên bà tặng ông là một chiếc mũ dạ. Bây giờ ông còn giữ, thỉnh thoảng vẫn đem ra dùng. Bà nhớ đến một bài thơ nói về sợi tóc, trong đó có đoạn:

Sợi tóc mỏng của một thời thơ dại

Của một thời tình ngủ giữa chiêm bao

Của một thời xô động cả trăng sao

Biển căng ngực và núi rền tiếng thở

Đời mới lớn vừa mở tung cánh cửa

Tóc đã trượt chân ngã xuống vai nhau

Tình trượt chân nên chẳng giữ được nhau

Sợi tóc mỏng vẫy hoài gương lược cũ

(Trần Mộng Tú)

Tiếng ông hỏi bà từ nhà ngoài:

\- Bà có cần đi ngay thì cứ để đấy tôi làm lấy.

Tiếng bà vọng ra, nghe nhẹ như tiếng người đang trong cơn buồn ngủ.

\- Không sao, tôi làm xong rồi.

Bà vừa nói vừa đi ra, ngồi xuống cái ghế trong căn bếp nhỏ. Ông ngồi ở buồng khách, họ nhìn thấy nhau nhưng không đối mặt nhau. Câu thơ vẫn lâng lâng trong đầu bà.

Đã từ lúc nào họ không đối mặt nhau, họ không nhìn vào mắt nhau nữa? Không phải từ lúc ông dọn ra ở với cô con gái, và bà ở lại với người con trai. Nó bắt đầu từ lúc nào, cả hai cùng không nhớ rõ. Có phải từ lúc ông bà dắt nhau sang Mỹ, thả đời vào một xã hội mới. Có phải từ lúc ông không còn muốn nghe những lời cằn nhằn của bà về một đời sống không như ý, ông không muốn gặp mặt những người bạn của bà, không muốn đi cùng bà đến chùa, không muốn làm một công việc mà bà kiếm cho ông. Bà không muốn cả ngày ông không nói một câu, và khi nói là ông gắt gỏng, ông không học lấy một cái nghề mới cho thích hợp với xã hội mới, nhất là lúc nào ông cũng bất mãn. Khi sang đây, mặc dù là sang sau các bạn, nhưng lúc đó ông mới ngoài năm mươi tuổi, đối với bà chưa gọi là già được. Sao ông không chịu hội nhập như những người đàn ông khác!

Đồng ý hay bất mãn. Cuối cùng ông bà cũng phải bương chải, phải sống như mọi người, phải kiếm việc làm, nuôi con khôn lớn. Họ ít nói với nhau hơn, họ đánh mất từ từ những thói quen âu yếm, họ như hai người góp gạo thổi cơm chung, mỗi người làm theo ý thích của mình, họ chỉ nói với nhau khi có vấn đề liên quan đến tài chánh của cả gia đình. Họ đã quên hẳn cái khoảng thời gian còn ở quê nhà, cái khoảng thời gian tâm đầu ý hiệp hồi mới yêu nhau. Việc chăn gối vợ chồng cũng theo đó mà nhạt dần, nhạt dần.Họ đi làm, rồi vào tuổi hưu trí. Họ vẫn không biết làm thế nào để người kia chịu cùng có một quan điểm như mình trong cái môi trường xã hội lúc nào cũng như còn mới này, họ biết là họ đã chịu đựng nhau quá lâu. Và khi con cái đã trưởng thành, thì sự sống chung chỉ còn là một gắng gượng không cần thiết. Ông đề nghị dọn ra ở riêng với cô con gái.

Mới đầu bà thở phào một cái thật nhẹ nhõm. Nhưng khi ông dọn ra ở riêng rồi, cả hai ông bà đều thấy hụt hẫng. Mặc dù bao nhiêu năm sau này cả hai không còn đồng tâm hợp ý, bà vẫn có thói quen được săn sóc ông, và được ông giúp đỡ. Cậu con trai đã lớn có thể thay ông làm hộ những việc bà cần, nhưng vẫn không thể nào giống như cách bà đã quen với ông làm cho mình.

Còn ông thì ăn ngủ gì cũng thấy như đang ở vào một đời sống khác. Mà đúng là một đời sống tự ông lựa chọn để được khác đi. Một đời sống không có bà bên cạnh. Ông thấy thật nhẹ nhõm, tự do đi về, tự do suy nghĩ và làm những điều mình muốn. Nhưng có những buổi sáng thức dậy, ông thấy thèm được nghe tiếng động trong bếp, tiếng reo của cái ấm nước đun sôi, tiếng dép khe khẽ của bà đi qua đi lại. Ông biết là bà đang sửa soạn ấm trà buổi sáng. Những thói quen đó không có ở căn nhà mới.

Cô con gái còn ở tuổi đi học, chỉ biết ghé chợ Việt Nam đem về cho bố những bữa ăn nấu sẵn. Mới đàu, ông thấy thật là tiện, cả hai bố con đều tấm tắc "Cũng ngon đấy chứ!" Nhưng chỉ độ một tháng là hết còn ngon, thức ăn hôm nào cũng thừa. Thỉnh thoảng bố con dắt nhau đi ăn tiệm, ăn tiệm mãi cũng ngán, cô con gái bảo bố:

\- Hay là mỗi ngày mình về bên mẹ ăn cơm?

Ông tự ái, đời nào chịu. Sáu tháng sau, cả hai bố con đều xuống cân. Cô con gái đề nghị với bố:

Hay là nhờ mẹ nấu hộ, con đi học về con ghé lấy.

Ông im lặng một lúc, cô biết là bố đã xiêu lòng, cô gọi mẹ. Bà cũng chỉ chờ có thế. Trong lòng bà, bà vẫn không an tâm về việc ăn ở của cả hai bố con, nhưng chắc chắn bà không lên tiếng trước. Con bé có hôm đi học về trễ, ông phải đợi con đem cơm về, thật là đói! Nhưng ông nhất định không than tiếng nào. Bà chọn vào hôm sinh nhật ông, gọi điện thoại, nói nhỏ nhẹ: "Hôm nay sinh nhật ông, để tôi và thằng Tâm đến ăn cơm chiều."

Ông im lặng, bà đoán là ông cảm động, bà nhớ sinh nhật mình, cuối cùng ông ừ nhẹ một tiếng. Chiều hôm đó bà đem đến món giả cầy, là món ông thích ăn nhất.Trước đây, bà vẫn hay nấu cho ông vào ngày sinh nhật. Trong bữa ăn, hai đứa con để ý thấy bố mẹ có nói chuyện với nhau, cô con gái tinh ý hơn thấy hai người vẫn không nhìn nhau khi nói.

Sau ngày sinh nhật đó của ông, cô con gái đưa cho mẹ một cái chìa khóa nhà, dặn:

Con đã hỏi bố rồi. Mẹ cứ đến đây nấu để bố khỏi bị đói vì chờ con.

Thế là mỗi tuần, bà có thêm một việc để làm trong tuổi về hưu. Bà đi chợ nấu ăn cho cái gia đình bốn người ở hai nhà khác nhau. Bà tự động dọn dẹp nhà cửa cho ông. Mới đầu thì ông khó chịu lắm, vì thấy như mình vẫn lệ thuộc vào bà, ông tránh mặt mỗi khi biết bà sắp đến, nhưng ba, bốn tháng sau thì ông thấy thoải mái hơn khi bà đến bất chợt gặp ông ở nhà. Họ chào hỏi nhau, nói những điều cần thiết, tránh tranh luận để đi đến chỗ phải khó chịu nhau như khi còn ở chung. Dần dần ông thấy mình thản nhiên hỏi tuần này bà sẽ cho bố con ông ăn gì? Bây giờ thì họ nói đến chuyện cùng nhau về Việt Nam thăm quê hương họ hàng.

Cả hai đều biết. Khi về Việt Nam, họ sẽ không bao giờ cho họ hàng, bạn bè biết là họ không còn sống chung với nhau dưới một mái nhà. Làm sao mà những người bên quê nhà hiểu được cái điều kỳ lạ này! Ngay cả chính hai người, đôi khi họ cũng không thể hiểu được cái tình trạng của mình.

Ông nhớ lại thời hai người yêu nhau. Họ có thể chia xẻ với nhau đủ mọi phương diện. Từ văn chương cho đến đời sống. Cô sinh viên thông minh đó ông chưa nói hết câu đã bụm miệng cười. Ông chưa kịp cau mặt, cô đã lái câu chuyện sang hướng khác. Cô mơ mộng và lý tưởng, cô thuộc bao nhiêu là thơ, cô đã từng gửi cho ông câu thơ tình cầu kỳ lãng mạn của Shakespeare, thuở mà những người yêu nhau mới biết tặng nhau thơ của Nguyên Sa, Đinh Hùng. Ông vẫn còn nhớ câu thơ đó đến ngày nay:

This bud of love, by summer's ripening breath,

May prove a beauteous flower when next we meet

Trong đêm đầu tiên của đời sống vợ chồng, ông đã đọc lại câu thơ này và gọi cô dâu là "hồng nhan tri kỷ".

Bây giờ họ sẽ đóng vai một cặp vợ chồng may mắn, hạnh phúc ở xa về thăm quê. Trong mắt những người bạn hữu xưa, mối tình của hai người mấy mươi năm về trước vẫn đẹp như một vầng trăng. Ông bà không nỡ làm mọi người thất vọng vì một vầng trăng méo mó.

Ông nhìn theo bà bước vào xe, cái bóng gầy gầy của bà thời con gái vẫn không đẫy hơn chút nào khi lớn tuổi. Ông thấy lòng rưng rưng, ông biết trong thâm tâm ông vẫn yêu bà. Nhưng điều làm ông đau đớn là cái xã hội mới này đã lấy mất đi của ông một "hồng nhan tri kỷ" của ngày nào.

Bà quay chiếc xe vòng cung trong cái hẻm cụt, truớc khi lái thẳng ra đường lộ. Bà ngừng lại một chút, cho tay vào túi áo lấy ra cái gói có mấy sợi tóc bạc của ông. Bà mở gói, cầm một sợi trắng phau lên ngang mặt, ngẩn người ra ngắm một giây rồi lại gói cẩn thận cất vào túi sách. Bà quay đầu lại, nhìn theo cái lưng ông khuất sau cánh cửa.

Mắt bà mờ đi.

2003

### lá thư

Trong chồng thư tôi đem vào nhà hôm nay, có một lá thư đến từ Việt Nam, tên người nhận và người gửi đều lạ hoắc. Chỉ có họ Trần là giống họ của tôi. Địa chỉ trên phong bì, số nhà viết là 207, nhân viên bưu điện gạch chéo một cái, rồi sửa là 237 cho đúng với số nhà tôi.

Tôi xoay ngang, xoay dọc lá thư một lúc, định viết mấy chữ "Not belong to this address" rồi bỏ vào thùng thư trả lại cho bưu điện, nhưng lại ngập ngừng vì thấy những con tem Việt Nam dán trên phong bì, tên phụ nữ Trần thị Nga, địa chỉ người gửi tận một làng xã hẻo lánh nào thuộc miền Trung, không có số nhà, chỉ có xã và ấp, rồi đến chữ cuối là Việt Nam. Người nhận là Trần văn Tâm. Bây giờ lá thư này bị gửi lại Viêt Nam thì cũng mất ít nhất là cả tháng, chưa nói là có thể thất lạc trên đường về nhà cũ.

Khu xóm tôi ở, ngoài tôi ra, chắc toàn người Mỹ, tôi không thấy người Á đông nào trong những lần tản bộ. Nhưng lá thư này chỉ có số nhà sai còn tên đường, tên thành phố, tên tiểu bang đều đúng cả. Tôi bỗng dưng thương cho người gửi quá! Tôi cầm lá thư, tự nhủ ngày mai sẽ làm việc của người đưa thư.

Cả buổi tối, thay vì đọc sách như thường lệ, tôi để lá thư ở bàn ngủ đầu giường, rồi cứ nhìn ngắm nó, như nhìn ngắm một người Việt Nam, một người không phải là bạn, nhưng đúng là một người cùng quê. Cái phong bì vàng không ra vàng, trắng không ra trắng, giấy mỏng tanh, mềm xèo, âm ẩm, chẳng khác gì cái áo cánh của mấy người đàn bà gồng gánh lam lũ ở miền quê. Thỉnh thoảng tôi lại cầm phong thư lên, nhìn từng chữ trên phong bì, rồi hình dung ra người viết chắc là một phụ nữ và ít học, vì tên người nhận và người gửi có nhiều chữ sai, như chữ ấp mà viết thành ất, phố viết thành phớ. Địa chỉ bên Mỹ thì không biết xuống hàng ở chỗ nào, số zip code viết trước tên tiểu bang, nét chữ mềm mại nhưng nguệch ngọac và rời xa nhau, chữ nào cũng to gần bằng hạt đậu phọng. Tôi bỗng tò mò không biết có phải thư của một cô gái quê nào đang chờ chồng Việt kiều bảo lãnh, hay thư của em gái viết cho anh, của mẹ viết cho con xin trợ cấp tiền bạc hay không?

Trưa hôm sau, tôi theo địa chỉ trên phong bì đi tìm nhà. Tên đường, tên thành phố thì đúng rồi, nhưng cả dẫy không có số nhà của phong bì ghi. (Vì nếu có ông đưa thư đã không bỏ vào thùng thư nhà tôi.) Chỉ còn một cách tôi đảo vị trí của ba con số đó đủ kiểu khác nhau, 207 thành 270, 720, 702, để may ra đúng nhưng vẫn hoàn toàn thất vọng, không có số nhà nào đúng với cái số tôi đổi cả. Tôi làm thêm một điều kỳ cục nữa là ghé mắt nhìn vào cửa sổ của một vài căn nhà xem có nhà nào cách chưng bầy đồ đạc có vẻ Việt Nam hay không? Có tiếng Việt nào nói vang ra ngoài mình nghe được không? Giờ này ít có ai ở nhà, nên không nghe thấy tiếng, cũng chẳng có nhà nào có vẻ Việt Nam cả, trừ nhà tôi. Tôi đành chặc lưỡi "Thư của mình chứ còn của ai nữa, mình họ Trần mà". Nhưng tôi đâu có tên là Trần văn Tâm.

Tôi giữ lá thư mấy hôm liền, và trong mấy hôm đó, mỗi buổi trưa tôi lại đi làm việc của người đưa thư. Tôi hy vọng sẽ tìm ra người nhận trong khu xóm này, vì tên đường và tên thành phố biên đúng trên phong bì. Tôi không dám kể chuyện này cho chồng tôi nghe, sợ bị la vì giữ thư của người khác là phạm luật.

Đến ngày thứ ba, cầm lá thư lên bỗng thấy nặng trĩu hơn mấy ngày trước và thấy buồn buồn như có ai tin cậy nhờ mình một việc mà mình làm không trọn vẹn. Tôi đi lấy chiếc phong bì mới, đề tên người gửi là tên và địa chỉ của mình trên phong bì, cho lá thư Việt Nam vào đó, ngày mai tôi sẽ gửi trả lại cho cô/bà Nguyễn thị Nga. Đặt lá thư ngay dưới chân chiếc đèn ngủ, nhìn tần ngần một lúc mới tắt đèn lên giường.

Lá thư thứ nhất:

anh tâm thươn nhớ,

em nhớ anh ghê lắm em Đang có bầu đây anh biết không, đêm nào con nó cũng đạp trong bụng khiến em nhớ anh quá chừng mà anh đi đâu từ đó đến giờ mà không tin không tứt gì cho em cả. Anh có nói anh qua bên đó là thư cho em và làm giấy bão lãnh em ngay mà em chờ đỏ con mắt em Khóc nhớ anh mà sáu tháng rồi em không nghe tin tứt chi hết, hay anh hết thươn em rồi, mà hết thươn thì con Hai Đứa mình ba tháng nửa ra đời rồi làm sao nuôi con em không còn tiền bạt chi hết cả

bà con chòm xóm cứ hỏi hoài em mắc cở nên nói láo với họ là anh có gửi thơ về và làm giấy rồi chừng vài tháng là đi mỹ, ai cũng nói em có pước có đưa nên được lấy chồng việt kiều về cưới, họ nói việt kiều mỹ có tiền hơn việt kiều út, đám cưới mà tốn 3 trăm đồng tiền mỹ là rất là sang trọn, lại còn được anh cho đi chơi chỗ này chỗ nọ như con dà dàu có và em rất vui sướn mà cho nên em thêm mắc cỡ hoài,

à quên nói cho anh biết hai trăm anh cho mạ bữa đám cưới mạ mua được hai con heo giốn và sửa cái mái nhà

em có lên ủy ban Nhân dân Xã để hỏi thăm mấy lần, thấy em cứ hỏi Hoài họ nói họ không có biết, họ còn nói mà em nói lại anh đừng la em gnhe, họ nói mấy thằng việt kiều là việt dan đem mấy trăm dồng Bạc về lừa gái quê con nhà lành đem đi xài cho đã rồi bỏ trốn rồi, em nói anh đàn hoàn anh không việt dan đâu, anh sẽ về đem em qua mỹ và đem mạ qua luôn cho mạ sướng

em có viết cho anh Mấy cái thơ gửi mà rồi anh có nhận được không mà im re em còn nhờ người đi sài Gòn gửi thêm thư mà anh vẫn im re, anh ở đâu hay là tụi mỹ Nó không Biết đọt tiếng việt Mình nên hắn Dụt đi nên anh không nhận được

anh tâm Ơi em nhớ anh hết sứt anh nhớ nhận đưọt Thư này là làm giấy liền nghe, em chờ anh đêm Ngày, em Khóc Đỏ con mắt hoài, mạ nói đừng khóc mà cái thai Nó ảnh Hưởng mà làm sao mà không khót không nhớ cho đượt, anh ơi.

vợ Của anh trần Thị NGa

Lá thư thứ hai

Anh hai.

Lâu quá anh hai khôn gửi thư gửi tiền về nhà em nghe nói ở bên đó đi làm cả bạc ngàn mà nhà mình nghèo quá, mà cả ba năm nay chỉ nhận được có một trăm đô của anh. Cha mất vào đúng cơn bão tới nước ngập lụt nguyên vùng mình muốn trôi cả nhà đi giường phản trôi bềnh trong nước luôn khôn có đất chôn cha trong nhà Không còn đủ một chén gạo, củi lửa cũng khôn. em viết thư ngay cho anh mà khôn nhận được thơ trả lời có phải lũ lụt đã trôi hết thư của xã mình mạ bây giờ đang ốm nặng em có xin thuốc lá của chú năm cho mạ uống mà không thấy êm, Mấy người nói đem mạ ra tĩnh chữa, mà em đâu có tiền em chắc mạ rồi cũng theo ông bà theo cha nữa hôm Chôn cha phải bó chiếu cái chiếu ngắn cha thò chân ra ngoài em kéo xuốn thì lại thòi đầu kia ra, chôn ngay ở một gò đất mà em không biết được bao lâu coi chừn nước kéo cha đi luông em cũng hết sức rồi. em cầu trời ngày đêm cho anh nhận được thư này về thăm mạ cho mạ tiền trước khi mạ chết

mà này có phải bên đó anh làm được tiền ngàn khôn

em nga

Lá thư thứ ba:

con trai Tâm của mạ

Mạ không biết chữ nên phải nhờ con bé bán chuối nhà hàng xóm viết hộ thư này để cầu cứu con bà con chòm xóm mình đây ai cũng nghèo khổ như nhà mình nên mạ không biết xin tiềng ai. con Liên bây giờ 15 tuổi hồi con ở nhà nó lên 5 nó không có đi học nữa mạ khôn có tiềng con cho môt trăm mỹ hết từ hai năm nay rồi nhà mình nghèo quá, hai năm nay mạ mới nhận được một trăm con gửi về ăn thì chẳng bữa nào đủ no có Người thương nói đem em con lên Xềgòn cho đi ở mướn mạ thấy mừn chỉ làm việc nhà, đuợc ăn no và mặc quần áo lành có tiềng gửi về cho mạ nữa và em cũng mừn bây giờ mới biết là không phải đi Xềgòn mà đi mãi tận cam bô chia không biết làm gì mà phải đi xa thế lại nghe có người nói em con bị bán sang đó làm gì mạ cũng không biết mà nó thì đáng đồng xu têng nào mà bán gì đâu khơn biết nhưng đi xa quá nhỡ không có tiền đi xe đò về mấy ngày tết thì mạ nhớ nó lắm Mạ không có tiền đi xềgòn tìm em ai đưa mạ đi cam bô chia bây giờ, Con nhận được tin này thì thu xếp về ngay để sang cam bô chia lấy em về khi hôm mạ nằm mớ thấy em con mạ khóc quá. nếu con khôn về được thì rán gửi cho mạ ít tiềng để mạ đi tìm và chuộc em về tiềng cứ gửi về chỗ ông trưởn xã mìnhchắc ông không lấy của mạ là mạ nhận được

mạ của con

bà Cụ ngA

Sáng nay, tôi thức dậy trong một trạng thái lơ mơ, đầu nằng nặng. Tôi không biết tôi đã đọc những lá thư trên trong giấc ngủ hay là trước khi ngủ. Chiếc phong bì tôi mới viết còn nằm dưới chân đèn ngủ. Tôi cầm phong bì lên, ngắm nghía một lúc, đi sang phòng làm việc, mở thư ra, cho vào đó mảnh giấy nhỏ có viết mấy chữ:

"Địa chỉ của ông Trần văn Tâm sai, nên thư không có người nhận. Nếu cô/bà Nga cần gì xin viết thư cho tôi về tên và địa chỉ trên phong bì. Tôi cũng họ Trần, cũng người trong gia đình. Xin đừng ngại gì cả. Nhớ đề tên và địa chỉ rõ ràng tôi mới liên lạc được"

Tôi dán lại phong bì, mang thư ra tận bưu điện gửi cho yên lòng. Hy vọng lá thư này đến tay người phụ nữ khốn khổ ấy bên kia trái đất.

9/06

### Tuệ Quân

_Gửi Đào Mỹ Lệ_

Erik mất vào đúng đêm rằm tháng tám. Mấy ngày liền, Tuệ Quân lái xe chạy đi chạy lại giữa nhà và bệnh viện bất kể ngày đêm. Xe lái trong đêm qua những đường trăng, ánh trăng vằng vặc chạy hối hả theo cô mà sao cô không nhận ra được là đêm đang sửa soạn vào rằm, có lạ không? Tuệ Quân không nhận ra được sự có mặt của trăng nữa, cô đã lái xe đi trong những vũng tối, những vũng tối ngay cả giữa ban ngày. Mặt trăng, mặt trời nhìn thấy cô, nhưng cô không thấy mặt trăng, mặt trời . Mãi đến sau khi Erik mất, Tuệ

Quân xem lịch mới biết là Erik đã chết giữa đêm rằm.

Chao ôi! Tại sao Erik lại chết giữa đêm rằm? Anh tự chọn cho anh hay Trời xếp đặt cho anh? Tuệ Quân bỗng nhớ lại từ khi biết nhau, yêu nhau, cho đến khi Erik ngã bệnh, không có đêm rằm nào mà cô và Erik không theo dõi trăng, thưởng thức trăng, chỉ trừ khi trăng bị che khuất vào một đêm nhiều mây hay một đêm mưa vào những tháng Đông. Trong khu vườn sau của hai người có bộ bàn nhỏ với hai chiếc ghế kê ngay dưới một khóm trúc. Vào những đêm trăng, sau bữa ăn tối, họ thường ra sân uống trà và uống cả những giọt trăng rơi trên tóc, rơi trong mắt nhau. Tuệ Quân hay nói về những bức tranh vẽ bằng bồ hóng và nước (tranh thủy mặc) của gia đình cô ngày trước, những bức tranh có cành trúc vắt ngang một mặt trăng, những bức tranh đặc biệt Trung Hoa. Hai người thong thả uống trà quên đi một ngày vừa đi qua với những công việc và tiếng động, Tuệ Quân cất tiếng hát nho nhỏ bài hát về bông hoa mầu trắng, mầu đỏ của tuổi thơ, bài hát Erik thích nhất.

Trong vườn có bông hoa nhài nhỏ, cánh trắng mong manh, hãy hái cho em đi an !

Trong vườn có bông hoa mầu đỏ, hãy hái cho em đi anh, hãy hái cho em đi anh!

Trong thời gian bệnh, có những lúc Erik không muốn ra khỏi giường, Tuệ Quân thường nói:

\- Để em gọi "room service" nghe.

Rồi cô mở toang hai cánh cửa sổ cho trăng tràn vào chăn gối của anh, cô pha trà mang tới, hai người nhâm nhi từng ngụm trà nhỏ, cô hát nho nhỏ từng câu của bài ca. Erik nửa nằm nửa ngồi, mơ màng nghe cô hát. Tuệ Quân giấu thật sâu những cảm xúc của mình trong lồng ngực, cô hát bằng giọng hát trầm bổng, nụ cười trên môi, ánh trăng trong mắt, cô vừa nhìn Erik vừa say sưa hát. Erik uống từng lời ca trên môi cô cùng với ánh trăng. Trong căn phòng nhỏ chỉ có mặt của hạnh phúc và trăng. Bệnh hoạn đứng thật xa ngoài khung cửa sổ, trong một khoảng tối tăm nào đó ở góc vườn.

Trong hai năm chống trả với bệnh ung thư, Erik cố sống thản nhiên với nó. Anh thay đổi cách ăn uống, uống thuốc và theo dõi bệnh cùng với bác sĩ, anh làm việc bán thời gian, anh tin là anh sẽ thoát. Nhưng sức khỏe càng ngày càng giảm, anh phải nghỉ hẳn. Tuệ Quân vừa đi làm vừa săn sóc anh. Cô cũng cố giữ mình như một bông huệ trước mắt Erik, không cho anh nhìn thấy cái héo hắt của mình. Một buổi tối anh bỗng thấy khó thở, Tuệ Quân gọi xe cấp cứu đưa anh vào bệnh viện. Anh cũng chỉ nghĩ sau một hai ngày, anh sẽ lại về nhà ngay, anh vừa thở vừa nói với Tuệ Quân trong lúc được cáng vào xe cấp cứu:

\- Nhớ đem vào cho anh cái quần dài để anh mặc khi về nghe. (Lúc đó anh đang mặc quần cụt).

Nhưng anh không bao giờ trở về nhà nữa. Nước vào phổi và không rút ra được. Tuệ Quân đứng bất lực nhìn những chiếc ống luồn vào trong lồng ngực anh, nó không cứu được Erik nữa, hơi thở đang bay từ từ ra khỏi lồng ngực anh. Cái khung hình biểu đồ tim đặt ở đầu giường Erik với đường chỉ nhấp nhô lên xuống, hình như đang cố tình kéo căng thẳng ra. Trong cái thinh lặng của phút giây sinh tử, giữa những người thân của gia đình anh, Tuệ Quân bỗng cất tiếng hát. Cô hát bằng tiếng Trung Hoa, tiếng mẹ đẻ của cô, những câu hát nằm trong tiềm thức của cô từ thời thơ dại bỗng lại nở bung ra như những bông hoa rơi từng cánh, từng cánh, xuống thân thể thoi thóp thở bằng máy của Erik.

Trong vườn có bông hoa nhài nhỏ, cánh trắng mong manh, hãy hái cho em đi anh!

Trong vườn có bông hoa mầu đỏ, hãy hái cho em đi anh, hãy hái cho em đi anh!

Gia đình Mỹ của Erik đứng chung quanh im lặng, lắng nghe từng tiếng hát của Tuệ Quân rơi xuống theo những giòng lệ trên má cô, họ không hiểu ngôn ngữ của cô, nhưng họ hiểu đó là những cánh hoa cuối cùng Tuệ Quân có thể tặng cho Erik.

Erik nằm thở từng hơi rất nhẹ, rất nhẹ! Âm thanh êm ái đó dắt anh vào vườn hoa, những câu hát thân quen này Tuệ Quân vẫn hay hát cho anh nghe trong những khi hai người ngồi dưới ánh trăng, tiếng hát khe khẽ của Tuệ Quân thường làm rung cả ánh trăng đang chẩy trên mặt trên vai hai người. Erik nuốt vào thanh quản của mình những câu hát như những cánh hoa trăng đó, anh thả nó trôi bồng bềnh trong lồng ngực của mình, lồng ngực sũng nước của anh như một chiếc hồ nhỏ đang nhận từng cánh hoa trăng nhẹ nhàng rắc xuống. Erik thở hơi cuối cùng khi nhận cánh hoa cuối rơi xuống từ thanh quản Tuệ Quân. Cô phủ phục trên ngực Erik, nước mắt của cô tan ra, trút xuống như những cánh hoa trăng.

Những ngày sau này, Tuệ Quân vẫn không hiểu bằng một thúc đẩy nào mà cô lại có thể hát những câu hát tiếng Hoa giữa một gia đình Mỹ của Erik trong hoàn cảnh như thế? Tiếng hát tự nó bật lên, bài hát mà Erik thích nhất. Tuệ Quân nhớ lại, trước đây cô có hát cho anh nghe một vài bài tiếng Hoa khác, nhưng bài nào anh cũng lắc đầu, chỉ có bài hát bông hoa trắng, bông hoa đỏ của tuổi thơ này là anh khen hay mỗi khi cô cất tiếng hát trong vườn trăng. Có lẽ tại ánh trăng trộn lẫn vào tiếng hát làm cho nó hay hơn những câu hát khác, vì Tuệ Quân thỉnh thoảng cũng có hát bài này trong lúc đứng nấu ăn hay ngay cả lúc đi bộ với nhau, thì không thấy Erik khen chê gì cả.

Gia đình Erik lo mọi việc tang ma. Hai đứa con riêng mười bẩy và hai mươi tuổi của Erik ở xa được gọi về. Mười lăm năm gắn bó với nhau, trước sau gì Tuệ Quân vẫn chỉ là một người tình, cô lui về căn nhà nhỏ của hai người chờ những lời gọi. Họ đã hỏa táng Erik và Tuệ Quân không được gọi tới trong ngày đó. Không sao! Cô mất Erik bằng xương bằng thịt chứ không phải bằng một nắm tàn tro.Với Tuệ Quân, đời sống sẽ không còn như cũ nữa, cô như người bước hụt, hai chân đứng không vững. Tuệ Quân xin nghỉ việc dài hạn, không lương.

Cô thu xếp chăn, giường, quần áo của Erik cho đi hết. Nhưng sao, nhìn đâu cũng thấy anh còn hiện diện. Anh ở ngay trên mấy cuốn sách, ở cái ly nước uống, ở bộ đồ trà, ở cái ghế dưới chân giường hay ở cái ghế ngoài vườn. Tất cả những thứ đó làm sao mà xóa được dấu tích của hai người đã chạm tay vào, đã ngồi, đứng cùng nó trong bao nhiêu năm dài. Tuệ Quân phải đi gặp đến hai người cố vấn tâm thần. Họ lặng im nghe cô nói, cô thấy an ủi phần nào khi có người biết nghe nỗi đau của mình. Có hôm Tuệ Quân thấy cô thật bình tĩnh, nhìn xuống nỗi buồn như nhìn xuống hai bàn tay mình với sự chấp nhận, nhưng chỉ một, hai hôm sau thôi, cô lại khuỵu xuống tưởng như có ngàn thước đá đổ trên vai, và chôn lấp cô ngay trong căn bếp nhỏ của mình.

Một tháng sau ngày Erik mất, gia đình anh tổ chức một buổi tưởng niệm nhỏ cho anh trong một khu vườn Nhật ở Seattle. Tuệ Quân được mời tham dự.

Mùa thu vỗ về nỗi đau của người còn lại bằng một ngày nắng đẹp. Gia đình và bạn hữu của Erik khoảng hai mươi người, Tuệ Quân được mời đến như bạn, cô đem theo vợ chồng một người bạn thân của cô và Erik cho bớt chông chênh.

Giữa khung cảnh vườn thu với hồ nước trong vắt, cá anh vũ bơi lội, cỏ cây sắc đỏ chen với sắc vàng, trong một căn lều dùng làm nơi nghỉ chân cho người ngắm cảnh, mọi người tụ họp nhau lại, nhắc đến tên Erik, nhắc những kỷ niệm với anh. Những tiếng cười khẽ bật lên có pha tiếng nấc, tiếng khóc ấm ức của hai đứa nhỏ con anh, chúng đứng khóc trên vai mẹ chúng. Tiếng rơi của những chiếc lá vàng, tiếng quẫy đuôi của cá anh vũ, tiếng vỗ cánh của một con chim vừa bay ngang. Tuệ Quân yên lặng nghe tất cả những tiếng động đó, cô tập trung tư tưởng hình dung ra Erik đứng ở góc nào trong căn lều này? Chắc anh đang ôm hai đứa nhỏ, hay anh đang đứng sau lưng mấy người em, hay anh ngồi ngay trước mặt người mẹ già của mình. Tuệ Quân biết dù đứng ở đâu, chắc chắn anh cũng đang nhìn cô.

Bỗng dưng cô nghe thấy mình hát, bài hát có bông hoa trắng, bông hoa đỏ bằng tiếng Hoa lại rung lên trong thanh quản cô, cô chăm chú theo dõi tiếng hát. Tiếng hát rung lên như những cánh hoa trăng đang rắc xuống trong khu vườn tràn ngập nắng thu, rắc lên tóc, lên vai mọi người. Nhưng Tuệ Quân biết, lần này chỉ có mình Erik và cô thưởng thức bài hát trong thế giới vườn trăng của hai người.

Bất giác cô nhìn lại anh và mỉm cười.

10/ 2005

### chuyện kể

_Gửi anh Thái Hà Chung, để nhớ lại 40 năm Cung đã mất_

Chuyện hôm nay chỉ còn là chuyện kể

Quãng đời qua hay là quãng chiêm bao

Tình yêu đó ta thắp bằng tim nến

Sao ai châm đuốc lửa đốt hai đầu. (tmt)

\- Khi anh tìm được về nhà cũ, em và cả gia đình hai bên đã đi rồi. Anh đau đớn quá, nhưng anh không muốn để sự thất vọng giết nốt hồn mình, anh loanh quanh trong thành phố, hy vọng em chưa đi hẳn, em còn tạm trốn ở một nơi nào đó, đợi anh về, nên mấy chục năm nay anh vẫn ở lại trong xóm cũ, dù biết, nhà của cha mẹ em đã có người khác dọn vào lâu rồi.

Người đàn bà vóc vạc mảnh dẻ, đi như dựa hẳn vào lòng người đàn ông, ông không cao lớn lắm, nhưng vững chãi như một bức tường nhỏ, ấm áp. Tóc của bà đã hoa râm, dấu thời gian đã vẽ những vết nhăn đậm nhạt trên vừng trán, trên khóe miệng, trên đuôi mắt; nhưng ở người đàn ông, da vẫn căng và nâu sậm khỏe mạnh, tóc không hề có một sợi bạc, mái tóc xanh, cắt ngắn, của một người lính.

\- Em lúc đó hoang mang, bối rối vô cùng, ông chánh văn phòng ở chỗ em làm, bảo sao thì em làm vậy. Bên gia đình anh cũng bỏ đi rồi, em đến nhà thì nhà hoang cửa trống, chỉ có con bé giúp việc đang ngồi khóc. Em đi chung quanh những căn buồng nhỏ, nhớ lại những kỷ niệm từ hồi còn anh, những kỷ niệm như những cánh hoa ứa máu nhưng vẫn còn thơm ngát. Biết là mình rồi cũng sẽ phải bỏ đi thôi. Em xếp kỷ niệm chôn vào bóng nắng trong một góc vườn.

Vì em có một mình nên sở cho em mang bố mẹ đi với em. Thế là nhà của bố mẹ cũng mất với người.

Hai người đi một vòng trong xóm cũ. Mọi nhà, mọi cảnh đều thay đổi, người đàn bà không nhận ra ai trong xóm, những khuôn mặt hình như đều được vẽ lại, xa lạ và lạnh lùng như những người trong tranh. Những ngôi nhà thay đổi đến ngạc nhiên, không cách nào nhận ra. Lần đầu tiên bà về quê, bà phải đếm trong đầu, từng ngôi nhà một, để định chỗ. Khi tìm được cây tầm ruộc, bà mới nhận ra ngôi nhà cũ của mình. Người đàn ông dừng lại trước ngôi nhà, ôm thân hình mảnh mai của người đàn bà trong đôi tay khỏe mạnh của mình xót xa:

\- Em gầy quá!

Người đàn bà cười nhẹ:

\- Không phải em gầy đâu, tuổi già làm xương em xốp đi đấy.

\- Em nhìn kìa, nhà cửa thay mới nhưng họ vẫn không đốn cây tầm ruộc này, nó bây giờ vẫn mỗi năm cho trái, mới lạ chứ!

\- Cứ hai năm em về một lần, lần nào cũng ghé qua nhìn ngôi nhà của gia đình mình, sao mãi đến lần thứ tư này mới gặp lại anh.

\- Lạ thật đấy, anh thì qua lại đây thường xuyên, anh muốn đến lúc nào cũng đến được, nhớ em quá đỗi, anh đến ngay. Có những đêm trăng anh còn vào cả sau nhà, cây trứng cá thì bị đốn rồi, ánh trăng bây giờ nằm từng vệt riêng rẽ trên cái sân xi măng, trông cô đơn lắm.Tối nay rằm, hay mình ở lại chờ trăng lên đi em.

\- Dạ.

Tiếng dạ ngoan hiền ngày xưa âm âm trong trái tim người đàn ông không thay đổi. Ông im lặng một lúc cho cái âm của tiếng "dạ" như vang vào một cõi u minh.

Cha mẹ hai bên đã mất hết rồi, chỉ có chúng mình là không bao giờ mất nhau, vì chúng mình yêu nhau quá, phải không em? Nhưng này em, cái ổ gà to tướng ở ngay đầu ngõ vào xóm mình bị lấp đi làm anh tiếc mãi. Em còn nhớ không? Cái lần anh ở đơn vị về phép, mình đi ăn kem Givral, khi về, trời mưa to, em cứ loay hoay không biết làm sao đi qua cái vũng nước nằm ngang ngõ, mà không ướt giầy. Anh bế bổng em lên, bước vào vũng nước, anh đi giầy nhà binh mà. Mấy người trong xóm cười trêu mình, làm em ngượng quá, em cứ giẫy trong tay anh đòi xuống, anh lại càng ôm chặt, cuối cùng hai đứa ngã lăn kềnh trong vũng nước, mọi người càng cười to. Hôm đó em xấu hổ giận anh nguyên ngày, anh dỗ mãi không được. Nhưng khi anh sắp phải trở về đơn vị, tự em lại làm hòa trước, em có nhớ không, em còn nhớ không?

Làm sao mà quên được, người đàn bà mặt mũi đầm đìa nước mắt, kín đáo giơ ngang ống tay áo lên chùi, không cho người đàn ông biết mình khóc, nói khẽ:

\- Dạ, (người đàn bà hay dạ trước mỗi câu nói.) Bây giờ em chỉ muốn vẫn còn cái ổ gà to tướng đó, để được anh bế lội qua.

Bà nói xong cúi nhìn xuống chân người đàn ông, ông vẫn đi đôi giầy nhà binh cao cổ, đôi giầy mà lần đầu tiên sau ngày cưới, ông trở về từ đơn vị, bà bắt ông tháo ra ngay để bà mang vớ đi giặt, mang giầy ra rửa, rồi phơi nắng. Bà còn nhớ lại cái cảm giác lúc giặt, rửa, giầy vớ cho chồng, cái cảm giác nhói đau trong ngực người vợ trẻ, khi nghĩ đến một ngày nào đó không được làm cái công việc mong manh xúc động này.

Người đàn ông lại say sưa kể.

\- Anh nhớ có một lần xe hư giữa đường, cái xe gắn máy lâu ngày anh không dùng đến. Khi đó, về thăm nhà, anh chẳng kịp thay quần áo, chở em đi uống cà phê ở phố Nguyễn Phi Khanh, Đa Kao. (Có bốn ngày phép thôi mà, đã mất một ngày đi, một ngày về rồi.)Trời mưa tháng sáu, nước ngập đường, chẩy không kịp, chiếc xe chết máy, mình phải gửi quán cà phê đi xích lô về. Trời ơi, anh sung sướng làm sao, một người lính quần áo còn khét mùi khói, được ngồi chung xích lô với cô vợ trẻ như chiêm bao trong một chiều mưa. Chao ôi là lãng mạn! Em nhớ không, em còn nhớ không?

Cứ kể xong một chuyện, người đàn ông lại nồng nàn hỏi. "Em nhớ không? Em còn nhớ không?". Làm sao mà quên được, người đàn bà thầm thì trong đầu; " trong chiếc xích lô chật hẹp, em ngồi trong lòng anh, em ngửi được mùi tình yêu, mùi vợ chồng, mùi bổn phận, mùi quê hương bốc ra từ hơi thở anh, từ bộ đồ trận trên người anh, trộn vào không gian ẩm ướt. Em lúc đó hoang mang, chẳng biết gọi cái mùi đó là gì. Sau này nghĩ lại em mới biết, đó là: "Mùi Chiến Tranh."

Ánh trăng ở thành phố này bây giờ đã mờ đi, khói xe bốc lên ô nhiễm không gian, nhòe vào vùng ánh sáng làm bóng trăng rằm trở nên âm u. Hai người im lặng đi trong bóng trăng như đi giữa một giấc mơ, người đàn bả thỉnh thoảng lại kín đáo giơ ống tay áo lên, chùi những dòng nước mắt đang nhòe vào ánh trăng trên mặt mình. Người đàn ông muốn dắt vợ vào tận trong sân nhưng người đàn bà chùn tay lại. Bây giờ đâu còn phải nhà mình nữa. Sau bốn mươi năm, mọi sự đã thay đổi. Thành phố đổi tên, nhà đổi chủ, ngay chính mình cũng đã thành vợ người khác. Người đàn bà chưa dám nói cho chồng cũ biết điều đó, và người đàn ông cũng không hỏi, hình như ông không để ý đến chuyện đó, hình như ông vẫn nghĩ mình vừa sống sót, trở về nhà, gặp lại vợ sau một cuộc hành quân. Ông nắm tay bà, vẫn bàn tay ấm áp đầy sức mạnh của một người lính. Người đàn bà bỗng nhớ (rất lơ mơ) là ở một nơi bên kia trái đất mình cũng có một gia đình, có chồng, con đang mong đợi mình (Em đi thăm Việt Nam nhanh lên rồi về nghe.)

Trăng rằm ở chốn xa xôi, nơi người đàn bà đang cư ngụ, nếu không vào đêm mưa thì rực rỡ lắm, cái rực rỡ làm mỗi khi bà nhìn trăng lại quặn thắt nhớ đến ngày xưa, người cũ.

Bây giờ đi bên người đàn ông cũ trong một đêm trăng ở quê hương, bà cúi nhìn bàn tay đã bắt đầu khô, nhăn, của mình đặt trong bàn tay khỏe mạnh trẻ trung của người đàn ông, bà bỗng thấy có một điều gì rất lạ. Người đàn ông không để cho ý nghĩ của người đàn bà đi xa quá, ông nói:

\- Anh đưa em đến một chỗ này, thích lắm. Em sẽ gặp rất nhiều người thân thiết của ngày xưa.

Người đàn bà cứ để nguyên bàn tay mình trong bàn tay người đàn ông, mặc cho ông đưa bà đi. Đi lâu lắm, cuối cùng người đàn ông đưa người đàn bà đến một vùng hoang địa, người đàn bà đoán thế vì trong bóng đêm, mặc dù dưới ánh trăng rằm, bà cũng thấy âm u, hoang lạnh, không đầm ấm như xóm cũ của mình. Hai người bước qua một cái cổng lớn xây gạch nhưng đã đổ nát, người đàn bà cứ phải níu chặt cánh tay người đàn ông; bước cao, bước thấp, qua những bụi gai, cỏ dại, mô đá, mô xi măng, mô đất. Thỉnh thoảng người đàn ông dừng lại, hoặc cúi đầu chào những người đàn ông khác đi qua họ. Người đàn bà cũng cúi đầu chào theo, không nhìn rõ binh chủng và cấp bậc trên quân phục của họ. Cuối cùng, người đàn ông kéo người đàn bà ngồi xuống một mảng xi măng đã vỡ nhưng còn khá rộng, nói:

\- Đây là nơi những người bạn của anh cư ngụ, những người ngày trước đã sinh ra, lớn lên, yêu và chết cho mảnh đất này. Nếu thỉnh thoảng em có về, không gặp anh, em cũng nhớ ghé qua đây thăm họ.

Hai người ngồi im lặng trong bóng trăng đã bắt đầu nhàn nhạt, hình như mặt trời đang sửa soạn đi ra. Người đàn bà nhìn vào khuôn mặt người đàn ông cũng đang nhàn nhạt theo ánh trăng. Dưới ánh trăng mờ mờ, bà ngước nhìn lên mái tóc dầy xanh thẫm, cắt ngắn, vầng trán phẳng, đôi mắt buồn buồn, có mảnh trăng rơi vào loang loang như bóng nước, lòng bà quặn thắt. Bà tránh cặp mắt, nhìn xuống bộ quần áo ông đang mặc trên người. Bộ quần áo nhà binh, tối xẫm vào bóng trăng thành mầu xanh đen, nhưng cái hoa mai gắn trên vai vẫn đang lấp lánh, bà nhìn xuống đôi giầy nhà binh, rồi nhìn vào từng vệt sáng của trăng trên mặt đất hoang vu, đổ nát của một thành phố đổi chủ. Bà nhớ lại dần dần, về mình, về người đàn ông, về ngôi nhà của cha mẹ mà hai vợ chồng mới cưới còn ở, chưa kịp ra riêng. Bà nhớ là mình lúc đó trẻ lắm, có một người chồng trong quân ngũ như hầu hết những cô gái trẻ ở thời gian đó, ở quê hương đó. Chao ôi! bà bỗng nhớ ra tất cả:

Người đàn ông đó chết rồi, chết rất trẻ; chết thế nào, cách nào bà không biết rõ, nhưng anh chắc chắn đã chết như một người lính chết cho quê hương.

30/4/2009

### bông hồng nhung thứ tám

Bà Hằng liếc vội vào trong chiếc gương nhỏ, thoa chút phấn hồng trên má, một mầu son thật nhạt. Bà không dám trang điểm mạnh sợ trông già, bà đã kín đáo ăn mặc trẻ trung hơn số tuổi của mình. Chỉ còn hai mươi phút nữa máy bay đáp xuống phi trường Tân Sơn Nhứt, người đàn ông trẻ hơn bà mười lăm tuổi sẽ đón bà bên dưới. Bà thấy hồi hộp chen lẫn một chút ngượng ngùng.

Cả ba tháng nay bà đã gửi điện thư (e-meo), gửi ảnh, nói điện thoại với Trí. Trí bằng tuổi em út bà, nhưng Trí rất lịch lãm, nhìn trong hình thấy khá sáng sủa, Trí có giọng nói ấm, không kiểu cách, Trí cho biết đang làm giám đốc một công ty du lịch tư nhân, hùn vốn với hai người bạn. Trí sẵn sàng làm người hướng dẫn viên, người yêu của bà Hằng sau ba tháng hai người biết nhau nhưng chưa biết mặt. Trí nói chưa lập gia đình bao giờ, bà Hằng vừa hoàn tất thủ tục ly dị được sáu tháng, không phải nuôi con nhỏ.

"Thật là tuyệt!" Trí viết trong một điện thư: "Hằng hiểu là tình yêu không có tuổi phải không? Hằng ở trong hình không thể nào ở tuổi 55 được, ở ngoài chắc Hằng còn trẻ nữa"

Hằng giao cửa tiệm One Hour Photo của mình cho một người anh họ, về Việt Nam gặp Trí, với mọi người trong gia đình bà giấu, chỉ nói là nghỉ về thăm quê, thăm họ hàng.

Trí đón bà Hằng với bó hồng nhung bẩy bông đỏ thẫm. Bà Hằng hơi khựng lại một chút khi thấy Trí trẻ hơn trong hình rất nhiều, người đàn ông Việt Nam ở tuổi 40 ăn mặc không khác gì những người đàn ông Việt Nam có tiền ở Mỹ. Quần xám đậm, áo xám nhạt ngắn tay, cà vạt vàng nhạt, hơi nới lỏng (cố ý) một chút để khoe một cái cổ ngăm ngăm hồng, khỏe mạnh.

Trí thuê một chiếc xe Camry còn mới, tự lái. Trí mở máy lạnh tối đa trước khi bà Hằng bước vào xe. Trí nhìn rõ cái bối rối của bà Hằng, Trí nhẹ nhàng trấn an bằng một câu hỏi:

Hằng có biết tại sao lại là 7 bông hồng mà không là 8 hay là 10?

Bà Hằng chưa kịp trả lời thì Trí mỉm cười, giọng ấm áp nói tiếp:

Vì Hằng chính là bông thứ 8 rồi. Người Pháp không bao giờ tặng hoa cho phụ nữ ở số chẵn cả, vì họ luôn luôn kể nàng là một bông.

Bà Hằng lặng người đi một giây, từ lúc xuống máy bay đến phút này, bà mới gật đầu chào Trí, chưa nói được tiếng nào. Khi rời Mỹ, bà rất tự tin, bà nghĩ dầu sao bà ở Mỹ lâu năm, tiếp cận đời sống văn minh hơn, nói tiếng Mỹ khá hơn và trẻ hơn những người đàn bà khác cùng tuổi bà ở Việt Nam rất nhiều, Trí sẽ thán phục, và mê bà rất nhanh.

Trí đã lấy sẵn buồng trong Continental cho bà, sau khi làm thủ tục giấy tờ, Trí không hấp tấp nhận phòng, anh cất chìa khóa của bà vào túi áo mình. Với cử chỉ lịch lãm, tự nhiên, anh nâng nhẹ khuỷu tay bà Hằng nói:

Hằng cần uống một chút gì cho mát trước khi lên phòng.

Bà Hằng gọi một ly nước dừa tươi, trong khi Trí uống bia. Hai người im lặng nhìn nhau. Đây là lúc cả hai cùng định giá kể đối diện. Trí uống một ngụm bia, nheo mắt nhìn bà Hằng một giây, khẽ mỉm cười, rồi ngửa cổ ra đằng sau hơi duỗi người ra một chút trên ghế, chiếc sơ mi mỏng cho khí hậu nhiệt đới bám sát vào mình chàng, cho bà Hằng nhìn rõ thân thể còn quyến rũ của người đàn ông trẻ, bà bối rối nhìn vào cây hoa bông giấy qua vai Trí. Trí như đọc được tư tưởng của bà Hằng, nói một câu vừa khen vừa trấn an:

Hằng trẻ hơn tôi hình dung nhiều.

Bà Hằng tuy hài lòng, nhưng bắt đầu cảm thấy hơi bất an.

Khi đưa Hằng lên phòng, Trí có cái phong cách của một người đàn ông đưa người tình vào khách sạn. Anh thản nhiên đến bên giường, ghé ngồi xuống, tháo giầy tháo vớ, rồi đến bên bà Hằng xoay mặt bà đối diện với anh. Bà Hằng chưa kịp phản ứng thì Trí đã khóa bà lại trong tay anh và hôn tới tấp trên mặt trên cổ bà. Khi bà vừa kịp nhập vào đà cuốn hút của Trí, thì lại đúng lúc Trí buông bà ra. Anh cúi xuống đi vớ đi giầy, nói nhẹ nhàng với bà:

Em nghỉ một chút cho thoải mái. Tôi sẽ trở lại đón em chiều nay, mình đi ăn, đi chơi.

Chữ "em" Trí gọi bà, làm bà quên bẵng đi cái khoảng cách mười lăm năm giữa bà và Trí.

Bà Hằng ở lại Việt Nam hai tuần, bà tiêu đến đồng mỹ kim cuối cùng của số tiền tám ngàn mang về. Trong đó có tiền khách sạn, tiền du lịch, tiền may sắm cho người tình trẻ. Bà không hối hận, bà tự nhủ " Nếu như Trí có quên bà ngay, sau khi bà rời Việt Nam thì cũng là chuyện tất nhiên, bà nhiều tuổi hơn Trí quá, bà chẳng trông mong gì một mối tình lâu dài. Đây là một sự trao đổi lịch sự. Cả hai cùng biết giá của món hàng mình phải trả"

Nhưng thật sự bà Hằng có hạnh phúc trong hai tuần lễ đó không thì chỉ có mình bà trả lời được. Cách đây 3 năm, ông Tâm chồng bà, đã về Việt Nam lấy một người con gái hơn con gái đầu lòng của ông bà hai tuổi. Ông Tâm lấy lén lút, và tìm cách cứ vài tháng lại về du lịch Việt Nam một mình. Bà Hằng biết được, ông Tâm ra điều kiện li dị hẳn hay chấp nhận cho ông một cảnh hai quê. Bà Hằng vì tự ái, chọn giải pháp li dị.

Để trả thù, bà đi mỹ viện chỉnh trang lại nhan sắc, đi ghi tên tập thể dục thẩm mỹ, đi học khiêu vũ, và cuối cùng bà nghe lời bè bạn, vào internet tìm bạn phương xa. Phong trào về Việt Nam tìm bạn trai trẻ tuổi hơn mình không còn là vấn đề phải tránh né khi đề cập đến. Đã có nhiều bà bạn hơn bà 5, 6 tuổi. Nghĩa là đã sáu mươi vẫn kiếm được người yêu, người bồ kém mình mười tuổi rất thường. Các bà quan niệm đàn bà sống lâu, trẻ dai hơn đàn ông, nhất là đàn bà sống ở Mỹ. Tiền bạc và những tiện nghi vật chất đã giúp các bà không những có bề ngoài trẻ trung mà trong tâm họ cũng quên đi một số năm tháng đã đi qua đời mình.

Trong hai tuần ở Việt Nam, bà Hằng được Trí chiều chuộng hết sức, coi bà như một người tình bé bỏng. Khi Trí dưa bà lên núi thì bà tưởng chàng là Sơn Tinh, vì chàng vừa leo dốc vừa đỡ bà mà không biết mệt, khi chàng đưa bà xuống biển thì bà ngỡ chàng là Thủy Tinh vì chàng bơi giỏi quá, thân thể chàng còn đẹp quá! Bà mơ màng nghĩ kiếp trước có thể bà là Mỵ Nương con của vua Hùng Vương thứ 18 nên kiếp này mới gặp Trí. Chỉ khi Trí tiêu tiền của bà thì bà hơi hốt hoảng, nhưng bà vội nhủ lòng. "Tiền bạc mà làm gì, lúc chết đâu đem theo được, hãy tận hưởng mối tình cuối đời, ta đang mua hạnh phúc mà"

Bà Hằng ngồi trên máy bay trở về Mỹ, nhìn qua khung cửa sổ nghĩ đến Trí đang đi tìm mua một bó hồng nhung 7 đóa để đón một người đàn bà khác trong chuyến bay sắp tới. Bà hình dung ra nét cười nhẹ, cử chỉ lịch lãm, giọng nói ấm áp của Trí khi nói về bông hoa thứ 8 với một người đàn bà ít ra cũng hơn chàng cả 10 tuổi.

Phi đạo xa dần, nhà cửa bé lại, cây cỏ mờ nhạt. Tất cả bỗng biến mất chỉ còn lại những từng khí quyển chồng lên nhau như ngàn chiếc dù trắng, xóa sạch cả núi của Sơn Tinh, cả biển của Thủy Tinh... Bà Hằng ôm ngực kêu lên trong cuống họng:

Ôi Mỵ Nương!

2002

### chiếc phong linh

Sương phải đi hai chuyến xe buýt và đi bộ băng qua hai ngã tư mới đến được nơi cư ngụ của họa sĩ Hồng Ngự. Muốn đến làm người mẫu cho họa sĩ lúc mười giờ sáng, Sương phải đi chuyến xe buýt đầu tiên ở gần nhà cô lúc bảy giờ bốn mươi lăm. Chờ đợi buýt và đi bộ hai ngã tư, qua một công viên, khi ngồi nghỉ chân xuống cái băng đá nhìn sang bên kia đường là đúng hai tiếng đồng hồ. Cô nhìn lên cái phong linh treo ở tầng lầu ba của dãy chung cư bên đó, cái phong linh được treo lên, đang leng keng trong gió là dấu họa sĩ Hồng Ngự có nhà. Cô băng qua đường, đi vào phía trong chung cư, leo lên ba tầng cầu thang chân, gõ cửa phòng họa sĩ.

Sương gặp Hồng Ngự trong một cuộc triển lãm tranh của ông. Cô chẳng biết gì về hội họa, cũng không có khiếu về thưởng ngoạn, cô chỉ theo cha mẹ nuôi của cô đi xem tranh và họ chỉ cũng vừa đến Mỹ được một tháng theo diện con lai. Cha mẹ nuôi đã xuống tận Long Khánh trả cho mẹ Sương hai lạng vàng để mua cô. Hôm chia tay mẹ đẻ theo cha mẹ nuôi lên Sàigòn. Mẹ con cô đã khóc hết nước mắt.

Mẹ nói:

Mẹ không đi được với con vì không nỡ để bà ngoại lại một mình. Con sang bên đó thì có cơ hội cho con được đi học, có đời sống khá hơn, mẹ không muốn tương lai con chôn trong túp lều chật hẹp, nghèo khó này. Con lại lai Mỹ, đời sống bên đó sẽ chấp nhận con dễ hơn.

Sương chỉ biết khóc và vâng lời. Khi mẹ đưa tay nhận vàng của hai người xa lạ đó Sương biết đời cô đã rẽ sang một ngã khác.

Cha mẹ nuôi Sương không cho cô cái tình phụ mẫu chân thật, nhưng cũng đối xử với Sương công bằng trong cuộc đổi chác. Coi Sương như họ hàng xa, quan tâm đến Sương một cách vừa phải mặc dù họ không có con. Khi đặt chân đến Mỹ, bà đã nói với cô:

Theo như ở bên Mỹ này khi đã quá tuổi mười tám thì tùy con muốn ở với cha mẹ thì ở, muốn ra riêng ngay cũng được.

Có lẽ cái nhan sắc lồ lộ của một thiếu nữ lai mới ngoài hai mươi làm bà hơi e dè. Cha nuôi của Sương mới bốn mươi tuổi. Hôm họa sĩ Hồng Ngự ngỏ ý muốn thuê Sương làm người mẫu thì bà sốt sắng nhận lời ngay không cần hỏi ý kiến cô. Sương mừng rỡ vì có một công việc nhàn hạ mà lại không cần Anh ngữ mặc dầu số tiền lương trả rất khiêm nhường. Nhà họa sĩ Hồng Ngự không mắc điện thoại. Hôm đầu đưa địa chỉ và hướng dẫn Sương cách lấy xe buýt để đến nhà, ông đã căn dặn Sương với một giọng ngọt ngào nhưng không kém rành mạch:

Em nhớ là khi nào em đến trước chung cư, nhìn thấy chiếc phong linh của tôi treo ở bao lơn thì em hãy lên. Nếu không thì em đừng có lên, tôi không có ở nhà hoặc không muốn vẽ ngày hôm đó, em sẽ mỏi chân và cửa sẽ không mở.

Ông cười nhẹ nói tiếp:

Nhưng hiện tại thì cái phong linh đó sẽ treo ngày một, vì ít nhất tôi cũng phải vẽ em trong vòng vài tháng.

Thế là sáng sáng, Sương dậy sớm, tắm gội, ăn điểm tâm qua loa rồi ra trạm xe buýt đến nhà Hồng Ngự. Sương ngồi trên xe buýt lẫn lộn với người da đen, da trắng, người Mễ, người Lào. Cô lắng nghe những tiếng nói khác lạ, không cùng một ngôn ngữ, ngửi cái mùi hôi, mùi nước hoa từ thân thể họ toát ra Sương thấy thật lạ lẫm, nó khác mùi hôi, mùi thơm của những người Việt Nam trên quê nhà. Cả cái sang trọng và cái nghèo nàn nhem nhuốc của những con phố trên hai chuyến xe đi qua cũng mang đầy vẻ dị biệt. Sương cứ hắt hơi hoài và không biết đến bao giờ thì mình mới hít hà, mới thân thiện được ngần ấy thứ. Sương nhớ khi mới sang Mỹ được hơn một tuần, gia đình Sương gặp một vài gia đình khác đã sang Mỹ hơn hai chục năm, họ trò chuyện với cha mẹ nuôi cô. "Mình cứ tưởng là mình sẽ hòa đồng được sau một thời gian dài và cái nỗi nhớ quê nó cũng sẽ phai đi. Nhưng càng ở lâu lại càng thấy mình chẳng hội nhập được gì cả, cứ thấy mình mỗi ngày càng bị đẩy lùi ra xa cái phần đất mà mình sống và sẽ chết trên đó. Mới đầu thì thấy cái gì cũng hay, cũng lạ, cũng thơm tho sạch sẽ, đẹp đẽ, mình nghe ngóng, học hỏi, thâu thập, có thêm kiến thức về công việc làm. Bắt đầu nghĩ đến tạo dựng sự nghiệp, học thêm lấy bằng cấp, mua xe, mua nhà. Suy nghĩ giống như người Mỹ, sinh hoạt giống người Mỹ. Nhưng khi mọi thứ đã gần như đâu vào đấy rồi, con cái trưởng thành, có học, có công ăn việc làm rồi, mình không còn tất bật, chạy đôn chạy đáo nữa. Vào một buổi sáng nào đó mình ngồi xuống, tịnh tâm mới thấy mình vẫn hoàn toàn là mình của mười mấy, hai mươi năm về trước, vẫn thấy lạc lõng, cô đơn, thấy cái mình kiếm được trong tay ở xứ người không bao giờ bù đắp nổi cho cái mất mát ở quê nhà."

Khi Sương nghe những lời nói đó thì cô cứ nghĩ chắc ông ta là một người khó tính, và có lẽ khi còn ở Việt Nam chắc ông phải giầu lắm cho nên mới kêu lên là không bù nổi cái mất mát, còn Sương thì đâu có gì để mà so sánh. Đối với Sương thì sống ở đâu cũng hơn là sống ở Việt Nam. Cái tâm hồn giản dị và đời sống nghèo nàn của Sương làm sao hiểu nổi có những cái mất mát không cách nào chạm tay thu lại được. Nó không phải là cái nhà, cái xe, nữ trang v.v... Nó chỉ là một làn hương, một giấc mộng, một kỷ niệm. Có khi nó là một nỗi đau mà người ta muốn nhớ, muốn giữ suốt đời.

Mỗi ngày đi qua cái công viên này, những lúc ngồi xuống cái băng đá nhìn chung quanh mình cô khám phá ra được nhiều điều mới lạ trên cái thảm cỏ xanh mướt đó. Từ bông hoa bé xíu mới tinh vừa mọc, những cái răng cọp màu vàng nằm ngay bên cái túi ngủ, có một người quấn tròn trong đó chỉ nhô ra một cái đỉnh đầu tóc tai bù xù không biết đàn ông hay đàn bà, cho đến con sóc nâu ngơ ngác nhẩy tung tăng quanh cái hình thù lạ lẫm đó. Sương còn gặp sáng sáng một ông già trông thật là cũ kỹ như một món đồ cổ, hay dắt con chó trắng đi dạo. Ông ta thường dừng lại như muốn làm quen với Sương, nói năng chỉ chỏ lung tung cô chẳng hiểu gì cả. Sương giơ tay chỉ lại ông cái phong linh bên kia đường cố cắt nghĩa bằng tiếng Việt về việc làm của mình. Cô cũng đoán là ông chẳng hiểu gì cả. Những lúc đó Sương ao ước phải chi ông ta là một người đồng hương để cô có dịp kể cho ông nghe về bà ngoại, về mẹ mình ở quê nhà, khoe với ông cô là người mẫu cho một họa sĩ nổi tiếng. Và Sương bắt đầu cảm nhận được cái lạc lõng của một người sống trên một mảnh đất không phải là quê hương mình.

Hơn một tháng nay, Sương đã làm mẫu cho họa sĩ vẽ đủ kiểu: đứng, ngồi, nằm mà bức tranh nào cũng dở dang. Hồng Ngự lúc nào cũng ngọt ngào với cô. Ông sửa đổi thế đứng, thế ngồi, kéo tóc mai, vuốt lại áo cho cô, nhất cử nhất động đều dịu dàng, âu yếm. Ông bắt cô thay áo ngắn, áo dài luôn. Ông có cả tủ quần áo phụ nữ đem ra cho Sương ướm thử. Tuần trước, ông đưa cho Sương một cái áo không có cổ, khi cô mặc vào thì cái áo trễ xuống nửa lưng cô và phía trước thì thấy cả một phần ngực, Sương ngượng muốn đổi cái áo khác thì ông bảo:

Em cứ để thế cho tự nhiên.

Khi vẽ thì ông hỏi han gia cảnh, Sương thấy ông còn già hơn cha mẹ nuôi của cô thì cô cũng thực tình kể cho ông nghe là cha mẹ nuôi đã mua cô bằng hai lạng vàng. Ông tỏ ra rất quan tâm. Sang tuần lễ thứ sáu những bức tranh vẫn chưa xong bức nào. Chỉ toàn là những bức phác họa, chưa đi vào chi tiết. Hồng Ngự hỏi cô:

Em có muốn ở lại đây luôn với tôi để khỏi mỗi buổi sáng dậy sớm?

Sương không trả lời và ông cũng không hỏi tiếp. Mỗi sáng cô vẫn dậy sớm ra đi. Qua công viên, cô vẫn ngồi xuống cái băng đá nhìn lên cái bao lơn bên kia đường có treo cái phong linh và leo lên ba từng lầu cầu thang. Ông họa sĩ có đưa cô hai trăm đồng, bảo là tạm trước, Sương đem về cho mẹ nuôi một trăm đồng, còn để tiền đi xe buýt. Cô đoán còn lâu ông họa sĩ mới vẽ xong.

Một hôm ông họa sĩ mời cô đi ăn cơm chiều. Ông phải đưa cô ra chỗ điện thoại công cộng gọi về nhà. Mẹ nuôi cô bảo:

Không sao. Con muốn ở lại đến sáng mai cũng được.

Tối đó ông họa sĩ giữ cô lại. Ông nói ông yêu cô và cô đã nằm yên để ông thực hành lời nói đó. Cô hỏi ông:

Ông có định lấy em làm vợ không?

Lấy chứ, nhưng không thể ngay bây giờ được.

Từ đó, thỉnh thoảng Sương vẫn được ông họa sĩ giữ lại qua đêm. Ban ngày, cô vẫn ngồi cho họa sĩ vẽ. Ban tối, sau khi yêu nhau, Sương vẫn hỏi:

Ông có định lấy em làm vợ không?

Lấy chứ.

Sương đi đi về về chung cư đã được bốn tháng. Những bức tranh vẫn chưa hoàn tất. Bức thì có cái mặt chưa có mắt, chưa có miệng. Bức thì chưa có tay, có chân. Cô vẫn đứng, vẫn ngồi theo ý ông họa sĩ uốn nắn. Chiếc phong linh vẫn treo ở bao lơn, lanh canh trong gió và họa sĩ thì quên không trả tiền cho người mẫu nữa. Sương cũng không dám hỏi. Cô hy vọng một ngày nào đó ông họa sĩ sẽ lấy cô làm vợ để cô khỏi bận tâm về việc tại sao ông không trả tiền lương. Sương muốn viết thư về Việt Nam hỏi mẹ xem cô phải đối xử trạng huống của cô như thế nào bây giờ? Nhưng lại sợ mẹ buồn. Hôm ra đi, mẹ cô chỉ dặn sang Mỹ để đi học, mẹ không nói gì về trường hợp làm người mẫu cho họa sĩ, mẹ cũng không nói nếu lấy chồng thì phải làm điều gì trước, điều gì sau. Khi ở Việt Nam, Sương chỉ được học đến lớp ba, rồi ở nhà cơm nước, trông nom bà ngoại cho mẹ đi kiếm ăn. Cô cũng ít được ra ngoài chơi với bạn bè cùng tuổi vì bị mặc cảm con lai Mỹ không có cha. Sương chỉ có mẹ là người duy nhất cho cô trò chuyện và chỉ bảo cho cô những điều thắc mắc mà bây giờ thì mẹ ở quá xa.

Một buổi sáng, sau khi băng qua công viên, cô ngồi xuống băng đá nghỉ chân, nhìn lên bao lơn bên kia đường không thấy cái phong linh lanh canh trong gió, cô nhớ lại lời dặn lúc đầu của họa sĩ, cô quay về. Liên tiếp cả tuần lễ, ngày nào Sương cũng đến, cũng nhìn lên bao lơn, rồi quay về.

Hôm nay cũng vậy, cái bao lơn trống vẫn không thấy chiếc phong linh được treo ra, cô không muốn quay về nữa. Sương muốn lên gõ cửa phòng Hồng Ngự xem có thật ông vắng nhà không? Hay là ông đau ốm? Cô tự hỏi: Nếu ốm thì ông cần được cô săn sóc chứ sao lại đem phong linh cất vào. Cô nhất định leo lên ba từng cầu thang. Cửa phòng họa sĩ đóng chặt. Cô đập tay lên cửa gọi nhiều lần:

Ông họa sĩ mở cửa cho em.

Tiếng Sương vang lên suốt dãy hành lang. Có một vài người hé cửa ra nhìn cô, rồi khép cửa lại. Cánh cửa cô gõ vẫn im lìm. Sương chợt rùng mình, không biết hơi lạnh từ đâu đưa tới, câu cô vẫn thường hỏi ông họa sĩ mỗi lần ông yêu cô xong bỗng vang lên trong đầu cô: "Ông có định lấy em làm vợ không?" "Lấy chứ". Hai cái đầu gối cô run rẩy, nước mắt cô ứa ra, cô úp mặt vào cánh cửa nức nở:

Hồng Ngự! Hồng Ngự!

Bà Mỹ già, quản lý chung cư nghe tiếng động, đi lên với một chùm chìa khóa trong tay, có lẽ đã quen nhiều lần với cảnh này, vỗ vỗ lên vai cô, không nói một lời nào, tìm chiếc chìa khóa của gian buồng.

Cửa mở, một luồng gió từ bao lơn đã mở từ lúc nào phà vào mặt hai người. Căn phòng trống trơn, chỉ có những bức tranh vẽ cô dựng ngổn ngang ở bốn bức tường. Bức chưa có mặt, bức chưa có tay, chưa có chân, bức trên mặt chưa có mắt, chưa có miệng. Những bức tranh đứng nhìn nhau câm lặng. Chiếc phong linh vứt giữa buồng mang dáng những con chim bằng sứ màu trắng xâu vào một sợi dây đang nằm dãy chết, những con chim không có mắt, không có chân, không có mỏ. Bà quản lý chung cư quay ra, vừa đi xuống cầu thang vừa lẩm bẩm:

Lại thêm một con chim nhỏ xâu vào cái phong linh.

Sương cúi xuống nhặt xâu chim, chạy vụt ra khỏi căn phòng đầy gió, cô lao xuống lầu, băng qua đường, chân cô run rẫy, bụng cô quặn thắt. Cô chạy bổ, gục đầu vào thành chiếc băng đá, hai tai cô ù đặc, cô nôn thốc, nôn tháo. Bức tranh trong bụng cô, họa sĩ vẫn chưa hoàn tất. Nó chưa có mắt, chưa có miệng, chưa có tay, chưa có chân. Nó mới là một bệt màu đặc quánh. Sương cầm chiếc phong linh vứt mạnh ra mặt lộ. Những con chim bằng sứ bị cán nát dưới bánh xe. Sương đứng thẳng dậy, đặt tay lên bụng nói rõ từng tiếng:

Mẹ sẽ hoàn tất bức tranh này, một mình.

12/1996

### đồng vọng

_(Gửi về Phước Huệ Thiền Tự_

Tacoma, tiểu bang Washington)

_Tìm chuông chỉ thấy mái không_

Đêm qua ai chở qua sông mất rồi (tmt)

Nhà sư trở về sau một chuyến đi xa. Ông trở về trời tối lắm rồi, mái chùa và những hàng cây đã nhòe trong bóng đêm, ông cũng nhòe trong bóng đêm, dò dẫm đi nhẹ nhàng không gây tiếng động tìm về phòng mình. Người trông chùa đã yên ngủ. Ông thay quần áo, rũ bỏ bụi bậm đường xa, rửa mặt, rủa tay sạch sẽ, lên chánh điện thắp nhang tạ Phật trước khi đi ngủ.

Gọi là chùa nhưng thực ra chỉ là một căn nhà cũ trong một khu đất rộng. Sư rước Phật vào, nhang đèn, hoa, quả, câu kinh tiếng kệ, rồi thiện nam tín nữ đến. Sư đặt cho ngôi nhà một cái tên. Có chuông thu không, có mõ nhịp tụng, có cơm chay, ngôi nhà dần dần thành ngôi chùa. Khu đất rộng mênh mông, nhà sư dự tính sẽ xây một ngôi chùa mới, lớn hơn, sẽ có nhiều gian thờ khác nhau, sẽ có dẫy nhà ngang cho khách phương xa, sẽ có nhiều tượng, nhiều tranh hơn nữa. Sư dự tính một chương trình to tát trong đầu, có thể to tát hơn cả sức sư làm được. Nhưng lo gì, đã có thiện nam tín nữ bốn phương trời, mười phương phật góp sức vào.

Sư đặt mình nằm xuống giường, mùi nhang bên chánh điện còn bay phảng phất đưa vào tận căn buồng nhỏ của sư, sư chưa ngủ được, tâm trí sư còn để cả vào dự án xây chùa, sư nghĩ đến những bức tượng đúc bằng đá xay tận quê nhà đang được dần dần chở sang, chất ngang dọc một góc vườn, những chiếc thùng đóng khung gỗ trong để những tượng phật có chiều cao gấp rưỡi một người thường, phật La Hán, phật Di Lạc, phật Quan Thế Âm, càng nhiều phật càng tốt. Trong chùa đã có phật gỗ sơn son thiếp vàng, phật ngoài sân chùa phải bằng đá đúc mới đẹp, trong chùa có tranh Đức Bồ Đề Đạt Ma, có tượng tạc bằng gỗ, thì ngoài sân cũng phải có hình ngài bằng tượng đá. Một cặp lân thật to sẽ để ngay hai bên cổng vào chùa. Chiếc hồ nhân tạo đã được đào phía phải trong sân theo hình bản đồ nước Việt từ Nam Quan đến mũi Cà Mau. Một chiếc cầu nhỏ được bắc ngang hồ ngay vị trí chia hai đất nước.

Sư xoay nghiêng mình tìm giấc ngủ, bỗng hình như một tiếng chuông vừa rung lên trong đêm, tiếng chuông rất khẽ, kéo cái âm dài trong thính giác của sư, sư hơi nhỏm mình dậy, tiếng chuông này nghe xa xăm lắm, ở đâu vọng về chứ không phải tiếng của chiếc chuông trong khu vực chùa, mà quanh đây khoảng mười lăm dặm làm gì có ngôi chùa nào! Sư lại nằm xuống, xoay mặt vào tường tìm giấc ngủ, tiếng chuông lại u u vang vang vọng về, ở lại trong đầu, tiếng vang từ xa xa, tiếng vọng về gần gần. Nhà sư mơ mơ màng màng không biết mình còn thức hay đã ngủ.

Sáng mờ mờ chưa nhìn tỏ những cánh lá của chậu hoa lan trong góc buồng ngủ. Nhà sư thức dậy với tiếng chuông không rõ rệt trong đầu, ông bỏ chân xuống đất, nhưng chưa đứng lên hẳn, dụi mắt, nhìn kỹ cành lan, với những bông hoa mong manh, hình như nó vừa rụng xuống một bông trong đêm qua, ông ngắm nghía bông hoa nhợt mầu, heo héo nằm bình thản, tĩnh lặng dưới gốc chậu trong không gian còn trong suốt của buổi sáng, khác nào một vị thiền sư vừa mới ra đi.

Người làm công quả trông chùa cho sư khi vắng mặt cũng dậy thật sớm, hình như anh ta vừa ở ngoài đi vào buồng sư, trên vai còn mang theo những giọt sương của cành tùng trước cửa.

Thưa thầy quả chuông của chùa đã bị mất cắp.

Nhà sư nhìn anh hỏi lại:

\- Quả chuông đó mà có người vác được lên vai ư?

\- Thưa chắc tên trộm không vác lên vai. Anh ta đã mang xe cần trục đến trục đi trong khi thầy đi xa và con vắng mặt.

Nhà sư không nói gì thêm, ông ra sân tìm chỗ vẫn để chuông, chỉ còn lại khoảng trống, cả cái giá để treo chuông cũng bị mang theo cùng với quả chuông. Sư lẳng lặng đi vào chánh điện thắp nhang lễ phật.

Ngày hôm đó và rất nhiều ngày sau đó, rất nhiều tháng sau đó, mỗi tinh mơ sư vẫn nghe thấy tiếng chuông rung trong đầu, rung rất rõ rệt, tiếng kêu boong boong ròn rã, rồi cái âm kéo dài ra rung cả lồng ngực sư, sư uống từng ngụm chuông, nằm im nghe ngóng, cho tiếng chuông thấm khắp thân thể mình, tiếng chuông thấm cả vào vạt áo sư. Rồi sư trỗi dậy bắt đầu một ngày của mình. Nhưng có những buổi trưa vắng vẻ, nhìn mưa rơi trên những chùm lá trúc, hay khi hoàng hôn xuống, chập choạng bóng nắng trên mấy thân tùng, tiếng chuông ở đâu bỗng lại vọng về với sư thật mơ hồ: lúc có, lúc không, lúc dồn dập, lúc buông lơi. Có lúc nhà sư nghe thấy tiếng chuông như tiếng thở của một lữ hành đi bộ cả ngàn dặm, vừa bước tới của chùa, ngồi thở hắt ra rồi cứ yếu dần đi, làm sư buồn nguyên ngày. Nhưng khi khác sư lại nghe như tiếng cầu kinh thầm thì bên tai mình, rất khẽ nhưng rất rõ, thanh thản nhưng không ủ rũ, cho sư một niềm an nhiên thơ thới tâm hồn.

Lâu dần sư có thói quen, khi nào nhìn thấy giữa ngày, những bụi trúc bỗng xao động, lá trúc rối rít vẫy gọi nhau hay là nhìn thấy nắng chiều nhấp nhánh đổi chỗ trên những cành tùng là sư biết tiếng chuông sắp về, sư vào chánh điện thắp nhang ngồi thiền tịnh đợi nghe tiếng chuông rung. Trong bao nhiêu ngày, tiếng chuông đồng vọng đó bỗng trở thành thân thiết, như một người bạn giấu mặt cùng tu tập với sư, như tín hữu, đến thăm không hẹn trước, cứ gõ cửa chùa, bước vào, ngồi xuống.

Cho đến khi có người mang đến cúng chùa một quả chuông khác, sư vẫn không hề lẫn lộn tiếng chuông cũ và tiếng chuông mới vào nhau. Vì tiếng chuông mới, khi được đánh vang lên ở những buổi lễ, cái âm rung không kéo dài ra, không thấm vào sư, không đi theo sư nguyên ngày, làm rung cả vạt áo sư. Khi tiếng chuông đánh lên, tiếng của nó bay đi như một con chim vỗ cánh, bay vào rừng, không để lại dấu vết gì.

Một buổi sáng sư đi chung quanh khu đất, nhìn công trình xây cất bắt đầu, tìm chỗ thuận tiện để đặt vị trí cho những pho tượng, chỗ cao nhất chắc sẽ dùng để dựng một cái mái chuông, và làm thế nào để đừng ai có thể mang xe trục hay thậm chí đến ghé vai khênh chuông đi được. Đang loay hoay với những xếp đặt trong đầu, nhà sư bỗng nghe thấy những tiếng động nhỏ nhưng rất rõ rệt ngay dưới chân mình, nhìn xuống thì hóa ra một chú sóc nhỏ đang tha một trái thông, trái thông khá to so với vóc của chú sóc, chú tha trái thông đi băng băng qua mấy hòn đá, qua mấy cái rễ cây trồi trên mặt đất rất nhanh nhẹn, nhưng khi kéo quả thông đi, mất hút vào một bụi cây rồi, chú vẫn để lại những tiếng động rất mơ hồ của quả thông trong không gian. Tiếng động nhỏ nhưng kéo dài âm hưởng. Sư tự hỏi, nếu chú sóc kéo quả thông khác thì có để lại tiếng động đó hay không? Có thể có, có thể không?

Nhà sư chợt bàng hoàng ngộ ra tiếng chuông mơ hồ trong không gian của quả chuông đã mất mà bấy lâu nay vẫn vang trong đầu mình. Kẻ trộm chỉ mang được quả chuông đó đi nhưng tiếng chuông thì phải để lại.Cái xe cần trục chở được quả chuông nặng nề kia nhưng không chở được tiếng chuông nhẹ hẫng. Nhà sư gật gù bằng lòng với bài học mình học được sáng nay từ chú sóc nhỏ.

Hai năm sau, do một cơ duyên nào đó, quả chuông đã mất được một người mang về chùa cũ, nhà sư hớn hở ra đón vào. Hơn ai hết, sư hiểu, quả chuông đi tìm lại tiếng chuông của chính nó, tiếng chuông không bao giờ kẻ trộm mang được ra khỏi sân chùa.

Từ lúc chuông cũ trở về, hình như nắng không còn đổi chỗ trên những cành tùng, và những bụi trúc không còn xao động nữa, thoảng có gió đến những chùm lá chỉ chao nhẹ đi một chút, không gây tiếng động nào và nhà sư bỗng nhớ quá tiếng chuông đồng vọng. Có hôm sư để nguyên ngày đi tìm con sóc.

3/2008

* Quả chuông của Phước Huệ Thiền Tự- Tacoma, WA. bị đánh cắp, hai năm sau có người tìm được, mua lại đem về chùa.

### puzzle

Trong ánh nắng vàng vọt của buổi chiều hắt qua cửa sổ, mụ trông thật thảm hại, bộ đồng phục lao công vừa đi làm về, nhầu nhĩ như mụ. Mặt xanh lè, hai mắt thâm quầng, mụ đứng giữa phòng đăm đăm nhìn gã đàn ông, hai tay không biết vứt đi đâu, cũng không dám túm lấy hắn đánh được, nên thỉnh thoảng mụ lại vung vào khoảng không cùng với giọng nói cố giữ bình tĩnh:

Mang hết tiền cho con quỷ cái rồi phải không?

Gã không trả lời câu hỏi, thản nhiên ngửa cổ uống hớp bia, nói như ra lệnh:

Đi nấu ăn đi, tôi đói rồi.

Mụ ức lắm, nhưng vẫn chân thấp chân cao vào bếp làm cơm. Mụ nhẩm tính trong đầu. Phải nhịn, phải nhịn thôi, hy vọng hắn chưa bị con quỷ cái moi hết tiền. Mụ cần hắn, nếu không có hắn đứng chung danh sách bảo đảm tài khoản thì mụ không thể nào hoàn tất hồ sơ bảo lãnh cho một đàn, vừa con, vừa cháu gần mười đứa sắp sang đến nơi.

Mụ ở với hắn cũng hơn mười năm nay rồi. Tuy chẳng được thanh cao như "Trai lỡ phong vân gái lỡ thì" cũng là "Rổ rá cạp lại" Mà cái rá, cái rổ này cạp lại cũng vài ba lần rồi, gần tung hết cả lạt, không cạp ngay, khéo lại đến quăng vào thùng rác cả hai. Số mụ long đong nên bỏ chồng sống, chồng chết đều có cả. Ba chục năm trước, mụ mới bốn mươi, sức khỏe tốt, nhanh nhẹn, tháo vát, có chút nhan sắc. Giải phóng về, mụ cũng chạy đôn chạy đáo, làm đủ mọi việc kể cả việc thỉnh thoảng phải bán thân để nuôi được đàn con bẩy đứa. Bỏ chồng thì bỏ mấy ông, mụ cũng chẳng nề, nhưng bỏ con thì nhất định không. Chúng không được ăn ngon, mặc đẹp, không sao! Nhưng nhất định không để chúng đói rách. Mụ đã thấy những đứa trẻ ăn mày rồi, trông chẳng ra hình thù một con người hay con vật nào nữa. Một loại thú mới, có linh hồn, đi vất vưởng trong một thành phố vừa hết chiến tranh. Không, các con của mụ nghèo cũng được, nhưng ít ra còn phải trông giống con người. Giữa một cái xã hội lộn tùng phèo, không một chữ làm vốn, mụ cũng đã cầm cự giỏi hơn nhiều người. Mỗi ngày mụ chạy phờ phạc trong cái mảnh đất đổi chủ này tìm mọi cách để mang thực phẩm về cho các con. Mụ như một con kiến thợ tha bất cứ cái gì về tổ cho sự sống còn của cả nhà. Mua đầu này bán đầu kia, mua tối bán sáng, đi sớm về khuya, có khi hai ba ngày đàn trẻ không thấy mụ, chúng cũng quen rồi, thế nào mẹ cũng về. Mẹ về có khi xơ xác, trắng tay, rũ xuống như một tầu lá chuối rách bươm sau cơn bão, có khi đầy ắp hai túi tiền, mặt mày rạng rỡ. Bằng cách nào mẹ cũng về. Mẹ người khác có thể chết vì nghèo,vì bệnh, nhưng mẹ của chúng thì gần như không bao giờ chết.

Thấy người ta vượt biển, vượt biên mụ chỉ đứng thèm thuồng, ganh tị vì tiền ít, con đông làm sao gửi đi, làm sao xuống tầu được. Rồi người ta lại lũ lượt ra đi theo diện H.O, mụ cũng không chịu thua. Bói đâu ra được ông chồng cải tạo bây giờ? Mụ lại chạy đôn chạy đáo vừa mua bằng tiền vừa dụ bằng xác một ông đi tù về còn độc thân, tưởng là bắt được rồi, nhưng thấy gánh con của mụ đông quá, ông ta sợ nhỡ sang Mỹ rồi mụ không buông ông ta ra thì chết toi, chả dại. Thế là mụ lại hụt. May cho mụ, khi diện các con lai được đi thì mụ đã có ngay trong nhà một đứa để làm vốn rồi. Cái quá khứ nhăng nhít của mụ trước kia, hóa ra được việc. Chẳng ai biết đứa trẻ đó là con mụ giấu giếm ở đâu hay mụ mới đi mua về. Chỉ biết nó gọi mụ bằng mẹ và mụ nghiễm nhiên là mẹ một đứa con lai giá trị cả mấy cây vàng thời đó. Bấy giờ khối kẻ nhìn mụ với con mắt thèm thuồng. Thế là mụ đem theo được bốn đứa nhỏ, ba đứa lớn có gia đình nên phải ở lại. Đứt ruột đấy, nhưng từ từ mụ sẽ nối lại sau, cứ đi được đứa nào hay đứa đó. Nghĩ đến các con ở lại thương quá! Chín đứa con của mụ, mụ thương chúng như chó cái thương con. Mụ nhớ khi thằng Bốn bị đụng xe chết, mụ chôn nó với giấy khai sinh của thằng Hai, rồi cho thằng Hai dùng giấy tờ của thằng Ba, thằng Ba dùng giấy tờ của thằng Bốn. Nhờ thế mà mấy thằng con trai trốn được mấy năm đi nghĩa vụ bên Cam Bốt. Nhưng không phải chỉ tráo khai sinh mà xong, mụ còn phải tạ ơn các ông công an, các ông Xã, ông Ty nữa chứ. Ông nào chê tiền ít thì mụ đem thân bù vào. Thằng công an khu vực là chó nhất, nó hôi như một con heo, hôm đó mụ tưởng là ngày hôm sau mụ sẽ rình chém cho nó vài nhát. Nhưng trời thương, tánh mụ mau quên, ra sông nhẩy ùm xuống một cái, hay ra giếng xối ào ào vài gáo nước là sạch ngay ấy mà. Con trai không phải sang Cam Bốt là mụ sung sướng, quên ngay việc mình vừa phải làm, quên ngay những nhát dao định chém...

Mụ sang Mỹ làm đủ mọi việc lao động. Ngày tám tiếng, làm lao công quét dọn trong siêu thị Mỹ, trong khu chợ Á Đông, chiều về mụ làm thêm ở khách sạn, cọ buồng tắm, đổ rác, hút bụi, làm giường cho đến tối mịt mới về. Cuối tuần nếu khách sạn có việc gọi là mụ chạy bổ ra ngay khỏi giường, đi làm thêm. Tám tiếng đồng hồ phải làm xong mười một buồng, chỉ được nghỉ nửa tiếng ăn. Có hôm, cuối ngày, mụ thở không ra hơi, cứ nói, thôi lần tới không làm cuối tuần nữa, nhưng lần tới mà không thấy xếp gọi, buồn lắm, mụ lại kiếm việc khác làm. Mụ đi lượm lon, tay nắm cái bao, tay cầm một chiếc kẹp dài bằng sắt, đi lục các thùng rác, lượm lon, đem về đập bẹp xuống, bán lại cho chỗ tái chế. Mụ không bỏ phí một giờ nào, nếu giờ đó kiếm được ra tiền.

Mấy đứa con mang sang đây chúng nó từ từ có gia đình, đi ở chỗ khác, khi nào cần tiền thì về móc túi mẹ. Lúc nào mụ cũng là cái ruột tượng không đáy. Mụ vừa chửi té tát chúng vừa móc tiền cho.

Cha mẹ chúng mày, lấy hết tiền của bà, bà còn phải gửi về Việt Nam nuôi mấy đứa ở nhà nữa chứ!

Chửi thì chửi. Đứa mở tiệm Nail, đứa mở tiệm sửa xe cũng toàn vốn ở túi mụ cả, tiền nhặt lon đấy, tiền cọ buồng tắm, cầu tiêu của mụ đấy.

Tội nghiệp mụ, cũng muốn giữ nhan sắc về chiều cho tươm tất để gã không phải đi tìm những "Con Quỷ Cái." Mụ nhuộm tóc, xâm lông mày nhưng vẫn không che hết vẻ mệt mỏi trên mặt. Bước thấp bước cao, lưng bắt đầu vẹo sang một bên, vẫn đi làm đủ bẩy ngày một tuần, vẫn tiền trăm, tiền nghìn gửi về quê nhà nuôi con. Bây giờ lại lo đến chuyện bảo lãnh những đứa con còn lại. Tám năm làm giấy tờ bảo lãnh, mụ vẫn đi đi, về về, đem đồng tiền nhặt nhạnh bằng tất cả sức lực của mình về Việt Nam sửa nhà, mua đất cho con. Ai mách ở đâu lo lót được là mụ tìm đến mua chuộc. Mụ chỉ con chạy chọt giấy tờ chỗ này, chỗ kia; giấy tờ sắp xong, chỉ con bán đất, bán nhà, còn giỏi hơn cả người ở trong nước. Mụ lo xa cả đến đem tài liệu thi viết của bằng lái xe tiếng Việt về Việt Nam cho con học trước, sửa soạn cho chúng sẵn sàng thi lái xe khi qua Mỹ. Có cái chân mới kiếm tiền được chứ. Tiền bán nhà, bán đất mang sang thì lo gì không có xe đi làm.

Gã đàn ông ở với mụ thế mà cũng trên mười năm rồi, hai người bắt đầu chỉ "Góp gạo thổi cơm chung". Hắn trả tiền nhà, mụ cung phụng hai bữa ăn. Hồn của ai nấy giữ. Lâu ngày thành nhân ngãi, lâu nữa thành vợ chồng không hôn thú. Mụ cũng ghen lồng lên khi gã mèo chuột, khi gã đem tiền (của gã) cho mấy Con Quỷ Cái, trẻ đẹp hơn mụ. Chắc Trời cho mụ cái lòng dài đến cả mười thước trong bụng, nên mụ yêu con và yêu mọi người. Gã ở lâu quá với mụ thì mụ nghĩ gã thuộc về mình, mụ phải săn sóc thôi. Làm tối mắt tối mũi như vậy mụ vẫn lo hai bữa cơm nóng, canh ngọt cho gã. Người ngoài nhìn vào nói gã lợi dụng mụ, nhưng quả thật mụ cũng chẳng thiệt thòi lắm. Hắn đã đứng tên chung trong danh sách bảo lãnh con mụ về bảo đảm tài khoản, gã đi theo mụ chở từng cái ghế cũ, cái giường cũ về sửa soạn cho ba gia đình của các con mụ sắp sang. Mụ thuê sẵn ba gian chung cư cho ba gia đình, đồ đạc cái đi xin ở nhà thờ, cái khách sạn thải ra, còn mới chán! Mỗi căn hộ mụ xếp vào ba bao gạo, một thùng nước mắm, muối, đường, nồi xoong, bát đĩa, tạm đủ những cái cần dùng cho một gia đình mới đến.

Trước hôm các con sang một ngày, mụ đi làm về, vào từng gian chung cư vừa thuê xong, xem thiếu đủ gì không? Mụ đứng đó lòng rưng rưng nghĩ đến từng đứa con, từng đứa cháu, nhẩm đọc tên chúng, chỉ sợ già rồi lẫn tên đứa nọ vào đứa kia, tội nghiệp. Mụ lủi thủi đếm mấy bao gạo, đếm từng chai nước mắm. Trong cái rã rời thể xác của một ngày lao động trộn vào cái hồi hộp đoàn tụ, mụ ngồi phịch xuống mép giường, úp mặt vào hai tay vỡ òa nước mắt. Mụ khóc ngon lành, khóc một hồi, nước mắt trào ra như mưa đầu mùa ở quê nhà. Mụ cũng không hiểu tại sao mình khóc, khóc vì sắp gặp lại con cháu, hay khóc tủi phận mình? Cái này lạ đấy! Vì lâu lắm rồi mụ đâu có biết nước mắt là gì. Lo lắng, vất vả, tủi nhục đến đâu mụ cũng chỉ khóc khô, nhưng khóc mà có nước mắt chẩy ra, thấy nhẹ người thật! Mụ nghĩ, hay là thỉnh thoảng mình nên khóc một trận cho hả?

Mụ chạy chọt xin việc sẵn cho con. Việc lao động cần gì bằng cấp. Con trai, con dâu sang tuần trước, tuần sau mụ đã giắt vào làm việc ở ngay khách sạn mụ đang làm cuối tuần.

Một buổi chiều cuối đông, tôi sang nhà người anh chơi. Tôi gặp người mẹ 70 tuổi đó lúc bà vừa đi làm về.(Bà ở cùng dẫy chung cư với anh chị tôi.) Nhìn người đàn bà lom khom bước ra khỏi xe, gương mặt mệt mỏi, nhăn nhúm, hai con mắt như lạc hẳn đi, nhưng nhìn kỹ trong cái tàn tạ đó vẫn còn dấu vết của hồng nhan. Tôi vừa thương cảm vừa ái ngại. Chị tôi bảo: "Bà ấy đấy, đi làm về đấy. Giỏi lắm, mới mang một đàn con sang đó."

Tôi đã nghe kể bao nhiêu chuyện về người mẹ này. Có người nói với tôi đó là một người đàn bà dại trai, già rồi còn nuôi không một gã đàn ông. Người khác nói mụ đó tham tiền, tham việc quá! Người nói (với giọng khinh miệt): Mụ này giỏi, giỏi và bụi đời từ khi còn ở quê nhà, sức vóc và chịu đựng hơn cả một người đàn ông.

Tôi ráp nhưng mẩu chuyện đó vào nhau, như gép hình puzzle, nhìn theo cái lưng vẹo của bà khuất sau cánh cửa, tôi ráp được một tấm hình: "Người Mẹ"

Ngày Hiền Mẫu 5/2008

### truyện tình

Cô cầm khay thuốc nhỏ đến khu C, khu biệt giam của những người tù mặc áo đỏ. Trước khi đến phòng giam, cô nhìn nhanh vào chiếc gương nhỏ cất trong ngăn kéo bàn giấy, tô lại chút son môi, chút má hồng, hai con mắt xanh biếc của cô bóng lên trong một giây, rồi lại dịu ngay xuống. Sáng nay, khi sửa soạn đi làm, trong căn phòng tối như mù, cô đã lần mò một nắm phấn son cho vào túi xách, cô đã lựa cho mình một chiếc áo hở cổ, và thật sát vào người. Cô biết chiếc áo không cài khuy khoác ngoài của y tá không thể che được vóc dáng nẩy nở của mình, và trưa nay nhan sắc của cô sẽ được cặp mắt sâu thăm thẳm đó chiêm ngưỡng. Bất giác, cô khẽ rùng mình.

Một nhân viên an ninh đi theo cô đến phòng 15. Sau khi mở khóa, anh ta đứng ở một khoảng cách vừa đủ để vừa không chú ý đến việc làm của người y tá, vừa đủ kịp phản ứng bảo vệ cô nếu có chuyện gì xẩy ra. Vì những người tù mặc áo đỏ là những người phải cẩn trọng đề phòng. Người tù chậm chạp đi ra. Cô không phải là một người nhỏ bé, thế mà nếu đứng đối mặt với nhau thì cô phải nhìn lên, tầm mắt mới chạm đến ngang vai anh ta. Hắn bước hẳn ra ngoài phòng, tiến đến chiếc bàn dài gần đó , nhưng không chịu ngồi ngay xuống. Hắn đứng ngắm nghía cô y tá hấp dẫn, cái nhìn của hắn là cái nhìn của một con thú đực lâu ngày mới vừa ngửi thấy mùi con thú cái. Đợi cho cô y tá kéo cái ghế ngồi xuống trước, hắn mới tiến lại để có thể nhìn từ phía trên xuống cái ngực lấp ló sau chiếc áo choàng trắng. Cô dư biết như vậy, nhưng cô lờ đi, cô đưa mắt nhìn người giữ an ninh, anh ta ra lệnh cho hắn ngồi xuống phía bên kia bàn. Cô mở tập hồ sơ, hỏi giọng lạnh lùng:

\- Anh còn mất ngủ không ?

\- Còn.

Hắn trả lời ngắn, mắt vẫn không rời cô. Hắn nhìn cô từ môi xuống cổ, rồi từ cổ xuống cái ngực lấp ló dưới cái cổ áo khoét sâu. Cô cúi xuống vừa tiếp tục hỏi vừa ghi hồ sơ, hỏi xong cô gấp hồ sơ lại. Hai con mắt xanh bóng của cô nhìn thẳng vào mắt hắn, cô đưa lọ thuốc cho hắn, khi hắn xoè tay ra, cô ấn mạnh lọ thuốc vào gan bàn tay hắn, rồi xoáy mạnh một cái bằng cử chỉ khiêu khích. Cả người hắn rung lên, hắn bặm chặt môi lại, hai con mắt tóe lửa, hắn nắm như muốn bóp bể lọ thuốc trong tay, hắn đứng bật dậy, chồm về phía cô.

Nhân viên an ninh lập tức tiến đến phía hai người, xô hắn ra khỏi cái bàn, bẻ quặt hai tay hắn về đằng sau, kéo vào phòng giam. Cánh cửa sắt đóng ập lại, nhưng cũng để cho hắn kịp nhìn cái nhếch miệng khiêu khích của cô. Mồ hôi hắn vã ra như tắm.

Trung tâm này chỉ là nơi tạm giam chờ ngày mang ra xử. Những người bị nhốt ở đây đủ mọi thành phần. Từ trộm cắp nhỏ nhặt, hút ma túy ở một góc đường đến giết người, hiếp dâm. Nhà tù chia cấp bậc nhẹ hay nặng bằng mầu áo mặc khác nhau. Nhẹ nhất là áo vàng, rồi đến áo xanh và sau cùng là áo đỏ. Những tù nhân mặc áo đỏ thường phải biệt giam, vì ngoài vấn đề nguy hiểm cho cá nhân tù phạm khác, họ cũng không thể sinh hoạt chung với tù nhẹ tội được. Một tù nhân áo đỏ như "Hắn" làm sao mà sinh hoạt được với mấy tay cậy cửa xe, ăn cắp vặt. Những cái tội của đám áo vàng chỉ là cái tội của con nít mới lớn, hoặc của những tên thiếu tiền và thiếu cả tư cách. Hắn coi thường chúng ra mặt. Hắn bị bắt về tội giết người.

Cô làm ở bên y tế, cô chỉ có hồ sơ về tình trạng sức khỏe của tù nhân. Hình như hắn bị bắt vì tội giết vợ, hồ sơ bên y tế không có nói rõ về chi tiết của bên hình sự. Hắn bị giam ở đây cả mấy tháng rồi, cái vết thương dài từ cổ xuống bụng hắn chưa lành hẳn nên bên tòa chưa đem ra xử. Trong hồ sơ y tế có ghi vết thương đó là do hắn cầm dao rạch bụng để tự vận mà không chết. Hiện tại, hắn cũng đang được chữa về tâm thần. Bác sĩ nào đến phiên chẩn bệnh cho hắn cũng gặp khó khăn vì hắn không hợp tác. Hắn không muốn trả lời bất cứ một câu hỏi nào. Chỉ có cô mới cậy được cả mắt lẫn miệng tù nhân này. Và cô đã ngầm dùng đôi mắt sâu thăm thẳm của hắn như một tấm gương để soi ngắm thân thể mình. Hắn là người duy nhất biết đang bị cô mê hoặc.

Cô làm việc cả ở Bệnh Viện Green Villes , nên hắn đã là bệnh nhân của cô trước khi họ chuyển hắn vào tù. Cô đã chú ý tới cái mã cao lớn, tay dài vai rộng cùng với bộ mặt đằng đằng sát khí, và nhất là cặp mắt thăm thẳm. Cặp mắt mầu ve trai trong suốt có pha một chút nâu nâu, nằm bên dưới đôi lông mày rậm kéo ra đến thái dương nối liền với hàm râu quai nón. Khi hắn nhìn ai, mắt cũng như muốn tóe lửa. Tất cả các thứ ấy cộng vào một thân hình cao lớn, hừng hực nam tính của hắn đã thu hút cô. Lần đầu tiên khi thay những miếng băng tẩm thuốc trên ngực hắn, cô đã cố ý làm rất chậm. Cô vừa lấy ngón tay ấn ấn lên chỗ da thịt không đau của hắn vừa mỉm cười mà không nhìn vào mặt hắn. Hắn ở bệnh viện độ hai tuần thì biết là cô y tá này đang muốn giở trò với mình. Nhưng khi hắn định tỏ thái độ đáp ứng thì cô ta lại giở mặt đóng vai của một chị y tá khó chịu. Cô ta vờn hắn như một con mèo vờn con chim vừa vồ được.

Cái buồng giam biệt lập chỉ vừa đủ chỗ cho một chiếc giường nhỏ, môt cái cầu tiêu không quây kín. Tù nhân biệt giam không được phép đi vớ và không được mặc đồ lót (cô không biết tại sao). Hắn mằm co như một con tôm vừa luộc xong, hãy còn nóng và vỏ đỏ hỏn, hắn đang lên cơn sốt không rõ nguyên do. Cả người hắn rung lên như sợi giây điện cao thế. Cuống họng hắn khô ran, hắn đang muốn đập phá một cái gì. Hắn nhìn xung quanh chẳng thấy một cái gì cầm lên được, hắn nắm bàn tay lại cứ thế đấm vào tường cho đến lúc những người gác mở cửa vào còng tay hắn lại.

Cô được gọi đến để băng bó lại bàn tay đang chẩy máu. Hai người phụ trách an ninh đứng kèm hai bên. Cô mặt lạnh như nước đá chăm chú làm công việc của một y tá, không nói một câu. Cô dư biết cảnh khiêu khích vừa rồi của cô đã làm cho hắn lên cơn sốt tình dục. Nếu không có hai người gác đeo súng đứng đó chắc hắn đã xông tới bẻ cái thân thể hấp dẫn đó ra làm hai ba mảnh, khi nhìn thấy cái cười nhếch mép của cô.

Chị mở cửa vào nhà. Đây là một trong những căn chung cư dành cho những người khiếm thị. Khu chung cư này do thành phố cung cấp, có khoảng hai mươi nhà Những người ở đây vừa có gia đình, vừa độc thân. Những căn nhà một từng xây vòng tròn chung quanh một cái sân khá rộng. Vì là khu cho người khiếm thị nên chiếc sân xi măng để trống, không có một chậu cây, một khóm hoa, hay một vật trang trí nào để có thể làm vấp váp, cản trở sự giao thông. Những gian nhà có đủ cửa sổ hứng nắng để tránh ẩm thấp, nhưng ít khi thấy được mở. Ở hành lang phía trước của những căn nhà, cứ năm mười thước lại có một chiếc băng gỗ dài kê sát vào tường. Cha mẹ thường ra đó ngồi trò chuyện với nhau hay ngồi chờ nghe tiếng chân trẻ đi học về.

Người chồng nghe tiếng động của chìa khóa biết là vợ về, anh lên tiếng trước:

Sao hôm nay em về sớm thế ?

Anh vừa nói, vừa mở chiếc đồng hồ tròn đặt trong lòng bàn tay, vừa sờ lên mặt những con số. Mới có 4 giờ 20.

Hôm nay em xin về sớm. Anh sửa soạn đi chợ với em.

Chị cầm tay chồng dắt vào buồng trong cho anh thay áo, chị cầm tay anh như một thói quen mà thôi, vì điều này đâu có cần thiết với anh. Chị cũng cần thay đôi giầy đi bộ. Từ nhà họ chỉ cần băng qua đường là có siêu thị. Trong buồng tối hù vì các cánh cửa điều đóng, đối với anh không thành vấn đề, vì đóng hay mở cũng thế thôi. Nhưng đối với một người sáng mắt như chị thì chắc cũng phải thấy khó chịu. Thế mà chị cũng cứ thản nhiên lần mò trong bóng tối thay giầy. Chị biết đôi giầy chị cất ở đâu. Chị lấy anh ba năm nay rồi. Khi về ở với anh chị đã tự tập cho mình sống trong bóng tối. Cả việc chải đầu, đánh phấn trước khi đi làm, chị cũng có thể làm trong bóng tối. Cái bóng mờ mờ của một căn nhà đóng hết các cửa vào ban ngày, hay cái bóng đen đặc của ban đêm thì chị cũng coi như nhau.

Họ đi sóng đôi với nhau ra đường, những người hàng xóm đang đứng ở chiếc sân chung, nghe bước chân của hai người đi đến, họ ngoảnh mặt lại cất tiếng chào. Chẳng bao giờ chị nghe thấy họ nhầm lẫn tên hai vợ chồng chị bằng tên người khác. Những đứa trẻ, con cái của họ chạy chơi quanh đó. Cha mẹ chúng cũng chỉ cần nghe tiếng chân chạy, tiếng cười đùa và tiếng khóc của chúng là họ biết ngay đứa nào là con nhà nào. Chị nhìn bằng mắt còn nhầm con nhà này với con nhà khác, nhưng những người chỉ nghe bằng tai này thì không bao giờ nhầm.

Điều làm cho chị thán phục những người ở trong khu chung cư này là họ không bao giờ lẫn lộn giữa hai thằng bé sinh đôi bên hàng xóm. Trông chúng giống nhau như hai viên kẹo bột. Vì họ không nhìn thấy chúng nên họ dùng tai để phân biệt tiếng u ơ của hai đứa nhỏ này ngay cả lúc chúng chỉ mới biết khóc oe oe, hay nghe tiếng động của cặp chân khi chúng mới biết bò. Trong khi đó thì chị phải dùng hai con mắt của mình để nhìn cho thật kỹ một dấu vết khác trên nét mặt hay trên thân thể hai đứa bé để phân biệt. Nhưng vào mùa đông khi cha mẹ chúng mặc những bộ quần áo che kín mít chỉ lộ hai con mắt với cái miệng thì chị phải nhờ chồng lắng nghe và phân biệt hộ. Khi chị về ở với anh thì hai đứa trẻ hàng xóm mới lên hai, bây giờ đã được năm tuổi. Chúng rất thích chị, vì chị là một trong ba người đàn bà sáng mắt ở khu này, và chị lại vừa trẻ nhất vừa săn sóc, yêu thích trẻ con theo cung cách của một y tá.

Người chồng đi bên cạnh vợ, anh không cần vịn vào chị. Anh cầm chiếc gậy trắng, thỉnh thoảng anh đưa tay sang đẩy nhẹ vào lưng vợ như hướng chị đi theo mình. Cả hai đứng lại đợi sang đường. Anh nghiêng tai lắng nghe tiếng nhạc phát ra ở cột điện. Khi tiếng nhạc nhẹ nhàng phát ra là lúc anh đứng lại mà nghe, khi nhạc đổi sang dồn dập là lúc phải sang đường. Tiếng nhạc thay cho đèn xanh đỏ dành riêng cho người khiếm thị. Tất cả các ngã tư trong vòng nửa dậm đều có nhạc sang đường này. Đôi khi để khỏi nhàm chán những khúc nhạc được đổi theo mùa. Và có lần anh đã được thưởng thức một đoạn "Singing in the rain" của Herb Brown và Arthur Freed vào cuối Thu.

Anh hỏi vợ:

\- Sao tự nhiên trời tối sập xuống vậy, có phải sắp mưa không ?

Chỉ cần một ngọn gió khác thổi qua vai, là anh có thể đoán được trời đang nắng chang chang sẽ kéo đến một cơn mưa. Chị bảo:

\- Chắc vậy, mình cần mua nhanh lên để chạy về nhà cho kịp.

\- Em đừng có lo, anh cuộc với em là cho đến lúc mình ăn cơm chiều xong thì mưa mới bắt đầu rơi xuống.

Họ vào chợ mua thức ăn. Hôm nay anh muốn nấu món mì Ý và họ cùng đồng ý là chỉ dùng toàn rau thay vì ăn với xúc xích. Anh chọn thức ăn rất kỹ, nên trước khi bỏ vào túi cái gì chị cũng phải đặt vào tay anh trước. Cứ mỗi lần chị đưa quả cà chua cho anh, anh lại bỏ xuống. Quả thì anh chê chín quá, quả thì anh chê hơi xanh. Củ hành cầm không chắc tay (vì nhổ đã lâu) hay chắc quá (tức là còn non) anh cũng bỏ xuống. Theo anh, củ hành tây mà xốp hay chắc quá đều không thể nào ngọt thịt được, quả cà xanh hay chín quá cũng không ngon. Chẳng khác gì da thịt phụ nữ, nó chỉ đẹp nhất ở giữa tuổi ba mươi đến bốn mươi. Cũng có vài trường hợp ngoại lệ, nhưng cái đó thì rất hiếm.

Buổi chiều ăn cơm xong. Anh đang ngồi nghe máy phát thanh ở trong bếp thì cơn mưa ập xuống đúng như anh đoán. Tiếng mưa bắt đầu nhè nhẹ rồi mỗi lúc một dồn dập, nghe hồ như tiếng nhạc ở góc phố giục sang đường. Bỗng anh đứng lên đi về phía vợ đang đứng rửa bát, kéo tay chị vào phòng ngủ. Chưa qua khỏi cửa buồng anh đã ấn lưng chị sát vào cánh cửa. Anh đặt tay lần mò trên vai, trên ngực chị. Hơi thở anh dồn dập theo những ngón tay. Chị nhắm mắt lại rên rỉ trong đầu. Chao ôi! Nếu mà anh ấy sáng mắt, nếu mà anh ấy được nhìn thấy mình, nhìn thấy từng phân vuông trên da thịt mình thì anh ấy chắc sẽ sung sướng hơn nhiều và mình cũng thỏa mãn biết chừng nào! Người đàn bà cần được chiêm ngưỡng, cần được nhìn thấy mình trong mắt người khác chứ!

Chị lần mò trong bóng tối lấy ra cái hộp đựng đồ cuộn tóc, cuộn mớ tóc của mình. Ngày mai chị sẽ có một mái tóc bồng bềnh rất đẹp, và chị sẽ mặc chiếc áo mùa hè mới mua tuần trước, chiếc áo trắng ngắn tay có in những bông cẩm chướng mầu tím nhạt, chị có cây son cùng mầu với cánh hoa này. Ngày mai, ít ra là sẽ có một đôi mắt biết thưởng thức cả áo và son của chị Chị vừa cuộn tóc vừa nghiêng mình lắng nghe tiếng mưa rơi lộp độp trên mái gỗ. Trong tiếng động nhẹ nhàng của hạt mưa chị nghe được cả tiếng đập của tim mình.

Cô hé mở cánh cửa phòng giam. Hắn nhoài người ra nắm lấy cái cổ tay tròn lẳn kéo mạnh vào trong phòng, đóng sập cửa lại. Cả người cô lọt hỏn vào trong lòng hắn. Hắn hôn ngấu nghiến lên miệng cô. Cô không chống cự , cô đứng yên đợi cho hắn thao túng. Nhưng không, hắn không hành động hung hãn như gương mặt của hắn, (gương mặt với hàm râu quai nón đỏ như râu bắp, cô đoán có đến cả tháng chưa cạo) Hắn dắt tay cô đẩy ngồi xuống cạnh giường, hắn đi bật sáng tất cả các bóng điện trong phòng. Hắn quay lại trước mặt cô. Hắn từ tốn cởi chiếc áo y tá khoác bên ngoài của cô, gấp gọn gàng để lên giường. Sau cùng hắn tháo chiếc giây chuyền ở cổ. Đèn trong phòng vẫn sáng trưng, hắn đứng yên lặng thưởng thức cô với hai mắt mở lớn không nói một tiếng nào. Hắn đứng một lúc lâu không biết là bao nhiêu phút, hắn nhìn từ chân tóc cô xuống vầng trán, từ trán xuống khuôn mặt, hai con mắt của hắn đọng lại ở mắt cô, làm cô bất giác rùng mình. Cô thấy âm ấm ở bờ vai, tê tê trên đầu vú như có bàn tay hắn đặt lên đó.

Nhưng không phải, hắn vẫn đứng cách cô một khoảng cách và nhìn cô bằng hai con mắt thăm thẳm. Hai con mắt đó nó không còn hung hãn nữa mà nó trong suốt như hai mảnh gương cho cô nhìn thấy phản chiếu tất cả vẻ đẹp của mình, cái vẻ đẹp rực rỡ thanh xuân ở tuổi ba mươi mà mấy năm nay chỉ được chồng cô nhìn bằng tay trong bóng tối. Cái ánh sáng lấp lánh của hai mảnh gương đó như những lưỡi thủy tinh sắc cắt thân thể cô ra làm nhiều mảnh, rồi cũng lại cái ánh sáng đó dịu xuống, mềm mại như một giải băng âu yếm quấn thân thể cô liền vào với nhau như cuộn một vết thương, làm cho cô ngây ngất như người vừa được chích một mũi thuốc gây mê. Óc cô lâng lâng, trái tim cô nôn nao, cồn ngực cô bồng bềnh như những mảng bông trắng nõn đang bay lượn trong phòng. Hắn chiêm ngưỡng thân thể cô mà không vồ vập, níu kéo.Hắn đi chung quanh chiếc giường, bắt đầu bằng những bước từ từ, rồi nhanh dần, nhanh dần giống như cái bóng trong chiếc đèn kéo quân làm cô chóng mặt. Cô nhắm nghiền hai mắt lại, cô nghe tiếng nước chảy róc rách ở phiá cái bồn tiểu bị hư, cô nhìn thấy những viên thuốc trong chiếc lọ nhỏ lăn tứ tung trên mặt đất, cô với tay muốn nhặt những viên thuốc thì hình như cô lại chạm tay vào chiếc sẹo dài trên một bộ ngực rắn chắc. Hình như cô không còn ngồi trên giường, cô đang đứng, lưng dựa vào tường, cô nghe thấy tiếng thở thật nhanh cuống quít vào nhau, rồi cô ngửi thấy mùi ngai ngái của người đàn ông. Nhưng là một mùi đàn ông rất quen thuộc. Căn phòng tối xầm lại.

Người đàn bà cầm tay chồng đặt lên ngực mình, thầm thì vào tai anh:

Đây, đây.

Mặc dầu anh không cần nhìn bằng mắt, nhưng chị theo thói quen bao giờ cũng đưa tận tay chồng những gì chị muốn. Anh ngắm nghía thân thể vợ bằng bàn tay khéo léo của mình. Anh đang chọn những phần ngon trên thân thể vợ như anh đang chọn trái cây trong siêu thị. Vỏ mỏng của trái cà vừa chín tới thật là tươi mát, mùi hăng hăng của củ hành mới hái thật là quyến rũ. Đặt tay trên lưng chị, có khác nào đặt tay trên một lá rau cải vừa được tưới nước. Cái mũi có đầu nhòn nhọn vừa phải như một trái ớt Mễ thật khiêu gợi, anh hôn môi vợ mà tưởng đang ăn trái anh đào tháng tám. Cặp núm vú nhỏ xíu của chị, anh đoán khi được âu yếm nó sẽ đỏ rực lên như mầu đỏ của trái thanh lương trà (*). Anh nhớ đến một đoạn văn trong tiểu thuyết của Pasternak. Khi bác sĩ Zhivago chạy vào rừng để trốn tránh đám quân xanh, thấy những cành thanh lương trà phủ tuyết, ông nhớ đến cánh tay trắng của Lara, ông nhìn cây thanh lương trà kêu lên "Ôi ! Tình yêu của ta, nữ hoàng cuả ta, cây thanh lương trà của ta." Cây thanh lương trà này ít có người biết đến. Trái của nó chỉ nhỏ như những viên hạt trai và có mầu đỏ, cây của nó thì cao chứ không phải một loại bụi như những bụi dâu khác, người ta dùng nó để làm mứt ăn bánh mì, rất thơm ngon. Anh đã may mắn được mẹ anh cho ăn món mứt này thời niên thiếu, lúc đó khi mắt chưa bị hỏng hoàn toàn anh đã được thưởng thức cái vẻ đẹp của những trái dâu tròn mầu đỏ trong tay. Bây giờ anh đang đuợc ngậm trái thanh lương trà còn tươi trong miệng.

Hắn bị đem ra tòa án xét xử khi vết thương đã khá lành. Tòa buộc một bản án 20 năm về tội giết vợ. Người ta chuyển hắn đến nhà giam cho tù trọng phạm.

Một tháng sau khi hắn bị giải đi, cô y tá xin thôi việc tại khu tạm giam Correction Center. Cô đã nhận việc mới và người ta không biết cô dọn đi đâu.

8/01

* Thanh lương trà: Rowanberry

### kịch bản

Buổi chiều đang xuống trên đảo San Juan Island, mặt trời lấp lánh chút nắng cuối ngày trên cảng Friday Harbor. Cảng chính để phà mang khách từ bên Seattle sang đảo cặp bến. San Juan là một quần đảo, có những đảo nhỏ hơn vả mỗi đảo đều có cảng cho thuyền vào như: Friday Harbor, Orcas, Roches Harbor và nhiều đảo khác nhỏ hơn nữa.

Họ ngồi ăn trong một nhà hàng nhìn xuống cảng. Cốc rượu rót đầy, uống cạn làm nàng choáng váng, hơi men bốc lên tạo cho nàng cảm giác các lỗ chân lông trên da mặt mình như mở hết ra, như nghe cả được sự chuyển động của máu từ mặt, cổ, chảy lan xuống hai cánh tay, rồi chạy xuống tận hai bàn tay. Nàng xòe bàn tay quơ quơ trên ngọn nến nhỏ ở bàn ăn, nói với chồng:

Em say rồi, em phải vào vốc nước lên mặt một chút.

Em đi nổi khồng?

Được mà.

Nàng kéo ghế, đứng dậy, bước lơ mơ vào nhà vệ sinh, thấy thân thể nhẹ hẫng. Nước lạnh vốc lên mặt giúp nàng tỉnh táo hơn. Nàng nhìn mình trong gương thấy đồng tử trong hai mắt mình cũng có mầu đỏ. Rượu trong người vừa đủ để nàng lơ mơ nhưng không gục xuống. Nàng thích nhất cái cảm giác say không say, tỉnh không tỉnh này. Người đàn bà đứng ở bên cạnh nàng cũng đang soi gương chải lại mái tóc. Họ nhìn nhau trong gương mỉm cười làm quen. Người đàn bà hỏi nàng:

\- Tóc tôi trông được chưa?

Nàng ngắm nghía người đàn bà một giây, rồi gật đầu.

Đẹp rồi.

Người đàn bà bỗng tỏ ra bối rối, nói hấp tấp:

Tối nay, tôi hẹn đi ăn với con riêng của vị hôn phu. Cậu ta 19 tuổi, tôi hồi hộp quá!

Con trai mười chín tuổi à? Cái tuổi đáng ngại thật! Chắc nếu vào địa vị nàng, nàng cũng sẽ bối rối giống người đàn bà này thôi. Bất giác nàng nhìn kỹ hơn người đàn bà trong gương. Còn trẻ, trạc gần bốn mươi, người nhỏ bé so với các phụ nữ Mỹ trung bình, ăn mặc hợp thời trang. Nhìn chung toát ra vẻ dịu dàng, quyến rũ. Nàng trấn an:

Đừng lo, mười chín tuổi dễ dụ lắm. Cứ vuốt ve tự ái, khen cậu thông minh, đẹp trai là lấy được cảm tình ngay.

Hai người đàn bà nhìn nhau cười trong gương. Khi cả hai cùng bước ra khỏi phòng vệ sinh, nàng thấy người đàn bà thật bối rối, bước cả lên chân nàng. Nàng nói khẽ vào tai người đàn bà trong cái lâng lâng buông thả của rượu:

Dùng sự quyến rũ của mình mà chinh phục chú bé. Thế nào cũng thành công.

Buổi chiều đã xuống hẳn. Nàng giục chồng đứng lên, hai chân nàng bước chập vào nhau, anh phải đỡ ngang eo nàng. Họ sẽ đi bộ đến rạp hát xem kịch tối nay, rồi từ rạp hát sẽ đi bộ về chỗ Bed and Breakfast của hai người trọ không xa lắm. Lúc ra đây ăn họ cũng đã đi bộ. Nàng có thói quen mỗi khi du lịch đến một thành phố nhỏ nào đều rủ chồng tìm rạp hát xem kịch của thành phố đó. Nàng nói với chồng: Đời sống là một kịch bản mà! Chỉ cần đến xem kịch ở một rạp hát địa phương là biết rõ đời sống ở đó như thế nào. Cách họ chọn kịch bản và kịch sĩ từ xa đến hay những vở kịch của địa phương trình diễn, đều nói lên được đời sống của dân cư nơi đó.

Nàng vừa bước lơ mơ vừa kể lại cho chồng nghe chuyện người đàn bà trong phòng vệ sinh bối rối với con riêng của vị hôn phu mình như thế nào. Chồng nàng cười bảo:

Chắc ông ta làm chủ một trong những cái du thuyền ở cảng Roches Harbor hôm qua mình mới ghé chứ gì.

Chỉ có thế mới làm bà ta bối rối quá vậy.

Nàng hình dung lại cảng Roches Harbor với những chiếc du thuyền cao ngất ngưởng, trắng toát, sạch bong xếp hàng đậu kín truớc cửa cảng, chúng phô hết vẻ đẹp của sự giầu sang trên từng cột buồm, bánh lái, và những sợi giây bện. Những chiếc du thuyền của các nhà triệu phú rủ nhau ghé về đậu trên cảng này, một hải cảng khuất gió được bao bọc bởi những hòn đảo nhỏ chung quanh. Những nhà tư bản di chuyển từ Seattle đến chỗ du thuyền đậu bằng những máy bay cá nhân.

Ừ nhỉ, có thế mà sao nàng không nghĩ ra. Mỗi chiếc du thuyền đó giá bốn, năm triệu một cái, người làm chủ nó chắc phải có gấp năm, bẩy lần hay hơn nữa số tiền đó. Bà ấy lo lắng không chinh phục được chú bé cũng là sự tự nhiên thôi.

Họ đi trong bóng tối của hòn đảo. Ở đây không có đèn đuờng, dân đảo ở rải rác nhà cách xa nhau. Họ lạc hai, ba lần rẽ, nàng níu chặt tay chồng không dám bỏ ra, trách anh không chịu lái xe, rủ nàng đi bộ để bây giờ hơi sợ vì trời tối mà cả đảo đã đi ngủ. Bất giác trong cái nhá nhem giữa ngày và đêm, nàng cúi nhìn bốn bàn chân đi cạnh nhau. Hai chiếc giầy rất to của anh và hai chiếc giầy nhỏ xíu của nàng.Trong choáng váng của hơi men còn hừng hực nàng bỗng quay đầu nhìn lại biển, hỏi mình. Ô hay sao mình lại ở tận hòn đảo xa xôi này nhỉ? Một người đàn bà Việt sanh ra ở dất nước tít mù khơi đó sao tối nay lại có mặt chốn này? Sao nàng lại đi cạnh anh? Không phải là một người đàn ông Việt, mà nàng đã đi với anh trong ba mươi năm rồi cơ, nào có ngắn ngủi gì? Và nàng còn đi với anh bao lâu nữa? Chắc cuối đường, chắc ở ngã rẽ tử sinh. Lạ thật nhỉ? Tại sao chuyện này lại có thật được nhỉ. Không biết rượu hỏi hay nàng hỏi. Nhưng đích thực là những câu hỏi không có câu trả lời. Có ai ép buộc nàng đâu? Đôi khi nàng thấy đời sống như một vở kịch, Thượng Đế viết ra những Scienario khác nhau rồi trao cho mỗi người một bản. Diễn kịch ở đâu? Đóng vai nào? Đã có sẵn rồi, không có quyền chọn lựa. Có khác chăng ở kịch, có người chuyên đóng đào thương, có người chuyên đóng vai hài, còn ở đời sống, Thượng Đế đôi khi cho con người đóng cả hai vai trong một lúc. Nàng đi theo tay dắt của chồng, như đi theo tay dắt của định mệnh (Cứ nói thế đi cho nó có vẻ văn chương mà mình lại không bị trách nhiệm) Nàng nghe anh nói chuyện; nói bông lơn, so sánh những chiếc du thuyền đắt tiền với cái xe truck cũ vài ngàn bạc anh vừa mới mua, hình như anh nói cái xe của anh đẹp và hữu ích hơn vì nếu có người đàn bà nào muốn lấy anh bây giờ, chắc sẽ không phải bối rối với mấy đứa con của anh. Nàng cứ bước theo anh, nghe tiếng anh cười trộn vào những suy nghĩ riêng trong đầu khiến cho câu chuyện của anh cũng chập chờn say tỉnh. Thỉnh thoảng nàng hỏi anh một câu, nhưng nàng không nhớ rõ câu trả lời. Có phải nàng đã hỏi như thế trong mấy chục năm nay, và những câu trả lời nghe yên tâm nhất vẫn thường thường là của chính nàng. Họ kéo nhau đi lạc mấy vòng trong bóng đêm của hải đảo. Nhưng cuối cùng họ cũng tìm được đến rạp hát.

Tuần lễ này đúng vào dịp Friday Harbor giới thiệu những thành quả nghệ thuật mùa hè. Quầy rượu và bánh ngọt bận rộn với khách đến xem kịch. Nàng đi len lỏi cúi xuống xem những sản phẩm đồ gốm, ngước xem những tranh vẽ trên tường được trưng bầy phía ngoài rạp hát. Chồng nàng đem đến một ly rượu trắng cài vào giữa những ngón tay nàng.

Em chưa đủ say hay sao? Nàng tròn xoe mắt hỏi.

Vacation mà, không sao đâu!

Nàng ngửa cổ uống một hớp rượu, uống cả cái không khí lâng lâng buổi tối của hòn đảo nhỏ vào lồng ngực. Họ cầm cả hai ly rượu vào trong rạp hát. Tỉnh nhỏ thật là thú vị. Muốn làm gì thì làm, những người chung quanh nàng hình như ai cũng dễ dàng, cũng mỉm cười với nàng. Nàng thấy những nụ cười của họ lấp lánh, sóng sánh trong đáy cốc.

Trên sân khấu đạo diễn đang giới thiệu những diễn viên của đảo San Juan đã được tuyển chọn, những diễn viên này mới xuất hiện lần đầu trên sân khấu.Theo lời đạo diễn, khán giả sẽ thấy họ diễn xuất thật tuyệt vời, không kém gì những diễn viên ở những sân khấu Nữu Ước.

Nàng vừa nhâm nhi ly rượu vừa xem kịch.

Thiếu phụ đóng vai bà mẹ kế tương lai rất bối rối, rất hay. Người đàn ông nàng sắp lấy là một triệu phú, con riêng của chồng là một cậu chưa bước vào tuổi hai mươi, thật khó chịu. Bà phải chìu chuộng hết mình vẫn không lấy được cảm tình của cậu. Cuối cùng người đàn bà đó phải đem nhan sắc chín muồi của mình ra chinh phục con chồng như chinh phục tình nhân. Kết quả cả hai cha con cùng yêu một người đàn bà. Đoạn kết bỏ lửng, tùy khán giả kết thúc.

Hai người bước ra khỏi rạp hát. Uống hai ly rượu trong một buổi chiều làm nàng say khướt nhưng nàng cũng nhớ mang máng khuôn mặt người đàn bà đóng vai bà mẹ kế tương lai. Hình như nàng có gặp ở đâu rồi. Nàng hỏi chồng:

Anh có thấy nữ diễn viên đó quen không? Hình như mình có xem bà ta trước đây.

Anh nói ngay:

Không đâu.

Nàng quả quyết:

Quen, quen lắm! Nhất định là em có xem bà ta ở đâu rồi.

Và nàng cố nhớ. Nhưng đầu óc nàng bây giờ lơ mơ quá, chẳng cho nàng một cái gì thật rõ nét. Bỗng nghe anh nói:

Hay là, hay là, đó là người đàn bà em gặp trong nhà vệ sinh ở tiệm ăn?

Nàng ngẩn người ra:

\- Đúng rồi anh ơi! Anh thông minh thật. Đúng là cô ta rồi. Cô ta đã diễn kịch ngay với em. Và em cũng đã đóng một vai phụ xuất sắc. Chẳng lẽ ...chẳng lẽ...

Nàng vừa nói, vừa dựa hẳn vào chồng. Vì còn say nên đoạn đường từ rạp hát về chỗ trọ chỉ có ba ngã tư mà nàng thấy dài vô tận. Nàng đi theo cánh tay anh kéo, đầu óc lâng lâng. Bất giác như ngộ ra điều gì, nàng tỉnh hẳn rượu, nói:

À người ta có thể đóng kịch ngay trong đời sống, hay người ta có thể đem đời sống vào trong kịch.

Chồng nàng nghe không rõ hỏi lại:

Em vừa nói gì thế?

Không có câu trả lời.

Đêm mùa hè trên đảo, đầy gió!

Tháng 9/06

### một nửa người đàn ông

Cô chăm chú sửa lại bản thảo của cuốn tiểu thuyết một lần chót trước khi mang sang nhà in. Làm công việc sửa đổi văn chương bản thảo cho nhà xuất bản, không lúc nào mà cô rảnh rỗi được. Trong tháng này có năm cuốn truyện dài sẽ được in, và cả năm cuốn đều là sách của tác giả có sách xuất bản lần đầu.

Cô nghe tiếng gõ cửa, rồi chiếc đầu của người tùy phái ló vào:

Thưa cô, có một bà muốn gặp cô.

Ai vậy, ông có hỏi tên hộ tôi không?

Tôi có hỏi, bà ấy nói tên là Lan.

Cô cố nhớ tên của các tác giả mới trong đầu. Không có ai là Lan cả, họ đều là phái nam. Cô nói với người tùy phái:

Ông mời hộ bà Lan vào văn phòng ngoài đó, tôi sẽ ra.

Cũng sắp đến giờ tôi đi ăn trưa rồi.

Đợi cho người tùy phái khuất sau cánh cửa, cô quay điện thoại gọi anh:

Hôm nay em muốn đi ăn mì ở Hải Ninh, em sẽ đến đó độ 20 phút nữa, em có một người khách đang chờ. Nhưng em sẽ tiếp họ năm phút thôi.

Người đàn bà khoảng ngoài bốn mươi, ăn mặc giản dị nhưng lịch sự, nét mặt khô nhưng trí thức. Bà ta ngồi yên, không đứng lên khi cô xuất hiện. Cặp chân mày hơi cau lại một chút, bà chờ cô tự giới thiệu trước.

Cô hơi khựng lại một giây,nhưng tự chủ được ngay, cô quen với những người đến gặp cô để nhờ vả, nên cô hỏi với giọng không được vồn vã lắm:

Tôi là Tâm, bà cần gặp tôi có việc gì?

Người đàn bà nhìn thẳng vào mặt cô, nói chậm và ngắn.

Tôi là vợ của ông Minh.

Cô đứng lặng, nghe như có một đường nước mưa lạnh vừa chẩy từ cổ áo xuống lưng. Cô biết chuyện này rồi thế nào cũng đến, nhưng cô không thể đoán trước là nó đến vào buổi trưa hôm nay. Cô biết rất rõ mình phải nói gì với bà Lan. Cô lấy lại bình tĩnh, kéo một chiếc ghế ngồi đối diện với vợ của người yêu mình (hay người mình yêu, cũng thế.)

Cô ngồi yên, thở một hơi thật sâu, quan sát một bà vợ. Vợ của người đàn ông mình đang liên hệ. Cô muốn biết chắc người đàn bà này sẽ hiểu những điều mình sắp nói.

Cô đi thẳng vào vấn đề hộ người đàn bà:

Chắc bà đến đây để cho tôi biết là anh Minh đã có gia đình. Thưa bà, tôi biết điều này đã lâu, và không bao giờ tôi có ý định kéo anh Minh ra khỏi gia đình của anh ấy." Cô nói luôn một hơi dài.

Người đàn bà ngạc nhiên về sự bình tĩnh của cô, bà ngẩn ra một lúc ngắm tình địch của mình. Trước mặt bà là một phụ nữ trẻ (chắc chỉ lớn hơn con gái lớn của bà bốn, năm tuổi.) Hai con mắt sáng trên một khuôn mặt nhỏ, cắt tóc ngắn, mặt không phấn chỉ thoa một chút son mầu san hô nhạt, cùng mầu với chiếc sơ mi, chiếc quần jeans đen sát vào người, cô hơi gầy. Cả người cô toát ra vẻ vừa thông minh vừa bướng bỉnh. Bà tự hỏi: "Cái vẻ nào của người con gái này đã quyến rũ chồng mình?".

Bà hỏi lại với giọng hơi ngập ngừng:

Cô không bao giờ có ý định kéo anh Minh ra khỏi gia đình của anh ấy thì tại sao cô đi lại với anh ấy cả hai năm nay, có điều gì bảo đảm là cô sẽ không lấy anh ấy một ngày gần đây?

Cô điềm đạm:

Thưa bà đã hai năm nay, từ khi anh Minh có liên hệ với tôi, ngày nào anh Minh cũng có mặt ở nhà một bữa ăn. Hôm thì về ăn trưa, hôm thì ăn cơm chiều, buổi tối, anh Minh ngủ ở nhà, lương đem về không thiếu một đồng. Như thế không chứng tỏ được là tôi sẽ chẳng bao giờ muốn chiếm đoạt anh ấy của bà hay sao?

Người đàn bà ngẩn ra vài giây trước lý luận lạ lùng của cô. Bà ta chưa biết phải nói gì thì cô đã tiếp, cô nói như cô đang tâm sự với một người bạn thân hay có thể cô đang viết một trang tiểu thuyết thì cũng thế.

Xin bà cứ an tâm. Anh Minh kết bạn với tôi là một sự an toàn cho hạnh phúc gia đình của bà. Thú thực với bà, tôi đã hơn ba mươi tuổi. Nhưng không bao giờ tôi có tư tưởng muốn lệ thuộc, hay muốn làm sở hữu chủ nguyên một người đàn ông. Tôi xin lỗi bà khi phải nói điều này. Tôi không hiểu được tại sao phần đông những người đàn bà trên mặt đất này lại có thể đặt mình lệ thuộc vào một người đàn ông nguyên một ngày, rồi những ngày đó kéo ra cả suốt đời mình. Hay có người đàn bà muốn làm chủ một người đàn ông như làm chủ một ngôi nhà, một cái thuyền, một chiếc xe. Rồi khi không ưng ý cũng không làm sao mà đem cầm, đem bán đi được như cái xe, như ngôi nhà. Đành đợi đến ngày họ chết mới đem chôn xuống đất. Tôi chỉ có thể ăn một bữa trưa với anh Minh, hoặc một bữa chiều, gặp mặt vài tiếng trong một ngày. Nếu bây giờ anh Minh đòi hỏi tôi phải là của anh ấy 24 giờ trong một ngày, phải buộc vào một tờ văn tự như giấy chủ quyền động sản, hay bất động sản, thì chắc chắn là tôi sẽ chấm dứt sự liên hệ lập tức. Bà không mất mát gì cả. Anh Minh là người đàn ông đào hoa, anh ấy không có tôi, anh ấy sẽ đi với người khác. Lúc đó bà mới nên lo ngại. Nếu tôi không có anh Minh, dĩ nhiên cũng rất nhiều người đàn ông khác muốn đến làm bạn với tôi. Vì họ biết tôi không bắt họ cưới hỏi, không lệ thuộc vào họ, cũng không muốn làm chủ họ, tôi không nhận quà tặng, khi đi ăn, đi chơi thì tôi cũng thay phiên trả tiền.

Người đàn bà ngắt lời cô bằng một cái khoát tay, trước khi nói:

Thế cô cho là cô chỉ gặp anh Minh có mấy tiếng một ngày, không phải là chiếm đoạt hay sao ?

Thưa bà, tôi xin hỏi lại. Trong một ngày của bà, bà nghĩ đến bà bao nhiêu tiếng? Bà nghĩ đến anh Minh bao nhiêu tiếng? Chúng ta, ai cũng có thế giới riêng của mình, và ai trong một lúc nào đó chắc cũng muốn người khác để cho mình được yên thân. Những lúc bà không cần có anh Minh bên cạnh, thì việc anh ấy đi đâu và làm gì có quan trọng lắm không? Tôi biết bà đang nghĩ gì trong đầu. Chắc bà cho tôi là một người mất thăng bằng. Hay có thể là bà cho tôi đang tìm cách lừa bà, để một ngày nào đó tôi sẽ chiếm đoạt nguyên cả anh Minh. Không, không bao giờ tôi cần nguyên một người đàn ông cả, tôi chỉ cần một nửa thôi. Có nhiều người phải uống nguyên một ly trà mới thấy vị ngon, phải ăn nguyên một trái táo mới hài lòng, phải đến được chân núi, hay trèo lên đỉnh núi để thưởng thức thì mới mãn nguyện, sông thì phải đi hết dòng mới thỏa chí, phải được lấy nguyên một ông chồng và được gọi là vợ thì mới cho là sung sướng. Tôi thì trà uống một ngụm, táo cắn một miếng, núi nhìn một góc, sông yêu một khúc, đàn ông hưởng một nửa. Suốt đời chỉ là người tình thì cũng đã thấy mình dư thừa hạnh phúc. Bà cứ an lòng ra về.

Người đàn kéo ghế đứng lên, bà thấy không cần phải nghe thêm nữa. Bà biết có nói gì cũng vô ích. Minh sẽ không bao giờ buông được người con gái đầy quyến rũ lạ lùng mà không ai phải cưu mang này. Và cô ta là người sống với những sản phẩm của tưởng tượng đó thì cũng sẽ chẳng bao giờ muốn thế chỗ của bà. Bà ra về. Họ không chào nhau. Nhưng người tình đứng nhìn theo cho đến lúc cái bóng của người vợ khuất ở một ngã rẽ.

Bà không an lòng chút nào như lời khuyên của cô. Bà vừa đi vừa nghĩ về những câu nói của tình địch, bà phân vân tự hỏi. Cô ta là nhà văn, cô làm việc cả ngày với chữ, là những tưởng tượng của riêng cô và của thiên hạ trộn chung vào với nhau. Những điều cô nói ra là mặt thật của đời sống, hay chỉ là một chương sách cô vừa đọc hoặc cô sắp viết? Nhưng thật hay không, đời sống hay tiểu thuyết, những lời đó làm bà phải lưu ý. Gần ba chục năm nay tại sao bà lại để mình lệ thuộc vào nguyên một người đàn ông như thế? Nếu bà biết sớm suy nghĩ như cô ta, chỉ cần giữ một nửa thôi, thì cuộc sống sẽ thanh thản biết bao !

Cô đổi ý định ra ngoài ăn trưa, cô nhờ người tùy phái ra mua thức ăn đem về sở. Cô gác ống điện thọai ra ngoài. Một nửa người đàn ông hôm nay cô cũng không thấy hấp dẫn nữa.

9/01

### ngựa hoang

Người đàn bà giắt Lâm đi qua một cái sân cỏ khá rộng. Mùa đông hãy còn để dấu vết trên lối đi. Cỏ ẩm ướt và cành khô còn ngang dọc, thỉnh thoảng người đàn bà lại giẫm bừa lên, tiếng cành gẫy dòn tan dưới đôi giầy da cao cổ, cả hai dừng lại trước một chuồng ngựa trống. Người đàn bà khẽ nghiêng đầu, cong môi huýt nhẹ một tiếng sáo. Lâm nghe thấy tiếng vó ngựa gõ trên mặt đất, rồi không biết từ đâu một con ngựa lừng lững hiện ra. Trước mặt Lâm là một con ngựa ô đẹp tuyệt vời. Lông nó ngắn ôm sát vào thân hình lực lưỡng, chiếc bờm dựng thẳng , bụng thon, mông cong, bốn chân đẹp như bốn thân cây giang trồng vững chãi trên mặt đất. Hai con mắt dài thuôn hình lá, đen bóng ướt rượt, đuôi nó rất dầy và dài gần chấm đất. Nó tiến đến sát bên chủ.

Người đàn bà đặt bàn tay lên mình ngựa, bàn tay với những sợi gân và mầu da sẫm nắng gió. Bà vỗ vỗ lên lưng nó, nói:

\- Thưa ông, vâng chính nó đây. Tên nó là Black Sand, Jr. Nó là con ngựa quý nhất của thành phố này, không thể tìm đâu được một con thứ hai nào nữa. Cha của nó là Black Sand, Sr. đã chết ở tuổi già. Chúng tôi chỉ có nó là con ngựa giống duy nhất. Người ở đây cũng định gây lại cái giống này. Nhưng xem chừng không phải dễ.

\- Tại sao vậy ? Lâm tò mò hỏi.

Người đàn bà ngập ngừng một giây.

\- Vì chính tôi không muốn cho mượn giống.

Cả hai cùng im lặng. Hình như chung quanh đây các tiếng động đều im lặng. Bãi đất rộng, hoang vắng như không được dùng đến lâu ngày, hàng rào chung quanh bãi xiêu vẹo, đứng không vững như người lớn tuổi. Cây cỏ trong vườn không mọc thứ tự, thỉnh thoảng lại có một đống cỏ khô phơi mục dưới thời tiết của mùa đông vừa đi qua, chiếc chuồng ngựa có đến mười gian, chỉ còn một con duy nhất. Thế mà bây giờ chủ nhân nó sắp giao vào tay Lâm. Người đàn bà như đọc được trong mắt Lâm những điều chàng đang nghĩ. Bà dắt ngựa vào lại trong chuồng, cho một ít thức ăn vào máng, đóng cửa chuồng lại, rồi mời khách lên nhà.

Chị khóa khóa cửa lại cẩn thận rồi mới sửa soạn cho con đi ngủ. Ba mẹ con nằm chung một giường. Nhà không có máy truyền hình nên chuyện đi ngủ sớm cũng không khó lắm. Chị khóa cửa lại cẩn thận rồi mới sửa soạn cho con đi ngủ. Sáng mai chị phải dậy thật sớm, đem hai đứa nhỏ đi gửi, người giữ trẻ sẽ đem hai con nàng đến trường lúc chín giờ, và sẽ đón chúng ở trường về. Chị sẽ đón con khi ở hãng ra lúc năm giờ chiều.

Đời sống của bà mẹ độc thân không phải dễ. Hoàn cảnh của mẹ con chị còn khó khăn hơn. Trong ba năm nay chị phải đem con đi vào núi ở, họ chạy trốn người đàn ông làm chủ gia đình. Lúc mới đem con vào núi chị không biết làm gì ngoài việc đi chăn ngựa thuê. Chị học được một đời sống khác, ngoài đời sống của loài người. Chị thuộc tính nết của từng con ngựa trong đàn ngựa chín con người chủ trại giao cho chị. Mỗi con cũng có một cá tính riêng. Có con điềm đạm chậm chạp như một nhà hiền triết, có con lúc nào cũng muốn lồng lên với đời sống, có con không hiền không dữ nhưng chỉ muốn đứng một mình, có con thì phải làm cho nó nổi giận nó mới chịu ganh đua. Tất cả những điều này thì có khác gì loài người lắm đâu. Chỉ có một điều duy nhất là chị thấy ngựa thuộc giống nào cũng giống nhau ở một điểm chung thủy với chủ và nhớ chuồng của nó. Chị đã chứng kiến một con bạch mã thật đẹp còn đang sung sức, thế mà nó chết trong vòng mười ngày, sau khi người chủ già của nó qua đời . Nó nhịn đói cho đến chết. Chị cũng đã khóc biết bao nhiêu nước mắt khi nhìn nó lả dần trong tay chị.

Rồi ở một trang trại khác, có con ngựa đã bán đi thật xa vẫn tìm đường về. Cứ thế hai, ba lần. Cuối cùng người chủ phải trả tiền lại cho người mua. Chị nhớ cứ mỗi lần nó bị bán đi chị lại hồi hộp, mong ngóng từng ngày. Lần đầu thật bất ngờ sau hai hôm bán nó. Buổi sáng chị còn nằm trên giường, chị nghe một tiếng hí nhẹ trước hiên nhà, rồi tiếng móng quen thuộc gõ gõ trên mặt đất. Chị biết ngay là nó. Lần thứ hai, người chủ lại bán nó đi (vì giá nó cao). Nó lại tìm về vào lúc mặt trời vừa lặn, lúc chị đang cho những con khác vào chuồng, nó lặng lẽ nối đuôi theo vào. Và lần thứ ba, khi trở về, nó không tìm đến chị nữa, nó tìm đến ông chủ của nó ngay ngoài cánh đồng cỏ. Nó đến sát bên ông, cọ chiếc mõm còn lấm tấm những giọt mồ hôi vào tay ông. Nó chính là con Black Sand, Sr.

Từ đó, ngoài hai đứa con, chị gắn bó đời mình vào những con ngựa. Nhiều đêm chị trăn trở suy nghĩ giữa người chồng của chị và những con ngựa. Chị và hai đứa con đã phải sống ẩn vào giữa những dẫy núi, giữa những đàn ngựa, đi thật xa phố thị văn minh, để tránh một người chồng mang trên lưng hai ba chứng chỉ cao học và bệnh nghiện rượu. Đang là một người có công việc làm của những nhà khoa bảng, anh trở thành thất nghiệp vì bệnh nghiền rượu. Hai đứa bé nhiều lần nhìn thấy cha đập phá nhà cửa trong cơn say, chúng trở thành những đứa trẻ mang bệnh sợ hãi. Và chị lúc nào cũng sống trong trạng thái căng thẳng. Cái đáng thương nhất là anh rất yêu vợ con. Khi không có rượu thì anh đi tìm họ bất cứ họ trốn ở đâu, và anh không chịu ly dị. Anh chỉ như con ngựa nhớ về tầu và chủ cũ khi tỉnh rượu lúc tàn canh. Con ngựa hơn anh ở chỗ nó không biết uống rượu, nên khi quay về nó vẫn được thương yêu. Chị ứa nước mắt đêm đêm, ước ao anh biến thành con ngựa.

Để trốn tránh người chồng, chị đã đi làm ở những trang trại khác nhau trong miền núi. Và cuối cùng thì chính chị cũng được làm chủ một con ngựa. Chị đem hai con và Black Sand về ngôi làng Frenh Town ở Missoula sống. Chị tìm được một việc làm cho xưởng làm giấy với đồng lương rất thấp. Người chú ruột độc thân của chị ở Trout Creek hàng tháng phải bù đắp cho mẹ con chị bằng tiền dậy học của ông.

Công việc của chị là những buổi sáng thật sớm. Khi gỗ được đóng bè trôi về trên sông Blackfoot, lúc rẽ vào khúc quành của hãng giấy thì chị sẽ theo những người thợ vớt gỗ lên bờ, kiểm tra số gỗ. Vào mùa đông thì chị hoàn toàn sống vào đồng lương chăn ngựa, vì lúc đó gỗ không về. Gỗ đã được dự trữ trong suốt mùa hè. Mỗi lần nhận việc cho một chủ trại ngựa mới, chị cũng xin được đem con Black Sand đến trại ở cùng với mẹ con chị. Bất cứ ông chủ ngựa nào nhìn thấy nó cũng không nỡ từ chối. Ngoài cái khỏe mạnh của một con ngựa núi, ngựa giống, nó còn hội đủ điều kiện của một con ngựa đẹp. Trông nó như một người đàn ông nghệ sĩ , hào phóng và đa tình (biết uống rượu nhưng không nghiện). Hai đứa con của chị thì coi nó như một người bạn thân, ở trường về chúng quanh quẩn suốt ngày với nó, chỉ tiếc con Black Sand không có cái vốn chữ nghĩa nào để dậy các con chị làm bài vở ở trường thay cha chúng.

Khi chị nói đem con đến làm ở một trang trại khác thì ông Tom, người chủ trại nơi chị đã ở được sáu tháng nay, ngỏ lời cầu hôn với chị. Ông cầm hai bàn tay thô nhám của chị nói:

\- Một trong những lý do tôi muốn lấy em, là cả em và con Black Sand đều khó tìm thấy ở đâu vào thời buổi này. Cả hai điều hoang dã, hiếm và quý. Chuyện em cứ phải đem con trốn vào những dẫy núi để tránh xa người chồng nghiện ngập và chuyện con Black Sand ba lần bán đi vẫn tìm đường về làm cho tôi cảm động.

Ngừng một lát, ông nói tiếp:

\- Tôi hy vọng cái đời sống giản dị chỉ có săn bắn, câu cá và chăn ngựa của tôi sẽ giúp em ở mãi nơi này. Em sẽ không phải dời đổi nữa. Người chồng khoa bảng của em, biết em lấy một anh chăn ngựa thì chắc sẽ không làm khó dễ gì.

Mà thật, khi biết chị lấy Tom, người chồng cũ không còn tìm kiếm nữa, anh ta đã nhắn với người chú của chị là anh bằng lòng ký giấy ly dị, để cho chị có một đời ở yên trong núi. Từ đó chị không đi làm cho hãng giấy nữa. Chị giúp người chồng mới trong việc chăn ngựa, săn bắn và câu cá. Họ có một đàn ngựa muời hai con, một chiếc thuyền máy và một xe vận tải nhẹ. Mùa hè, mùa săn thì họ mang thuyền, mang súng đi câu, đi săn. Cá, thịt nai, thịt hoẵng và gà rừng chị bán cho những gia đình lân cận và những trại ngựa khác ở xa. Ông Tôm rất giỏi trong việc gây giống ngựa, nên họ kiếm đủ sống. Đặc biệt là con Black Sand ông chỉ cho đi giống một lần. Ông bảo:

Nó nguyên thủy là ngựa hoang, mà lại là con ngựa quý tôi không muốn có nhiều phó bản.

Chị sống êm đềm, bình thản với người chồng mới và bầy ngựa. Hai đứa bé được gửi lên tỉnh học, cuối tuần mới về nhà. Thỉnh thoảng chúng được cha đón về bên nội cho được tiếp thụ đời sống văn minh của những đô thị lớn. Chị đã quên hết những đoạn thơ óng ả mà thuở mới yêu nhau người chồng trí thức đọc cho chị nghe, chị quên cái cảm giác êm ái khi đặt tay vào một vạt áo lụa, những buổi tối ăn mặc diêm dúa đi nghe hòa nhạc của cái xã hội trung lưu. Chị không tiếc rẻ. Tất cả những cái phù phiếm đó đã bốc theo men rượu tan đi lâu lắm rồi.

Bây giờ hạnh phúc của chị là một khoang thuyền nhỏ với những vẩy bạc lấp lánh của cá, một thùng xe với hai con nai và dăm con gà rừng, hay hạnh phúc là được nhịn đói nguyên ngày, ngồi ở trong chuồng ngựa để chờ đỡ một chú ngựa con sắp chào đời. Chị thoải mái với cái quần jeans bạc phếch đã nhiều năm nay và quen với mùi mồ hôi có pha mùi ngựa, mùi cỏ của cả hai vợ chồng.

Chị ở với ông Tom được bẩy năm. Ông mất vì một cơn cảm lạnh sau khi đi săn về. Chị cứ ân hận mãi là hôm đó không cùng đi săn với chồng. Chị sẽ không cho ông ngồi nán lại trong mưa. Ông Tom là một người thợ săn rất kiên nhẫn. Khi biết đích xác là con mồi sẽ đi vào khu đó, ông có thể ngồi đợi nguyên ngày, bất chấp mưa lạnh.Ông mất được ba măm, chị biết là sức một mình không thể nào làm hết được công việc của ông. Chị bán thuyền, bán xe và bán dần dần những con ngựa. Mỗi một thứ bán đi mang theo nó một mảnh linh hồn của chị, nhất là những con ngựa. Chúng đã chẩy nước mắt chia tay với chị, chị đứng nhìn theo những cái đầu ngựa ngoái nhìn chuồng cũ mà hai chân mình muốn khuỵu xuống.

Bây giờ đến phiên con Black Sand, Jr. Chị đã phỏng vấn năm người đến mua ngựa. Chị muốn nó được vào tay người chủ nào biết thương yêu nó, và cũng biết yêu đời sống hoang dã như nó. Nó là nòi giống của một loại ngựa hoang quý, nó phải được sống ở gần núi. Người ta không thể mua nó về rồi huấn luyện nó thành con ngựa ở trường đua như những con ngựa khác. Mặc dầu chị biết nó là một con ngựa rất thông minh, nó có thể học phóng rất nhanh. Nhưng thật là tội nghiệp, nếu một con ngựa núi hoang mà bị phóng giữa tiếng reo hò và những đồng bạc tung ra.

Lâm đón ly nước trà ở bàn tay bà chủ con Black Sand, jr. Anh nhấp một ngụm, vị trà rất lạ. Anh không hỏi nhưng đoán là trà trồng ở miền núi. Bà chủ nhà rất tinh ý, nhìn khách nói:

\- Vâng, trà hái ở trên núi. Còn sót lại sau những lần chúng tôi đi săn.

Bà ngừng một lúc đợi cho Lâm uống hết tách trà:

\- Thưa ông, đó là tất cả những điều ông muốn biết về con ngựa này. Chuyện của nó là chính chuyện của tôi. Chúng tôi là những phần tử nhỏ nhoi còn sót lại và không có phó bản. Cả hai chúng tôi đều cần đến một người chủ biết yêu thương và chấp nhận cái hoang dã của mình. Xin ông đừng bắt nó sống xa núi, đừng buộc nó vào một sợi cương. Đó là tất cả những gì tôi đòi hỏi cho nó ở một người chủ mới.

(1990)

French Town near by Missoula.

Blackfoot river in Missoula

Missoula & Trout Creek ( Montana)

### đứa con

Gió lùa qua cửa sổ, lật nhẹ tấm chăn đang đắp trên người A Sây. Thằng bé đang nằm co trên tấm ván ngủ trưa. Mùa đông ở Bắc Kinh thật là lạnh.Người mẹ kéo chăn đắp lại cho con. Cái cửa sổ cũ kỹ lúc nào hai cánh cũng như muốn rơi ra, suốt buổi sáng chị đóng đi, đóng lại cả bao nhiêu lần rồi, chị có lấy sợi dây buộc lại, mà nó vẫn cứ tung ra. Chắc lại con bé đó đến phá, chứ còn ai vào đây nữa.

Con bé độ sáu, bảy tuổi, nhà nó chắc cũng không xa lắm, nên nó hay đến nhà chị chơi. Nó muốn đến lúc nào thì đến. Sáng sớm tinh mơ khi chị vừa mở cửa ra quyét sân, hay trời chập choạng tối, khi chị ra xem lại cửa ngõ. Lúc nào nó cũng đói, nhà chị cũng đâu dư ăn, chị phải chia một phần ăn của A Sây cho nó. Chị hỏi nó nhà ở đâu, thì nó chỉ tay ra ngoài đường, chị chẳng biết hướng nào. Nó nói tên nó là A Múi. Hỏi tên cha mẹ, nó không biết. Thường con nít ở tuổi này không biết tên cha mẹ, nên chị không hỏi nữa. Nó và A Sây rất hạp với nhau. Thằng bé lên năm không bao giờ thấy ganh tỵ hay ghen ghét khi mẹ chia phần ăn của mình cho con bé.

Người đàn bà khoảng sáu mươi, đội một chiếc khăn đen cũ, trùm ra phía trước, che gần hết nửa mặt. Bà ta từ lúc vào nhà không nói một câu nào, bà tự kéo cho mình chiếc ghế đẩu ra ngồi ở một góc phòng. Đó là A Phồ. Cả làng này hầu như những bà mẹ trẻ điều cần đến bà ta.

Trong chiếc phòng nhỏ, tối đen, còn hôi mùi thuốc Bắc, người mẹ vạch vú ra cho con bú. Người bố đứng bên cạnh bồn chồn, chân tay anh thừa thãi không biết cất vào đâu. Cái trán hẹp của anh cau lại, những vết nhăn hằn sâu xuống, hai bên má anh hóp vào, nhưng cằm anh lại bạnh ra như anh đang nghiến răng cắn một miếng gì rất cứng trong miệng. Anh đứng nhìn vợ cho con bú, thỉnh thoảng lại đưa tay ra muốn bế lấy đứa bé, nhưng thấy vợ vẫn cúi xuống ôm chặt con, anh lại co tay vào.

Căn buồng im phắc, chỉ nghe thấy tiếng thở của những lá phổi lép xẹp.

A Phồ cởi chiếc khăn trùm đầu ra, giũ một cái, xong lại đội lên đầu. Đó là thói quen của bà trước khi bắt tay vào việc. Bà làm công việc này mười năm, mười sáu năm nay rồi, bà biết phần đông thân chủ của bà đợi cho bà làm hành động cuối cùng. Bà đứng lên đi vào buồng sản phụ.

Căn buồng tối như bưng, nhưng bà biết rất rõ vị trí của chiếc giường. Bà đi thẳng đến, lạnh lùng cúi xuống xốc đứa bé ra khỏi tay người mẹ. Người mẹ không giằng lại, hai cánh tay chị mền nhũn ra, rồi cả thân thể chị rũ xuống như một chiếc chăn mục. Người bố chạy a lại vừa lúc giơ tay đỡ người mẹ ngã xuống, anh nhìn theo người đàn bà ôm đứa bé bước ra như một cơn gió.

A Phồ đem đứa bé về nhà mình, đặt đứa bé vào một cái chậu. Bà đi nhóm lửa hâm một chén cháo ăn cho ấm bụng. Bà nghĩ đến những khoảng đất trống ở sau những ngôi chùa. Khu nào còn chỗ, khu nào không, hình như khu nào cũng đã kín cả rồi. Chắc lần này phải đem ra bãi đất cạnh bờ sông.

Ăn xong bát cháo, A Phồ ra đổ nước tắm cho đứa bé. Đứa bé được ngâm trong nước với nguyên cả quần áo và khăn quấn. Nó quẫy nhẹ lên một cái như con cá nhỏ, rồi nằm im. Nước bao quanh và phủ kín nó. A Phồ để nó nằm đó, đi ngủ trưa một giấc đã. Bát cháo hành có thêm quả trứng thật là bổ, làm cho đầu óc A Phồ lâng lâng.

Trong cơn ngủ chập chờn của A Phồ , bà thấy có rất nhiều đứa trẻ đến vây quanh giường. Chúng toàn là con gái. Đứa khóc oe oe, đứa nhẩy ầm ầm. A Phồ xua tay đuổi chúng, chúng không chịu đi. Bà quát to lên:

\- Hãy về mà quấy phá cha mẹ bay.

\- Không phải lỗi ở tao.

Bà càng quát tháo, chúng đến càng đông. Cuối cùng bà hét lên một tiếng thật to rồi vùng dậy ra khỏi giường. Bà ôm xốc đứa bé đang ngâm trong chậu nước, quơ tay với cái xẻng dựng ở góc nhà, chạy như bay về phía bờ sông.

Con sông mênh mông, nước đen ngòm. Buổi tối không trăng sao, nhưng gió thổi mạnh quá! Tiếng gió chạy rào rào trên những bụi cây gai ở bãi đất hoang, thỉnh thoảng lại có tiếng đập cánh kèm theo một tiếng kêu quác quác của loài chim đêm nào đó bay vụt ra từ những gò đất ở bên dướí, làm kinh động cả những đứa bé đang ngủ trong những căn nhà sát bờ sông. Những đóm lửa đom đóm nhấp nháy trên đầu những ngọn cỏ là những ngọn đèn giúp cho A Phồ tìm được một chỗ nằm cho đứa bé đang bế trên tay. Bà dùng một chiếc xẻng đã gẫy cán mà trong lúc hấp tấp ra khỏi nhà đã quơ vội theo, đào một cái hố nông choẹt. Bà đặt đứa bé còn ướt sũng xuống đó, dùng hai chân đá đá vội vàng chỗ đất vừa đào lên, một mảnh khăn quấn của đứa bé còn lòi ra trên mặt đất. Trong bóng tối, chéo vải mầu trắng trông như chính cái vạt aó của A Phồ đang mặc, làm bà sợ hãi. Bà hấp tấp bẻ một cái cành ngay bụi cây gần đấy phủ lên cái mầu trắng đó, dùng chân dậm dậm thật nhanh trên mô đất. A Phồ ra về.

Nhưng A Phồ không về ngay được. Vừa chân cao chân thấp chạy chưa được dăm bước, A Phồ vấp ngay phải một đám trẻ con gái dắt tay nhau chặn bà lại. Chúng làm thành một vòng tròn quay chung quanh bà. Cái vòng thật là khít khao, không một khe hở, và cứ càng lúc càng thu nhỏ lại. Rồi bỗng nhiên đám trẻ con gái đó trở thành một sợi giây thừng kiên cố, trói nghiến A Phồ lại. Khi A Phồ ngã lăn quay trên mặt đất, thì sợi giây lại bật tung ra, A Phồ chưa kịp ngồi dậy, những đứa trẻ lại xuất hiện. Chúng đem tới một cái chậu thật to, đầy nước, rồi xúm lại khênh A Phồ đặt vào trong chậu. A Phồ cố vùng vẫy nhưng không thể nào thoát ra khỏi những bàn tay nhỏ xíu đó. Mỗi lần A Phồ muốn ngóc đầu lên, thì lại có một bàn tay nhỏ xíu ấn đầu xuống. Chúng vừa tắm A Phồ trong nước vừa ca hát, thỉnh thoảng lại có tiếng trẻ khóc chen vào cùng tiếng hát.

A Phồ quẫy nhẹ một cái cuối cùng như con cá, rồi nằm luôn trong chậu. Những đứa con gái để A Phồ nằm đó. Chúng rũ nhau đi nhóm lửa nấu một nồi cháo ăn cho ấm bụng.

Con bé tối nay lại đến. Trời lạnh thế này mà cha mẹ nó để cho nó lêu lổng, chắc tại con gái nên không thiết. Ở caí xứ sở này nếu chỉ có một đứa con gái, là nỗi bất hạnh cho cha mẹ. Mẹ A Sây đi lấy môt chén cơm cho nó ăn, nhà chẳng còn gì, có cơm trắng là may lắm rồi. Chị rắc rắc một chút nước tương vào cơm cho nó. Nó ăn có một chút rồi bỏ đôi đũa xuống, nhìn quanh. Chắc nó muốn tìm A Sây, A Sây tối nay đi theo cha nó sang bà nội. Nhà chỉ có một mình, bất giác chị muốn giữ con bé ngủ lại với chị. Con bé ít nói, nó chỉ nói với A Sây, và hay gật hay lắc đầu với chị. Hình như đọc được ý chị, con bé tự đi vào nhà sau một mình, nó đi thẳng đến chiếc giường ngủ của mẹ con chị như đang ở nhà nó vậy. Nó ngồi lên giường, bỏ thõng hai chân đong đưa, ngước hai con mắt đen láy nhìn chị. Chị đi lấy cái lược chải đầu cho nó, tóc nó rối bù. Chải tóc xong, chị bỗng muốn ôm nó vào lòng mà cứ ngập ngừng mãi, không dám. Hình như nó biết chị muốn gì, nhưng nó không có cử chỉ nào khuyến khích chị, nên chị lại thôi. Trong mắt nó hình như vừa có vẻ tha thiết, lại vừa có vẻ giận hờn. Chị không đoán được.

Chị đi giăng mùng, rồi lấy cái gối của A Sây đem vào cho nó. Nó ngoan ngoãn nằm xuống cạnh chị, chị quàng tay sang ôm nó. Trong bóng tối nhờ nhờ của ngọn đèn ngủ, chị thấy nó mỉm cười, hai mắt nhắm lại. Một nỗi êm ả đến cảm động lan khắp thân thể chị. Bất giác chị ứa nước mắt, nhớ đến đứa con gái chị bắt buộc phải bỏ đi, vì xã hội chị đang sống chỉ cho chị có một đứa con và chị phải chọn giữ đứa bé trai lại để nối giòng.

Nửa đêm, người mẹ chợt thức, chị quơ tay sang bên cạnh, không thấy con bé đâu cả. Chị ngồi dậy thắp sáng ngọn đèn. Trong giường, bên cạnh chiếc gối của A Sây, chỉ thấy một bộ quần áo trẻ sơ sanh sũng nước.

2000

### vườn măng cụt

Người con gái ra đón ông Thành ở ngay khu đậu xe của chung cư. Cô hồn nhiên nắm tay ông, cái nắm tay không phải dắt ông cho khỏi vấp ngã, nhưng tỏ sự thân tình. Cô vừa đi vừa nói:

\- Lâu quá rồi bác cháu mình không gặp nhau. Con xem đồng hồ áng chừng giờ bác đến, thế mà đúng. Con vừa ra chưa được năm phút đã nhìn thấy xe bác rẽ vào. Bác trông còn khỏe quá!

Rồi cô thấp giọng:

\- Mẹ con đang chờ bác.

Ông Thành nhìn cô con gái của bạn, nhớ lại ngày cô còn bé tí, nay đã gần bốn mươi rồi, không trách mình già. Ông xiết chặt tay cô, nhớ đến người đã đi biền biệt.

Ông Thành là bạn thân từ thời còn rất trẻ của cha mẹ cô, ông là bạn học của ông Lâm từ thời trung học. Họ cùng trưởng thành, ra đời làm việc, lập gia đình, gần như lúc nào cũng có nhau. Họ cùng di tản, tham dự ngày con cái nhau ra trường và cưới hỏi. Cách đây năm năm, ông Lâm qua đời, rồi bà Thành cũng chỉ còn là một nắm tro than. Ông Thành sức khỏe bắt đầu hơi kém đi theo tuổi tác. Sắp tám mươi rồi, còn trẻ trung gì nữa, ông làm biếng đi ra ngoài, sự liên lạc cũng thưa thớt dần giữa hai nhà.

Tuần trước cô cháu Lan, gọi bác Thành thăm hỏi và nói thêm:

\- Mẹ con mấy hôm nay không hiểu sao cứ mong gặp bác, nhắc bác hoài, bác có thể ghé qua xơi một bữa ăn trưa với mẹ con và con không?

Ông ngại đi quá, nhưng nghe cô cháu gọi đến lần thứ ba, ông không nỡ chối từ. Hơn nữa gặp lại vợ con của một người bạn thân đã qua đời, sẽ gợi nhớ cho mình bao nhiêu kỷ niệm thân tình cũ cũng là một điều nên làm.

Cô Lan đưa ông vào căn chung cư của mẹ, mẹ cô ở đây từ sau khi cha cô mất được một năm. Bà ở rất gần các con nhưng không muốn ở chung. Con cháu thay nhau gọi điện thoại, và ghé qua, khi sáng, lúc chiều. Thỉnh thoảng một người thu xếp đến ăn trưa với mẹ, không kể những tụ họp gia đình cuối tuần, nên tuy bà ở một mình ở tuổi bẩy mươi các con vẫn yên tâm.

Bà Lâm hôm nay có trang điểm nhẹ nhàng một chút, trông cho tươm tất tuổi già, chắc để tiếp khách Ông Thành để ý đến những bông hoa nhỏ tím đậm trên chiếc áo len mỏng mầu xám bà mặc, mầu sắc trông rất hài hòa.

Bà Lâm vồn vã đón ông:

\- A, anh Thành. Anh trông khỏe mạnh quá, chẳng khác thời tôi mới gặp anh lần đầu. Anh còn nhớ lần đó không? Anh Lâm và tôi đón anh đi Lái Thiêu, đi thăm vườn trái cây. Chúng mình mua bao nhiêu là măng cụt.

Ông Thành lắc lắc cái đầu bạc trắng của mình, cố nhớ lại lần đầu tiên gặp bà. Tại sao lại ở vườn măng cụt nhỉ?

\- Anh quên rồi à, chúng mình cùng đi trong cái xe Renault đen của ba anh Lâm?

Chịu, ông không thể nào nhớ ra được. Trí óc của mình sao có thể tệ đến thế nhỉ? Đã tám mươi đâu?

Cô Lan dọn bữa ăn trưa lên chiếc bàn nhỏ. Mấy món ăn nhẹ cho ba người. Bà Lâm hình như không chú ý đến thức ăn, Lan tiếp thức ăn vào chén của bác Thành, nhắc mẹ hai ba lần bà vẫn chưa cầm đũa.

Bà Lâm đang hứng khởi nói về dĩ vãng:

\- Anh nhớ chứ. Mình ăn trưa ở Búng. Món nem chua ở đó cũng khá ngon. Sau đó mình vào vườn măng cụt, vườn chôm chôm, vườn dâu ở Lái Thiêu. Lúc đó tôi chưa lấy chồng, lần đầu tiên gặp tôi, anh đã yêu tôi ngay. Cả hai anh cùng yêu tôi. Anh nhớ không?

Cô Lan nhìn mẹ, không hiểu mẹ đang muốn nói gì? Ông Thành cũng sững người ra nhìn bà. Ông có yêu bà thời trẻ à? Không, làm gì có chuyện đó. Thủa đó họ chơi chung với nhau, cả hai cặp. Thành,Tuyết và Lâm, Liên, sau đó cả hai cặp đều thành vợ chồng.

Bà Lâm hồn nhiên nói tiếp:

\- Mấy cái vườn trái cây khi được mùa mới hấp dẫn làm sao! Những chùm trái dâu, trái chôm chôm nặng trĩu chạm mặt đất. Măng cụt đỏ tím cả khu vườn. Muốn vào trong vườn phải rẽ cành hai bên mà đi. Anh nhớ không, anh dắt tôi vào đó, ở một chỗ vừa che mất anh Lâm, và anh đã tỏ tình.

Ông Thành thần mặt ra, hoang mang không hiểu những lời bà Lâm đang nói có thật hay không? Cô Lan có lẽ biết, đã đến lúc nên rút lui để cho hai người bạn già cũ nói chuyện quá khứ. Cô khe khẽ thu bát của mình, im lặng bước vào phòng ngủ của mẹ. Căn chung cư nhỏ, chỉ có nơi đó, cô có thể tránh mặt hai người.

Ông Thành nhíu mày lại, cố hình dung ra hình ảnh khu vườn trái cây, nơi ông đã mang người yêu của bạn vào đó tỏ tình. Không cách nào ông nhớ ra được. Trí óc mình lú lẫn rồi! Ông than thở trong đầu.

Bà Lâm nheo cặp mắt đã có thật nhiều vết nhăn kéo dài ra đến thái dương nhìn ông, từ tốn nói:

\- Tôi để cho ông hôn tôi, nhưng tôi từ chối tình yêu của ông, vì lúc đó anh Lâm đã ngỏ lời cầu hôn trước ông. Chắc ông còn nhớ, hôm đó tôi mặc chiếc áo dài có những bông hoa mầu tím đỏ. Ông bảo mầu hoa trên áo đẹp giống mầu vỏ măng cụt, rồi ông bửa một trái măng ra chia cho tôi ăn một nửa, mầu vỏ tím hồng nhuộm mấy ngón tay ông, ông quệt lên má tôi, nói: " Em không cần thoa má hồng nữa, anh thoa cho em rồi"

Chi tiết đến thế này thì chuyện chắc phải có thật, mình không nhớ ra được thì ngày mai mình nên làm cái hẹn gặp bác sĩ. Tuổi tám mươi chắc bước vào tuổi mất trí nhớ rồi! Cả một dĩ vãng lãng mạn nên thơ như vậy, người đàn bà nhớ được, mình lại quên bẵng như đầu óc được nhúng vào một dung dịch hóa chất thì tệ thật. Ông không chối nữa, ông nhìn người đàn bà trước mặt, nhìn hai con mắt, mí đã sụp xuống nhưng tròng đen vẫn lóng lánh pha một chút tinh nghịch. Ông hạ mắt nhìn xuống cặp môi, cặp môi đều đặn, hơi cong, thoa một lớp son mỏng mầu hồng. Ông cố hình dung ra cặp môi thời còn trẻ của bà, cặp môi chắc tươi như bông hoa mận, căp môi theo như bà nhớ, ông đã cúi xuống hôn trong vườn măng cụt (Chắc là vội vàng lắm, vì hôn trộm người yêu của bạn mình)

Bà không để ông có thời giờ thả đầu óc về những hình ảnh bà nhắc nhở ông, bà uống một ngụm nước, nói tiếp:

\- Sau đó tôi lấy anh Lâm, nhưng không thể quên mối tình của ông. Hôm đám cưới chúng tôi, ông làm rể phụ. Ông đẹp trai và rất xứng với tôi, nên có người đã nói, để ông làm chú rể thì đẹp đôi lắm. Mấy chục năm sống với ông Lâm, sanh mấy đứa con, nhưng chẳng lúc nào tôi không tơ tưởng đến ông. May mà chúng mình chưa hề xa nhau ngày nào cho đến khi anh Lâm mất hẳn. Bây giờ thì chắc chắn không còn ai ngăn trở mình nữa. Ông có nghĩ mình nên dọn vào ở chung không?

Thế này thì nguy quá rồi. Bà Lâm nhắc lại dĩ vãng cốt để nối hiện tại vào. Nhưng ông không hề nhớ được một chi tiết nào cả. Tuổi già thật khó chịu, nó xóa hết cả dĩ vãng, rồi dựng lên một tương lai huyễn hoặc. Ông cúi xuống uống nốt ngụm trà trong chén, cất tiếng gọi:

\- Lan ơi! Bác về nghe con.

Ông kéo ghế đứng lên. Ông không trả lời về đề nghị của bà Lâm vội, ông chỉ nói nhỏ nhẹ, và hứa một lời rất bâng quơ:

\- Tôi về nghe chị. Sẽ trở lại thăm chị khi nào trí óc sáng suốt thêm một chút.

Lan tiễn bác Thành ra chỗ đậu xe. Cô ở trong buồng ngủ, sát vách, nên đã nghe hết lời của mẹ kể. Hai bác cháu yên lặng đi bên nhau không nói năng gì. Ông Thành đã ngồi vào xe, trước khi mở máy, ông quay kính xuống nói như tâm sự với Lan:

\- Chắc bác cần đi khám lại cái đầu của mình. Những điều mẹ con nói hôm nay, bác không làm sao hình dung ra được một dĩ vãng vừa thơ mộng, lãng mạn, vừa tội lỗi của tuổi trẻ. Bác có mất trí nhớ tồi tệ đến thế không? Bác nhớ là cả ba con và bác cùng lớn lên ở Đà Lạt. Những kỷ niệm của bốn người: Lâm, Liên, Thành,Tuyết có với nhau hồi đó là: Cà phê Tùng, Nhà thờ con gà, Đồi Cù, trường Võ Bị Đà Lạt, và những trại mận. Rồi ngày ba mẹ con đám cưới, bác đang tu nghiệp võ bị ở Mỹ, làm sao bác phù rể được nhỉ?

Ông nói xong, ngẩn người ra như không tin những điều mình nhớ, ông đợi Lan trả lời câu hỏi của mình.

Lan cho hẳn đầu cô vào trong cửa xe, gục đầu lên vai bác Thành, cô ngửi được mùi già nua trên cổ bác phả ra, mùi của ba cô ngày trước, làm cô khóc nức lên:

\- Bác ơi! Không phải bác mất trí nhớ đâu. Mẹ con đấy, mẹ con bị alzheimer nặng lắm rồi. Mẹ con quên hết dĩ vãng thật của mình, và ngày nào cũng vẽ ra một câu chuyện mẹ con tin là đã xẩy ra trong đời mình.

Tối hôm đó, ông Thành trằn trọc trên giường, không sao ngủ được. Ông cứ nhớ mãi câu nói của cháu Lan. "Mẹ con vẽ ra một câu chuyện, mẹ con tin là đã xẩy ra trong đời mình."

Ông bâng khuâng: Liên mất trí thật, hay Liên yêu mình từ trẻ mà mình không biết?

Một vườn măng cụt đổ ập xuống giấc mơ của ông trong đêm.

11/2008

###  Tản mạn,Tùy bút

### &

### ký

### mẹ và ngôn ngữ

Tháng Năm lại về, những người con tấp nập mua hoa, gửi thiệp cho người mẹ thân yêu của mình. Người ta cũng nghe thấy nhiều tiêng xôn xao gọi mẹ, từ bốn phương tám hướng. Gọi mẹ bằng ngôn ngữ riêng của "Tiếng Nước Mình" Yêu mẹ bao nhiêu thì yêu tiếng mẹ đẻ bấy nhiêu. Người mẹ nào cũng thích được con nổi tiếng" Con nhớ mẹ, con yêu mẹ" bằng chính ngôn ngữ của bà, cái ngôn ngữ làm bà rung động nhất. Ngôn ngữ đầu tiên bà dùng để cảm thông với con. Tôi nhớ khi tôi có đứa con đầu lòng, tôi ôm con cho bú trong cái ghế xích đu, vừa cho con bú vừa nhịp ghế, ru nhè nhẹ:

Thủa trời đất nổi cơn gió bụi

Khách má hồng nhiều nỗi truân chuyên

Xanh kia thăm thẳm từng trên

Vì ai gây dựng cho nên nỗi này.

Một phần cám cảnh tha phương vì di tản, một phần vì tôi yêu thích Chinh Phụ Ngâm nhất, nên hầu như thuộc lòng cả tác phẩm này. Mỗi lần ru con đem ra một đoạn:

Xin vì chàng thay bào cởi giáp

Xin vì chàng rũ áo nhung yên

Vì chàng tay chuốc chén vàng

Vì chàng điểm phấn soi gương mỗi ngày

Có khi đổi sang ru con bằng Kiều:

Khi tựa gối khi cúi đầu

Khi vò chín khúc khi chau đôi mày

Rằng hay thì thật là hay

Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào!

Thấy éo le quá, sợ vận vào thân cả mẹ lẫn con, tôi thay bằng những câu hát mang âm hưởng ca dao.

Sao tua hai cánh nằm chồng

Thương em từ thủa mẹ bồng trên tay

Sao tua bốn cánh nằm dài

Thương em từ thuở nghĩa ngoài tình trong

Sao tua năm cánh nằm ngang

Thương em từ thuở mẹ mang đầy lòng

Bao nhiêu bài tiếng Việt đem theo trên đường di tản mang ra kể lể hết cho đứa con đỏ hỏn nghe. Nói với con mà như nói với chính mình. Tôi yêu tiếng Việt như yêu mẹ tôi. Mẹ tôi mất cả gần hai mươi năm rồi, tôi vẫn nhớ xót xa, tôi thấy mẹ tôi cần thiết như dấu phẩy, dấu chấm trong một bài tản văn. Bây giờ mẹ mất, nên câu văn đôi khi không mạch lạc.

Tôi sống ở bên ngoài nước Việt đã mấy chục năm dài, tôi vẫn đọc, viết, ăn, ngủ với tiếng Việt mỗi ngày. Thức ăn bầy trên bàn chỉ có gọi tên bằng tiếng Việt mới thấy rõ ràng, thí dụ như món "cá kho" dịch sang tiếng nước nào cũng khó quá, cũng không nói lên được cách nấu nướng như thế nào? Thành ra mình ăn cái tiếng Việt trước khi mình ăn miếng cá. Khi ngủ, trong những giấc mơ nhiều người chắc vẫn mơ toàn giấc mơ ở quê nhà. Và trong mơ, ta thế nào ta cũng nói tiếng mẹ đẻ. Như cuốn phim cũ cứ quay chầm chậm lại bằng âm bản.

Tiếng nước mình chính là mẹ mình, làm sao quên mẹ được. Có bỏ mẹ đi xa ngàn dặm, vẫn thấy mẹ quanh quẩn bên mình.

Nhưng người cầm bút ở hải ngoại cứ lo lắng mãi về chuyện "hội nhập" với trong nước. Một trong những mối lo, (có thể) là nếu không hội nhập thì chỉ đến thế hệ thứ ba, ở hải ngoại sẽ hết người viết, đọc, và nói tiếng Việt. Điều này chưa chắc đúng hoàn toàn.

Nếu chúng ta có được tình yêu của mẹ và con thì không bao giờ chúng ta mất tiếng mẹ đẻ. Vì tình mẹ con không bao giờ mất được. Nó không hề bị phụ rẫy, hay phản bội giống như tình trai gái yêu nhau, có thể xẩy ra. Chẳng có nhan sắc, vật chất nào cám dỗ thay vào tình mẹ con được.

Rabgyai Basang một nhà thơ thuộc trường phái mới của Tây Tạng, sinh năm 1935. Thơ của ông nói nhiều đến lòng yêu quê hương và quốc gia mình. Ông từng là một quân nhân trong Quân Đội Giải Phóng Nhân Dân Trung Hoa, một thông dịch viên, một nhà giáo. Ngay từ nhỏ, ông đã có khuynh hướng tìm kiếm hướng mới cho thơ Tây Tạng. Năm 1958, ông bắt đầu xuất bản thơ mình. Một trong những bài thơ tượng trưng cho thơ mới của ông có nhan đề "Mẹ". Với ông, mẹ và quê hương là một.

Khi tôi còn là đứa trẻ măng sữa

tôi chẳng hề nghĩ đến những con búp bê bằng đất,

hay chơi đi trốn đi tìm,

chẳng nghĩ đến trời cao hay đất thấp

nhưng tôi đã có ấn tượng mơ hồ

"Không có gì trên thế giới này

lại ngọt ngào bằng vòng ôm quê mẹ."

Từ vùng hẻo lánh xa xôi

tôi vượt cả sông Dương Tử tôi băng ngang sông Hồng Hà:

dẫu tôi chưa đến được dãy núi Changbai

tôi đã thì thầm với trái tim mình

"Không có gì trên thế giới này

lại ngọt ngào bằng vòng ôm quê mẹ."

(Tibetan Culture & poems)

Chính tình yêu mẹ đã duy trì tiếng mẹ đẻ trong lòng thi sĩ. Thi sĩ có tha phương ở chân trời góc biển nào, khi nhớ về mẹ là nhớ về tiếng mẹ đẻ của mình. Không ai nhớ mẹ bằng một ngoại ngữ.

Người Inuit sinh sống nhiều ở vùng Alaska, Mỹ. Những bà mẹ cũng ru con và truyền tiếng mẹ đẻ cho con bằng những lời ru:

Ngôi nhà tĩnh mịch quá,

ngôi nhà thật êm ả

bão tuyết kêu bên ngoài

những con chó giấu mũi

dưới những cái đuôi dài.

Con trai nhỏ của tôi

đang nằm trên bậu cửa

ngửa mặt lên trần nhà

ngủ vùi trong hơi thở

miệng con hơi hé mở

bụng con phập phồng cong

Ôi thật là lạ lùng

nếu bây giờ tôi khóc

với niềm vui ngập lòng!

(Thơ của người Inuit)

Đứa bé lớn lên, đi xa lắm, sống trong một thế giới khác hẳn, nói một ngôn ngữ xa lạ. Nhưng khi nhớ về mẹ, con người đã trưởng thành này, không dịch tình mẹ sang một ngôn ngữ khác đươc. Anh ta phải nhớ lại hoàn toàn bài ru bằng tiếng của người Inuit. Hình ảnh của chính mình nằm ở bậu cửa trong một ngôi nhà nhỏ chôn trong tuyết mà mẹ đã nhắc trong lời ru, những giọt nước mắt hạnh phúc của mẹ không dịch sang tiếng nào được ngoài tiếng Inuit.

Còn tình yêu của mẹ là còn tiếng mẹ đẻ. Còn quê hương.

Có một bộ tộc không thuộc một nước nào. Họ không có hải phận, không phận, lãnh thổ, không có quốc kỳ. Họ sống du canh du cư giữa Lào, Cam Bốt và Thái Lan. Họ gọi họ là người "Yeow" (phát âm Ynoo). Họ chạy giặc,giống như người Việt chạy Cáp Duồn và di tản sang Mỹ, cũng được nước Mỹ nhận như nhận người Việt Nam di tản. Họ không có chữ viết (written language), không có sách, không có trường học, tiếng nói của họ truyền khẩu cho nhau. Thỉnh thoảng nghe thấy trong một câu nói dài, có pha một tiếng Lào, hoặc Cam Bốt và Thái Lan. Nhìn họ thì khó phân biệt đươc là Cam Bốt hay Lào. Khi hỏi thì họ lắc đầu không nhận. Họ nói, chúng tôi là người Yeow.

Họ nhận ra nhau bằng tên họ, tên này chỉ viết xuống theo phát âm khi sang định cư ở một nước khác, bắt buộc phải có căn cước, và khi hỏi nơi sinh thì họ nhận đại là sinh ở Cam Bốt, Thái hoặc Lào. Vậy mà bao nhiêu năm họ không hề mất tiếng nói. Nhìn đứa trẻ lên mười, vừa đi học về, quăng cái cặp sách vào góc tủ, ngồi phệt xuống sàn bếp với bà cụ già 90 tuổi người Yeow, trong một căn nhà ở Mỹ. Hai bà cháu vừa bốc xôi nếp ăn vừa có thể nói chuyện với nhau bằng ngôn ngữ "Yeow" , thật đáng yêu làm sao!

Seangkha Keoimpha nhận anh là người Yeow. Anh nhớ được ngôn ngữ là nhờ những bài ca của mẹ hát cho anh nghe từ nhỏ. Bài hát ru con, anh viết xuống bằng mẫu tự tiếng Anh theo cách phát âm. Bài hát kể chuyện một con chim cú trắng, ngã lộn tùng phèo từ cây xuống đất:

Ok ehh yo

Ehh no nok keow

Hean nok keow

Gohk mai tup thoum

(Bài Hát của Bà Mẹ/Vô Danh)

Anh yêu mẹ và gia đình lắm. Anh làm việc ở Seattle, nhưng vào những ngày lễ, tết anh luôn luôn tìm về với gia đình ở Long Beach (California) nơi có đơng người Cam Bốt, Lào và một số ít người Yeow sinh sống. Anh khoe: "Về đó tha hồ nói tiếng Yeow". Một ngôn ngữ hầu như không ai biết đến ngoài họ. Họ không hề có một cuốn sách, tìm ngay cả trong Wikipedia cũng không có.

Tình yêu của người mẹ chính là căn bản để duy trì ngôn ngữ của một sắc dân.

Người Yeow chưa hề viết một cuốn sách nào, vì họ không có chữ viết. Thế mà tiếng nói của họ không hề mất. Không hề bị coi là tử ngữ.

Còn mẹ là còn ngôn ngữ. Đứa bé ngay từ khi nằm trong bụng mẹ, đã mỗi ngày nghe được tiếng nói của người đang cưu mang nó. Khi sinh ra, tiếng được nghe đầu tiên cũng vẫn là tiếng nói của người mẹ. Bà nói tiếng nước nào, con bà hấp thụ ngay tiếng nước đó cho tới khi được gửi đến trường.

Có người đàn bà nào, vừa sinh con ra trong một phần đất khác với quê mình mà vội vàng đi học ngôn ngữ của nước đó để nói với con đâu? Bà dùng ngay ngôn ngữ của bà để nói với con. Trí óc đứa trẻ lớn lên, thẩm thấu từng ngày bằng "tiếng mẹ đẻ"

Người con đi xa, nói thông thạo ngoại ngữ, sống ở một mảnh đất người mẹ không thể hình dung ra được. Khi nhớ mẹ, gọi về, chắc chắn sẽ gọi mẹ bằng cái ngôn ngữ đầu đời thơ dại của mình.

Mẹ và ngôn ngữ là một. Chúng ta không bao giờ mất "Tiếng mẹ đẻ" được, vì chúng ta yêu mẹ.

5/2008

### những bức tường

Chúng ta ở trước mặt, ở sau lưng những bức tường, ở trong những bức tường mỗi ngày. Có bao giờ chúng ta nhìn vào những bức tường nghĩ đến sự liên hệ giữa ta và tấm vách vô tri đó? Bức tường, bức vách, bức mành, hàng rào, bờ giậu, chấn song, vân vân... Là những rào cản, ngăn cách, hay che chở giữa người với người, người với vật. Những tiếng đó, tưởng như khi đọc lên chẳng để lại một âm thanh nào, nhưng thật sự những "bức tường" đã giữ biết bao nhiêu dấu tích của kỷ niệm vui, buồn, thăng trầm của lịch sử, lãng mạn của văn thơ .

Trong một bài thơ viết về chiến tranh, một nhà thơ Ý, có nhắc đến những bức tường:

Không còn gì cả

trong những ngôi nhà

những bức tường bị bào nát ra, ở lại."(1)

Tưởng tượng hình ảnh một ngôi làng sau chiến tranh, đồng hoang, nhà trống, tất cả tan tác sụp đổ, không có tiếng gà gáy, tiếng chó sủa, tiếng chân trẻ em và tiếng ho của người già. Một ngôi làng bỏ trống chỉ còn lại những bức tường đã sụp đổ tơi tả, rơi ra từng mảnh.

Khi vĩ tuyến 17 chia đôi hai miền Nam Bắc nước Việt, một "Bức Màn Tre" được dựng lên, đã thấm bao nhiêu máu và nước mắt của người Việt cả hai miền. Bức màn tre đã hạ xuống nhưng trong lòng người Việt cho đến bây giờ một bức tường vô hình vẫn rơi ra từng mảnh.

Bức tường ngăn đôi ở Đông, Tây Đức sụp đổ, cả thế giới hân hoan và nhỏ lệ. Những người dân hiền lành chẳng hề nghĩ xa xôi gì về "chính trị" chôn dưới chân tường. Được gặp lại những người thân yêu, được đi lại tự do một phần nào trên chính đất nước mình, đó là hạnh phúc thật sự mà họ chạm được tay vào, như khi nhặt mảnh tường đập vỡ cất đi. Nhưng du khách đến đây, ai cũng muốn mua một miếng gạch vỡ để làm chứng tích mình đã đến bức tường lịch sử:

Lịch sử bán hạ giá

Một mảnh chỉ có hai mươi mỹ kim (2)

Một bức tường đá đen được dựng lên cận kề tòa Bạch Ốc ở Hoa Thịnh Đốn, ghi ơn hơn năm mươi ngàn quân nhân đã chết cho chiến tranh Việt Nam. Biết bao du khách đã đến đây đặt những vòng hoa dưới chân bức tường. Người ta còn đem những bài diễn văn về hòa bình, về chiến tranh đọc trước bức tường cho vong hồn tử sĩ khỏi quên, và có những bà mẹ, từ những tiểu bang thật là xa, đã chân thấp, chân cao, lòng đau như cắt đến đặt bàn tay run rẩy trên một hàng chữ mang tên con như đặt tay lên vừng trán thân yêu của con mình. Chao ôi, sao lạnh quá!

và với đôi mắt nhắm chặt

vết thương của nỗi chết dâng lên trong lòng

bà đặt những ngón tay run rẩy

trên vừng trán lạnh như nước đá của con trai.(3)

Đàng sau những chấn song sắt của một bức tường trong nhà tù, một buổi tối người ta nghe thấy tiếng thỏ thẻ:

"Mẹ đến nằm cạnh con và đọc sách cho con." Đó là giọng nói của một cậu bé sáu tuổi, cậu ở trong tù cùng với mẹ và em gái của cậu, mới ba tháng tuổi. Mẹ cậu bị bắt vào đây (đang lúc có mang đứa con thứ tư)vì tội dùng ma túy nhiều lần. Ở chung sau bức tường với những chấn song này có những bà mẹ và những đứa trẻ khác, trong một hoàn cảnh tương tự như mẹ con cậu bé. Ai đó đã nhân đạo tạo một không khí cho những bà mẹ quên đi việc xử dụng ma túy và chú tâm vào săn sóc con cái sau những bức tường.(4)

Ngồi nhìn đăm đăm vào bức tường trước mặt, năm này sang tháng khác, thậm chí không ăn, không ngủ, như vậy được gọi là "diện bích" là tham thiền nhập định. Vị thiền sư nọ, một ngày bỗng "ngộ" ra:

Sự thức tỉnh thật là giản dị. "Khi tôi bước, tôi bước. Khi tôi ăn, tôi ăn. Khi tôi ngủ, tôi ngủ."(5) Suy nghĩ nữa làm gì, để rơi lại vào chỗ tối tăm. Các phi hành gia chụp hình từ trên cao xuống mặt đất, không nhìn thấy gì, ngoài một vệt dài cong queo, xám ngắt như những âm hồn lặng lẽ dắt nhau đi trong sương khói. Không đoán được là cái gì, khi về lại mặt đất mới biết đó là: Vạn Lý Trường Thành của Trung Quốc, là những bức tường nối tiếp nhau, một kỳ quan của thế giới, một bức tường dài đã chôn vùi biết bao nhiêu sinh mạng mới hoàn thành.

Có người lên mặt trăng nhìn xuống

Xa lắc nhân gian chẳng thấy gì

Chỉ thấy Trường Thành ngơ ngác dắt

Một dải linh hồn lặng lẽ đi (6)

Không phải bức tường nào cũng đem đến những buồn bã như thế .Có rất nhiều bức tường cũng đem đến mơ mộng nữa chứ. Nếu mở lại những trang sách cũ, ta thấy biết bao nhiêu câu thơ óng ả, trữ tình nói về "bức tường":

Nhà nàng ở cạnh nhà tôi

Cách nhau cái dậu mồng tơi xanh rờn. (7)

Bức tường này thơ biết bao, loang xanh vào cả hồn thi sĩ, chắc thi sĩ muốn cái hàng dậu xanh rờn này ở mãi đây để chàng còn tưởng tượng, viết thêm cả trăm câu thơ khác. Nếu cắt đi bức tường tòan bằng lá xanh này là cắt đi mất cái bí mật ở bên kia bức tường, làm sao thi sĩ còn "đoán" được là "Nàng như cũng có nỗi buồn giống tôi"

Em ngồi trong khung cửa

Anh đứng dựa tường hoa

Nhìn nhau mà lệ ứa

Một ngày một cách xa. (8)

Là những câu thơ đẹp dành cho những bức tường, dành cho những người yêu nhau. Người ta mong mỏi cho thi sĩ và giai nhân cứ cách nhau một bức tường để bài thơ kéo dài vô tận.

Thử đọc câu thơ:

Trải vách quế gió lùa hiu hắt

Mảnh xiêm y lạnh ngắt như đồng.

Vách quế là bức tường trong phòng của các cung nữ ngày xưa có dát quế cho ấm mùa đông. Những bức tường quế thơm tho này đã giam giữ bao nhiêu trái tim bi lụy, bao nhiêu giấc mộng, và thấm bao nhiêu giọt lệ của các nàng cung nữ. Ngay cả những âm mưu thầm kín để được lọt vào sổ của quân vương cũng được toan tính sau những bức tường này.

Trong Kiều của Nguyễn Du, bức tường cũng được đem vào rất nhiều lần. Hai lần được chú ý nhất, là tả tâm trạng của Kim Trọng bắt đầu tương tư đi tìm Kiều, thuê được một căn nhà ngay cạnh nhà Kiều, để:

Song hồ nửa khép cánh mây

Tường đông ghé mắt ngày ngày trông sang.

Và Nguyễn Du cũng dùng "bức tường" để tả tình yêu sôi nổi của Thúy Kiều dành cho Kim Trọng, khi Kiều lợi dụng cha mẹ vắng nhà, sửa soạn thức ăn mang sang nhà Kim Trọng để cùng thù tạc, bức tường bỗng nhiên thành nhân chứng:

Thời trân thức thức sẵn bầy

Gót sen thoăn thoắt dạo ngay mé tường.

Có những tình yêu đằm thắm như thế này rơi ngay ở chân tường:

Hoa vàng hoa rụng quanh tường

Trải xem hoa rụng đêm sương mấy lần.

Những bông hoa vàng rụng trong đêm sương, gợi lòng nhớ mong của người vợ có chồng đi vào nơi gió cát của trận mạc. Làm sao mà đếm được hoa rụng mấy lần!

Nếu đem so sánh những bức tường nổi tiếng làm nên dấu tích lịch sử và làm đẹp cho những áng văn đó với những bức tường ta sống đằng sau nó mỗi ngày ta có thấy khác biệt gì không?

Những tiếng rì rầm của các con trong phòng ngủ bên cạnh, lọt qua bức tường đến tai cha mẹ, cha mẹ nhắm mắt lại yên tâm các con còn ở chung dưới một mái nhà; những tiếng ho yếu ớt của cha mẹ giữa đêm khuya bên kia bức tường cho con hiểu cha mẹ đã thực sự già yếu. Bốn tường bỗng trở thành vòng tay thân yêu của căn nhà để ta gọi là "gia đình."

Bức tường ngăn cách ta với nhà hàng xóm, ta vẫn thân yêu gọi là "sát vách" đó, đôi khi nó phải nghe hết những bất bình của cả hai phía. Bức tường vô hình được dựng lên giữa vợ chồng, giữa cha mẹ với con cái, các cháu với ông bà làm cho chúng ta ngộp thở ngay trong một căn buồng cửa mở. Phần nhiều những bức tường có đôi tai rất thính, nó có thể mang sự bí mật của ta sang tận một nước khác, ta nên cẩn thận khi nói thầm.

Bức tường đáng yêu nhất là tấm lòng của ta mà người bạn nào cũng có thể dựa vào trong lúc cần một chỗ an ủi.

9/07

_Ghi Chú:_

1.Giuseppe Ungarette ; 2-3.William Marr; 4.California's Family Foundation; 5.Thiền Sư khuyết danh; 6. Trần Mộng Tú; 7. Nguyễn Bính; 8.Lưu Trọng Lư; và Cung Oán Ngâm Khúc, Kiều, Chinh Phụ ngâm.

### triệu triệu giọt nước

_Buổi sáng trong như ly nước lọc_

Lòng thấy hiền như một miếng khoai. (tmt)

Sáng sớm ngửa cổ uống ly nước lã trong suốt vào ngực, như rót cả một bình minh hiền hòa trong lành chưa có một hạt bụi vào cái bình thân thể. Tại sao lại gọi là "nước lã" nhỉ? Có phải tại nó không mùi, không vị, chưa ai cho chút muối, chút đường hay bất cứ một cái gì lạ vào trong nước. Mỗi ngày ta sống, ta thở đều lệ thuộc vào nước. Mất nước trong người là nguy hiểm đến mạng sống, tuyến nước mắt cạn gây ảnh hưởng hư hao cho cả thân lẫn tâm. Thử tưởng tượng buồn muốn khóc, mà không có nước mắt; đứng trước một cảnh tử biệt sinh ly, hay đọc một cuốn tiểu thuyết, xem một phim xúc động, trái tim bóp lại, nhưng hai mắt khô ran, thì khó chịu biết bao! Khi khổ quá người ta hay than: "Khóc hết nước mắt rồi." Nhưng sự thật nước mắt làm sao hết được, trừ khi cơ thể bị bệnh, phải dùng nước mắt giả.

Chung quanh ta là nước, ngay cả ta đang đi đứng trên mặt đất khô ráo. Nước ở trong độ ẩm của không khí, trong gió, trong những giọt mưa rơi xuống thình lình, ngã rẽ trước mặt có thể sẽ là một con sông, một cái hồ, hay là đường ra biển, hoặc một con thác cách đấy không xa. Nước trong suối, suối trong rừng, rừng trong cây, nước trong từng thân cây, từng cuống lá. Những giọt nước mưa trên lá vẽ ra những dòng nhạc chẩy. Kể làm sao cho hết trên một trang giấy tên những bài thơ, bản nhạc gợi hứng từ chữ "nước" đơn sơ này.

Nước nghiêng mặt ngọc lưu ly phớt buồn (Đinh Hùng)

hay:

Ta yêu người như yêu ly mước lạnh (tmt)

"Con nước về". Ngư phủ chạy theo con nước như chạy theo chính đời sống của nình, nước cung cấp nguồn sống, rồi cũng chính nước lấy đi nguồn sống. "Thằng Bò, cái Nhớn, cái Bé. Không, anh phải sống" (Khái Hưng) để em chìm xuống nước.

Một giọt nước thì rất hiền lành, triệu triệu giọt nước sẽ thành lụt, thành những cơn thủy triều dâng, thành tsunami (sóng thần), cuốn đi trăm, ngàn đời sống. Người dân miền Trung của nước Việt hiểu thấu đáo cái nghiệt ngã của nước mang lũ lụt về hơn ai hết. Lũ đơn, lũ kép, lũ ngâm, là những tiếng quen thuộc ta than về nước.

Nhưng:

Làm sao những giọt nước hiểu được mình sẽ thành sông? (Antoine de Saint-Exupery)

Nước không hình, không sắc, ở thể lỏng, nhẹ hẫng, vốc lên được bằng tay, nhưng đẩy được thuyền đi và cũng làm đắm được thuyền. Người ta cũng có thể chết đuối trong một vũng nước, hay trong cái bồn tắm nhỏ nếu không được cứu đúng lúc.

Người không được ở cận kề với nước, thích đem nước đến gần mình. Xây hồ bơi trong vườn, hồ thả cá trước hay sau nhà, thậm chí còn làm những cái thác nhân tạo nhỏ để nghe tiếng nước chẩy róc rách ngay trong phòng đọc sách, phòng khách hay phòng ngủ.

Trong đời thường, hai người đang tha thiết với nhau, rồi bỗng lạnh nhạt với nhau thì nghe trách là "tình của ai bây giờ nhạt như nước lã." Để rồi ,"nước lã ra sông"

Nhưng giao tế với nhau thân mật, chừng mực để giữ được lâu bền kiểu con cháu cụ Khổng ngày trước, được hiểu là: "Quân tử chi giao đạm nhược thủy." Chữ đạm nhược thủy này tức nước lã đấy.

Chữ nước tràn ra, ngập trong các thành ngữ, ca dao tiếng Việt. Giận, tức quá gọi là tức sôi lên được, cũng hiểu ngầm là nước đang sôi. Tức mà không nói ra lời được sẽ than "Hết nước rồi, không còn gì để nói" chắc rồi sẽ đi tới "Tức nước vỡ bờ." Khi người mẹ rơi vào trạng thái "Nước vỡ nguồn trong mẹ" thì mới đem con vào đời được, nước chưa vỡ, phải làm cho vỡ (vỡ nước đầu ối.)

Hy vọng của con người cũng đem vào trong nước "Còn nước, còn tát." Anh em thương nhau thì nước chẳng có giá trị gì nữa. "Một giọt máu đào, hơn ao nước lã." Trai gái yêu nhau, nụ hôn đôi khi được so sánh với ngụm nước muối. "Hôn giống như uống nước muối vậy, anh càng uống anh càng khát (Ngạn ngữ Trung Hoa) Đối với một thi sĩ Trung

Hoa, nước thật là thơ mộng:

Cúc thủy nguyệt tại thủ

Lộng hoa hương mãn y

(Vũ Lương Sư)

(Khi nước được vốc đầy đôi bàn tay, ánh trăng sẽ lấp lánh trong đó, khi nâng niu những đóa hoa, mùi hương của chúng đã vương vào xiêm áo)

Nước cam lồ, nước cành dương của nhà Phật, hay nước lã biến thành rượu ở tiệc cưới Cana, của Thiên Chúa Giáo là những thứ nước không nhìn thấy bằng mắt, nhưng được nhìn thấy bằng đức tin của nhiều người.

Triệu triệu giọt nước tạo nên hồ, nên sông, nên biển. Ở dưới đáy của những giọt nước đó cất giấu bao nhiêu bí ẩn, bao nhiêu kỳ quan, trên mặt nước đó bao nhiêu thăng trầm, dâu bể của loài người diễn ra hằng ngày. Từ hiền hòa như ngày rằm tháng bẩy thì bơi thuyền ra thả đèn hoa sen cầu cho các vong hồn, thả cá xuống sông gọi là "phóng đăng" thả tro than người qua đời (như ở sông Hằng) để thủy táng. Đến những trận chiến hãi hùng bom đạn, cướp sông, cướp biển chém giết nhau trên mặt nước chỉ có Trời ở trên nhìn xuống nước mới biết rõ nguồn cơn.

Nhưng Nước còn mang một ý nghĩa cao trọng khác nữa.

Chữ Hán đầu tiên ngày xưa được thầy dậy: "gia" là nhà, "quốc" là nước

Chữ Nước đó thiêng liêng biết là bao! Khi nói: "Nước tôi", người nói đã đem cả địa lý, lịch sử, văn hóa, trách nhiệm, niềm hãnh diện của dân tộc mình trong một câu ngắn đó với người khác nước. Tiếng "Nước mình" của hai người bạn nói với nhau, chất chứa bao nỗi ngậm ngùi của những kẻ xa quê. Thủa nhỏ đi học lần đầu tiên tập vẽ bản đồ nước mình, chắc học trò của bất cứ một nước nào cũng thấy sao quan trọng thế. Tô đi tô lại, đem về nhà khoe mẹ, khoe cha. Thế nào cũng được cha mẹ chỉ cho biết quê nội, quê ngoại ở phần nào trên bản đồ nước mình. Cậu bé hay cô bé học trò đó bây giờ dù lưu vong ở bất cứ nước nào và đã trở thành ông nội, bà ngoại, thì tấm bản đồ "nước mình" vẫn in rõ nét trong tâm khảm.

Câu nói "Bây giờ đất nước thanh bình rồi" được hiểu là quê hương không còn loạn lạc, binh đao nữa. Đất đã hiền, Nước đã lành nhưng còn lòng người đã thật sự yên? Có ai đó đã thốt lên: "Sao người dân nước mình khổ lâu thế!"

Thử đọc một câu thơ như sau:

Đất nước mình cởi áo cho nhau

(Phan Đức Chính)

Bây giờ chữ nước không còn là một dung dịch lỏng nữa, nước được hiểu là quê hương xứ sở, tình của nước là tình người, mới cởi áo cho nhau được. Chỉ có người Việt mình mới nao lòng khi nghe câu thơ như thế, làm sao mà dịch được hết nghĩa của chữ nước cởi áo này sang một ngôn ngữ khác.

Đất nước tôi thon thả giọt đàn bầu.

(Phan Đức Chính)

Câu thơ đọc lên mà khóc được. Giọt đàn là giọt nước hay giọt lệ? Làm sao mà nghe tiếng đàn bầu rơi thành giọt nước, rồi thành "nước tôi" Chắc chỉ có cái tai của người Việt mới nghe ra như vậy!

Rồi "nước non ngàn dặm ra đi"chỉ có Huyền Trân mới thấu hết cái khổ của chữ nước này. Chỉ có Khắc Trung mới đau với chữ nước non này.

Biển Thái Bình Dương đã cuốn đi bao nhiêu đời sống của người Việt sau năm 1975, nước đã mang trôi đi theo nước bao nhiêu phụ tử, mẫu tử thâm tình, nuớc làm cho phu thê oan khốc, nước dập nát bao tuổi thanh xuân. Nước mắt khóc cho những tai nạn oan khiên xẩy ra trên mặt nước đó không chỉ chẩy xuống biển, mà chẩy giọt gianh, rỉ rả suốt đời còn lại của gia đình nạn nhân.

Những giọt nước ở trong hai vùng biển Hoàng Sa, Trường Sa bây giờ đang khóc nhớ ai?

Những giọt nước mắt nào còn thấm trên mặt đất vùng con thác Bản Giốc thân yêu đó.

Tất cả những người chết ngoài mặt trận ở bất cứ phần đất nào trên thế giới cũng đều được tưởng nhớ, ghi ơn là hy sinh cho Nước, ngay cả khi chết cho một "Nước Khác" không phải là đất nước mình. Không ai có quyền nói người lính chết cho phần đất nước này, cao cả hơn là chết cho phần đất nước kia.

Triệu triệu giọt nước trên trời rơi xuống, dưới đất đưa lên, thành suối, thành sông, thành biển, tạo khỏang cách, ranh giới, lãnh thổ, ngăn chia người với người. Nhưng hai tiếng "Nước tôi" thì không bao giờ hao mòn, khuyết đi dù một mảnh rất nhỏ trong tâm những người xa nước.

2006

### phụ nữ Việt và chiến tranh

Mỗi năm vào ngày mồng 8 tháng 3 là ngày Phụ Nữ Quốc Tế. Trong ngày này người phụ nữ các nơi trên thế giới của mọi lãnh vực được ca tụng, vinh danh và cám ơn bằng những phương tiện khác nhau. Việt Nam đang trên đà tiến triển văn minh hội nhập, người phụ nữ trong một vài môi trường nào đó cũng đang được đề cao, tưởng thưởng. Nhưng đồng thời trong một góc khuất vắng mà rất gần với đời thường, một số phụ nữ Việt vẫn úp mặt vào hai bàn tay che khuất những tủi nhục của riêng mình.

"Trời Ơi, đi chiến tranh đã làm tôi già nua đến thế nào!"

Đó là tiếng than của một trong 500 phụ nữ ở Ninh Bình, những người đã tham gia ở trong cuộc chiến được gọi là "Chống Mỹ Cứu Nước"

"Tôi trở về sau chiến tranh, tôi tìm cho mình được một người yêu. Anh ấy muốn lấy tôi, nhưng cha mẹ anh ấy ngăn cản vì tôi là một phụ nữ bệnh hoạn yếu đuối, tôi sốt rét và suy dinh dưỡng, tôi cũng khuyên anh ấy chẳng nên lấy tôi, vì tôi nghĩ mình không có khả năng sinh đẻ nữa." (1)

Chiến tranh thực sự đã hủy diệt hết tuổi xuân của những nữ cán bộ miền Bắc( Những người tải đạn, làm đường, tháo gỡ, phá mìm trong thời chiến) khi họ trở về từ mặt trận.

Khi chiến tranh kết thúc vào năm 1975, họ chỉ là những thiếu phụ già nua, xác xơ bệnh tật ở tuổi hai mươi tám, ba mươi. Họ tìm đâu ra một tình yêu, một người chồng?

Một số phụ nữ khác sau ba mươi năm đã quá năm mươi tuổi, thiếu thốn và mang trên người hai căn bệnh không bao giờ chữa hết: sốt rét và suy dinh dưỡng. Họ sống cô đơn trong những ngôi làng nhỏ bé ở Quảng Bình, cả làng chỉ có người già, phụ nữ và trẻ nhỏ, không hề một bóng đàn ông, cái tên làng đọc lên với tất cả nỗi ngậm ngùi: "Làng Không Chồng" (2)

Năm 1975, những người chồng miền Nam bị lùa vào những trại tù dưới danh nghĩa "Cải Tạo." Họ là những người đã từng dùng cả một đời tuổi trẻ của mình để bảo vệ lãnh thổ niềm Nam Việt nam. Bây giờ dù họ còn ở lại Việt Nam hay đã ra nước ngoài sống thì những trang sử họ đã đóng góp vẫn không thể nào phía Bắc có thể xóa trắng được. Những người vợ của họ, có người chồng chết không được chôn, có người vì chính sự sống còn của chồng con, phải phụ chồng lấy cán bộ Bắc Việt, có người may hơn ôm con thủ tiết, có người ôm con lao vào biển. (Chồng đi tù về mới hay vợ con đang nhặt "tự do" dưới biển sâu!)

Người phụ nữ Việt ra khỏi nước, sống thong thả hơn về phương diện vật chất nhưng có rất nhiều người đã là nạn nhân đau khổ (hơn những người khác) trong cuộc chiến này. Họ bị bầm dập tâm hồn, thể xác. Cái hậu quả của những cuộc hải trình bi thảm đi tìm tự do luôn luôn là những tiếng kêu leng keng khôn nghỉ trong đầu họ như những chiếc phong linh treo trong đầu gió.

"Đã mấy chục năm, tôi không thể nào quên được chồng, em trai, em chồng tôi bị giết quăng xác xuống biển Đông. Tôi không thể nào quên được em gái tôi, em gái chồng tôi, tôi và mẹ chồng tôi đều bị hải tặc hiếp ngay trên sàn tầu. Chúng tôi sống sót, và chúng tôi tiếp tục sống. Con cháu chúng tôi trưởng thành và lập gia đình ở đây. Nhưng chúng tôi vẫn có mối tủi nhục trong hồn." (Phát biểu của một nạn nhân hải tặc Thái Lan, 1979-1980)

Hơn ba mươi năm sau những người đàn bà này có thể đã sống trong những viện dưỡng lão ở Mỹ, ở Pháp hay ở bất cứ nơi nào không phải quê hương họ. Họ ngồi đó nhớ lại những bất hạnh đã trải qua, chấp nhận và im lặng. Họ đợi chờ từ giã cuộc đời và niềm đau sẽ được chôn theo đất, hay đốt thành tro, nhưng nhất định không bao giờ kể lại cho con, cháu. Họ sống can đảm và chết trong tự trọng. Giọt lệ nào nhỏ xuống cho những niềm đau cao cả của những phụ nữ này.

Những người phụ nữ Việt trong nước thì ngoài sự héo úa, thất vọng tinh thần, đời sống hàng ngày thiếu thốn làm cho họ thành những người đàn bà cay đắng.

Chúng tôi là những cô gái Trường Sơn

Tóc đã bạc và hồn đầy kỷ niệm

(Trần Thị Bình)

Có người đã vào chùa gửi đời mình dưới chân Phật. Năm 1980, thể chế nhà nước đổi mới chấp nhận cho những Người Mẹ Không Chồng, hai mẹ con cũng được coi như một gia đình, được cấp cho miếng ruộng để cấy cầy kiếm gạo ăn. Đã có hàng ngàn phụ nữ được hưởng thể chế này. Họ là những cựu chiến sĩ Trường Sơn, đã tham gia vào chiến dịch "Người chồng một đêm" trong thời chiến. Phải chăng trước cái tương lai thăm thẳm của ngày về không còn tuổi trẻ để hy vọng làm vợ, làm mẹ, trước cái thiếu thốn của âu yếm, mặn nồng trao xương gửi thịt hay chỉ thuần nhất muốn có đứa con để không phải cô đơn trong tuổi già? Họ đã làm "Người vợ một đêm" giữa những chặng đường máu lửa. Có lẽ cả hai.

Cơ Quan Nhi Đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) (3) cho biết, ở Việt Nam đổ đồng, mỗi ngày có bảy phụ nữ mang thai, hay vừa sanh con thiệt mạng. Có tám mươi hai trẻ sơ sinh chết non. Chưa kể đến những trường hợp nạo hút hay phá thai. Hậu quả của chương trình Kế Hoạch Hóa Gia Đình, để thi hành chính sách cấm sinh đứa con thứ ba của nhà nước. Những người phụ nữ vẫn là những nạn nhân cho những vụ phá thai ở một bệnh viện miễn phí hay rẻ tiền.

Ở một số phụ nữ Việt khác trong nước, sinh ra và lớn lên sau 1975, cho đến lúc này, sau hơn ba mươi năm đất nước thanh bình vẫn tìm cách chạy ra khỏi nước bằng cái sức mạnh duy nhất mình có, cái sức mạnh dán nhãn hiệu "Đàn Bà" . Họ tự nguyện đi tìm những cuộc hôn nhân ngàn dặm. Huyền Trân ngày trước đem về được hai châu Ô, Lý (Hai Châu Ô, Lý vuông ngàn dặm/ Một gái Huyền Trân đẹp mấy mươi) Huyền Trân ngày nay đem về cho gia đình được mấy ngàn Mỹ kim, mà hầu hết bị lừa, thay vì làm vợ của một người chồng, họ làm nô lệ tình dục cho tất cả người đàn ông trong gia đình đó, một số khác bị mua đi, bán lại nhiều lần.

Con số phụ nữ lấy chồng Đài Loan lên đến 60,000 người (4). Những dịch vụ môi giới hôn nhân đem đến một mớ (như mớ rau, mớ cá) phụ nữ Việt cho người đàn ông Đài Loan lựa mua. Ở làng quê phía nam Đài Loan, những quảng cáo dán trên cột điện: "Cô dâu Việt Nam còn trinh. Nếu cô bỏ trốn được đền cô khác." (5)

Nhân phẩm của người phụ nữ bị hạ ngang hàng với hàng hóa và thú vật.

Hơn ba mươi năm sau ở Việt Nam những nạn nhân của thuốc khai quang (Agent Orange) vẫn còn kiện chính phủ Hoa Kỳ đòi bồi thường cho những hình hài bị tàn phá và những hậu quả cho chất độc của bột da cam gây ra. Đó là những bà mẹ trẻ dị hình sinh ra những đứa con dị dạng, tâm thần.(6)

Ôi nhưng người đàn bà trong chiến tranh! Những người đàn bà sinh ra và lớn lên ở Việt Nam. Đã bao nhiêu thế hệ qua đi, từ người bà, người mẹ, người dì, rồi đến chính mình, họ đã sống từng ngày vật vã với chiến tranh của cả hai phía. Tiếng khóc nhiều hơn nụ cười, chịu đựng nhiều hơn hưởng thụ. Hơn ba mươi năm rồi. Người Việt của cả hai phía vẫn hô những khẩu hiệu đả đảo lẫn nhau, không ai nghĩ đến những người đàn bà này một cách cụ thể. Những người Việt hải ngoại theo chân nhau về nước chỉ chú tâm trợ giúp giáo dục, y tế cho thanh thiếu nữ. Không ai nghĩ đến băng bó những vết thương tâm hồn những phụ nữ lỡ thời này. Họ quá bận bịu lo cho tương lai của thế hệ trẻ mà quên bãng mất nhữõng phụ nữ bất hạnh đang đi về phía mặt trời lặn. Ở Bắc hay ở Trung những phụ nữ này cũng sống trong những thôn xóm nghèo nhất, xa thành phố. Hình bóng họ ngồi trước những ngôi nhà lụp xụp nhìn bâng quơ về một chốn vô định trong hoàng hôn là những bức vẽ tĩnh vật buồn, không ai muốn mua về trưng bầy trong những ngôi nhà mới.

Có phải ba mươi năm sau, hình như một điều mà chúng ta cần nhớ đến nhất thì chúng ta lại quên trước tiên: "Những người phụ nữ Việt đáng thương và đáng kính trọng của cả hai miền."

3/ 2007

Ghi chú:

(1) LA Times/David Lamb phỏng vấn phụ nữ Việt trở về sau chiến tranh.

(2) Theo báo Thanh Niên (trong nước)

(3) UNICEP Phổ biến ngày 7-4-05

(4) Zone-Thế Giới

(5) Zone-Thế Giới

(6) 79 triệu lít Agent Orange đã thả xuống trong thời gian 1961-1971 vào những khu rừng tình nghi là có Cộng Sản ẩn núp.

### thư tình và người đưa thư

_Đường vào nhà em số chồng lên số_

Người đưa thư vất vả lúc đưa thư

(Hà Huyền Chi)

Đó là hình ảnh những con đường hẻm ở Việt Nam, với những ngõ ngách như một chiếc bàn cờ không biết lối ra, với những số nhà có bao nhiêu cái gạch xéo ( / ). Phải là người Việt mới biết đọc một số nhà (thí dụ) thế này: Số 12/45B/207/Hẻm 37/ phường 8/ quận Gò Vấp/thành phố Sài Gòn,Việt Nam. Như vậy là số chồng lên số, và nếu người đưa thư mới vào nghề, khó lòng tìm được đúng địa chỉ để giao thư. Có khi vào trong hẻm, đi lòng vòng một lúc thấy mình ra đường cái ở một lối ra khác với lối vào.

Những con hẻm đó, biết bao người, đã một thời tuổi thơ để lại, như một chuỗi bong bóng nước mưa rơi xuống từ mái lá, mái tôn trước hiên nhà cứ phập phồng mãi suốt một đời; như thời tuổi ngọc ôm đầy những giấc mộng lớn nhỏ và tưởng giấc mộng nào cũng thành sự thật; như thời trưởng thành mới biết lơ mơ về tình yêu đã lạc lõng lúc tìm nhau. Các con hẻm nghèo nàn vẽ những đường ngoằn nghèo trong những thành phố quê nhà đã để lại trong lòng những người xa xứ như những bức phù điêu chưa hề bị lấy mất bao giờ.

Với người đưa thư thì những con hẻm quanh co đó chẳng khác gì những đường chỉ trong lòng bàn tay ông. Ông biết nhà nào có một cô gái, hai con mắt trong veo, mỗi lần nghe ông gõ cửa, cô nhẩy bật ra sau cánh cửa, đưa bàn tay như một bông hoa trắng ra nhận lá thư trên phong bì có chữ KBC (1), gửi về. Hai má cô đỏ hồng lên, cô mấp máy nói lời cám ơn trên đôi môi chưa cần đến mầu son (ông nguyện thầm trong lòng, lúc nào cũng chỉ đem tin vui đến cho cô). Ông biết nhà nào có bà mẹ, chờ hoài tin con từ mặt trận, để ông cứ phải né tránh khi đi qua cửa vì không có tin thư cho bà.

Người đưa thư năm này sang tháng khác là một hình ảnh thân thiết mỗi ngày hòa vào đời sống người Việt, nhất là trong những năm tháng chiến tranh. Cái dáng gầy còm trên cái xe đạp cũng không kém trơ xương với hai cái túi vải treo hai bên sườn xe, đi vào những ngõ hẻm để đưa một lá thư tình cho hai kẻ yêu nhau, hay hai vợ chồng trẻ mà người nhận ở hậu phương, người gửi ở tiền tuyến; đưa một bức điện tín báo tin mừng con được về phép mấy ngày ăn tết với cha mẹ hay một tin thật buồn, con về từ mặt trận bằng nến thắp hai hàng. Làm thế nào quên được!

Tôi nhớ lại (dù lúc đó còn bé lắm) sau 1954, một thời gian đầu sau cuộc phân chia đất nước, khoảng sáu tháng hay một năm, những tấm bưu thiếp vẫn được chuyển qua vĩ tuyến 17, giữa hai vùng Nam- Bắc, để thân nhân trao đổi tin nhà. Một buổi trưa mẹ tôi nhận được bưu thiếp từ miền Bắc gửi đến căn nhà đầu tiên của gia đình chúng tôi ở miền Nam, trong hẻm 73, xóm nhà thờ Thị Nghè, Sài Gòn. Tôi đi học về thấy mẹ cứ xụt xịt lau nước mắt, tôi nghĩ mẹ nhớ gia đình, họ hàng còn lại. Mãi đến tuần sau, mẹ nói cả nhà đi lễ phát tang cho ông ngoại, lúc đó mới biết tin dữ gửi đến từ tấm thiệp. Sau nỗi buồn đó, chúng tôi không còn nhận được bất cứ một lá thư, tấm thiệp nào từ miến Bắc qua bưu điện nữa.

Sau 1975, gia đình tôi lại có một cuộc di tản thứ hai. Ở tuổi nào chăng nữa khi phải rời bỏ quê hương, cũng tan tác như nghé mất đàn, như gà mất mẹ. Người đưa thư vẫn là người mang thông điệp tin yêu, hy vọng cho cả nhà. Người đưa thư ở Mỹ không đưa thư trên chiếc xe đạp gầy còm; ông lái xe hơi, ông không ướt lắm khi trời mưa, và không phải đội nón khi trời nắng. Ông đem đến những lá thư cho chúng tôi từ Việt Nam gửi qua bưu điện ở Pháp hay ở một nước thứ ba nào đó. Những lá thư mang những dòng chữ của gia đình anh tôi còn ở lại. Những lá thư chao ôi ngô nghê đến lạ lùng. Cả nhà cứ phải đem hết thông minh ra để đoán hiểu trong lá thư đó muốn nói điều gì. Đọc những lá thư hồi đó, cho tôi cảm tưởng những người thân của chúng tôi đang ở lại một quốc gia không có trên bản đồ thế giới, vì tên người, tên địa danh đều được đổi đi để tránh bị kiểm duyệt.

Nhiệm vụ của người đưa thư bây giờ hình như sự quan trọng vẫn còn cho những công việc có tính cách hành chánh nhưng bớt mất đi sự cảm động và nét lãng mạn. Vào những dịp lễ, người ta vẫn tặng hoa, tặng quà cho nhau nhưng hình như người ta quên mất chuyện "viết một lá thư tình." Những tấm thiệp với những dòng chữ in sẵn, chỉ ký tên vào không thể gọi là thư tình. Nó giống như một món fast food, cứ mở ra ăn, không cần hâm nóng hay cả đến không cần một cái đĩa để bầy ra cho tươm tất. Có thể gọi là fast love không nhỉ?

Ngày xửa ngày xưa, ở Việt Nam, thời tuổi trẻ hình như ai (nhất là phái nam) cũng ép hoa, ép bướm cho khô, rồi đặt trang trọng vào lá thư gửi cho người mình yêu hay người mình đang muốn tỏ tình. Có khi bỏ cả tuần để nắn nót viết lại một bài thơ tình tuyệt vời của ai đó, rồi gửi kèm theo với mấy lời ngây ngô của mình tự sáng tác. Có người viết thư tình hay lắm, có người viết rất vụng về. Nhưng đã là thư tình thì dù xuất sắc hay vụng về tôi nghĩ, đều hay cả.

Anh chỉ có một tình yêu duy nhất

Anh cho em kèm với một lá thư

Em không lấy là tình anh đã mất

Tình đã cho không lấy lại bao giờ

(Xuân Diệu)

Ông đưa thư là một sứ giả của tình yêu, ông đem hạnh phúc cũng như nước mắt đến cho những người yêu nhau. Nhưng:

Có những bài thơ đau đớn nhất

Là thơ làm chẳng gửi cho ai

Năm năm rồi, đến mười năm nữa

Vẫn gối trên tay giấc mộng dài

(Huy Cận)

Ông đưa thư chẳng làm sao mà cứu vớt được những tình thư giấu dưới gối như thế này.

Người ta còn nói: "Lá thư tình hay nhất của người đàn bà luôn luôn được viết cho người đàn ông nàng sẽ phản bội." (Lawrence Durrel). Như thế chẳng hóa ra chỉ có đàn ông mới viết thư tình chung thủy hay sao!

Nã Phá Luân (Napoleon) của nước Pháp, vị tướng đánh giặc nổi tiếng và là người có tên trong danh sách những người viết thư tình hay trên thế giới, ông cũng có đến hơn một mối tình. Không kể những mối tình trên đường ra trận, ông có cả bẩy người phụ nữ có tên tuổi rõ rệt trong danh sách người yêu (2). Thư tình gửi cho Désirée được xếp trong danh sách những lá thư tình hay nhất thế giới. Hãy đọc hai đoạn thư tình của tráng sĩ gửi cho giai nhân:

Mọi việc ở đây đều tốt đẹp; nhưng trái tim anh thì nặng nề không tả được. Em đang bệnh và ở xa anh quá. Hãy vui lên và thật bảo trọng, với anh em còn giá trị hơn cả vũ trụ này. (3)

Ở một lá thư khác ông viết:

Josephine! Joshepine! Em có nhớ, có lần anh đã nói với em. Thiên nhiên đã phú cho anh sự cứng rắn nam nhi, và tính cương quyết. Còn em, thiên nhiên đã dệt em bằng sợi ren và mỏng nhẹ như tơ. Liệu em có thể ngưng yêu anh không...? (4)

Nghe ngập tràn lãng mạn!

Những lá thư tình của người Việt Nam viết cho nhau không thấy có trong danh sách, vì người Á đông vốn kín đáo, không ai mang thư tình của mình ra chỗ công cộng cho người khác đọc. Nhưng tôi biết có nhiều những lá thư đó.Vì nếu không, thì đâu có những dòng thơ sau:

Không có anh lấy ai đưa em đi học

Lấy ai viết thư cho em mang vào lớp học

Ai lau nước mắt khi em khóc

Ai đưa em đi chơi trong chiều mưa

(Nguyên Sa)

Thư thì mỏng như suốt đời mộng ảo

Tình thì buồn như tất cả chia ly

Xếp khuôn giấy để hoài trong túi áo

Xé trăm lần, viết mãi mới đưa đi.

(Xuân Diệu)

Hai đoạn thơ trên cho ta thấy "thư tình" được viết, nhưng không phổ biến ra công chúng như "thơ tình". Đọc tiểu thuyết ngày xa xưa, cũng chỉ thấy người trong truyện gửi thư cho nhau bằng cách bỏ quên lá thư trong cuốn sách nào đó, rồi nhờ cô em, cậu em đem về cho chị. Không thấy tả những nhân vật này đem thư ra bưu điện gửi. Mãi đến sau này thời Tự Lực Văn Đoàn mới thấy có những lá thư được gửi qua bưu điện trong văn chương.

Các thi sĩ nổi tiếng như Nguyễn Du, Tản Đà, Phan Khôi có làm những bài thơ gửi cho người yêu, nhưng chưa hề được đọc một lá tình thư nào của các thi sĩ này viết ra. Tôi nghĩ, nếu họ viết, (chắc chắn có nhưng không phổ biến) những lá thư tình đó cũng tuyệt vời không kém gì những lá thư tình của các danh nhân trên thế giới.

Những lá thư hình như đã có từ thiên cổ, bắt đầu được chuyển đến bằng những con chim đưa thư (nên còn gọi là tin nhạn). Rồi thay bằng người; người đưa thư phải đi thuyền, đi đò, cưỡi ngựa ngày đêm, đi qua bao nhiêu con sông, bao nhiêu cánh rừng, bao nhiêu sa mạc để mang đến một tin thư. Có khi người trở về trước thư tới; hay tin vui, tin buồn đến trước tin thư. Vì sự di chuyển đó nếu gặp giông bão hay loạn lạc, thư có khi không bao giờ đến tay người nhận.

Mỗi lá thư hình như có một số phận riêng của nó. Ngày 23 tháng 12 năm 1914 một tấm thiệp Giáng Sinh in hình ông già Noel và một cô gái được gửi đi từ Alma, Nebraska đến Oberlin, Kansas và đến 93 năm sau, Giáng Sinh 2007, tấm thiệp mới tới nơi. Cả người nhận và người gửi đã qua đời từ lâu. Hình như đó là một tấm thiệp của hai người bà con gửi chúc Giáng Sinh cho nhau. Cho đến nay vẫn là điều bí mật tại sao tấm thiệp đó còn tồn tại và vẫn được gửi đi.(5)

Nhân loại càng ngày càng tiến triển trong lãnh vực di chuyển, vận tải. Thư đã được theo những tầu lớn, những chuyến máy bay trên toàn thế giới. Ở trong cùng một quốc gia, có những dịch vụ chỉ qua một đêm thư được giao đến tận nhà.

Nhưng thật sự người ta có cần đến một người đưa thư nữa không?

Thời đại điện toán này, trong những ngày lễ Cha, lễ Mẹ, ngày sinh nhật, ngày lễ Tình Yêu, Giáng Sinh, Năm Mới và các ngày kỷ niệm hôn phối người ta nếu không gửi cho nhau những tấm thiệp in sẵn những hàng chữ hoa mỹ vô hồn, người ta gửi điện thư cho nhau. Chỉ một cái bấm (click) hàng chữ chúc mừng được gửi cho cả một danh sách bạn đến hàng chục người với cùng một thông điệp. Không còn gì trân trọng, riêng tư nữa.

Tuần đầu năm dương lịch, khi ông đưa thư ghé vào tận cửa nhà tôi để giao chồng báo xuân của tòa báo Người-Việt từ California gửi tới, tôi vội vàng chạy ra với một chai bồ đào (red wine) tặng ông, nói lời cám ơn và chúc mừng năm mới.

Trong mắt tôi, mỗi lần nhìn thấy người đưa thư ở Mỹ, lái xe, mặc bộ đồng phục, tôi lại nao nao nghĩ đến những người đưa thư ôm ốm và chiếc xe đạp gầy gầy ở quê nhà. Những người đó đã để lại trong tôi biết bao kỷ niệm thân yêu.

Valentine, 2/09

Ghi chú:

KBC: Khu Bưu Chính

Bẩy người tình rõ tên của Napoleon: Joshepine Beauharnais; Marie Louse of Austria; Marie Walewska; Desiree Clary; Pauline Foures; Mademoiselle Georges; Giuseppina Grassini.

(3) Things are going well here; but my heart is indescribably heavy. You are ill and far away from me. Be gay and take great care of yourself, you are worth more than all the universe to me...

(4) Josephine! Josephine! Remember what I have sometimes said to you: Nature has endowed me with a virile and decisive character. It has built yours out of lace and gossamer. Have you ceased to love me...?

(5) Tin từ báo Người-Việt

### tuổi hạc

Bạn có bao giờ ngắm kỹ một con hạc trắng chưa? Nó trông thật mảnh mai, chân dài, người mỏng, trong một bộ lông trắng muốt. Trông nó thanh cao như một người luống tuổi mà vẫn giữ được phong cách ung dung. Con hạc được coi là một con vật sống lâu cho nên người ta gọi tuổi của các cụ là tuổi hạc.

Đầu tháng năm vừa qua, tôi sang chơi với vợ chồng người anh ở bên Vienna, DC. Đằng sau nhà anh tôi có một con đường mòn dẫn tới một công viên. Con đường mòn vào cuối xuân chớm hạ thật là đẹp. Suối róc rách chẩy, cây cỏ xanh mướt, những bông hoa núi nở trắng xóa. Chúng tôi mỗi buổi sáng dắt theo con chó đi bộ, vừa đi vừa trò truyện. Tôi bất giác hỏi:

Sao con người không giống cây cỏ, vào mùa đông héo, úa, rụng, đến xuân, hạ lại hồi sinh nhỉ?

Anh tôi cười, nói:

Cứ giữ mãi được xuân, hạ trong lòng mình là tốt rồi.

Chúng ta những người ở lứa tuổi đang bước vào tuổi gìa hay đã già. Tinh thần và thể xác không còn như hai mươi năm, mười năm về trước hay thậm chí như mới năm ngoái nữa.

Thông thường bất cứ người mang quốc tịch nào, sinh sống ở phần đất hay hòan cảnh nào thì khi về già hay ngồi gậm nhấm lại quá khứ. Chúng ta là những người từ một quê hương mất mát đến ở trọ một quốc gia khác, chúng ta còn nhiều điều gậm nhấm hơn nữa.

Ở tuổi già, không có phương tiện di chuyển, bị trở ngại ngôn ngữ đã làm một số người sống một cuộc sống tẻ nhạt, từ tẻ nhạt đưa tới trầm cảm, khép kín. Từ đó sinh ra bao nhiêu bệnh, và khi có bệnh, sự chạy chữa xem chừng không có hiệu quả lắm cho những người này.

Bác sĩ Ornish, tác giả cuốn sách Love & Survival, nói rõ: Tách lìa tinh thân gia đình và bạn bè là đầu mối cho mọi thứ bệnh từ ung thư, bệnh tim đến ung nhọt và nhiễm độc. Tình thương và tinh thần là gốc rễ làm cho chúng ta bệnh hay khỏe.

Ba mươi năm trước mà nghe ai nói cô đơn sinh ra các chứng bệnh thì người ta sẽ chỉ cười nhẹ. Nhưng bây giờ điều này đã được nhiều bác sĩ công nhận là đúng.

Những buổi tĩnh tâm chung, có cầu nguyện, có tịnh niệm (tùy theo tôn giáo của mỗi người) chia sẻ những buồn vui, lo lắng của mình cùng người khác cũng giúp khai thông được những tắc nghẽn của tim mạch như là ăn những thức ăn rau, đậu lành mạnh vậy.

Nếu không nói ra được những gì dồn nén bên trong thì chính là tự mình làm khổ mình. Khi nói ra, hay viết ra được những khổ tâm của mình thì hệ thống đề kháng được tăng cường, ít phải uống thuốc. Theo bác sĩ Ornish, khi bị căng thẳng cơ thể sẽ tiết ra một hóa chất làm cho mọi sinh hoạt ứ đọng, ăn không ngon, đầu không suy nghĩ, mạch máu trì trệ, mất sức đề kháng, dễ cảm cúm.

Như vậy sự cô đơn cũng là chất độc như cholesterol trong những thức ăn dầu mỡ, mà chỉ có tình thương mới cứu rỗi được.

Nếu bạn không mở tâm ra cho người khác thì bác sĩ bắt buộc phải mở tim bạn ra thôi.

Tuổi như thế nào thì gọi là già, chúng ta biết khi một người qua đời ở tuổi sáu mươi thì được gọi là "hưởng thọ". Vậy sau tuổi sáu mươi mỗi ngày ta sống là một bonus, phần thưởng của Trời cho.

Chúng ta nên sống thế nào với những ngày "phần thưởng" này. Lấy thí dụ một người lớn tuổi, sống cô đơn, biệt lập, không đi ra ngoài, không giao thiệp với bạn hữu, thế nào cũng đi đến chỗ tự than thân trách phận, bất an, lo âu, ủ dột và tuyệt vọng. Từ đó bắt nguồn của bao nhiêu căn bệnh.

Trong "Những lời Phật dậy" có câu: Sai lầm lớn nhất của đời người là đánh mất mình/ Phá sản lớn nhất của đời người là tuyệt vọng. Chắc trong quý vị không ai muốn rơi vào hoàn cảnh này.

Gặp gỡ bè bạn thường xuyên trong những sinh hoạt thể thao là điều tốt lành nhất cho thể lý. Đi tập thể thao như Tài Chi, Hồng Gia, Nhẩy Nhẹ Theo Nhạc, Tắm Hơi, Bơi Lội. v.v đã giúp cho người lớn tuổi giữ được thăng bằng, ít ngã, và nếu có bệnh, uống thuốc sẽ công hiệu hơn, mau lành hơn.

Gặp bạn, nói được ra những điều phiền muộn cho nhau nghe, ngồi tĩnh tâm, đến nhà thờ, chùa cầu nguyện giúp được làm chậm lại sự phát triển của bệnh. Bác Sĩ Jeff Levin giáo sư Đại Học North Carolina khám phá ra từ hàng trăm bệnh nhân, nếu người nào thường xuyên đến nhà nguyện họ có áp suất máu thấp hơn những người không đến nhà nguyện, ông bỏ ra hàng đêm và nhiều cuối tuần để theo dõi, tìm hiểu những kết quả cụ thể của 'Tín Ngưỡng và Sức Khỏe". Cuốn sách ông phát hành gần đây nhất có tên là God, Faith and Health. Trong đó ông cho biết những người có tín ngưỡng khỏe mạnh hơn, lành bệnh chóng hơn, ít bị nhồi máu cơ tim, gặp sự thăng trầm trong đời sống họ biết cách đối diện, họ luôn luôn lạc quan.

Lạc quan là một cẩm nang quý vị nên luôn luôn mang theo bên mình. Đừng bao giờ nói, hay nghĩ là "Tôi già rồi, tôi không giúp ích được cho ai nữa" hoặc "Tôi vụng về, ít học, chẳng làm gì được"

Tôi xin kể câu chuyện Hai Con Ngựa của thầy phó tế George A. Haloulakos:

Cạnh nhà tôi có một canh đồng cỏ, hàng ngày có một cặp ngựa, con nọ lớn hơn con kia một chút thong thả ăn cỏ ở đấy. Nhìn từ xa chúng là đôi ngựa binh thường giống những con ngựa khác. Tuy nhiên nếu bạn đến gần, bạn sẽ khám phá ra là có một con mù.

Chủ nhân của nó chắc thương nó không nỡ bỏ đi ,mà còn cho nó một chỗ ở an toàn. Chính điều này đã thành một câu truyện tuyệt vời.

Đứng bên chúng, bạn chợt nghe có tiếng chuông rung, phát ra từ cái đai nhỏ vòng quanh cổ con ngựa nhỏ hơn, chắc là một con cái. Tiếng chuông báo cho con bạn mù của nó, biết là nó đang ở đâu mà bước theo. Quan sát kỹ một chút bạn sẽ thấy cái cách con ngựa sáng chăm sóc con ngựa mù, bạn nó chu đáo như thế nào. Con ngựa mù lắng nghe tiếng leng keng mà theo bạn, nó bước chậm rãi và tin rắng bạn nó không để nó bị lạc. Trên đường trở về chuồng mỗi chiều, con ngựa nhỏ chốc chốc lại ngoái cổ lại nhìn bạn, muốn biết chắc bạn mù của nó vẫn đi theo tiếng chuông của nó để lại đằng sau.

Cũng giống như chủ nhân của đôi ngựa có lòng nhân từ, Thượng Đế không bao giờ vứt bỏ bạn vì bạn kiếm khuyết, hoạn nạn hay gặp khó khăn. Nguời luôn luôn đem đến cho chúng ta những người bạn khi chúng ta cần đuợc giúp đỡ.

Đôi khi chúng ta là con ngựa mù, được dẫn dắt bởi tiếng chuông mầu nhiệm mà Thượng Đế đã nhờ ai đó rung lên cho chúng ta. Những khi khác chúng ta là con ngựa dẫn đường, giúp kẻ khác nhìn thấy.

Bạn hiền là như vậy. Không phải lúc nào ta cũng nhìn thấy họ, nhưng họ thì luôn hiện diện đâu đó. Hãy lắng nghe tiếng chuông của nhau. Hãy tử tế hết sức mình, bởi vì có một người mà bạn gặp trên đời, biết đâu cũng đang ở trong một hòan cảnh khó khăn nào đó họ phải phấn đấu để vượt qua.

Không gì hơn là tuổi già nương dựa vào nhau trong tình bạn. Luôn luôn nghĩ bao giờ mình cũng có cái cho đi mà người khác dùng được. Trong một lần đến thăm Viện Dưỡng Lão, tôi thấy một cụ ông bảy mươi tuổi, đút thức ăn cho một cụ bà tám mươi tuổi. Hỏi ra thì họ không có liên hệ gì với nhau cả. Chỉ là một người có khả năng cho và một người vui vẻ nhận.

Tính hài hước, làm cho người khác cười cùng với mình là những liều thuốc bổ. Nữ thi sĩ Maya Angelou vào sinh nhật thứ bảy mươi bảy, trong trương trình phỏng vấn của Oprah , hỏi về sự thay đổi vóc dáng của tuổi già, bà nói: "Vô số chuyện xẩy tới từng ngày...Cứ nhìn vào bộ ngực của tôi xem. Có vẻ như hai chị em nó đang tranh đua xem đứa nào chạy xuống eo trước". Khán giả nghe bà, cười chẩy cả nước mắt.

Sinh, lão,bệnh, tử. Con đường đó ai cũng phải đi qua. Nhưng đi như thế nào thì hầu như 80% chính mình là người lựa chọn.

Những vấn đề chính ảnh hưởng đến sức khỏe của bạn qua tinh thần là:

Sự cảm thông giữa cha mẹ và con cái, giữa ông bà với các cháu.

Tinh thần chấp nhận và lạc quan

Nghĩ đến những điều vui nhỏ mỗi ngày

Tham gia những sinh hoạt nào phù hợp với sức khỏe

Làm việc thiện nguyện

Nhóm bạn : Đọc sách, kể chuyện, đánh cờ, chơi bài (không phải ăn thua)

Tham gia các lớp thể dục: Như Yoga, lớp dậy Hồng Gia, ngồi thiền, khí công v.v. Và ngay cả chỉ đi bộ với nhau ba mươi phút mỗi ngày cũng giúp cho tinh thần sảng khoái, sức khỏe tốt hơn là ở nhà nằm quay mặt vào tường.

Hãy thỉnh thoảng đọc lên thành tiếng câu ngạn ngữ này:

"Một nét mặt vui vẻ mang hạnh phúc đến cho trái tim và một tin vui mang sức khỏe cho xương cốt."

(2008)

Tài liệu: Tin Vui Thời Điểm

Spiritual Health for Elderly

### bản hòa âm sinh tử

Gửi Trần Viết Minh Thanh, đã mất.

Cô bạn gái của tôi mới qua đời, cô còn khá trẻ, trên cáo phó ở cạnh tuổi cô, có viết hai chữ "hưởng dương," có nghĩa cô chưa bước vào tuổi sáu mươi. Gia đình mới hỏa táng cô sáng nay. Tôi ở xa cô mấy chục ngàn dậm bay, không đến dự, tôi ngồi ở nhà nhìn ra ngoài cửa sổ, nhìn cây cỏ co ro đang từ từ chết trong mùa đông, nghĩ đến cô, nhớ nụ cười, tiếng nói, liên tưởng đến tro than. Đầu óc tôi trôi bềnh bồng giữa đôi bờ sinh tử, bỗng tôi nhớ đến những lời của Đức Đạt Lai Lạt Ma:

"Chết là một phần tự nhiên của sự sống, mà tất cả chúng ta chắc chắn sẽ phải đương đầu không sớm thì muộn. Theo tôi thì có hai cách để xử với cái chết trong khi ta còn sống. Hoặc là ta tảng lờ nó, hoặc là ta chạm trán với viễn ảnh cái chết của chính mình, và bằng cách tư duy sáng suốt về nó, ta cố giảm thiểu những khổ đau mà cái chết có thể mang lại. Tuy nhiên, trong cả hai cách, không cách nào chúng ta có thể thực thụ chinh phục được sự chết." (1)

"Tảng lờ với cái chết," nghe thật lạ lùng. Một người đang khỏe mạnh, yêu đời, gia đình êm ấm, công danh thành đạt, bỗng một ngày đi khám sức khỏe tổng quát, bác sĩ phát hiện ra một căn bệnh hiểm nghèo. Thế là đất trời bỗng mù sương; mặt trời hình như không sáng nữa, ngày tháng không còn phân biệt thu, đông. Những âu yếm nghe như gượng gạo, nụ hôn cho người thân nhuốm chút ngậm ngùi. Đi chụp hình, siêu âm, thử máu, trị liệu, thậm chí nghỉ hẳn công việc đang làm, các giao tế từ từ thưa thớt rồi ngưng hẳn; các chuyến du lịch, đi trong hồi hộp với một va-li đầy thuốc rồi cũng phải chấm dứt. Bây giờ ra khỏi nhà chỉ còn có nghĩa là đi đến phòng mạch hoặc vào bệnh viện. Liệu ta có "tảng lờ với cái chết" được không?

Cái chết của con sóc nhỏ. Tôi đi lang thang trên một con đường mòn, đi tản mạn trong buổi sáng, để hít thở trời đất thơm tho vào lồng ngực, hai mắt ngước nhìn những bụi dâu dại bên đường mòn, chân tôi xém chút nữa giẫm phải một con sóc nhỏ nằm giữa lối đi. Tôi cúi xuống nhìn nó, nó chưa chết, hai con mắt nhỏ trong veo nhìn lại tôi. Tôi thấy nó có mấy vết thương nhỏ trên lưng, nhưng một vết thương to trước bụng, và cái chân sau của nó hình như đang muốn rời hẳn ra khỏi cái thân bé bỏng. Nó đang hấp hối. Chắc nó bị một con raccoon (mèo rừng) nào đó tấn công, chạy thoát được ra đến đây thì kiệt sức. Con đường mòn buổi sáng chưa đông người "bộ hành" lắm. Tôi ngồi hẳn xuống với nó, tôi muốn cứu nó mà biết không làm gì được. Tôi cứ nhìn vào hai mắt nó, và nó nhìn tôi.

Chắc nó biết là mình đang chết, chắc nó hi vọng tôi sẽ cứu nó. Tôi hoàn toàn bất lực. Tôi ngồi với nó không lâu lắm và chứng kiến nó thở hơi cuối. Tôi đặt tay lên đôi mắt đã nhắm của nó, giống như ai đó vừa vuốt mắt một người thân, nó có cảm thấy cái chạm tay của một người đang thở không nhỉ? Tôi tìm được một cái lá to nhất tôi có thể tìm thấy trong những bụi cây, rồi thu hết can đảm kéo được một phần nào cái thân bé bỏng của nó vào chiếc lá, đầu và chân nó vẫn thò ra. Tôi kéo nó thật sát vào gốc một bụi hoa hồng dại, tìm một cành cây, xới một lũm đất nhỏ, đặt nó xuống, lấy lá khô đắp lên cho nó thành một nấm mồ. Bây giờ đang cuối đông, mưa lạnh, tôi hy vọng thân xác tí teo này sẽ mau chóng tan vào đất. Kiếp sau (nếu nó có kiếp sau) nó còn muốn được làm con sóc bé bỏng nữa hay không? Trong lúc đang thoi thóp chết nó nghĩ gì? (Tôi tin các con vật đều biết nghĩ.)

Cái chết của một dòng sông. Tôi nhớ lại trong một lần về Việt Nam, tôi có qua bên kia sông Bạch Đằng (Sài Gòn), Thủ Thiêm. Tôi về để tìm lại những kỷ niệm thân yêu thời còn trung học, những lần qua phà sang nhà người bạn gái. Bạn tôi không biết thất tung phương nào. Những hàng quán, dấu vết cỏ cây để tìm vào con ngõ nhà bạn ngày trước đã bị xóa sạch, như có ai kéo xuống cả một ngôi làng cũ thân yêu, rồi dựng lên đó một con phố mới, không cây, không cỏ, chỉ với những bức tường gạch, vữa, nhô ra thụt vào, mầu vàng, mầu đỏ. Tôi đi lang thang nguyên một ngày, hỏi han tung tích của bạn mình, hỏi tên con hẻm cũ. Tôi nhận được những cái lắc đầu lạnh nhạt, hoặc có ai đó nói vu vơ rằng cô đó cũng bỏ đi rồi, cô đó hình như chết rồi. Tôi thẫn thờ tìm đường ra lại bờ sông. Con sông sao nước bỗng đổi mầu, đen đến thế! Nó chở trên cái thân mềm yếu, những chuyến tầu máy thả khói nặng nề, những đám rác bốn phương chụm lại, thỉnh thoảng xác xơ, lạc lõng, ngơ ngác một vài cọng lục bình, trôi theo những vật phế thải.

Chao ôi, cô bạn của tôi, cô còn sống hay cô đã chết! Tôi hy vọng được gặp lại cô, ở đâu đó dù cả hai chúng tôi còn sống hay đã chết.

Chao ôi, con sông Bạch Đằng thân yêu của tôi! Nó đang sống hay đang đi dần vào cõi chết. Tôi tin con sông của tôi có linh hồn; nó sống ở đó bao nhiêu năm rồi. Nó chứng kiến sự sống, sự chết của lịch sử, của cả một quốc gia hưng vong, nó chở qua sông biết bao nhiêu kỷ niệm thanh xuân, bao mảnh đời cơ cực, bao nhiêu lần một chiếc áo quan có phủ quốc kỳ; và con người thay nhau thả xuống lòng nó bao điều dị biệt. Con sông sống lâu quá! Thượng đế cho nó một đời sống dài quá! Kiếp sau nó còn muốn làm con sông Bạch Đằng nữa, hay không?

Cái chết của một cây thông.Tôi ngắt một bông hoa dại bên đường, đặt lên nấm mộ mới. Ngồi xuống chiếc băng gỗ nghỉ chân, xoa hai bàn tay lạnh vào nhau, một lúc sau, hai bàn tay ấm lại, tôi nhìn xuống gan lòng bàn tay, thấy có mầu hồng hồng, à thì ra máu đã luân lưu vào đó nhiều hơn khi được chà xát. Tôi đang sống! Tôi đang ngồi trên một cái băng gỗ, những thanh gỗ tôi đang ngồi với nó được lấy ra từ một thân cây thông tràn đầy nhựa sống. Nó đang véo von ca hát trong rừng mỗi bình minh, hay ngâm bài thơ ngũ ngôn mỗi khi chiều xuống. Một hôm người ta muốn nó chết, nó chết ngay từ phát rìu đầu tiên chém xuống, nó không tự định đoạt đời sống mình. Loài người là thượng đế của nó. Tôi đang ngồi với một đời cây. Giữa tôi và nó là một bản hòa âm sinh tử.

Tôi đang sống hay tôi đang chết? Chắc phải nói tôi đang chết thì chính xác hơn. Mỗi ngày tôi thức dậy, đặt chân xuống đất chào đón một ngày, tức là tôi đã từ giã ngày hôm qua. Tôi cộng thêm một ngày vào tuổi, tôi đi dần về phía bên kia sợi dây đời sống. Khi tôi sinh ra, tôi bắt đầu hao đi ngày thứ nhất của sợi dây đời sống, khúc dây đó mỗi ngày tôi lấn một khúc nhỏ. Tôi không biết sợi dây trời cho dài ngắn bao nhiêu, nhưng biết chắc chắn tôi làm nó ngắn đi từng ngày, vì tôi không đi ngược lại ngày đã qua. Tôi đi về phía trước như thế, có nghĩa là tôi đi gần đến một chỗ tôi chưa hề biết (ai đó gọi là thiên đàng hay niết bàn). Tôi không biết tôi sẽ gặp điều gì, gặp ai, ở thành phố nào, quốc gia nào hay chỉ là một cõi mù sương phía trước, nếu tôi không có một tín ngưỡng để vin vào. Nhưng tôi, giả dụ có là một người vô thần thì tôi cũng biết rất rõ những gì tôi bỏ lại. Tôi bỏ lại những người ruột thịt của tôi: Chồng, con, cha mẹ, anh em, bạn thân, người quen biết, cái nhà đang ở, cái xe đang đi, mảnh vườn nhỏ tôi chăm bón bốn mùa, con chim thỉnh thoảng đậu ở trước hiên nhà, những hàng cây hai bên đường, thay lá từng mùa; người hàng xóm khó tính bên tay phải, người hàng xóm dễ thương bên tay trái. Tôi bỏ lại những cuốn truyện trên kệ sách, những tác giả tôi thích nhất, những cuốn sách cần thiết như những vị thầy, bỏ lại bài thơ vừa mới viết xong, bài văn đang viết nửa chừng, bỏ dòng nước lững lờ trôi trước cửa, dẫy núi trải dài trên cao, bầu trời nhiều mưa hơn nắng. Tôi bỏ lại tất cả, bỏ dần, bỏ dần từng ngày, thế mà tôi đâu có lúc nào để ý đên việc mình đang từ bỏ. Cho đến một hôm"Cái chết đến như kẻ trộm." Chắc lúc đó tôi mới nhận thấy và hoảng hốt hay điềm tĩnh đối diện.

Bây giờ, người bạn trẻ của tôi, hôm nay đã hóa thành một nắm tro, nằm thinh lặng trong một chiếc bình. Chị đã đi đến cuối sợi dây đời sống trời trao cho chị từ lúc mới sinh ra, sợi dây không dài lắm. Chị đi như thế nào nhỉ? Và tôi nữa, tôi tự hỏi: "Chúng ta đi trên sợi dây đời sống như thế nào nhỉ?" Từ lúc sinh ra được cha mẹ thương yêu, nuôi lớn khôn, ăn học, đi làm việc, lập gia đình cho tới khi từ bỏ cuộc đời, chúng ta quay đều như một hạt cát bám vào bánh xe. Bánh xe đời sống quay đến đâu, chúng ta quay theo đến đó, hình như không có lúc nào nghĩ ra rằng, ta có nên bảo nó ngưng lại cho ta nghỉ trong chốc lát hay không? Take a break. Tôi rất thích chữ break này. Bẻ thời gian ra thành nhiều mảnh, nhặt lấy một mảnh nhỏ, ngồi xuống thở, chơi.

Tôi chỉ sống có một đời. Dài hay ngắn đều do cách tôi suy nghĩ, nhưng tôi sống với những điều tôi tin là tốt đẹp, dù đôi khi tôi phải trả cái giá tốt đẹp này bằng những giọt lệ. Một đời như thế, chắc cũng sống đủ lắm rồi.

Có người đã nói: "Nhìn cái chết là đoạn cuối của cuộc đời, chẳng khác nào bạn nhìn đường chân trời bảo đấy là điểm cuối của đại dương" (2)

Hôm nay, tôi thở, tôi sống, tôi làm thơ, cùng với người bạn, con sóc, dòng sông, cây thông đã qua đời. Một bản hòa âm sinh tử.

Ngày mai thuộc về ngày mai.

1/2009

(1)- Lời tựa của Dalai Lama cho "The Tibetan Book of Living and Dying- Sogyal Rinpoche." Thích Nữ Trí Hải dịch.

(2)- David Searls- Seeing death as the end of life is like seeing the horizon as the end of the ocean.

### chiếc nôi trước công viên

Ba người và con chó Lasa đi bộ trên con đường mòn dọc theo kênh đào C&O Canal. Con kênh dài gần hai trăm dặm, chạy song song với dòng sông Potomac. Anh tôi chỉ tay về phía trước nói, mình có thể cứ đi thẳng đây sẽ đến Georgetown. Chúng tôi chắc là không đi xa đến thế. Vì vừa đi vừa quay lại sẽ mất khoảng hai tiếng.

Mỗi lần tôi đến Vienna (Virginia) chơi với gia đình, anh tôi lại dắt tôi đi bộ trên con đê này. Chúng tôi có thể đến đây mỗi buổi sáng mà không bao giờ thấy chán. Hình như mỗi lần đi cho tôi một cảm giác khác nhau, cũng con đường đất cũ, kênh đào cũ và cả ba chúng tôi đều cũ, nhưng sao hồn lại mới thế, đất trời lại mới thế. Cái tinh khôi của một mùa hạ mới, từng chiếc lá như vừa được đem sơn lại, từng nhánh cây như có ai vừa đánh bóng, từng bụi cỏ như vừa được lau bằng khăn ướt, hơi đất nồng nàn như hơi thở của một đàn bò đang tuổi lớn, vừa thơm tho vừa ngai ngái. Tất cả trộn lẫn vào nhau làm sao phân biệt!

Con đường đất nện, giống như một con đê rộng ở quê nhà. Con đê nhô lên bề ngang khoảng ba thước, đủ cho người đi bộ và người dùng xe đạp tránh nhau. Buổi sáng của chớm hè, gió thỉnh thỏang lay nhẹ những khóm hoa kim ngân hai bên đường đi, đưa lên một hương thơm man mác. Mỗi lần đi đến quãng nào, nghe anh tôi kêu lên, thơm quá, tôi lại cúi xuống tìm hoa kim ngân nở những bông mầu vàng nhạt, dịu dàng nấp trong những đám cỏ, phải để ý mới nhìn thấy. Tôi cúi xuống hái một hai bông, đưa chuyền tay nhau, hít nhè nhẹ cái mùi hương êm ả đó. Hai bên đê, một bên là kinh đào, nước chẩy lặng lẽ, đục mầu bùn, thỉnh thỏang có những thân cây khô gẫy trong một mùa đông nào đó, nằm vắt ngang kênh, một đàn bốn năm con rùa rủ nhau trèo lên khúc cây nằm chờ nắng, một con cá quẫy mạnh cái đuôi dưới nước, một con chim hạc bay ra từ một lùm cây cao, soải dài hai chiếc chân thanh mảnh ngang mặt kênh , trông thấy người, hạc lại bay vào một bụi cây khác. Không gian bát ngát, thanh bình quá! Thỉnh thoảng có người đi ngược chiều, hay đi vượt chúng tôi, hai bên cùng mỉm cười, nói một lời chào ngắn, người đi xe đạp thì phải lên tiếng ngay khi chúng tôi chưa nhìn thấy họ; Những chiếc xe đạp mang theo nó một người rắn rỏi, khỏe mạnh, đang cúi rạp lưng, khoe hai bắp chân săn chắc trên bàn đạp, lao trên đê, không cẩn thận lao vào người đi bộ dễ dàng. Mồ hôi lâm tâm trên trán, âm ẩm trên lưng, chúng tôi vừa đi vừa trò chuyện, tiếng nói chuyện hòa vào tiếng nước chảy róc rách của bên kia bờ đê, cái lạch do con sông Potomac chảy len lỏi vào. Gọi là lạch vì giữa những chỗ nước len lỏi là đá, là những cù lao cỏ, cây cao, với những thân rễ to tướng nhô lên vì nước soi mòn đất chung quanh nó. Bãi bên này thoai thoải, chúng tôi dắt Lasa xuống, con chó thấy nước là lao ngay vào bơi bì bõm vài cái, rồi lại chạy lên bãi, nằm xoài ra lấm lem đất cát nhưng trông nó thật thỏa mãn.

Chúng tôi đứng giữa sông nước, hoa cỏ, hưởng tất cả ân huệ của đất trời. Ngồi trên một thân cây đổ, nhìn con nước quẩn quanh giữa mầu xanh xám của đá, mầu nâu hồng của đất, mầu xanh ngọc của cỏ cây tôi bỗng nghĩ đến cái xe trẻ con bỏ lại trước lối vào kênh đào.

Một cái xe trẻ em mầu xanh dương đậm còn rất mới, đã hai ngày hôm nay chúng tôi thấy bỏ ở phía ngoài công viên, chỗ cây dầy như một bìa rừng. Ngày đầu chị em tôi tưởng ai đó bỏ quên, chắc là sẽ quay lại lấy, nhưng đến ngày thứ hai thì bao nhiêu câu hỏi về chiếc xe còn mới đó được chúng tôi đem ra bàn cãi. Chị Lan nói, chắc là có tai nạn gì xẩy ra cho đứa bé, nên người ta không muốn đem cái xe trẻ về nhà nữa. Đầu óc tôi đi xa hơn một chút nữa nói, hay là ai bỏ con trong xe, rồi đi luôn, hay là đứa nhỏ bị bắt cóc. Anh Sơn thì bảo, vắn tắt là "Quên", thế thôi. Tôi chợt nhớ đến câu hát của Phạm Duy: "Người đi trong nhân gian nhịp xe cuốn vòng tử sinh, chiếc xe tang ngoại ô, chiếc nôi trong vườn hoa..."

Chiếc nôi trong vườn hoa! Hình ảnh thật hứa hẹn, đẹp đẽ đi bên cạnh chiếc xe tang ngoại ô. Cũng một cái xe mang chở một con người nằm trong đó, cũng có bốn bánh, và cũng chở duy nhất một người. Chỉ khác, cái nôi chở một kiếp người vào đời với bao nhiêu ước vọng của người thân và xe tang chở một kiếp người bỏ đi, để lại tất cả những gì mà người đó đã kiếm tìm được cho ước vọng đó trong một chu kỳ làm kiếp con người.

Đời sống là những nhịp xe cuốn vòng tử sinh, không sao tránh được. Chỉ có thiên nhiên là tồn tại. Cây cỏ tàn héo, chết đi trong mùa đông, tái sinh trong mùa xuân, bừng bừng sức sống trong mùa hạ.

Cái nôi, một hình ảnh hạnh phúc, một con người vừa được sinh ra, hòa nhập vào đời sống, bao nhiêu ước mơ, tương lai của một kiếp người. Cha mẹ đặt kỳ vọng vào hình hài bé nhỏ đó, những điều gì cha mẹ ấp ủ thủa xa xưa chưa thực hiện được, bây giờ đem đặt cả vào cái nôi trước mặt mình. Đứa bé lớn lên may mắn đạt được giấc mơ hộ cha mẹ thì được khen là ngoan ngoãn hiếu đễ, nhưng chẳng may nó có một lý tưởng riêng, đi ngược lại cha mẹ thì không biết bao nhiêu phiền muộn giữa cha mẹ và con cái.

Đứa bé nhỏ xíu, mới khóc oe oe, nhiều cha mẹ đã đặt sẵn một con heo tiết kiệm, một cái quỹ để có đủ tiền cho đứa bé đó thực hiện giấc mơ "cao đẳng" giống mình hoặc giấc mơ mình hụt mất. Cái quỹ chỉ được dùng để vào những đại học, và phải trở thành những nhân vật được trọng vọng trong xã hội (theo ý nghĩ của cha mẹ.) Nhưng nếu đứa bé trong nôi đó muốn sống một đời khác, một cuộc sồng du mục, cuộc sống nghệ sĩ với cây đàn, cây cọ, lang thang từ thành phố này đến thành phố khác chẳng hạn thì không bao giờ được chạm tay vào quỹ đó. Tội nghiệp đứa bé trong nôi quá! Không hiểu sao nhiều cha mẹ thương con như thế mà bắt con mình mang vác trách nhiệm nặng nề như thế.

Cái nôi để quên trước cửa công viên cứ ám ảnh tôi mãi. Tôi nhớ lại cái nôi của ông Mose trong Cựu Ước. Ông là đứa bé sơ sinh của dân Do Thái (thời đó, đang là nô lệ cho Ai Cập, và người Ai Cập ra lệnh cho giết tất cả các trẻ sơ sinh nam Do Thái,) mẹ ông biết là trước sau con mình sẽ bị vua Ai Cập bắt đi, bị giết nên bà giấu con được đến tháng thứ ba, thì phải bỏ ông vào trong một cái nôi (cái sọt đan bằng tre ) rồi giấu trong đám lau sậy của sông Nile. Người của vua Pharaoh vớt được đứa bé trai Do Thái thì tính mang đi giết nhưng vợ vua Pharaoh không có con, đòi giữ đứa trẻ lại nuôi. Bà nói với chồng, đứa bé lớn lên sẽ trở thành người Ai Cập và ta có thể dùng nó để giết lại người Do Thái.

Tôi không nghĩ cái nôi để quên trước cửa công viên mang một câu truyện tương tự trong Cựu Ước. Nhưng hình ảnh một cái nôi còn mới tinh, nằm trước cửa công viên chúng tôi đã nhìn thấy hai ba hôm liền, trông vừa thương vừa buồn buồn. Chắc ai nhìn thấy cũng phải bâng khuâng, không biết số phận đứa bé bây giờ thế nào? Cha mẹ nó có phải là những người có đầu óc bình thường không? Và sau hết mẹ của đứa bé có phải là cô bé mới vào tuổi vị thành niên (teenager)) không? Thôi, tôi nên thưởng thức con kênh C&O trong mùa hè tuyệt vời như thế này! Quên đi cái nôi trước cửa công viên, quên cái nôi Moses trong Cựu Ước và cả bánh xe tang ngoại ô trong bài hát của Phạm Duy.

Những bông hoa kim ngân mầu vàng nhạt, thơm ngát; những khúc cây vắt ngang con kinh với đàn rùa nằm phơi nắng; tiếng một con cá bỗng quẫy đuôi trên mặt nước; tiếng cánh hạc đập bay ra từ một lùm cây và tiếng trái tim đập thanh thản, hiền hòa trong lồng ngực chúng tôi. Trong khoảnh khác này không còn điều gì có thể hạnh phúc hơn nữa!

2006

### đời cây

Gửi anh Sơn,chị Lan để kỷ niệm

chuyến du ngoạn từ Montana sang Wyoming

Nói về loài người, có một thi sĩ Việt Nam đã viết: "Kiếp sau xin chớ làm người, làm cây thông đứng giữ trời mà reo" (1)

Đọc câu thơ, liên tưởng đến đời cây thẳng tắp, cành lá thơm tho, nhẹ rung trong gió, tượng trưng cho người quân tử. Người đời sao hiểu được đời sống nào mà cây phải vác mang! Từ lúc được sinh ra và lớn lên trong rừng, chúng tôi đã được cha mẹ chúng tôi chuẩn bị cho chúng tôi hiểu thế nào là một Đời Cây

" Con càng lớn nhanh, càng đẹp đẽ, con càng bị người ta đốn trước." Đó là lời mẹ tôi dăn dò mỗi buổi sáng khi tôi mới cao bằng một gang tay.

Khi tôi bước vào tuổi trưởng thành, đứng cao gần bằng ngực cha tôi, người gọi tôi ra nói:

"Có thể con may mắn được ở lại khu rừng này suốt đời cây như cha mẹ, hay có thể con sẽ bị ngả xuống làm vật dụng, thân thể con sẽ thành cái ghế, cái giường cho người ta nằm, ngồi mỗi ngày, cái bàn cho con người xử dụng, cái kệ sách đựng những cuốn sách thơm tho, cái kèo, cái cột hữu ích trên một mái nhà, cái thân tầu trôi nổi giữa một đại dương hay chiếc thuyền nhỏ bé quanh quẩn trên những dòng sông nhỏ, cái nôi cho em bé hay thậm chí cái áo quan cho người chôn theo vào đất. Hãy sẵn sàng đón nhận, đó là phận số của Đời cây. Chúng ta cũng giống loài người thôi, không ai tự định đọat được phận số mình."

Nhưng có một điều mà cha mẹ tôi quên hay cố tình không nói cho tôi biết đó là đời cây trong những đám cháy rừng.

Cứ mỗi lần mùa hạ đến cả lâm quốc của chúng tôi sống trong lo sợ, hồi hộp. Từng khu rừng của mỗi miền chuẩn bị cho tang tóc, hư hao, mất mát. Những thân già lo cho con cháu mình, chưa đủ khôn lớn để thưởng thức từng nốt nhạc rung lên trong tiếng suối róc rách, tiếng thác đổ hoan ca, tiếng thở rền của những dẫy núi; chúng chưa kịp sống đời chạy nhẩy, cười đùa với bầy thú rừng, chưa làm nhân chứng cho những cuộc hẹn hò trai gái, chưa được nhận những vết nhăn trên vừng trán khôn ngoan, chúng đã làm mồi cho những ngọn lửa tàn bạo. Trong khi đó, chúng tôi, những cây thân trẻ thì lo cho thân già, mong manh, nhẹ hẫng, là miếng củi nhóm mồi ngon nhất cho ngọn lửa hung hãn. Rồi đây, lấy ai dậy bảo cho chúng tôi những kinh nghiệm khôn ngoan của rừng thẳm.

Những ngọn Santa Ana winds hà vào rừng như hơi thở của những con khủng long, những tia chớp xẹt đến bất ngờ như ái tình trên một ngọn cây, đốt thân cây như đuốc mồi hay một chút vô ý trong cái bếp nhỏ của người dựng lều cắm trại, bỏ quên một thanh củi đang cháy trước khi đi. Đám hướng đạo sinh đốt lửa trại nhẩy múa hát ca, rồi ôm nhau ngủ. Một nhạc sĩ du ca, choàng vai một nàng du mục nào đó, đi qua, tiện tay ném thản nhiên mẩu thuốc lá đang cháy vào bìa rừng cho một cái hôn dài. Tất cả những nguyên nhân đẹp đẽ đó làm nên những đám cháy rừng, đốt chúng tôi tàn rụi.

Bạn có bao giờ nhìn thấy một đám cháy rừng chưa? Đó là một đại dương lửa, cháy âm ỉ ngày này sang ngày khác, thiêu hủy từng ngàn mẫu rừng, dập tắt đám lửa đó phải mất bao nhiêu công của và ngay cả sinh mạng của con người. Chúng tôi vừa quặn mình than khóc, vừa lo bảo vệ đám thú rừng, chúng đang chạy nhốn nháo tìm nơi ẩn núp ngay dưới chân mình. Những con nai ngây thơ, những con thỏ dại khờ mới đáng thương làm sao, chúng thất lạc mẹ cha nào có khác chi con người chạy loạn!

Sau những đám cháy rừng kinh hoàng đó chúng tôi chỉ còn là những bãi đất đen đủi hoang vu, chúng tôi khánh tận. Ngay cả những thân cây thông quân tử từng đứng thẳng tắp reo trong gió những bài hát thanh cao, những cây bạch dương khoe hết vẻ đẹp mỹ miều của thân hình thanh khiết, những cây phong với áo gấm thay mầu. Tất cả đã thành tro bụi. Suối cạn kiệt, chỉ còn những viên sỏi cô đơn nằm cạnh nhau, như những nhà hiền triết thông thái đã vào chốn thiên thu chỉ còn lời khôn ngoan cho hậu thế. Như ca sĩ không còn tiếng hát, những con chim đã cháy thành than hay đã bay đi. Hươu, nai, thỏ, gấu, không một dấu chân in lại.

Nhưng thật là một ngạc nhiên đến bàng hoàng, Có những cánh rừng, thân cây bị cháy đen thui, không còn ngọn, còn cành, còn lá, vẫn đứng thẳng băng, không hề ngã xuống. Có ai đó đã đặt ra lời hát "Anh yêu em như rừng yêu thú dữ, Anh yêu em như tình cây với gió". Xin hãy đến trước cửa những cánh rừng này để hát lại câu hát đó như một lời ai điếu cho chúng tôi.

Loài người ơi! Hãy cho chúng tôi có dịp hồi sinh. Nếu một vài năm sau, bạn có dịp đi qua những cánh rừng đã cháy đó ở Montana, ở Wyoming, bạn sẽ thấy giữa những thân cây cháy đen không ngọn, không cành, không lá đó những cây non chồi lên từ tro than đã cao bằng đứa trẻ lên mười, nõn nà xanh mướt, mọc chen kẽ với cây đã chết rất thẳng hàng. Chúng tôi bắt đầu một Đời Cây mới. Mầu xanh từng mảng, từng mảng, loang xa, loang xa. Vào một ngày thật đẹp, một thiếu nữ bước vào giữa chúng tôi, cô đứng ngước mắt nhìn lên sườn đồi xanh thoai thoải, một giải nước lóng lánh như bạc từ trên cao chẩy xuống, tan vào con suối bên dưới, trái tim cô bật lên tiếng gọi, cô gọi tên người yêu trong lồng ngực, mà tiếng kêu vô thanh đó vang dội cả khu rừng mới.

Rừng cây xanh

Rừng cây xanh

một con rắn bạc lượn quanh xuống đồi

một tôi đứng giữa đất trời

bỗng tan thành suối

gọi người, vô thanh (2)

Chúng tôi biết là "rừng đã phục sinh". Khi rừng đã phục sinh, khi đời cây trở lại chúng tôi mang về bao nhiêu mơ mộng ,yêu thương cho loài người. Nhờ chúng tôi, loài người có thi sĩ, thi sĩ yêu cây như yêu bạn thiết, như yêu tình nhân. Một thi sĩ đã phải thú nhận:

"Tôi thường dẫm trong những vũng tuyết sâu nhất, đi cả tám, mười dặm để giữ cái hẹn với cây sồi, hay cây bulô, trong đám thông thân quen cũ."(3)

Phải chăng, cây chính là tình nhân của thi sĩ?

Chúng tôi phủ bóng mát cho những con đường xuyên bang, mang không khí trong lành cho làng xóm, Mỗi mùa rừng mang một vẻ đẹp riêng trên những chiếc áo rừng, nhưng cái hạnh phúc thực sự con người được hưởng từ rừng không phải là những chiếc áo rừng khoác trên mình. Khi bước vào rừng con người sẽ cảm nhận được những điều huyền bí, thiêng liêng rừng cất giữ. Một buổi sáng tinh mơ buớc vào rừng, nghe tiếng cưa của người thợ cắt gỗ, đang cắt những cây thông thẳng tắp, kẻ vào rừng có xót xa, có liên tưởng thân này sẽ xẻ ra, sẽ đóng vào đó những chiếc đinh để làm một cây thập giá, có nghe nhói lên trong hồn?

Sáng vào rừng xem đốn cây

vai chưa ghé đã hồn đầy dấu đinh

môi thầm ngậm nửa lời kinh

tưởng như thập giá ẩn mình trong sương (4)

Một buổi trưa đi dạo trong rừng, nhìn một gốc cây cổ thụ của cha ông chúng tôi, với những chiếc rễ già nua vươn ra thanh thản trên mặt đất, chắc con người sẽ hình dung thấy hình ảnh Đức Phật đang ngồi trước mặt mình, lòng bỗng muốn "trở về":

Thưa cha con đã trở về

Dưới chân cha cội bồ đề ngàn năm. (5)

Tôi còn muốn kể ra bao nhiêu điều tốt đẹp nữa của rừng, bao nhiêu phúc lộc con người được hưởng từ một đời cây. Nhưng, tiếc rằng con người, số đông, chưa đối sử công bằng với rừng. May mắn thay, có những thi sĩ biết ca tụng rừng, biết thưởng thức hết vẻ đẹp của cây, họ biết nhận ra: "Những khu rừng nhỏ là những ngôi đền đầu tiên của Thượng Đế" (6)

Chúng tôi, sẵn sàng hy sinh "Đời Cây" của chúng tôi cho loài người, nhưng chỉ xin loài người:

"Hãy giữ một cái cây xanh trong tim anh, có thể, một con chim sẽ tìm đến ca hát" (7)

9/2007

Theo thứ tự, thơ của: 1.Nguyễn Công Trứ, 2. tmt, 3.Henry Thoreau, 4.tmt, 5.Nghiêmx.Cường, 6.William Bryant, 7.Ngạn ngữ Trung Hoa.

### giọt lệ giấu đi

Một ngày cuối năm Tây Bắc, bầu trời xám, mưa nhỏ giọt, hai bàn chân lạnh, hai bàn tay ướt, tôi đi dự đám tang. Đám tang của một cụ bà chín mươi tuổi, cụ định cư ở Mỹ lâu năm, con cháu đông đủ, bạn bè nhiểu nên đám tang tươm tất và ấm cúng. Chỉ buồn có một điều là cụ ông vẫn còn sống, nhưng không có mặt. Mặc dù sức khỏe cụ ông tốt, và đầu óc khá minh mẫn. Các con của hai cụ giấu bố, sợ báo cho bố biết, bố có thể bị sốc mà ngã bệnh. Bấy lâu nay bố ở trong Nhà Già, vì sức khỏe của bố tương đối tốt. Mẹ thì yếu quá nên ở nhà, một cô con gái độc thân chăm sóc mẹ. (Nếu cả hai cụ cùng ở nhà thì thật hơi nhiều việc cho con.) Bây giờ cụ bà mất, số đông các con quyết định không báo cho bố biết, sợ bố buồn, ngã xuống theo mẹ.

Tôi nhớ cách đây mấy năm khi dì tôi còn sống, lúc đó cụ gần chín mươi tuổi, em họ tôi chết ở Việt Nam, cả nhà giấu, tưởng là giấu được vì ở xa cả nửa trái đất. Nhưng hình như cái linh tính của người mẹ, linh tính của tình thương ruột thịt, dì tôi thỉnh thoảng hỏi con gái ở bên cạnh: "Sao lâu quá không nhận được thư của anh Tòng?." Mặc dù cô em tôi có lừa cụ bằng cách vẫn nói chuyện về anh, như là anh còn sống. Cho đến một ngày, khi chúng tôi nói chuyện về Tòng, thì cụ không nghe nữa, cụ im lặng nhìn vào khoảng trống trước mặt, một cõi mông lung, không tham dự câu chuyện, cụ không hề hỏi thêm một tiếng. Cụ biết chúng tôi giấu cụ một điều gì đó về Tòng, một chuyện to tát và buồn, một chuyện gần như cái chết. Cụ im lặng, và cho đến khi cụ mất, cụ không được khóc con. Hoặc cụ có khóc mà chúng tôi không nhìn thấy. Chúng tôi hối hận, không biết việc giấu như thế là đúng hay sai. Nhưng biết rõ chúng tôi đã lấy mất đi cái quyền của người mẹ không được công khai đau khổ khóc thương con mình.

Đã lâu lắm trong thời chiến tranh ở quê nhà, tôi được biết chuyện một người vợ trẻ, cũng bị gia đình nhà chồng, vì thương quá, giấu tin chồng chị tử trận, khi chị đang có mang bẩy tháng. Họ chôn cất người chồng, chờ chị sanh xong mới báo. Chị phẫn uất, đau đớn vì cách giấu giếm này. Rồi chị nhớ lại cách nhà chồng cư xử với chị trong thời gian anh mất. Tự nhiên chị thấy cả nhà cư xử với chị lạ lùng, mắt ai cũng tránh nhìn vào mắt chị, ai cũng tránh chạm mặt chị ngay từ buồng nọ sang buồng kia ở giữa nhà, mọi người đang nói chuyện, thấy chị đi ngang bỗng im bặt. Chị biết có điều gì nghiêm trọng xẩy ra nhưng không đoán được. Anh thì trong quân đội, có khi tin tức mỗi tuần, có khi cả mấy tháng lặng thinh, tùy theo anh đang đóng ở đâu. Chị về nhà mình nói cho cha mẹ biết, cha mẹ chị cũng tỏ ra bối rối không giúp được gì chị. Chị thấy cô đơn, bơ vơ và hụt hẫng. Mắt chị lúc nào cũng mở to, nhìn những người chung quanh mình để bắt được điều mình nghi ngờ, tai lúc nào cũng lắng nghe những tiếng thầm thì khả nghi sau cánh cửa. Chị đặt những câu hỏi mà phần nhiều được trả lời không rõ rệt, hay bằng sự im lặng. Bây giờ, sau khi anh đã được chôn xuống đất cả mấy tháng, chị mới biết tin anh tử trận. Chị giận họ nhà chồng, giận luôn cha mẹ mình, đến nỗi cả năm sau, chị không mang con về bên nội, bên ngoại. Chị nói, dù đau đớn thế nào tôi cũng muốn được đi chôn chồng tôi, cũng muốn được nhìn mặt chồng trước khi chôn xuống đất. Không ai có quyền nhân danh tình thương lấy đi cái đau khổ đó.

Có người đồng ý với chị. Có người cho chị trách như vậy không đúng, vì ngoài chị, gia đình hai bên còn muốn bảo vệ cho đứa con trong bụng chị.

Một người anh của bạn tôi, có người vợ trẻ chết thình lình trong một tai nạn lưu thông, người chồng sau khi chôn vợ trở về nhà, thấy tủ, giường trống rỗng. Hình ảnh, quần áo, giầy dép, phấn son, của người vợ được mang biến đi, thậm chí trên giường chỉ còn trơ một gối. Anh đứng ngơ ngác giữa nhà, nhìn quanh bốn bức tường trống, có cảm tưởng như vừa có một cơn lốc đi qua trong ngôi nhà nhỏ của mình, cuốn mất đi của anh cả người lẫn của. Ai đó đã vội vàng xóa hộ những kỷ niệm đau buồn của người còn lại. Người còn lại thấy mình như bỗng nhiên bị xóa sổ, tay trắng, đến một hơi hướm thân mật cũng không còn. Anh không biết giận ai bây giờ, vì anh hiểu chỉ vì thương anh mà những người thân đã tước đi cả cái quyền đau khổ của mình. Có những lần, trong đêm tối, đôi khi anh mò dậy, ước gì được úp mặt vào những vạt áo dài của vợ vẫn treo trong tủ mà khóc một hơi cho vơi buồn. Chẳng còn vạt áo nào sót lại! Về sau anh trở thành một người lúc nào cũng ngơ ngơ, ngác ngác, đi tìm một vật gì, đã mất. Những người thân của anh lúc đó mới hiểu rằng: đau khổ không dễ gì xóa bỏ ngay được, cần có thời gian, người bên ngoài không mang vết thương đó ra khỏi anh được, phải để cho anh tự chăm sóc vết thương của mình.

Giấu một người mẹ về cái chết của con, có đúng không? Người mẹ bao giờ cũng muốn biết về đời sống con mình. Bất cứ ở tuổi nào, nếu còn minh mẫn, bà vẫn luôn luôn muốn được nghe những tin tức về con mình. Bà thà nhận được tin con chết, còn hơn không nhận được tin gì về con cả.

Có bà mẹ trong thời chiến nhận được tin con mất tích. Bà lồng lên đi tìm con. Với bà một cái tin như thế này, không nói lên được điều gì cả. Chưa nhìn thấy con chôn xuống đất bà chưa yên tâm. Một là con bà chết, hai là con bà sống, nó không thể mất tích, chưa đi nhận xác con không có nghĩa là con bà chưa chết. Bà cho là người ta đã giấu nhẹm tin con bà "chết thật" chỉ nói là "mất tích" cho bà còn hy vọng. Thật ra đây là chuyện chiến tranh, mất tích, đồng nghĩa với tử trận. (Hi hữu lắm, mới có chuyện sống sót trở về). Nhưng phản ứng của bà, hình như nhắc cho ta hiểu: con người đủ khả năng đương đầu với đau khổ, biết rõ nỗi đau của mình, hơn là sống trong một đám sương mù. Quyền được đau đớn cũng ngang với quyền được sung sướng.

Hai vợ chồng già, lấy nhau đã mấy chục năm, dù buồn khổ, chắc người chồng hay người vợ vẫn muốn tiễn đưa nhau, nếu một người đi trước. Cho dù trái tim già nua có trĩu xuống như sợi dây, rồi đứt đánh bựt một cái, họ cũng hài lòng. Không báo tin buồn, không cho nhìn mặt lần cuối, có lỗi hay không? Rồi đây mỗi lần bố hỏi thăm mẹ thì vẫn nói dối là mẹ bình thường được mãi hay sao! Có phải các con giấu tin mẹ mất, một phần cũng vì chính quyền lợi tinh thần của mình, hơn vì bố. Họ không muốn đã mất mẹ rồi, lại mất bố nữa thì sao? Ai cũng sợ đối diện với mất mát.

Những người giấu đi những tin buồn này, ai cũng tin mình làm điều tốt cho người còn lại. Mỗi gia đình, một cách giải thích riêng, lo lắng cho những người ở lại một cách khác nhau. Có bao giờ ai biết: người bị đặt vào cảnh "nghi ngờ" mình bị mất người mình thân quý đôi khi còn khổ gấp mấy lần người đối diện với sự thật.

Giọt lệ thanh tẩy trái tim và giúp tôi hiểu những bí mật của đời sống và những điều giấu giếm trong đó.*

Tôi hay đọc thầm trong ngực câu thơ này, mỗi lần đi đám tang của bất cứ ai.

(2006)

* A Tear and A Smile (Kahlil Gibran- 1883-1931)

### phất phơ bay

Cô được đưa vào một căn buồng nhỏ, đèn mờ, người đưa cô vào, nói:

Cô bỏ hết quần áo ra, nằm vào trong chăn, úp mặt xuống.

Nói xong, người đó khép cửa lại, bỏ đi ra ngoài. Cô làm theo, bỏ cái áo cuối cùng trên thân, treo lên cái móc ở trên tường, luồn mình dưới hai lớp chăn mỏng, úp mặp xuống cái gối có hình dạng như chiếc bánh donut. Cô nhích lên, nhích xuống một chút cho khuôn mặt mình vừa khít vào khuôn vòng tròn của gối, rồi nhìn xuống sàn nhà, và thở hắt ra, xuôi dọc hai tay theo thân mình. Chăn trên người cô đủ ấm, nhưng cái cảm giác nằm trong một căn phòng nhỏ, đèn mờ, cửa khép, ở một chỗ hoàn toàn xa lạ khiến tấm chăn khi chạm vào thân thể không có quần áo làm cô khẽ rùng mình, tưởng như đang sắp rơi vào một cuộc phiêu lưu thể xác rất lạ.

Hai bàn chân cô lạnh ngắt, cô cụp ra cụp vào mấy ngón chân, nghe ngóng cảm giác trần truồng của thân thể mình đưa lên từ móng chân, rồi đến bàn chân, cổ chân. Hai ống chân úp sát vào nệm, nhưng bụng chân lại ngửa lên, tấm chăn ôm sát vào như có bàn tay ai vuốt từ bụng chân, qua đùi, lên đến mông. Cảm giác đó làm cô cong người lên một chút như né tránh. Bàn tay chạy dọc, miết theo hai bên xương sống, vuốt lên, vuốt xuống, rồi ngưng ở mông, hình như ngón cái và ngón trỏ mở ra đặt ngay bên dưới khớp mông của cô, ấn mạnh như nâng cái mông lên cao, rồi lại buông ra. Bàn tay rời mông, chuyển lên cao một chút rồi ấn ở đốt xương cùng. Cô nghe một hơi ấm chạy từ lưng qua phía trước bụng, đụng vào rốn rồi lan xuống tận bên dưới. Bàn tay ngưng lại ở đốt xương cùng, một luồng điện lại chạy ngược lên đến tận đốt xương gáy cô, tỏa sang hai vai, truyền qua cánh tay, xuống đến bàn tay, những ngón tay cô cuống quít cong lại, chúng không biết nắm vào đâu. Cả thân thể cô phừng lên như thắp đuốc, hơi thở cô bỗng trở nên dồn dập, mồ hôi rịn ra hai bên thái dương, thân thể đang nằm sấp của cô cong lên, hai đầu gối của cô chống xuống nệm, cô cong như cái cung, không bắt kịp hơi thở của mình nữa.

Cô bỗng nghe có tiếng thở rất nhẹ bên tai mình, tiếng thở như dắt tiếng thở của cô đi theo, cô thở ra một hơi thật dài, rồi từ từ hạ xuống. Cả người cô mềm ra như một giải lụa, một giải lụa phất phơ bay.

Tấm chăn trên người cô như bàn tay của một nhà ảo thuật lại ôm sát cô và lật cô ngửa lên, cô thở nhẹ theo từng nếp gấp nhấp nhô của chăn, trí óc cô bỗng bơi ra biển, rồi cả thân thể cô bơi ra biển, những đợt sóng nhấp nhô từ cằm lan xuống cổ chạy ngang sang hai vai, rồi lại chạy vào, sóng bỗng đổ xô lại vỗ về chung quanh hai vú cô, cô không cưỡng nổi, đầu vú cô nóng lên như hai đốm nhang. Mỗi lần sóng vào, cô nghe đuợc cả tiếng vỡ oà của sóng khi rút ra. Cô cong mình lại như một con tôm bị nhúng vào nước nóng, vừa cong vừa đỏ rực. Những nếp chăn lại vuốt cô ra, kéo cô nằm thẳng lại. Chăn như mọc ra những ngón tay trên thân thể cô, xoa xoa vùng bụng cô, để thật lâu trên rốn cô, cô thở từng hơi thở nhẹ, cố nương theo những ngón tay. Nhưng thân thể cô mẫn cảm quá, xương sườn hai bên như muốn chuồi ra ngoài da cô, bảo mấy ngón tay đó tạm ngừng ve vuốt, nó bắt không kịp nữa. Nhưng mấy ngón tay vô hình nó không nghe, nó cứ ôm, cứ thả, khi mạnh, khi nhẹ, trườn trên mình cô từ cổ xuống tới ngón chân. Nó đem theo lửa, nước, hoa trái, âm nhạc, ngũ ngôn, lục bát. Có lúc nó làm cô chơi vơi, chao đảo, một chút thốn đau, cái đau rất lạ. Có lúc nó cho cô êm ả, thư thái, bình an. Cô không làm chủ được mình nữa. Cô bềnh bồng trôi, cứ sóng trước dồn sóng sau mang cô đi, đi đâu? Chắc là xa lắm!

Bây giờ thì bàn tay hình như đang đứng ở dưới chân giường, vuốt ngược từ bàn chân cô lên, qua ống chân, ngưng lại ở đầu gối, hai cái đầu gối cuống quít không biết chạy đi đâu khi những ngón tay bấm chung quanh nó. Rồi cả hai bàn tay một lúc, đặt vào phía trong đùi cô, cọ sát mạnh vào đùi, chỗ da thịt mềm mại nhậy cảm nhất trên thân thể, chỗ gửi tín hiệu cho thân thể ngay lập tức khi bị nóng hơn một chút, hay lạnh hơn một chút. Cô muốn khép chặt hai đùi lại mà không nhấc chân lên được, bàn tay đó ngưng lại một chút, và nghỉ ngơi ngay trong đùi cô. Cô buông mặc, cô thở, cô thở nhẹ.

Hình như cô và bàn tay cùng ngủ một giấc dài, giấc ngủ sau khi thân thể đuợc hạnh phúc.

Khi cô mơ màng giữa thức và ngủ, thì những nếp chăn lại bắt đầu chuyển động, tấm chăn như cái hoa trước gió, làm từng cánh nhẹ nhàng rơi xuống. Bây giờ cô không thấy như những ngón tay nữa mà chỉ thấy một cơn gió nhẹ, cơn gió đang rời đùi cô, thổi hồn nhiên trên vùng bụng cô, đi qua vùng xuơng chậu, gió len vào tận dạ con, để lại cho cô những mầm sống. Gió đi trên thân thể cô như gió đang dạo trên một thảo nguyên. Cứ thế gió thong thả đi ra, đi vào, đi lên đi xuống trên thân thể cô. Cô nhắm mắt lại, thở nhẹ, nghe gió rắc hạnh phúc vào thân thể mình.

Bây giờ hai bàn tay lại trở về, mười ngón tay như mười tên phù thùy tí hon, chúng luồn vào trong gáy cô, vuốt ngược lên đỉnh đầu, kéo từng nắm chân tóc, vòng ra trán, ấn mạnh cuối chân mày, kéo ra phía sau mang tai. Cô rụt cổ lại, rùng mình. Những ngón tay đang bắt đầu tấn công vào một vùng nhậy cảm khác. Cả người cô lại bắt đầu râm ran như có kiến bò. Cô lấy lại hơi thở dài, và thở hắt ra một tiếng.

\- Xong rồi.

Người đàn bà Đại Hàn vừa nói vừa vỗ nhẹ lên trán cô như đánh thức cô dậy.

\- Bây giờ thì cô có thể ra ngồi ngâm mình trong Hot Spa.

Cô mở choàng mắt ra, thấy cơ thể mình thật là đã sau một màn tẩm quất, xương cốt như được hồi sinh lại.

(2004)

### mùa hạ đom đóm và dế mèn

Tháng sáu, tôi đến chơi với anh tôi ở Virginia. Cái nóng rịn mồ hôi trên thái dương, và khó ngủ lắm, buổi tối, tôi với anh ra ngồi ở bực thềm, nói chuyện. Tôi bỗng thấy thỉnh thoảng có những chớp nho nhỏ như lân tinh sáng lóe lên rồi lại biến mất trong bụi cây thấp trước mặt, hỏi anh tôi, cái gì thế? "Đom đóm".Tôi lặng người đi một lúc như nghe thấy ai nhắc tên một người bạn thân cũ, nó làm tôi xúc động. Xúc động một cách rất mơ hồ, chẳng có nguyên nhân gì cả, chỉ là cái tên của một loại côn trùng bé tí được gọi lên. Cái tên nhắc nhở một quê hương xa lắc, một dĩ vãng nằm dưới tấm chăn phủ dầy lớp bụi thời gian. Trong bóng tối, tôi ngắm những cái chấm lửa nhỏ nhoi, lóe lên rồi tắt ngóm với trái tim nôn nao trong ngực. Có đến cả hơn bốn mươi năm tôi không được nhìn thấy những đốm lửa thân yêu này.

Chao ôi, những con đom đóm của thời tản cư về Thái Bình, Nam Định! Chúng tôi lúc đó còn bé lắm, vào những ngày đầu mùa hè, chúng tôi được mấy chị trong làng khi làm bếp, để dành cho chúng tôi những chiếc vỏ trứng mà các chị đã khéo léo chỉ lấy đi một phần vỏ nhỏ ở chóp quả trứng, gượng nhẹ rửa sạch, lau khô, đợi tối đến, các chị bắt đom đóm cho vào những chiếc vỏ trứng đó, đặt vào tay các em bé tỉnh thành. Chúng tôi kêu lên "Một cái đèn kì diệu!"

Không có món đồ chơi nào có thể đẹp hơn thế nữa. Trong bàn tay bé xíu của chị em chúng tôi, cái vỏ trứng sáng rực lên. Chúng tôi cúi nhìn xuống cái khối lân tinh úp giữa hai lòng bàn tay, đi từng bước lom khom rón rén trong sân, chỉ sợ đánh rơi nó xuống đất, chỉ sợ ánh sáng bỗng tắt phụt đi giống như ngọn nến khi có gió bay qua. Thỉnh thoảng mấy chị lại bắt được thêm một con, chúng tôi tranh nhau đưa vỏ trứng của mình ra để được cho vào. Những ngày chạy loạn về quê, ban tối bỗng trở nên hấp dẫn cho đám trẻ thành phố. Chúng tôi chỉ mong nhìn mặt trời lặn và ăn cho nhanh bữa cơm chiều để được chơi với cái đèn kì diệu, được theo các chị lớn tuổi ra bờ ao, bụi cây ẩm ướt là nơi nhiều đom đóm lập lòe nhất. Nhưng vào những đêm có trăng sáng thì đom đóm thường không bay ra, có lẽ những con côn trùng nhỏ bé này không dám ganh đua ánh sáng với chị Hằng. Các chị lại bầy cho những thú chơi khác với bóng trăng. Sau những ngày đầu mùa hè ở quê, chúng tôi học được một điều là "Cái đèn kì diệu" đó không bao giờ thắp sáng được giữa ban ngày. Lớn lên mới hiểu ra rằng, cũng giống như ký ức đẹp đẽ, người ta hay ngồi nhớ lại nó trong bóng tối.

Xa quê mấy mươi năm, chiếc đèn kì diệu đó thỉnh thoảng vẫn rọi sáng một bên gối tôi trong những giấc mơ.

Hình như ở Sài Gòn, sống trong thành phố nhiều ánh điện, tôi ít có cơ hội được gặp đom đóm. Không biết ở ngoại, hay những vùng quê có đom đóm hay không? Sang Mỹ, định cư ở California mười ba năm, ở giữa thành phố khô và ồn, tôi không bao giờ thấy đom đóm trong mùa hè, dọn đến Seattle hơn hai mươi năm, rừng sau nhà, núi, hồ trước mặt, luôn luôn mưa lạnh lại càng không phải là nơi cho đom đóm trú ngụ. Những nơi nóng và ẩm mới có đom đóm. Nhưng người nào may mắn ở những thành phố ấm hơn, thích đom đóm họ phải chịu khó không cắt cỏ, và hạn chế dùng những phân bón có hóa chất cho cây cối, hạn chế dùng đèn trong sân, để giảm ánh sáng, cố tránh tiếng động để yên tĩnh cho đom đóm tìm nhau sinh sản. Ở Mỹ, đom đóm cũng không xuất hiện vào những đêm trăng tròn như ở Việt Nam.

Đom đóm là một trong những loại sâu bọ phát ra ánh sáng. Có loại không bay được và có loại bay được. Đom đóm cái không có cánh nên không bay được, chúng nằm sát mặt đất, phát ra ánh sáng, để gọi con đực tới, con đực nhìn thấy, bay đến gần, gần hơn một chút nữa, nếu thấy dấu hiệu của mọi chuyện tốt đẹp thì chúng ôm lấy nhau, sinh sôi nòi giống. Sự phát quang rất quan trọng, vì mục đích của ánh sáng là hấp dẫn con khác phái. Ngay như trứng của chúng cũng phát quang.

Từ Hà Nội, ba mẹ ôm các con chạy về Thái Bình, Nam Định; rồi hồi cư Hà Nội, ba chuyển xuống làm việc ở Hải Phòng, lại chạy vào Sài Gòn, chạy sang đến nước Mỹ xa lắc xa lơ. Bây giờ đang ở đâu đây? Chao ôi, di chuyển suốt nửa đời người, cuộc hành trình sao mà dài thế !

Tôi đã không còn có được trong tay những con đom đóm và cái đèn kì diệu trong đời mình. Thay vào đó các con của tôi, lúc còn nhỏ bắt đầu biết chơi với những chiếc đèn pin. Chúng thích trùm chăn kín mít rồi bật đèn pin lên soi vào người nhau. Hoặc là buổi tối, chúng tắt đèn trong buồng ngủ, chơi đi trốn, rồi cầm đèn pin rọi vào tủ áo, vào gầm giường cũng lấy làm sung sướng lắm rồi. Nhưng lúc nhìn thấy thế, tôi lại ước ao, chúng được sống ở một vùng có đom đóm bay trong đêm ở những lùm cây như tôi được hưởng thời thơ ấu.

Làm sao tìm được đom đóm ở Seattle bây giờ!

Kỷ niệm thời thơ dại càng đơn sơ bao nhiêu càng đẹp bấy nhiêu. Những đồ chơi điện tử, hay những giải trí trên máy vi tính trẻ em đang có trong thế giới high-tech ngày nay, làm sao có thể để lại những kỷ niệm đến nao lòng mỗi khi nhớ tới.

Mùa hè còn một loại côn trùng đáng yêu của kí ức nữa. Đó là con dế. Các cậu bé Việt Nam làm sao quên được đã có hơn một lần nào đó trong đời đứng say mê xem các anh lớn hơn mình chơi "đá dế". Rồi các cậu cũng đòi cha bắt cho bằng được những con dế trống, nhốt trong những bao diêm để đầu giường nghe nó ca hát suốt đêm. Ban ngày đi học về, xuống bếp xin mẹ một cọng giá cho nó ăn, xin chị một sợi tóc để quơ quơ trước đầu nó, huấn luyện cho nó thành những con dế hung hăng "dế đá".

Dế có hai loại bài ca: "Bài ca mời gọi" của con trống, giọng cao thánh thót, các con mái nghe thấy như những bản nhạc tình quyến rũ trong khi những con trống khác biết đó là tín hiệu từ chối, không được lại gần. Bài ca thứ hai giọng trầm hẳn xuống, được gọi là "Bài ca trầm lặng" hát lên khi con mái đã đến gần. Dế có hai tai ngay phía dưới khuỷu của hai càng phía trước để nghe nhạc của nhau. Dế cái "yêu" cuối hạ, đẻ trứng mùa thu, trứng nở vào mùa xuân, có thể nở hàng loạt đến hai nghìn cái.

Dế là những miếng mồi ngon cho loài ếch, nhái, thằn lằn, và là những món nhậu tuyệt vời cho loài người (Á Đông và Phi Châu). Dế còn được đi vào những tác phẩm văn học như "Dế Mèn phiêu lưu ký" của Tô Hoài hay Cricket Magazine, một tờ báo của trẻ em ở Mỹ.

Trong cuốn phim The Last Emperor, ông vua Phổ Nghi, vị hoàng đế cuối cùng của triều đại vua chúa bên Trung Hoa, sau bao nhiêu năm thất tung, khi trở về cung điện ngày xưa, bấy giờ đã trở thành hoang phế, ông ngơ ngác bước vào một cung đình lạnh lẽo, trống trải, không cờ, không trống, không quan, không lính, không tiếng tung hô. Ông đi về phía cái ngai vàng ông ngự từ hồi còn rất trẻ, ông không chạm tay lên những cái vẩy rồng trạm trổ trên ghế, để tìm lại âm hưởng hoàng triều mà luồn tay tìm cái hộp nhỏ dưới gầm ghế, nơi ông ngày trước đã giấu cái hộp nhỏ có con dế trong đó, để tìm lại thời thơ dại của mình. Con dế cổ tích đó nằm trong tay ông vẫn dương cong đôi cánh lên thẳng thốt gáy mừng.

Chao ôi, đây có phải là con dế năm xưa! Hay chỉ là ảo tưởng về kỷ niệm ấu thơ, kỷ niệm giản dị và đẹp đến nao lòng!

Trong suốt mấy chục năm, đi suốt dọc con đường của đời mình, tôi đã tiếp tục đi, qua bao nhiêu làng mạc, thành phố, quốc gia này đến quốc gia kia.Qua bao cánh đồng thời gian. Những cọng mạ xanh non,đã trổ cao, thành xanh lá ngọc, thành lúa vàng ròng, rồi thành những gốc rạ bạc mầu nâu. Hình như bằng một phép lạ nào đó (hay chỉ là tưởng tượng), tôi vẫn cầm chắc trong tay chiếc vỏ trứng với mấy con đom đóm bên trong.

Cái đèn kì diệu đó không bao giờ tắt trong những giấc mơ!

6/2008

### thư cho con gái ngày đính hôn

Con gái yêu của mẹ.

Tháng sáu, những cánh hoa bông goòng bay hoang mang như tuyết lạc trong bầu trời mùa hạ. Hoa bông bay cả vào trong cửa xe, bám trên tóc trên vai áo mẹ. Lòng mẹ xôn xao bay lạc giữa những vui buồn.

Tháng sáu, mẹ lái xe đi vào tiệm vải, tiệm bánh, tiệm rượu, tiệm trà. Mẹ đi sắm sửa cho một ngày lễ hội hân hoan và trọng đại cho mọi người trong gia đình mình. Hôm nay, mẹ vừa làm xong những tấm thiệp, mẹ lái xe ra bưu điện, mang gửi đi báo tin và mời họ hàng, bạn hữu của gia đình mình đến dự Đám Hỏi của con vào ngày hai mươi tháng bẩy sắp đến.

Từ mùa hè năm ngoái, khi mẹ nhận được điện thoại của bạn trai con, lịch sự báo tin cho mẹ biết, cậu ta sẽ ngỏ lời cầu hôn với con chiều hôm đó, mẹ buông điện thoại xuống mà nước mắt trào ra. Mẹ chưa biết rõ là vui hay buồn nhưng mẹ biết là mẹ xúc động đến run rẩy, bối rối và mẹ chạy đi tìm cha con để khóc.

Cô con gái duy nhất của mẹ sắp lập gia đình. Sắp bước vào cuộc đời của một phụ nữ với bao nhiêu bổn phận trước mặt. Con sẽ vui, buồn, theo buồn vui của chồng, của những đứa con, của gia đình bên chồng. Con không còn chỉ thuộc về riêng con nữa.

Cha con trấn an mẹ, nói với mẹ là cha tin vào sự chọn lựa của con, và nhắc mẹ phải tin vào sự chọn lựa của Thiên Chúa dành cho mỗi người.

Đời sống hôn nhân là một cuộc đời tự nhiên, và tất có của hầu hết mọi người trên mặt đất. (Không kể những nhà tu hành và người chọn ở độc thân). Nhưng ai cũng biết có may mắn và rủi ro trên định mệnh đặc biệt này.

Mẹ nhớ lại cuộc hôn nhân dị chủng giữa cha và mẹ. Cha con, một người đàn ông Mỹ trẻ chưa hề biết gì về văn hóa, về phong tục của cái xứ sở xa xăm thuộc về người phụ nữ mà mình muốn kết hôn. Mẹ,một phụ nữ Việt Nam di tản, mới định cư trên xứ sở này hơn một năm, hãy còn hoang mang trên đất lạ. (Giống như một người lênh đênh trên sông nước, vừa tắp vào bờ, còn một chân trên bến, một chân dưới thuyền).Cả cha con và mẹ chắc đều là mối lo lắng cho hai bên gia đình. Ông bà nội, ông bà ngoại của con thế nào cũng có những đêm không ngủ.

Vậy mà cha mẹ đã ở với nhau hơn ba mươi năm. Cũng có những con sóng nhỏ, có những ngày mưa, ngày gió. Nhưng chiếc thuyền hôn nhân vẫn trôi êm ả nhờ có ba đứa con ngồi trong đó nên thuyền không bị chao đi.

Mùa hè năm ngoái mẹ đi Yellow Stone với vợ chồng người anh họ. (Chương trình có cả cha con, nhưng đến phút chót cha con không đi được). Khi lái xe từ Seattle đến Montana, ở lại đó một đêm, mẹ bồi hồi nhớ lại đã bao nhiêu lần mẹ về đây. Những lần đưa các con về quê nội mỗi mùa hè.

Thành phố Helenna của tiểu bang Montana, nơi nổi tiếng về bầu trời cao xanh, về những dẫy núi sừng sững và những con ngựa núi đẹp đến ngất ngây, không phải là nơi định cư đông đảo của người Á Đông, nên thực phẩm Á Đông rất hiếm. Mỗi lần về, mẹ mang theo một thùng thực phẩm đặc biệt như: bún, nước mắm, miến và các thứ gia vị như sả, ớt, v.v để làm thức ăn cho mọi người. Mẹ đã gửi gắm (hay nói một cách khác, mẹ muốn chứng tỏ) cái văn hóa đông phương của mình cho người bản xứ. Và chính cái văn hóa ẩm thực này đã kéo mọi người gần gũi nhau hơn.

Bây giờ thì ông bà nội đã qua đời, các con thì như chim bay tứ tán vào những khoảng trời khác, xa vời cha mẹ, và căn nhà cũ của ông bà nội, bây giờ cũng đã có người khác ở.

Nhớ lại lần đầu tiên mẹ về đó ra mắt nhà chồng vào dịp lễ Giáng Sinh của năm 1976. Lúc đó mẹ có mang anh con được hơn một tháng. Ông bà nội con mời họ hàng và lối xóm đến để giới thiệu cô con dâu mới. Trước khi khách đến, ông nội con cho mẹ uống một ly nước trái cây có pha rượu, mẹ bị say ngất ngư. Khi khách đến đầy nhà, mẹ vẫn nằm bẹp trên gác không xuống được, cha con lên gọi mẹ, và nói:

\- Em ráng xuống đi, mọi người đang muốn xem có phải cô dâu Việt Nam có ba mắt, hai mũi không?

Đó là một câu nói đùa của cha con cho mẹ cười, nhưng cũng cho mẹ hiểu rằng, ngoài cha con ra, những người ở trong bàn tiệc hôm đó sẽ rất tò mò về mẹ: một cô dâu thuộc về bên kia trái đất, nơi người ta chưa bao giờ đặt chân đến.

Bây giờ con cũng lấy một người chồng thuộc về một phần đất khác. Cũng có những phong tục, tập quán khác. Nó không quá khác biệt như Đông với Tây. Nhưng con cũng phải bay mười mấy tiếng mới tới phần đất có gia đình nhà chồng. Mẹ cũng lo lắng, cũng hoang mang như ông bà ngoại ngày trước, và mẹ cũng đã có nhiều đêm không ngủ.

Mấy tháng nay sắm sửa khăn áo cho con. Đi chọn áo cô dâu với con. Đi mua trà, mua bánh, mua rượu. Mỗi lần đi về mẹ lại khóc. Mẹ cũng không hiểu "Tại Sao" lại khóc. Chắc bà mẹ nào có con gái sắp lấy chồng cũng khóc như mẹ. Người Việt Nam (hay người Á Đông) thường nói: "Khóc như cô dâu ngày về nhà chồng" (Khấp như thiếu nữ vu quy nhật). Nhưng mẹ thấy là "Khóc như mẹ của cô dâu", thì đúng hơn. Vì cô dâu của thế kỷ này không khóc nữa, nhưng mẹ của cô dâu thì thế kỷ nào cũng vẫn là bà mẹ cô dâu, bà mang môt trái tim thổn thức trong ngực mình khi con gái mình về nhà chồng.

Đối với các bà mẹ, con gái mình là chuỗi ngọc trai, là chiếc vòng cẩm thạch, là hoa mẫu đơn, là ly nước suối, là miếng bánh thơm tho.Con gái bà là tất cả phần gia bảo mình có. Bây giờ bà đứng nhìn cái phần gia bảo đó đang chuyển sang nhà người khác. Làm sao mà ngăn được nước mắt ứa ra!

Trong đời sống đầy đủ vật chất này, mẹ chẳng biết món quà nào mang ý nghĩa xứng đáng cho con, một cô gái có trái tim mẫn cảm, một tấm lòng nhân hậu, và một đầu óc vừa thực tế vừa lý tưởng. Mẹ tìm cho con một món quà giản dị.

Mẹ mua tặng con hộp kim chỉ, mẹ biết bây giờ không còn ai may cắt quần áo ở nhà. Tất cả đều mặc quần áo may sẵn. Mẹ chỉ muốn gửi gấm tặng con lời dặn dò trong món quà đó:

"Với tình yêu và sự kiên nhẫn ai cũng có thể vá được những miếng rách nhỏ, khâu lại những cái khuy bị đứt, có thể có, trong đời sống vợ chồng."

Nói một cách khác, đừng nghĩ đến thay hôn nhân như thay áo. Hãy mặc cái áo hôn nhân đẹp đẽ ngày hôm nay. Nó không cần phải lúc nào cũng mới nhưng hãy giữ cho nó tinh tươm, lành lặn bằng tất cả tình yêu và sự kiên nhẫn của một người vợ.

Phần còn lại đặt vào trong tay Thượng Đế.

Mẹ yêu con.

Tháng 7/2008

### một ngày khác mọi ngày

Không phải ngày nào thức dậy, ta cũng có một ngày giống nhau đợi ta trước mặt. Như những người đang ở tuổi đi làm, có một thời khóa biểu nhất định từ thứ hai đến thứ sáu. Sáng dậy mấy giờ phải ra khỏi giường, nằm uốn éo như con mèo ngái ngủ được mấy phút, vệ sinh, ăn sáng hay không ăn sáng; uống ngay một ly cà phê pha lấy, hay dậy sớm hơn nửa tiếng pha bình trà nhâm nhi một chung nhỏ, rồi mới ra khỏi nhà. Người trẻ hơn có thể hấp tấp sửa soạn, chạy vù xuống nhà xe, lái đến Starbucks, mua một ly, vừa uống vừa lái xe đến sở. Công việc ở sở năm ngày như nhau hay mỗi ngày một khác nhau, cũng vẫn là việc sở. Sáng đi chiều về, thế thôi.

Người đã tuổi hưu trí, mấy giờ ra khỏi nhà đi tập thể dục, đến Gym hay hội cao niên, giờ nào ngồi vào ghế trước máy điện tử, đọc báo, viết thư. Hay chẳng cần giờ giấc nào; ăn, ngủ, thức tùy theo nhu cầu thân thể đòi hỏi, thúc giục. Nửa đêm thức dậy, đọc mấy trang sách, uống ly sữa ấm, rồi lại vào giường. Cứ thế ngày qua, ngày qua, tháng qua, rồi năm qua, ta tưởng như chẳng có gì thay đổi. Một ngày như mọi ngày.

Nhưng có thật thế không?

Những người sống ở vùng Tây Bắc Mỹ, nếu buổi sáng dậy thấy hai bàn chân hơi lành lạnh, nhìn ra ngoài cửa sổ thấy những chùm lá bắt đầu ửng vàng, biết ngay là mùa thu đang đến. Thế là có một khoảng thời gian hơn hai tháng thức, ngủ với thu. Trong đầu hình dung ra những bức tranh toàn mầu vàng, cam, đỏ; những bức tranh có từng đàn cá Hồi (Salmon) bụng đầy trứng đang rủ nhau từ biển trở về suối (creek) để sanh đẻ. Rồi đàn cá nòng nọc đó, được nuôi cho lớn hơn một chút, đánh dấu trên mình, thả ra biển, sang năm chúng lại thành cá mẹ, quay về. Mùa thu với cá Hồi là lễ hội "Về Nguồn", là mùa phục sinh của loài cá này. Người Tây Bắc còn tuổi đi làm (cuối tuần thế nào cũng phải bỏ ra một vài giờ ) hay người ở tuổi hưu trí, đều hân hoan đi dưới mưa thu, dưới nắng mật ong, đi dưới những cơn gió bất chợt kéo đến trận mưa lá đỏ, rồi những hạt mưa lãng mạn cứ lộp độp trên nóc dù, như tiếng gõ cửa của người thân quen. Buổi sáng thức dậy, khăn áo thật ấm, xỏ chân vào giầy đã nghe tim đập nồng nàn theo hơi thu thở. Mở cửa ra để hưởng ân huệ của đất trời. Nhìn qua bên kia hồ, những cây phong vàng úa, pha nâu, pha đỏ chen chúc với thông xanh như một bức gấm thất thể được ai đó tung ra phủ kín cả ngọn đồi. Đi bộ trong mùa thu, hai tay giấu túi áo, ngước mắt nhìn đám khói sương mơ hồ vắt ngang mỏm núi như tấm khăn san mỏng trên cổ, đang phất phơ theo cơn gió nhẹ, khẽ khẽ đọc một câu thơ mùa thu của Tản Đà, không còn gì hạnh phúc hơn nữa:

Trận gió thu phong rụng lá hồng

Lá bay tường bắc lá sang đông

Hồng bay mấy lá năm hồ hết

Thơ thẩn kìa ai vẫn đứng trông.

Rồi lá thu rụng kín mặt đường như những dòng sông nhỏ mầu vàng pha sắc đỏ len lỏi vào thành phố, những cây bắt đầu trơ lá, giơ những cánh tay khẳng khiu lên cao như muốn với tới bầu trời xám đục. Mùa đông đang đến từng bước một. Buổi sáng ra khỏi giường, chén trà bắt buộc thành một thói quen đầu tiên. Khói nhẹ nhàng bốc lên ngang mặt một mùi hương mộc mạc, làm mờ đôi mắt nhưng vô cùng quyến rũ. Chiếc tách nhỏ thân ái ôm lọt trong hai lòng bàn tay, vừa uống vừa nghe thời gian hình như đang chăng trong gan ruột mình bằng một sợi chỉ rất mơ hồ. Ra khỏi nhà phải có thêm khăn quàng ấm, có thêm găng cho mười ngón tay gầy, giầy cao cổ đế bằng cho bước đi vững chắc. Mùa đông trên cao của bầu trời, mùa đông dưới thấp của đời người đi song song với nhau, núi trước mặt tuyết bắt đầu phủ, tóc trên đầu có sợi điểm sương. Cứ thế, ngày mưa nhỏ ra khỏi nhà, ngày mưa to đốt lò sưởi, rót một ly rượu nho vơi vơi, đọc một bài thơ Đường, chữ quên, chữ nhớ, của mấy ông thi sĩ Trung Hoa; hoặc một câu thơ của tác giả nào ở tận nước Ba Tư xa lắc xa lơ, nhớ lơ mơ trong đầu. Nhớ thơ, không nhớ rõ tên tác giả, nhưng chắc thơ hay.

Ai nói một ngày như mọi ngày được nhỉ ?

Có một buổi sáng của thứ ba hay thứ năm, mùa hè thì phải , ngày mưa hay nắng không nhớ rõ, vừa lái xe qua khúc quành của con dốc xuống phố, đang lơ mơ với một câu lục bát điên điên của Bùi Giáng:

Anh về từ cuối nguyệt hoa

Nhìn em như mộng mị xa xa dần

Em đi sương bóng vô ngần

Nhìn anh như ngó một lần người điên.

Bỗng nghe một tiếng "rầm", người dội về phía sau, bật lại phía trước, không mạnh đến nỗi ngực đập vào tay lái, nhưng cũng đủ chao đi, hoảng vía. Xe mình bị ai đó tông vào? Không, chính mình lạc tay lái tông vào cái cột điên thoại ở bên đường, đầu xe dúm một góc. Gọi ai bây giờ, có cần làm biên bản không?

Thất thần đến mấy ngày hôm sau, không dám lái xe ra đường. Khi bắt đầu lái xe lại, nhìn thấy cột đèn, hay cột điện thoại có ngay cái cảm tưởng sắp tông vào. Lúc nào cũng mơ hồ như sắp sửa nghe một tiếng rầm. Cái ám ảnh "thơ và tiếng rầm" này ở với mình lâu lắm.

Ai nói một ngày như mọi ngày được nhỉ?

Có đêm vừa vào giường, thiêm thiếp ngủ, nghe ai nói sáng mai đổi giờ, sớm hơn một tiếng. Như vậy có nghĩa là xuân đã về. Buổi sáng thức dậy, nhìn qua cửa sổ cái cành cây gầy như cánh tay gầy kia bỗng phủ kín những mầm xanh biếc rất bé. Chỉ cần một hai cơn nắng ấm áp lóe lên, những mầm bé xíu đó sẽ nở ra thành chùm lá xanh ngọc, trong vắt, tinh khiết đến rùng mình. Rồi những cánh hoa đào, hoa mận, hoa mai mong manh từ từ nở ra cho ta biết bao hình ảnh đẹp. Người Nhật ví hoa anh đào mầu trắng tượng trưng cho vẻ đẹp thanh cao của tâm hồn, mầu hồng là tình yêu của người phụ nữ, nhưng hoa mận đỏ được dành cho vẻ đẹp thân thể, sức khỏe và tình dục của nàng.

Hoa xuân tung những đám mây hồng, mây trắng trước cửa, trong vườn mỗi nhà, công viên, sân trường, phố thị, cho ta cái cảm tưởng đời sống mình được chúc phúc bởi trời. Cái âm hưởng "Vang vang trời vào xuân" chưa thưởng thức hết, bỗng một buổi trưa mưa xuân lác đác, tiếng điện thoại reo. Một người bạn báo tin người bạn khác vừa khám phá ra bị ung thư, người bạn khác nữa vừa qua đời. Những cánh hoa tự nhiên lã chã rơi xuống thành những giọt lệ mầu xám giữa bầu trời mùa xuân.

Từ đó cứ mỗi lần xuân về, hoa nở, nghe tiếng reo của đường giây điện thoại, tim lại đập thấp thỏm trong bộ ngực gầy.

Ai nói, một ngày như mọi ngày được nhỉ?

Hoặc có một ngày, không rõ tháng, không rõ mùa, một ngày không biết nắng hay mưa, ta ngồi trước màn ảnh nhỏ, nhận được những bức hình của thủa rất xa xưa. Hình ảnh của Mùa Hè Đỏ Lửa, Mậu Thân, của An Lộc, Mỹ Lai, của 30 tháng 4, của ngày 9-11, của sóng thần Tsunami, của bão miền Trung, của mưa lũ Hà Nội, của Thương Phế Binh, của Nghĩa Trang Quân Đội...như những cuốn phim được chiếu lại nhiều lần. Giữa tắt máy và mở máy thêm bao nhiêu điều khác biệt: tin Hoàng Sa, Trường Sa mất, tin gái Việt chết ở Đại Hàn, trẻ em Việt bán đi ở Cam Bốt. Linh Mục bị tù, Thượng tọa bị bắt...Chưa hết đâu, ai đó còn gửi cho những bài viết làm đau lòng nhau, những bài viết của người cùng một phía, cùng yêu thương tôn trọng một mầu cờ, đọc lên lặng người đi vì xấu hổ, những bài viết làm ngỡ ngàng, hoang mang, đến nỗi đôi khi không muốn là chính mình nữa. Lá cờ vá trong hình của nhiếp ảnh gia Nguyễn Ngọc Hạnh hình như chỉ tuột một đường may, lá cờ quốc gia ở hải ngoại bị giành giật quá, mỗi người nắm trên tay một mảnh, theo chính nghĩa của riêng mình, nên không ai chịu buông ra, làm sao chắp, vá lại bây giờ? Một ngày như thế, làm nhức nhối thịt da, làm ngơ ngáo hồn trí.

Ai nói, một ngày như mọi ngày được nhỉ?

Ước chi được là một chiếc lá thu, một cánh hoa xuân, một giọt mưa mùa hạ, một cơn gió mùa đông; mong manh, bình thản, sống hết mình trong mỗi khoảnh khắc hiện diện với đời bằng bất cứ công việc tầm thường nào Thượng Đế trao cho.

Mặc dù không ngày nào giống nhau cả.

11/2008

### mùi thời gian

_Người tiếc than cho đôi mắt ngọc_

Bây giờ không ngắm được sao rơi

Niềm phế thải len từng chân tóc

Lửa thời gian đốt bó củi đời (tmt)

Tôi đã đến thăm nhiều "nhà già" trong những thời gian và địa điểm khác nhau. Dù ở thành phố nào hay vào mùa nào những nhà già hình như đều có chung một cái mùi đặc biệt, tôi không biết tả mùi đó như thế nào. Đôi khi tôi tự hỏi có phải mắt nhìn của mình tạo nên cái mùi đó không?

Khu nhà dù cũ hay mới, những bức tường dù vừa được sơn lại, vườn hoa đang xén tỉa, nở rực rỡ dưới nắng trưa của một mùa xuân hay bình minh của mùa hạ, hoặc lất phất dưới mưa thu. Ở bên ngoài có thơm tho, tươi, sạch thế nào, thì khi tôi vừa đẩy hai cánh cửa kính bước vào trong, tôi ngửi ngay được một cái mùi lạ lắm; cái mùi đó òa vào mũi, chạy ngay xuống ngực, nó làm cho tôi lập tức thấy mình hồi hộp, những hình ảnh trước mắt hình như trộn lẫn vào cái mùi đó làm cho tôi thấy mình như chao đi vì nhịp tim hối hả đập.

Cái thảm lót ở lối đi bao giờ cũng là vật đập vào mắt trước tiên. Cái thảm không nhìn thấy rác, sạch như vừa được hút bụi xong, nó không cũ lắm, nhưng cái mầu của nó trông tẻ nhạt, buồn bã, pha trộn giữa mầu nâu và mầu xám, thỉnh thoảng có những vết ố đã được tẩy sạch, chỉ còn để lại một vài cái khoanh loang, đặc biệt những tấm thảm này hay có in hoa, nhưng bông hoa nhòe đi không còn nhìn rõ cánh nữa. Hai bên tường treo những bức tranh in phong cảnh núi tuyết, hay vườn hoa ở những cái khung cố làm ra giống cổ. Dọc theo hai bên lối đi, bao giờ cũng có một, hai cụ già ngồi trên xe lăn như đang chờ ai đến. Có thể cụ chờ xe đến đón đi khám bệnh, hay chờ người thân đến thăm, và có khi không chờ ai cả, chỉ muốn ra đó để được nhìn qua cửa chính, nhìn thế giới khỏe mạnh, trẻ trung bên ngoài. Có cụ tỉnh táo thấy người thì cất tiếng chào trước làm quen, có cụ mặt lạnh như băng, cúi chào cụ, cụ không trả lời (hay có khi cụ không nghe được, hoặc không nói được)

Những người giúp việc ở quầy phần đông là người Á Châu trong những nhà già có đông người Á Châu vào ở, người Phi bao giờ cũng chiếm đa số, kể cả những lao công quét dọn. Họ bận rộn, đi lại, chỉ kịp chào khách một tiếng, hỏi khách có cần chỉ buồng hay không? Nếu khách biết rồi, thì họ để cho khách tìm lấy, họ không có thời giờ tiếp chuyện, trừ những trường hợp đặc biệt.

Trong khi đi tìm vào tới buồng người mình muốn đến thăm, mắt tò mò không sao tránh được nhìn vào những chiếc giường không kéo màn che hoặc những căn buồng cửa hé mở.

Thế nào tôi cũng thấy, một cụ bà đang ngồi ngủ gật trên ghế, những sợi tóc bạc phơ, mảnh dẻ còn sót lại ngơ ngác trên đầu cụ, thân thể bé nhỏ chỉ còn xương da, bọc trong một cái áo len xanh lè, hay một cái áo thung dầy, mầu đỏ đã cũ có chữ Merry Christmas từ năm nào, (chắc con cháu mua để cụ mặc trông cho vui mắt) cụ ôm thêm cái gối nhầu nhĩ đặt trong lòng. Ở buồng khác, sẽ có một cụ ông đang nằm ngủ thiêm thiếp với chiếc TV trên tường đang có mục quảng cáo Victoria Secret, hay một trận đá banh đang muốn làm nổ tung màn ảnh.

Bỗng đôi khi, từ đâu đó, một cụ ông hay một cụ bà bước tới bằng cái khung sắt (walker frame) ra chào tôi niềm nở hỏi:

"Are you Chinese?" hay "Are you Japanese?"

Tội nhiệp các cụ, các cụ cần người đồng hương để có dịp nói chuyện, có dịp khoe ngày xưa tôi sống thế nào, tôi có bao nhiêu con đã thành đạt. Có dịp kể lại những giấc mơ các cụ thực hiện được, và cả những giấc mơ không bao giờ thành. Có cụ còn hỏi: Tuần tới có đến nữa không? Cho dù cụ chẳng biết tôi là ai.

Tháng trước tôi đến vào một bữa ăn trưa ở nhà già (điều hành bởi người Nhật) ở Seattle. Đến thăm bố chồng của cô cháu, cụ 90 tuổi và đang ở trong đó. Tôi vào buồng ăn, nơi các cụ người Nhật (phần đông) người Hoa và người Việt Nam đang ăn trưa. Nhà già cho ăn theo công thức bổ dưỡng của Mỹ, các cụ được xếp trước mặt: súp, rau, thịt xay, trái cây. Nhưng cụ nào có con cháu đến thăm thế nào cũng được một, hai món ăn cổ truyền của quê nhà trước mặt. Cô cháu tôi đem vào cho bố chồng mấy miếng chả và một ít xôi. Tôi thấy hai mắt cụ sáng lấp lánh hẳn lên, cụ ông người Nhật ngồi trước mặt, im lìm với thức ăn Mỹ, cứ cúi xuống nhìn đĩa thức ăn , không muốn chạm tay vào. Phía xa xa hơn chút nữa, một bà cụ nhìn đăm đăm sang với đôi mắt lạnh lùng, ghen tị. Cô cháu tôi nói nhỏ:

Cụ đó người Việt Nam, con cháu nhiều, nhưng chẳng ai đến thăm cả.

Tôi xẻ một chút xôi, gắp miếng chả mang sang bàn mời cụ.

Cụ nói cảm ơn, một tiếng ngắn, lạnh lùng. Thấy thương quá!

Tôi ở lại sau bữa trưa, hai cô cháu đưa cụ ông về buồng. Đi qua những hành lang trải thảm, những căn buồng không kéo màn, những căn buồng cửa hé mở. Những hình ảnh của các cụ như những cuốn phim, xem đi xem lại lần nào cũng thế, cũng vẫn những diễn viên đó, vẫn cảnh diễn giống nhau, vẫn những thân hình bé lại, gầy guộc với thời gian, những đôi mắt mệt mỏi, buồn vời vợi nhìn vào khoảng trước mặt, hoặc nhìn người qua lại mà như không nhìn gì cả. Tôi cúi nhìn cái thảm nâu pha xám dưới chân, và cái mùi lạ lùng, khác biệt của nhà già lại ùa vào mũi tôi, làm trái tim tôi đập hối hả.

Tôi nhớ, cả hai mươi năm rồi, tôi có đến thăm một nhà già ở Helena, Montana, nơi bố chồng tôi ở.

Nơi này chỉ toàn người già (nhưng không bệnh tật) Vì là tỉnh nhỏ nên các cụ phần đông ngày trước cùng ở chung phố, hoặc học chung một trường trung học. Khi trưởng thành, vào đại học, hay lập gia đình phân tán các nơi, có người dọn hẳn sang tiểu bang khác. Bây giờ về già, chồng hoặc vợ đã qua đời, con có gia đình riêng, các cụ tìm về một nơi ở chung với nhau. Như trường hợp cha chồng tôi, sau khi cụ bà mất, cụ bán nhà và dọn vào đây, chúng tôi mời thế nào cụ cũng không chịu về ở với chúng tôi, cụ nói:

Thành phố của các con ồn ào quá, ở đó bố không có bạn, hơn nữa bố không muốn các con phải bận tâm chăm sóc thêm một người già khi các cháu còn bé.

Năn nỉ thế nào cũng không được, thỉnh thoảng cụ đến chơi một hai tuần với các cháu, và chỉ về ở với chúng tôi những khi cụ đau ốm, cần săn sóc kỹ, khi khỏe lại, cụ đòi về nhà già của cụ ngay, cụ nhớ bạn cũ. Tôi nhớ lần cụ ở lâu nhất là hai tháng. Nhóm của cụ bắt đầu hơn mười người, sau mất dần dần còn lại ba, bốn cụ.

Khi bố chồng tôi mất chỉ còn lại ba cụ cùng trường. Những cụ khác không ở trong nhóm cũng già nua, đơn chiếc, các con tứ tán mười phương.

Dù không khí buồn hay vui, khi vào nhà già với những mảnh thảm trải gần như cùng mầu, với những bức tranh treo trên tường, (hình như chỉ dành riêng cho nhà già,) với hình ảnh các cụ đi, đứng, nằm, ngồi, nói, cười hay thinh lặng như những cành hoa vải, hoa nhựa, bao giờ cũng cho tôi một nỗi ngậm ngùi. Khi tôi ôm giã từ những thân thể đó trong vòng tay, dù chỉ năm ba giây, tôi ngửi được một cái mùi rất đặc biệt, rất lạ lùng, và nó ở lại trong ngực tôi hoài, dù tôi có lên máy bay trở về một thành phố khác.

Tôi không biết đặt tên cho cái mùi lạ lùng đó thế nào cho đúng. Nó là phối hợp của cái không khí bao trùm cả tòa nhà, của những khuôn mặt nhăn nheo, những đôi mắt mệt mỏi, buồn bã, những thân thể mong manh, nó nhắc tôi nhớ cha, nhớ mẹ, nhớ những hình ảnh của người thân tôi được chúng kiến tuổi già của họ, nhắc tôi nghĩ đến một cây cầu chưa rõ nét tôi sẽ phải đi qua.

Và mỗi khi tôi bước vào đó nó ùa vào mũi tôi nằm trong lòng ngực của tôi, chồng chất lên nhau. Nó có phải là thời gian không nhỉ?

Tôi gọi nó là "Mùi Thời Gian"

4/2008

### Thư cho con gái sau lễ Tạ Ơn

Angie yêu quý,

Sáng nay khi mẹ đứng trước cửa nhà nhìn con kéo chiếc va li khuất sau cánh cửa xe, lòng mẹ vừa vui vừa buồn.

Mẹ biết cô thiếu nữ thanh tân kia là con gái của mẹ, cô vừa ôm từ giã mẹ một cái ôm ấm áp thương yêu, nhưng cô cũng là một ai đó, một ai đã trưởng thành bước qua ngưỡng cửa gia đình vào đời sống riêng cô.

Mẹ khép cánh cửa với trái tim thổn thức, lên lầu, và con biết gì không? Mẹ đã chui vào trong giường của con, ở dưới chăn, hơi ấm của con còn nguyên, mẹ hít cái mùi thân thể con vào lồng ngực, và cái hơi hướm của con thời thơ ấu chợt trở về với mẹ, mẹ nhắm mắt tìm cho mình một giấc ngủ trong hương thơm đó.

Khi mẹ tỉnh dậy, căn nhà yên ắng, mẹ bước xuống giường và trong khi làm giường mẹ nhặt được một sợi tóc dài, mẹ cầm lên, đó là một sợi tóc rất mảnh có mầu hạt dẻ, sợi tóc của con. Mẹ cầm sợi tóc lên ngang mắt, nghĩ đến những sợi tóc mẹ đã tìm thấy trên những cái giường trong nhà mình.

Sợi tóc dài bạc như cước của bà ngoại Trần; sợi tóc mảnh và xám của ông nội Pease; sợi tóc nhỏ trắng quăn của bà nội Pease; sợi tóc ngắn mầu lúa mạch của cha con, đen và rất thẳng của em trai con, Phillip; mầu mật ong của anh con, Jean Paul. Tất cả những sợi tóc này đã trở thành kỷ niệm, (chỉ trừ tóc của cha con thỉnh thoảng vẫn tìm thấy trên gối của mẹ) Có những sợi tóc đã đi rất xa, thoảng xuất hiện trên gối, thoảng mất hút sau cánh cửa, có những sợi tóc đã đi theo tổ tiên của con và trở thành huyền thoại.

Trong một buổi chiều sau ngày lễ Tạ Ơn, mẹ một mình đứng trong buồng con, đứng với sợi tóc của con trên tay, mẹ bỗng nhận ra là mẹ không thể nào giữ được tóc của tất cả những người thân yêu trong lòng tay mình mãi mãi.

Theo thời gian bằng cách nào đó, về một nơi nào đó, tóc sẽ bay đi nhưng những sợi tóc này sẽ ở lại mãi trong tim mẹ. Trái tim của mẹ là chiếc gối cho những sợi tóc ngả vào.

Một ngày nào đó con sẽ lập gia đình, sẽ trở thành người mẹ (của những đứa con đã trưởng thành,) một người con có bố mẹ đã qua đời. Con sẽ thấy mình đứng trong một căn buồng với một sợi tóc trên tay, con sẽ hiểu không có gì trên đời này giá trị hơn sợi tóc của người thân.

Yêu con,

Mẹ

### những điều lạ

Cô con gái đón tôi tối thứ tư ở phi trường San Diego. Thứ bẩy tới này là cưới con, tôi đến trước mấy hôm để có thời giờ làm quen với gia đình chú rể từ bên Úc sang.Căn nhà cô thuê cho cha mẹ ở gần trường đại học công giáo USD, nơi cô đã học, và sẽ làm lễ cưới trong ngôi nhà nguyện ở đó. Chúng tôi từ Seattle nên cần nhà để vừa ở, vừa tiếp khách. Căn nhà cô thuê một tuần cho cha mẹ ở trên một con dốc cao, trông xuống cả thành phố chấp choáng dưới ánh đèn đêm.

Cô mở cửa nhà xe, tôi đã thấy chất đầy trong đó những thùng rượu đỏ, rượu trắng, bia, nước và một dẫy những chiếc thùng khác, có ghi chữ trên từng thứ phải đem ra nhà thờ, nhà hàng, v.v Cô mang va li vào cho mẹ, xong đi bật đèn từng phòng, nhà trên, nhà dưới, buồng tắm, bếp. Dặn mẹ nước uống, thức ăn trong tủ lạnh đã có sẵn. Cô hỏi:

\- Tối nay, bố chưa đến, mẹ ở một mình được không?

Tôi biết, con còn rất nhiều việc phải làm vào phút chót nên vội vàng gật đầu:

Được, mẹ ở một mình được, mẹ quen với bố hay đi làm xa rồi.

Cô hôn vội vàng lên má mẹ, rồi dặn dò:

\- Khóa cửa tuần này mang số 3131, mẹ đi ngủ đi, mai con đến sớm.Tối mai có thêm bố nữa.

Đây là một căn nhà Summer House, con tôi thuê trên mạng Internet, đầy đủ tiện nghi như khách sạn, có thêm bếp và bát đĩa, nồi, xoong, nên rất tiện cho người ở xa đến. Tôi đến trước, chồng tôi phải làm việc nên đến sau một ngày. Chúng tôi sẽ tiếp những người khách lạ, lần đầu tiên gặp ở đây. Họ là gia đình của nhà trai.

Tôi nhìn theo chiếc đuôi xe của con khuất ở một khúc quành, mất hút vào bóng đêm. Căn nhà hai tầng, năm, sáu buồng sau lưng tôi, bỗng mênh mông như dải ngân hà với những vì sao xanh, vàng đỏ chen chúc nhau hắt lên của ánh đèn đêm trước mặt. Tôi bỗng thấy như lạc vào một hành tinh lạ.

Trong hai tuần nay, tâm, trí tôi chao động giữa sống chết, giữa vui buồn. Mới thứ sáu tuần trước tôi phải bay lên Virginia dự đám tang của vợ người anh họ, chúng tôi thân nhau như anh em ruột nên việc một người thân bỗng tan thành tro, chen vào việc cưới hỏi của con làm cho lòng ruột tôi căng ra như một sợi dây cung.

Bây giờ còn lại mình tôi đứng trên ban-công của căn nhà lạ, trong một thành phố lạ, bất giác tôi nghĩ đến người chị vừa mới qua đời tuần trước. Chị chắc cũng đang ở trong một căn nhà lạ, một thành phố lạ. Vùng trời nơi đó thế nào nhỉ? Tôi bâng khuâng tự hỏi? Chị có đang nhìn tôi, đang đọc những điều tôi nghĩ trong đầu? Tôi mong là chị đang vui.

Bây giờ một mình tôi đứng trên ban-công của căn nhà lạ, những lùm cây nhỏ bên dưới kia hình dáng cũng thật lạ với tôi, tôi mới nhìn thấy lần đầu mà, làm sao mà quen được. Tâm trí tôi chia ra giữa những việc đã đi qua tuần trước và những việc hai ba ngày sắp tới. Trong đêm tối, tôi không biết mình là một ánh đèn hắt lên từ bên dưới kia, hay như một vì sao nhỏ xíu chấp chới trên nền trời đêm.

Tôi lan man nghĩ đến đám cưới của con gái trong hai ba hôm nữa. Thời tiết có đẹp hay không? Đài Khí Tượng nói sẽ mưa lác đác, liệu có ướt áo cô dâu không? Cái áo trắng toát, đuôi dài với khăn voan đó làm sao mà giữ cho tinh khiết dưới mưa được?

Tôi sẽ bối rối đến thế nào? Chắc là cả hai vợ chồng tôi cùng ứa lệ. Buổi tiếp tân liệu có chu đáo không, khi cô dâu sống xa nhà phải lo tổ chức một mình? Mặc dù biết những người trẻ bây giờ rất giỏi, và họ có ý thích riêng của họ, khác với sở thích cha mẹ, nhưng thấy con phải lo nhiều việc, tôi vẫn thương quá! Con gái tôi lấy chồng, con tôi sẽ đi về ở một căn nhà mới, nhà lạ, với một người lạ. Dù người đó là người cô đã thân quen, đã yêu bao nhiêu ngày, tháng chăng nữa, cũng vẫn là người lạ khi cô bắt đầu đời sống vợ chồng. Mỗi người là một thế giới riêng biệt, một tinh cầu lạ, một căn nhà lạ. Cô sẽ phải dò dẫm, khám phá ngôi nhà lạ đó. Có cái cô thích, có cái cô không thích. Tôi cầu xin cho cô dọn vào một ngôi nhà, cô tương đối hài lòng.

Rồi một, hai năm sau tôi sẽ có cháu, có một đứa bé mũm mĩm trên tay, nghe nó cười, nó khóc. Tôi sẽ làm quen với sinh vật mới lạ này của Thượng Đế đem đến. Biết đó là hạnh phúc, là tương lai, nó sẽ lớn lên thành cây cao với chùm lộc biếc. Rồi tôi được nhìn thấy cái cây đó trong bao nhiêu lâu? Làm sao biết được! Và một ngày nào đó, con tôi lại sẽ là tôi bây giờ. Sẽ đứng bâng khuâng ở một thành phố lạ nào đó nhìn lên bầu trời, thổn thức giữa vui, buồn của người mẹ. Đời sống là một vòng tròn bánh xe, xoay chung quanh cái trục thời gian. Thỉnh thoảng bánh xe ngưng lại cho kẻ lên, người xuống.

Tôi vẫn đứng một mình trong đêm, từ ban-công nhìn xuống những ngọn đèn đường bên dưới, tĩnh lòng, nhớ lại những diễn tiến tuần trước. Hôm thăm viếng lần cuối chị Ngọc Lan, tôi nhìn thấy khuôn mặt chị an bình, cặp mắt nhắm, hai tay xuôi. Chị để lại chồng, con và tất cả những gì chị có cho người ở lại. Nhớ lại chúng tôi đứng chung quanh chị, thương yêu và bất lực. Chiếc áo quan đơn sơ mở nắp có chị nằm trong đó, đi vào cửa bên này của chiếc lò sắt một cách bình thản, đi ra cửa bên kia thành một vốc tàn tro.

Một vốc tàn tro nằm ngoan, hiền như chính con người của chị, được anh và con trai đựng trong chiếc bình men xanh phủ giữa những cánh ngọc lan cho bạn bè thăm viếng lần cuối.

Nhớ lại, sau đám tang, mấy chị em gái chúng tôi ngồi sắp xếp, chia nhau những quần áo, giầy, dép của chị. Tôi nghĩ chắc là chị sẽ vui vì có người thân mặc áo, quàng khăn, đi giầy của mình. Nhưng những chiếc áo, những đôi giầy đó chắc cũng không vui khi cảm được những bàn tay lạ chạm vào. Anh tôi thỉnh thoảng ghé mắt nhìn, làm sao tránh khỏi nao lòng, dù chính đó là ước muốn của anh, anh không muốn những người lạ mặc áo, đi giầy của chị.

Những chiếc tủ mở toang hai cánh nhỏ

Áo khăn em tay lạ chạm trên vai

Anh đứng nhìn mầu len trên từng chiếc

Nghe nao nao trong ngực hương em bay

(tmt)

Câu thơ của vua Tự Đức khóc Bằng Phi "Đập cổ kính ra tìm lấy bóng/ Xếp tàn y lại để dành hương" đã bị mấy bà chị, và mấy cô em làm xô lệch cả rồi.

Chị bây giờ đang ở trong một thành phố lạ, ngôi nhà lạ. Chị chắc cũng mặc trên mình những khăn áo lạ, dệt toàn bằng trăng sao.

Anh bây giờ ở lại trong căn nhà cũ của hai người, chắc bỗng nhiên thấy ngôi nhà trở thành xa lạ vì vắng đi một người. Rồi anh sẽ tập quen dần với những cái lạ mới đến với mình.

Chúng tôi lần lượt từ giã anh bay trở về nhà mình, rồi cả họ lại bay đến California dự đám cưới con gái tôi.

Bây giờ tôi ngồi đây, viết lại những dòng chữ này. Tai như còn văng vẳng những tiếng nhạc vui của đám cưới, mắt vẫn ghi lại hình ảnh con gái mình, đằm thắm như một nhánh anh đào trong chiếc áo cưới trắng toát bước lên từ dưới nhà thờ trong cánh tay cha cô. Hình ảnh cô và chú rể mặc áo, khăn, cổ truyền Việt Nam đứng giữa bốn cô phù dâu mặc áo dài đỏ, trông như những người trong tranh ngày trước.

Vợ chồng mới đang đi chơi ở một thành phố lạ, trong một quốc gia lạ. Tất cả sẽ là những khám phá, những ngạc nhiên, như đời sống là một chuỗi dài từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác.

Trong cả hạnh phúc và khổ đau, Thượng Đế bao giờ cũng đem đến cho nhân loại những điều rất lạ.

Tháng 10/ 2008

### buôn gánh bán bưng

Gửi Cường, Mai, Quân, Kiên

Trăm dân no đủ thì trẫm lo gì không no đủ. (Trần Thái Tông)

Hình ảnh đẹp nhất của Việt Nam là hình ảnh những người buôn gánh bán bưng và những hàng quán bầy bán ngay trên vỉa hè, ngay lối đi trên đường phố, không có một trật tự nào, của cả ba miền Bắc, Trung, Nam.

Trong suốt một tháng ở Việt Nam, tôi thích nhất ngắm nghía những quang gánh, xe ba bánh, xe đạp, xe thồ bán hàng trên hè phố. Thích nghe những tiếng rao, tiếng mời chào của người bán hàng. Thỉnh thoảng xen vào đó tiếng một thanh niên mời đánh giầy, một cụ già, hay một em bé mời mua vé số. Không về Việt Nam thì làm sao được ngẩn người ra mà xúc động trước những hình ảnh này. Ta xúc động không vì ngắm nghía hình ảnh, ta còn được nghe những mẩu chuyện của đời sống những người buôn gánh bán bưng này. Những người "tha phương cầu thực" ngay trên chính đất nước mình.

Ở Sài Gòn, trong một con hẻm khá sạch sẽ ở khu Tân Thái Sơn, khi chuông nhà thờ đổ bốn giờ sáng, tôi thức dậy, đứng trên hiên của từng lầu hai nhìn xuống. Hai vợ chồng ở nhà đối diện sửa soạn nồi bún bò bán ăn sáng. Người chồng lo xếp bàn ghế ra cả lối đi của ngõ; người vợ lo nồi bún. Một mẹt bún cao ngất ngưởng trắng tinh, một mẹt rau xanh ngắt cao không kém, để bên cạnh. Ống đũa, ống tăm, chai ớt, hũ mắm, tô chanh cắt miếng, nồi nước lèo tỏa khói lên cao, mùi thơm tung hoành bay trong không gian. Tất cả sãn sàng cho người khách đầu tiên. Họ chỉ bán từ bẩy giờ sáng đến chín giờ là hết nồi bún khổng lồ. Đây là chỗ ăn sáng tương đối tươm tất cho người trong xóm ghé ăn trước khi đi làm, giá một tô bún chắc là phải vừa túi tiền với người bình dân. Đi xuôi xuống xóm một chút có bà bán bánh cuốn nóng, ngay trước cửa nhà mình. Hàng của bà bầy trên mặt đất. Nồi tráng bánh bên trong, bát, đũa, mắm, ớt trên một cái bàn nhỏ bầy phía ngoài, ghế đẩu năm ba cái, người ăn ngồi chung quanh, chờ bà tráng bánh nóng, ăn ngay tại chỗ. Khách của bà phần đông là các cụ già, ăn cho lành bụng và con nít chín, mười tuổi ăn trước khi đi học. Không ra sớm thì cũng tám giờ là sắp dẹp hàng. Nhưng đã có hàng rong đang cất tiếng rao chen vào rồi. Xôi, bánh giò, bánh khúc, bánh mì, đang được cắp bằng cái thúng nhỏ bên cạnh sườn hay thồ trên xe đạp, bà bán bún riêu, gánh nguyên một gánh, nồi, bát, rổ rá, kĩu kịt trên vai, ghé ngồi xuống đâu cũng được, kéo mấy cái ghế nhỏ mắc ở hai bên quang ra là thành ngay một tiệm ăn lưu động.

Vào trung tâm thành phố Sài Gòn thì cũng không thiếu gì hàng quà vặt bầy ngay trên đường Đồng Khởi, Lê Lợi. Bàn thấp, ghế đẩu dành cho Tây Ba Lô và những người địa phương. Du khách Tây,Úc, Nga, Việt Kiều sáng giá cứ việc lách qua mấy hàng quà này, để vào những gian hàng mua bán, hay tiệm ăn, sang trọng đắt tiền. Những gánh trái cây thì nhan nhản khắp nơi. Nhiều nhất là phía bên ngoài các chợ.

Mỗi miền, mỗi gánh quà, mỗi gánh hàng bán rong rau trái, mang một sắc thái riêng. Gánh quà của thành phố Sài Gòn coi tươm tất, đầy đủ hơn cả. Trái cây nặng trĩu, nồi bún, nồi chè trông bắt mắt người ăn. Người bán hàng đon đả mời, giọng nói tự tin, phấn chấn với món hàng mình bán. Ra đến Huế, gánh hàng vơi đi thật rõ ràng. Hai cái thúng chỉ có trơ một, hai nải chuối, hoặc mấy mớ rau, mấy củ khoai luộc, trông cũng bé lắm. Người bán hàng ôm ốm, giọng nói nhỏ nhẹ như mấy củ khoai gầy trên cái mẹt thấm nước mưa, cái mẹt cũng tưa ra, không được nguyên lành. Mấy con cá to nhất chỉ bằng cườm tay đứa trẻ lên ba, thoi thóp thở trong cái thau nhôm móp mép, người bán hàng gầy guộc, co ro ngồi dọc bên bờ sông Hương. Thương cho cả con cá lẫn người ngồi bán dưới mưa. Đi xa hơn nữa lên đến Bình Điền, khu Kinh Tế Mới, cách Huế chừng 20 cây số, thì chỉ thấy những quán chợ xiêu vẹo, không thấy hàng rong nữa. Nghèo quá, chắc không có ai ăn hàng vặt!

Ở Hà Nội, một giờ sáng có tiếng rao "bánh khúc nóng đây", tiếng rao hàng xa dần, xa dần rồi lẫn vào tiếng xe tải chạy trong đêm. Ngày không biết bắt đầu từ mấy giờ cho những người bán rong, chỉ biết khi tỉnh dậy, xuống đường thì các hàng quà đã đầy hai bên phố.

Hà Nội không biết có phải là nơi hàng rong nhiều nhất Đông Nam Á không? Chỉ thấy chỗ nào cũng có gánh, có thúng, có mẹt. Họ gánh trên vai, cắp ngang hông hay thồ trên xe đạp. Cái xe đạp này ngoạn mục lắm! Ta không nhìn thấy khung, yên, hay thậm chí cả hai bánh xe. Chỉ thấy một người bé nhỏ cầm tay ghi (tay lái) thồ xe đi theo mình. Không thấy thân xe, vì tất cả một cửa hàng hoa, một sạp trái cây, một tiệm bán bát đĩa, hay hiệu bán quần áo phủ trùm lên cái xe đó. Đôi khi ta đứng ở phía bên kia, ta không nhìn thấy cả người đang thồ xe nữa. Chen vào những người bán thức ăn, hoa trái, quần áo, bát đĩa có những người chỉ có quang gánh với một xấp giấy, báo, thùng cũ xé ra, hoặc quang gánh của một hũ dưa chua, một hũ cà muối, vài miếng đậu hũ.

Những bạn hàng ngồi nguyên một chỗ cũng chật vỉa hè, đi đến đâu cũng phải nhìn xuống chân, phải lách hoặc phải đi vòng xuống đường xe chạy. Ngay trên miệng cống, một hàng bánh cuốn có tiếng là ngon, bầy la liệt thúng mủng, bát đĩa, một chậu nước nhỏ đựng nước rửa bát. Hai ba chồng bát đĩa bẩn (dơ) cao ngất ngưởng, chờ nhúng vào đó. Người ngồi, kẻ đứng hân hoan gọi phần ăn uống. Sát đó, một tiệm sửa xe gắn máy cứ việc gõ gõ, đập đập, thử đề máy xe. Mùi dầu, mùi săng xả vào những đĩa bánh và khách ăn mù mịt. Chung quanh những rác là rác. Rác ở đâu ra nhanh thế. Lúc năm giờ sáng, tôi ngó ra đường hai bên phố sạch bong, phu rác đã quét sạch tối qua. Thế mà mới khoảng chín giờ sáng, đứng giữa phố có thể hát được bài ca "Hà Nội...rác"

Những thanh niên đánh giầy, cũng đươc coi như người bán hàng rong. Cửa hàng của họ vỏn vẹn một cái túi nhỏ. Trong đó có một đôi dép cao su, kim chỉ, dao kéo, đế giầy và xi đánh giầy. Ai biết đâu còn món gì quan trọng hơn cho cái tiểu công nghệ này cất ở trong cái túi nhỏ đó. Họ tinh mắt lắm, liếc nhìn rất nhanh xuống đôi giầy họ biết ngay khách là Việt Kiều, là Đại gia (tiếng chỉ những người giầu nồi ở Việt Nam bây giờ) hay là những quan chức nhà nước. Khi được khách bằng lòng, họ đưa cho khách đôi dép cao su, cầm đôi giầy của khách lên, đề nghị:

\- Con sẽ làm cho chú một đôi giầy mới, giầy của chú đắt tiền nên còn tốt lắm!

Thế là chưa đợi bằng lòng giá cả (phần đông người đã bằng lòng cho đánh giầy không có hẹp hòi với giá) anh lật ngay đế giầy lên, cắt cắt, khâu khâu, rồi đánh xi. Tất cả không quá mười lăm phút, là có ngay một đôi giầy mới tinh đặt trước mặt khách.

Ông anh cùng đi với tôi, vừa ngắm nghía anh thanh niên làm vừa hỏi chuyện. Anh ta cho biết, cũng như phần đông những người buôn gánh bán bưng ở cả ba miền, họ đến từ Nam Định, Thái Bình, Thanh Hóa, Quy Nhơn, Cà Mau, Rạch Giá v.v để kiếm tiền gửi về quê. Do đó, mà dân số Sài Gòn, Hà Nội tăng lên vùn vụt. Anh ở Thái Bình lên Hà Nội, vợ con ở lại quê nhà. Tết anh về quê một lần, vì ở quê muốn làm cũng không có việc, làm ruộng thì cũng không có ruộng mà làm. Ruộng của nhà nước chia cho dân theo chính sách "bình quân". Tám năm chia ruộng một lần, chia theo số người trong gia đình. Tính theo số sanh và tử trong năm. Nếu vừa chia ruộng xong mà vợ đẻ thì tám năm sau em bé mới có phần ruộng. Hoặc có người già qua đời thì tám năm sau mới bị bớt đi phần ruộng. Mỗi người được một sào, sào miền Bắc có 360 mét vuông. Trồng loại lúa xấu, lúa không ngon thì một sào cho một tạ sáu lúa, sàng sẩy xong cho ra khoảng một tạ gạo (tức là một yến = 100 cân). Anh nông dân chống cuốc, tính công anh làm cỏ, cầy bừa và tiền mua phân bón cho ruộng tương đương với tiền mang đi mua bấy nhiêu gạo đã làm sẵn. Như vậy nghề nông không có lợi, cho dù anh muốn làm thêm ruộng cũng không có mà làm. Anh bỏ đi lên tỉnh kiếm việc làm khác.

Ban ngày anh đi đánh giầy, chiều đi ăn cơm bụi (cơm gánh vỉa hè) xong về nhà trọ, ngủ một giấc chín giờ tối, đến ba giờ sáng dậy đi làm phu bốc dỡ (khuân vác). Ở đâu thuê, anh đi, bất kể khuân vác nặng nhẹ thế nào. Nếu anh ăn cơm ba bữa với giá mười lăm ngàn một ngày (16.000 đồng = một đô la), tằn tiện, cuối năm anh có hai triệu gửi về nhà cho cha, mẹ, vợ, hai con nhỏ, hai đứa em tiêu trong một năm.

Anh cười, nói tiếp:

\- Nhưng chú ơi, con bốc dỡ, mệt lắm, nhiều hôm đói quá, con phải ăn đến hai mươi ngàn đồng mới đủ no.

Chị gánh cam đi bán rong ở phố cổ Hà Nội cũng từ Thanh Hóa vào, chị ngủ ở nhà trọ ngay chân cầu Long Biên. Chị mời:

-Trời tối quá rồi, cô mua nốt hộ con mấy kí cam, bây giờ con đem về chỗ ngủ trọ, thì sáng ra ngủ dậy mất trộm hết.

Tôi hỏi:

\- Chỗ nhà trọ đó, nhiều người các nơi đến ngủ chung buồng à?

\- Vâng, toàn ở quê ra cả. Cứ quây một cái màn chung quanh giường là thành một buồng. Đàn ông riêng, đàn bà riêng, nhà tắm chung. Không cẩn thận thì cái gì cũng mất, mất thì thôi, chứ có kêu rát cổ cũng không lấy lại được.

Tôi chợt nhớ một câu thơ của Bùi Giáng, khi ông sống lang thang bị người lang thang khác lấy trộm cái gói quần áo của ông.

Những tưởng đầu đường thương xó chợ

Ai ngờ xó chợ chẳng thương nhau.

Tôi mua nốt gánh cam cho chị.

Một tháng trời, đi qua ba miền đất nước, tôi đã gặp không biết bao nhiêu người tha phương cầu thực. Ở Sài Gòn là những anh tài xế taxi, những anh phu hồ nói giọng Bắc Bùi Chu, giọng Hà Tĩnh; ở Hà Nội là những người Nam Định, Thái Bình, Thanh Hóa vào làm đủ mọi nghề. Đi thăm làng Bát Tràng, tôi gặp người đàn bà nắm than cho lò gốm, quê ở Bắc Ninh. Tôi tự hỏi như thế có đáng buồn không nhỉ? Vì tôi vừa ở Nam Định về, tôi gặp hai người em họ (ba chúng tôi cùng chung một cụ nội), một người giầu nhất Nam Định, cả hai vợ chồng mới qua tuổi năm mươi, làm chủ ba ngôi nhà năm từng, còn người kia ngoài sáu mươi vẫn đi đạp xích lô, nghèo xơ nghèo xác. Sài Gòn và Hà Nội luôn luôn có sự tương phản như thế. Ngay bên cạnh ngôi nhà mục nát, chễm chệ một căn hộ bốn, năm từng, cửa sắt, tường hoa. Trước một cửa hàng sang trọng, một gánh hàng gần như chỉ có thúng, mẹt không với một người mặt xanh, má hóp ghé ngồi (coi chừng bị đuổi bây giờ!). Thỉnh thỏang lang thang trên phố một mình, tôi gặp một ông lão mù, khua chiếc gậy cong queo; hay một em bé đang tuổi đi học, bán vé số; một cụ bà tóc trắng xóa, ngồi nhẫn nại với bình trà tươi, mấy chiếc ly nhỏ cáu đen dưới gốc cây, ngay gần miệng cống.

Buổi chiều về gặp cô học trò thanh nhạc của em tôi (em tôi dậy dương cầm), mới hai mươi lăm tuổi. Cô nói, cháu muốn đi du lịch bên Mỹ, cháu có hai mươi ngàn đô để đóng tiền ký quỹ, nhưng vì trẻ quá nên khó đi, bên Mỹ chỉ nhận người già theo diện du lịch.

Một cô gái trẻ có ngần ấy tiền, nghe thật lạ lùng!

Mỗi năm về một lạ, một khác. Cái lạ, cái khác này không làm mình vui, mình an tâm.

Không biết đến bao giờ thì những người lãnh đạo đất nước nhắc lại được câu nói của vị vua Trần đầu tiên: "Trăm dân no đủ thì trẫm lo gì không no đủ".

Câu nói đó thốt lên nghe mà nhỏ lệ!

11/2007

### mầu đỏ trong sân

Hai chiếc xe van đậu lại trong sân nhà thờ. Thả xuống sân những cụ ông và cụ bà , người tóc muối tiêu, người tóc trắng như cước, người lưng còn thẳng, người đã phải nhờ gậy trúc đưa đi. Hôm nay họ mặc toàn một mầu đỏ. Có người áo khoác dạ đỏ, có người áo len đỏ, có người quàng khăn đỏ, có cụ bà không mặc áo đỏ thì bôi son có mầu rất tươi của trái anh đào chín (bright red cherry). Họ đến ăn bữa cơm trưa vào ngày thứ ba của tuần lễ thứ hai trong tháng. (Bữa ăn, một tháng một lần, cung cấp bởi một nhóm phụ nữ của họ đạo, ở tuổi hưu trí làm thiện nguyện.)

Cuối tuần này có lễ Valentine, nên hôm nay nhóm tổ chức tiệc Valentine cho các cụ.

Mười chiếc bàn cho tám mươi người ngồi, được trải khăn bàn đỏ, đặt hoa đỏ. Món tráng miệng hôm nay cũng là những lát bánh có kem hoa hồng đỏ.

Thức ăn chính và món tráng miệng, chúng tôi đã chia nhau nấu nướng sẵn ở nhà, mang tới. Từ mười giờ sáng, tụ họp nhau, đặt bàn, pha cà phê, nước trà, hâm nóng thức ăn. Các cụ lần lượt đến trước bữa ăn khoảng nửa tiếng. Cụ bà nhiều hơn cụ ông, có vài người còn đủ cặp, nhưng phần đông lẻ bạn.

Hôm nay tôi và năm người nữa phụ trách ở ngoài phòng ăn, chúng tôi đưa các cụ vào bàn, sau khi dán bảng tên lên áo cho mỗi người. Tôi cầm những bàn tay có hình dáng của những nhánh gừng khô; tôi đi chậm, theo chân người đi chậm, tôi thở nhẹ, theo tiếng người thở nhẹ, tôi kéo ghế, tôi trải khăn ăn trên lòng cho cụ nào không tự làm lấy được; tôi nhìn những sợi tóc mỏng xám bạc, những chiếc kính gọng nhỏ móc hờ trên tai, nằm ngơ ngác trên sóng mũi với cặp mắt nhìn chậm chạp dưới hai chiếc vòng kính tròn. Tôi thấy tôi trong tròng kính đó. Mầu đỏ của những chiếc áo, khăn bàn và hoa hồng ánh lên mặt mọi người, giúp các cụ tươi hẳn lên. Các cụ nói chuyện với nhau nhỏ nhẹ, thỉnh thoảng phải nghiêng hẳn đầu vào nhau để nghe cho rõ. Tôi nhìn các cụ thân mật, thì thào vào tai nhau. Tôi lắng nghe họ nói về ngày lễ "Tình Yêu" cuối tuần này. Những người ở chung một nhà già hứa sẽ rủ nhau ngồi chung một bàn. Rồi họ nhắc lại những cái hẹn Valentine của ba mươi, bốn mươi năm, thậm chí năm mươi năm về trước (nếu còn nhớ được) Những tên tiệm ăn, những con đường hò hẹn, chén rượu nào đã rót ra, nàng mặc áo mầu gì, chàng đi xe hiệu gì? Những chiếc thiệp với lời tỏ tình, những bài thơ vụng về của thi sĩ mới viết bài thơ thứ nhất. Họ nghiêng xuống nhau những khuôn mặt nhầu như những nếp lụa bị xếp lâu ngày, những cặp mắt hấp háy sau tròng kính, những nụ cười với hàm răng thẳng tắp, đều đặn.

Bà Sarah, ngoài bẩy mươi, nói:

\- Valentine đáng nhớ của tôi, khi tôi được bốn mươi tuổi. Lúc đó chúng tôi còn ở Los Angeles, Mark đã đưa tôi đến khách sạn Bonaventure ăn ở từng lầu có tường kính và cả phòng ăn hình tròn quay chung quanh thành phố khi chúng tôi ngồi ăn.

Bà Pat chen vào:

\- Khi tôi mười tám, tôi được một bạn trai cùng lớp mời đi dã ngoại (picnic) ở bờ biển Dana Point, California trong ngày Valentine.

Ông Tom cầm tay vợ hỏi khẽ:

\- Bà có nhớ ngày Valentine đầu tiên khi chúng mình mới cưới nhau được một năm không?

Bà Daisy rụt cổ lại cười, những nếp nhăn trên mặt bà cũng cười theo, nói:

\- Ông đưa tôi đi sanh, và mình đã đặt tên cho con trai là Valentine.

\- Bà nhớ đúng không đấy?

Bà Daisy im bặt tiếng cười, nhìn ông như dò hỏi, bà không biết bà nhớ có đúng không. Nhưng rõ ràng bà có một người con tên là Valentine mà.

Những người còn lại ngồi im lặng, họ chưa nghĩ ra được trong đời họ có ngày Valentine nào "đáng nhớ" hay không?

Ở một bàn khác hình như chẳng ai nhắc đến ngày "Lễ Tình Yêu". Có người hỏi, không biết chiều nay có mưa không? Có người trả lời ngày mai là ngày Lễ Giáng Sinh. Có người hỏi chị đã uống thuốc ho sáng nay chưa? Vâng, tối nào tôi cũng uống thuốc an thần.

Tôi rót cà phê, nước ngọt, dặn thật kỹ ly nào là nước, tách nào là cà phê. Nhắc cụ bà Pam nhớ cụ đã uống hai tách cà phê rồi; nhắc cụ ông John đừng cho sữa vào ly coke và tiêu muối trên bàn không cần rắc lên bánh ngọt.

Có một bàn gợi mắt tò mò của tôi nhất, cả tám người ngồi đó hình như là bốn cặp. Duy chỉ có một cặp là chung một họ (last name) nhưng ba cặp kia xem ra cũng âu yếm lắm. Tôi thấy họ cũng chạc tuổi giữa bẩy mươi đến tám mươi, nhưng ăn mặc rất tươm tất, nếu không nói là rất thời trang. Áo và khăn quàng cho các bà, mũ nỉ cho các ông, cả đến cặp kính trên mắt cũng kiểu mới nhất, họ là những người già, nhưng còn minh mẫn và sức khỏe khá tốt. Họ nói năng rõ ràng, và trao đổi khá hiểu biết trên những vấn đề thời sự mới nhất. Tôi nghe họ nói đến bữa tiệc "Tình yêu" ở một nhà hàng khá nổi tiếng họ sẽ đi với nhau vào cuối tuần này. Họ còn yêu đời và yêu người, tuổi tác hầu như không can thiệp được vào những sinh hoạt của nhóm người già trong bàn này.

Chiếc bàn cuối tôi mang bánh ngọt ra, tôi mới bất chợt thấy một cụ ông Á Đông, tóc bạc phau, nhưng còn khá nhiều; dáng gầy gầy, mặt nhỏ nhưng không thấy hốc hác, không đeo kính, hai mắt khá sáng. Tôi nhìn vào bảng tên thấy chữ "Dat Pham" tôi cúi chào cụ, cụ Đạt cho biết cụ theo người bạn Mỹ đến đây lần đầu. Cụ ở một mình trong khu Housing, chỗ cụ ở không thấy người Việt, cụ nói:

\- Bên mình trước đây làm gì có ngày Lễ Tình Yêu, bây giờ nghe đâu Việt Nam cũng ăn mừng ngày này đấy.

Cụ nói xong mỉm cười, nói tiếp:

\- Càng vinh danh tình yêu rầm rộ, càng li dị nhanh, bà nhỉ.

\- Dạ.

Tôi nghĩ cụ có lí, nhưng tôi vẫn nói tiếp:

\- Cháu chắc ngày nào cũng là ngày tình yêu rồi, nên không cần ăn mừng nữa.

\- Bà lạc quan quá, thật ra người mình coi nặng cái "nghĩa" hơn "tình", thế thôi.

Tôi rót thêm trà vào tách cụ, im ắng một giây, để cụ hiểu là tôi đồng ý với cụ. Tôi mời cụ tháng tới tiếp tục đến với chúng tôi, và cụ nhận lời. Tôi phụ giúp chương trình này cả hai năm, lần đầu tiên mới gặp một người đồng hương, tự nhiên thấy việc làm nhỏ nhoi của mình vui hẳn lên.

Tôi đi tới đi lui từ trong bếp ra tới những bàn tiệc. Nhìn ngắm các cụ ngồi ăn và các bà trong nhóm thiện nguyện đang loay hoay với công việc (và nhìn cả chính tôi). Mỗi người một vẻ, người nhanh nhẹn cứng cáp, kẻ chậm chạp yếu ớt. Người có khả năng cho, người có nhu cầu nhận, những mái tóc muối tiêu hay bạc phơ như cước, những cặp mắt còn tinh anh hay đã mờ đục. Họ đã đi qua bao ngày Lễ Hội Tình Yêu, qua bao cơn hồng thủy của đời sống.

Bây giờ các cụ ngồi đây, trong căn nhà Hội của nhà thờ, ăn bữa trưa thanh đạm cung cấp bởi những người làm công tác thiện nguyện cũng già gần bằng họ, một bữa ăn được trang hoàng để ăn mừng cho ngày Lễ Tình Yêu; họ còn nhớ lại được những gì, họ có nuối tiếc không?

A, tình yêu như thế nào nhỉ? Còn ai trong chúng ta nhớ rõ cái cảm giác đó không? Nó ào ào như mưa rào nhiệt đới, nó hung hãn như ngày biển động, nó huy hoàng như mặt trời mọc hay nó ấm áp và nồng nàn như một vạt nắng đầu xuân; nó là ngụm rượu đầu tiên, là nụ hôn vội vã, là vòng tay vụng dại, là đam mê bồng bột, hay nó là....là gì nhỉ, có ai còn nhớ không?

\- Cho tôi xin ly nước lạnh, nước cam sẽ làm tôi xót ruột

\- Tôi không ăn được bông cải xanh, nó làm tôi đầy hơi trong bụng

\- Ly cà phê uống vào buổi trưa, sẽ làm tôi mất giấc ngủ ngày đấy.

Có ai còn nhớ lại "Một thời để yêu, một thời đời chết". Có ai còn nhớ để nhắc lại cho nhau một lời nói của Valentine thời trẻ dại: "Rồi chúng ta sẽ cùng già đi, rồi chúng ta tiếp tục đổi thay theo tuổi tác, duy có một điều sẽ không bao giờ thay đổi...Em luôn mãi để lòng mình yêu anh. (1)

Tôi không còn trẻ dại nữa, nhưng giữa khoảng không gian ửng đỏ của khăn bàn, của hoa, của áo khăn cho ngày Lễ Tình Yêu chúng tôi tổ chức cho những người ở tuổi "cổ lai hy" này, tôi bỗng thấy lòng rung lên một câu thơ:

Quái lạ làm sao cứ nhớ nhau

Nhớ nhau đằng đẵng suốt đêm thâu

Bốn phương mây nước trời đôi ngả

Hai chữ tương tư một gánh sầu. (2)

Không biết có ai "tương tư" mình trong "Ngày Tình Yêu" này không nhỉ?

Lần tới, gặp lại cụ Đạt, tôi sẽ đọc câu thơ này cho cụ nghe, đố cụ nhớ là thơ của ai. Rồi tôi sẽ hỏi cụ xem hồi trẻ cụ có "đa tình" không hay chỉ toàn là "nghĩa" với nhau thôi.

(Valentine 2009)

(1)As we grow older together, As we continue to change with age, There is one thing that will never change. . . I will always keep falling in love with you. (Karen Clodfelder)(2) Tản Đà

### một ngày Hà Nội

Hai tuần ở Hà Nội, tôi ở nhà cậu em ngay góc đường Hòa Mã và Ngô Thì Nhậm, tạm được gọi là một địa điểm"xuống phố" thuận tiện. Có những hôm, cả hai em tôi đi dậy học từ sáng sớm, tôi một mình xuống phố. Từ cái cầu thang nhỏ cũ kỹ, gạch long, vôi lở phía sau căn gác, qua một lối đi chung của bốn gia đình, mở chiếc cổng xanh có sợi giây xích, tôi xuống phố.

Hàng quà đầu tiên ngay dưới chân khi mở cổng ra là hàng xôi, hàng cháo hay hàng chuối, hàng hoa. Họ bầy bán ngay trên lối đi, ngay trên mặt cống, trước các cửa tiệm - nếu không bị đuổi- . Tôi bước dọc trên lề đường tìm một tiệm cafe-net vào đọc và gửi thư .Tôi vừa đi vừa đếm những con ngõ nhỏ chen giữa những ngôi nhà bốn, năm từng. Sao mà nhiều ngõ thế, cứ cách vài nhà lại có một cái ngõ, bề ngang ngõ rộng khoảng từ tám mươi phân đến một thước hai. Nhìn kỹ thì không phải ngõ! Vì nhìn lên đầu không thấy bầu trời mà là cái trần bên dưới tầng lầu của một ngôi nhà. Sau tôi được biết do chính sách chia nhà đất kỳ bao cấp vào năm 1954 khi cộng sản vào Hà Nội, ai có nhà rộng phải chia cắt ra nhiều mảnh cho người khác đến ở. Vì cần có lối đi bên ngoài tạo ra một cái lối để đi chung, nên người ta tạo ra những cái ngõ như vậy. Sau đó họ xây cất thêm, chỉ việc tiếp tục lên lầu cho cao, cái ngõ trông càng có vẻ hẹp lại. Ngay nhà của em tôi cũng phải chia ra làm ba, bốn hộ nên cũng có một lối đi chung như thế.

Cafe-net ở trên đường Trần Xuân Soạn, ngay góc đường Ngô Thì Nhậm. Gọi là cafe-net nhưng không bán cà phê, tiệm có khoảng hai mươi cái máy vi tính, hầu như cái nào cũng rất cũ, bàn đánh chữ đã mòn, nét chữ nhòe mất cả. Tôi, một người không chuyên nghiệp, phải vừa đánh vừa đoán xem chữ A, chữ H ở nốt nào. Vào giờ trưa hay vào ngày cuối tuần học trò nghỉ học thì không còn chỗ cho người lớn. Các em nhỏ tuổi từ mười đến hai mươi vào đây chơi game. Có một lần tôi ngồi chung với các em, tôi học được bao nhiêu điều lạ lẫm. Những em khoảng mười một, mười hai tuổi vừa chơi game vừa nói chuyện với nhau về trò đang chơi. Em nọ cắt nghĩa cho em kia bằng những chữ tôi nghe chẳng hiểu gì cả dù các em nói tiếng Việt. Tôi đoán đó là những tiếng "lóng." Nhưng có những chữ tôi nghe được của các em lớn hơn, tuổi mười tám, hai mươi lại là những tiếng văng tục rất to và rất tự nhiên. Các em nói ồn ào, văng tục, hút thuốc ngay trong một gian phòng khoảng bốn, năm thước vuông, có trên dưới hai mươi người, như ở chỗ không người. Tôi nghe một cậu khoảng mười bẩy, mười tám, gọi cô bé thu tiền cho tiệm:

Thuốc lá của anh đâu, gọi từ nẫy giờ sao chưa có?

Cô bé vội mở ngăn kéo lấy ra hai điếu thuốc đưa cho khách.

Đ.M, em mà chậm chạp thế này thì ngày mai anh đi chỗ khác.

Văng tục xong, cậu mồi lửa châm thuốc, phà khói vào ngay người ngồi hai bên cậu. Vừa chơi game cậu vừa chửi những nhân vật trong máy bằng những câu thô lỗ oang oang. Ở cuối phòng, mấy người bạn của cậu cũng không chịu kém phần, dùng cùng một thứ ngôn ngữ với cậu. Mỗi câu nói phải đệm theo một chữ Đ.M. Đây chắc là một thói quen không thay đổi được. Tôi vội vàng viết nhanh mấy chữ cho các con rồi bỏ về, cũng may thư gửi đi chỉ có chữ, không thu được tiếng vang vào máy.

Tôi đi vòng lên phố Thi Sách, góc đường có một tiệm, đề bảng: CHO THUÊ TRUYỆN. Tiệm rất nhỏ, trông như một cái quán, chỉ đủ chỗ cho một người đứng bán. Một người đàn ông khoảng bẩy mươi, đầu lưa thưa vài sợi tóc bạc, chiếc kính lão trễ trên sống mũi, mặc một cái áo thun trắng đã ngả mầu vàng ố, cổ áo và cửa tay áo đã sờn, đang lúi cúi xếp sách. Những cuốn sách cũ, xếp sát lên đến trần, vây bọc chung quanh một người trông cũng "cũ", có sức hấp dẫn kỳ lạ. Tôi dừng lại chào, gợi chuyện, rồi hỏi han ông chủ cho thuê sách, ông vui vẻ kể:

Trước năm 1954, một người khác là chủ tiệm này. Tôi làm chủ từ năm 1970. Lúc đó tôi chỉ được phép cho thuê những truyện dịch của Pháp, Nga, truyện cổ điển của Trung Quốc, còn những truyện có "ái tình hay tình dục" như Kim Bình Mai thì hoàn toàn cấm kỵ. Năm 1988, được cho thuê sách của các tác giả như Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Công Hoan.....Sách của Tự Lực Văn Đoàn rất hạn chế. Năm 1991, bắt đầu được đọc chưởng của Kim Dung.

Ông cười, tiếp:

Nhưng bây giờ thì tha hồ, muốn cho thuê sách gì cũng được.

Tôi hỏi ông, sách của tác giả nào và loại nào hiện cho thuê nhiều nhất?

\- Sách bằng tranh của Nhật, Hàn Quốc đang chiếm lãnh thị trường. Tác giả Yoshihi Nakamura có nhiều người thuê nhất.

\- Ông có đủ sống không?

Lại cười:

Biết thế nào là đủ. Bà lão nhà tôi (vợ ông) bị tai biến mạch máu não mấy năm nay, cũng trông vào lợi tức của tiệm cho thuê sách này. Đây không phải là một nghề làm giầu được. Tiệm sách từ năm 1954 đến nay trải qua bao nhiêu dâu bể. Chuyền tay nhau cố giữ lấy một tập quán đẹp, thế thôi.

Là người yêu chữ, tôi thấy quý mến ngay ông chủ tiệm sách này.Tôi từ giã ông, với một chút buồn buồn, mong ông giữ mãi được cái đẹp cho thành phố này. Tôi tiếp tục lang thang, ngắm nghía những gánh hàng rong, những mẹt trái cây, những rổ hoa cúc, nải chuối, củ khoai, bó rau, những ổ bánh mì trên hè phố. Có lúc, đứng khựng lại nhìn người phu khênh từng chồng gạch trên lưng trước một ngôi nhà đang lên tầng, hay nhìn người thợ sửa xe gắn máy đang cắm cúi làm ở một ngã tư.

Tôi bắt đầu mua hàng: ba ổ bánh mì không nhân, ba ngàn; nải chuối, mười ngàn; túi rượu nếp (cơm rượu), hai ngàn; tờ báo Thanh Niên, hai ngàn. Thêm bốn ngàn trả cho cafe-net, tổng cộng sáng nay tôi tiêu hết hai mươi mốt ngàn. (Một đô la đổi được mười sáu ngàn đồng.) Vừa mua bán vừa trò chuyện. Biết chị bán chuối quê ở Thanh Hóa, cô bán hoa gốc ở Hà Đông, bà bán rượu nếp gánh từ bên kia cầu Long Biên vào, anh thợ nề từ Nam Định lên, anh thợ sửa xe nhà ở tận Yên Bái.Mỗi người cho tôi một câu chuyện nhỏ. Chuyện của họ bắt đầu khác nhau, nhưng nội dung câu chuyện giống nhau, cũng cơm hàng, cháo chợ, mì gói, nước trà, thuốc lào, ngủ qua đêm trong những nhà trọ tập thể, hàng tháng gửi tiền về cho gia đình. Một năm về quê một lần thăm chồng hay vợ, các con, cha mẹ đang làm ruộng ở quê nhà. Người nào may mắn một năm để dành được khoảng hai triệu đồng mang về, coi như sự hy sinh sống xa gia đình, ăn ngủ kham khổ được đền bù.

Tôi cầm những gói quà mang về nhà, leo lên cái cầu thang già nua, tường long, vôi lở. Con mèo con chạy ra kêu meo một tiếng, theo tôi vào nhà. Cháu đi học, hai em đi dậy chưa về. Nhà vắng, tiếng xe dưới phố vọng lên, hòa vào tiếng loa phát thanh của phường đang kêu gọi người dân đề phòng dịch tả, kêu gọi người dân cứu trợ lũ lụt miền Trung. Tôi ngồi mở gói chuối ra nhai với bánh mì giữa những âm thanh đó. Nhai và ngẫm nghĩ những điều tai nghe, mắt thấy vừa qua dưới phố, nhìn ra ngoài cửa sổ, thấy lòng mình chùng xuống như những sợi giây điện bên ngoài rối tung từ nóc nhà nọ sang nóc nhà kia. Miếng chuối nuốt xuống nghẹn ngang cuống họng.

Em tôi là giáo sư dương cầm cho Nhạc Viện Quốc Gia. Tôi về đúng vào dịp Hà Nội đang rầm rộ mừng 90 Năm Cách Mạng Tháng Mười Nga. Nước Cộng Sản Việt Nam, nơi có đặt tượng Lenin, người lãnh đạo cuộc cách mạng lật đổ Nga Hoàng và lập ra nước Cộng Sản Nga vào năm 1917, chắc chắn phải cùng ăn mừng dịp lễ long trọng này. Nhà Hát Lớn Hà Nội tổ chức chương trình "Âm Nhạc Cổ Điển Nga" có ca sĩ thanh nhạc, và nhạc trưởng Nga sang trình diễn. Em tôi có vé, mời tôi đi nghe.

Nhà hát lớn Hà Nội chứa khoảng năm trăm người, ngồi kín rạp. Phần đông là những quan chức cao cấp, các nhà ngoại giao, các giáo sư âm nhạc có vé mời. Giữa buổi hòa nhạc, tiếng phôn tay vẫn reo, có cả tiếng trả lời và trò chuyện qua điện thoại, trẻ em sáu bẩy tuổi cũng được cha mẹ mang theo, chạy ngang chạy dọc.Trong khi đó thì một phụ nữ Nga ngồi cạnh tôi, không dám ho (tôi thấy bà lấy tay bưng miệng). Tôi đoán bà này chắc cũng thuộc bộ ngoại giao, hay ít ra cũng là người có trình độ.

Từ buổi hòa nhạc ra, tôi đề nghị đi bộ về nhà. Chúng tôi thả bộ dọc theo bờ hồ, tôi cứ phải nắm chặt tay em tôi mỗi khi sang đường, Nhưng đáng sợ nhất là gặp cảnh đua xe gắn máy ban đêm của thanh niên. Đây là giờ biểu diễn của họ. Mặc dù Hà Nội, mỗi ngã tư đều treo một tấm bảng có ghi: "Cấm các xe gắn máy: luồn, lách, đánh võng, nằm dài trên yên, đứng trên yên, chạy xe quá tốc độ, chạy xe bằng một bánh, đứng nghiêng một bên lái xe. Tiền phạt từ 500 ngàn đến hai triệu."

Chuyện phạt, cấm, hình như không có hiệu quả. Từ mười giờ đêm đến ba, bốn giờ sáng, tiếng bánh xe vẫn rít trên mặt đường, tiếng máy xe vẫn nổ ầm ầm trong không gian. Bắt vào rồi lại thả ra, toàn là con quan lớn hay là những con của đại gia.

Tôi đi ngủ, hai mắt mở, nhìn lên trần nhà, đợi nghe tiếng rao lúc nửa đêm về sáng, tiếng rao ẩn nhẫn, trầm buồn của một giọng đàn ông: "Bánh khúc nóng đây...". Lại một con vạc ăn sương!

Hà Nội, 11/2007

### những người lính cũ

Hai người phụ nữ chở nhau trên chiếc xe gắn máy đi vào thành nội Huế, dưới cơn mưa đầu tháng 11. Nước ngập ngang xe, người chở xe là một Ma xơ trẻ, quay đầu lại nói với người ngồi phía sau:

Cô à, mình xuống dắt xe đi bộ, kẻo nước vô trong máy xe, tắt máy bây giờ thì khổ lắm.

Cả hai xuống xe, trời tối, mưa trên đầu, nước lụt ngang bắp chân, hai người đàn bà vừa đi vừa tìm số nhà.

Ma xơ, người địa phương, còn trẻ lắm, và tôi đến (hay về) từ một nơi bên kia địa cầu. Ma xơ chắc đã quen với mưa lũ, và đường phố nên đi nhanh hơn trong khi tôi vừa lạnh vừa dò dẫm trong nước, bước hụt vào một cái ổ gà hay vấp vào vỉa hè, chao đi xuýt ngã mấy lần. Cuối cùng chúng tôi cũng tìm được số nhà muốn tìm. Có người đàn bà đang tát nước ra ngoài lối đi. Tôi hỏi bà:

\- Thưa có phải nhà của ông Hồng không ạ?

\- Dạ phải, mời bà vào.

Bà mở cổng, chúng tôi vào một lối đi dài, bên phải là mặt chính của nhà, bên trái có năm ba bụi cây cao thấp, trời tối quá không nhìn rõ những chiếc lá, bóng tối làm bụi cây trông như những cái dù to mầu đen. Bà chủ nhà như được báo trước sẽ có khách, mời khách đi thẳng vào cuối nhà, chỉ tay lên chiếc gác lửng:

Em tôi ở trên đó, bà cứ leo lên.

Bà nói xong đi ra, tiếp tục cúi xuống tát nước từ trong nhà ra ngoài đường. Ma xơ ở bên ngoài trông xe, tôi đứng tần ngần nhìn chiếc cầu thang, rồi rụt rè leo lên những bực gỗ nhỏ. Một người đàn ông đang ngồi trên đó đón tôi bằng khuôn mặt rạng rỡ:

\- Em có nhận được phôn từ hai hôm nay ở Sài Gòn, nói là sẽ có người ở bên đó đến thăm (Anh dùng chữ bên đó để chỉ người ở nước ngoài về).

Tôi xin lỗi đến trễ một hôm, tôi đã lỡ chuyến máy bay Sài Gòn-Huế hôm trước vì phi trường Phú Bài ngập nước, máy bay không hạ cánh được và chúng tôi mới đến chiều nay. Sau khi lấy phòng ở khách sạn tôi đã may mắn nhờ ngay được một Ma xơ còn trẻ, nhanh nhẹn tìm nhà hộ, nếu không thì chắc sáng mai mới tới được.

Tôi ngồi xuống sàn gác đối diện với anh, hai chân tôi vướng víu vì dài quá và ống quần bị ướt sũng. Trước mặt tôi là người đàn ông trung niên, khỏe mạnh, tươi tỉnh, cụt cả hai chân sát đến thân, ngồi giữa những đồ dùng cá nhân của anh, tôi không nhìn kỹ và nhớ anh có những gì chung quanh, hình như có mấy cuốn sổ lớn nhỏ, cái bình thủy, bình trà, cái radio, quần áo, chăn gối và cái điện thoại cầm tay. Thế giới của anh thu gọn trên gian gác khoảng ba thước vuông. Người lính Thủy Quân Lục Chiến này, không may mắn bị thương tháng 1 năm 1975. Vì mất cả hai chân nên anh không "được" đi cải tạo, vì không được đi cải tạo nên anh không vào được danh sách H.O. Tôi hỏi thăm gia cảnh, được biết anh ở đây với gia đình người chị, anh bị thương khi còn trẻ quá chưa có cơ hội lập gia đình. Anh cho tôi một danh sách của những người bạn cùng hoàn cảnh như anh, so với danh sách tôi nhận được ở Sài Gòn thì có một vài tên khác nhau. Anh nói, phải cẩn thận vì có thể họ không phải là những người Thương Phế Binh thật. Tôi nói, không sao cả miễn là những người này cần được giúp đỡ. Tôi chia tay anh, hẹn trưa ngày mai sẽ gặp mặt mọi người. Anh cầm điện thoại, mở sổ, liên lạc ngay với các bạn, giọng anh dồn dập, gọi từng người:

Trưa mai, một giờ nghe, đến nhận quà, có người bên đó qua thăm.

Tôi và Ma xơ lội nước về khách sạn. Tin tức khí tượng cho biết cơn lũ vẫn tiếp tục dâng. Lũ năm nay là lũ ngâm, có nghĩa là hết cơn nọ, tiếp cơn kia, nên nước không rút kịp, cứ giữ hoài một mực ở những nơi trũng và ở sông Hương. Nước sông Hương đục ngầu vì pha đất bùn. Cả thành phố Huế gầy gò, run rẩy trong mưa lũ, tôi đi ngủ thấy mình bồng bềnh trong câu hát: Quê hương em nghèo lắm ai ơi! Mùa đông thiếu áo, hè thời thiếu ăn. Trời hành, Trời làm cơn lụt mỗi năm....

Cả đêm trời mưa, đến sáng đổ xuống một cơn mưa lớn, nước trôi phăng phăng trên đường Đống Đa, trước cửa khách sạn. Tôi mặc áo dài, trùm áo mưa, bối rối lội nước đi lễ ở nhà thờ Dòng Thánh Tâm trên đường Phan Đình Phùng, đi trong nước và gió, tưởng như sắp bị cuốn xuống con nước sông Hương đã dâng mấp mé mặt đường. Nhưng may quá, đến trưa mưa tạnh, nước rút bớt ở một vài con phố. Tôi nhờ Ma xơ chở lại căn nhà hôm qua.

Đến nơi tôi thấy ở gian trước, đã có năm bẩy người đàn ông đang ngồi chung quanh chiếc bàn nhỏ chờ tôi tới. Mới thoáng nhìn tất cả mọi người, tôi biết ngay là họ phải có thân nhân chở tới chứ không thể tự di chuyển được. Thấy tôi đến, họ bối rối không biết mời tôi ngồi đâu, tôi đề nghị ngồi cả xuống sàn nhà cho rộng, tôi bỏ giầy vào ngồi chung với họ. Ngồi trước mặt họ, tôi thấy có điều gì không ổn, hình như đối với những người đang quây quần nơi này, tôi là người dị tật. Tôi dư hai cái chân. Tôi lúng túng không biết để hai cái chân thừa này vào đâu. Bẩy người bạn này, không ai có chân cả, có người lại mất thêm một cánh tay, có một người mù. Chúng tôi nói chuyện với nhau.Tôi hỏi han từng người. Các anh cho biết, phần đông bị thương vào Mùa Hè Đỏ Lửa (1972), có người bị thương ngay đầu năm 1975, lúc đó đang nằm ở Quân Y Viện bị đuổi ra đường. Tôi ngập ngừng hỏi:

Làm sao mà các anh sống còn cho đến bây giờ, nhất là trong thời gian những năm ngay sau ngày 30 tháng 4/1975.

Các anh cười (đặc biệt lúc nào họ cũng có nụ cười trên miệng). Một anh nói:

Khổ lắm chị ơi! Nhưng chúng em nhất định sống, người thì nương vào vợ con, người thì nương vào cha mẹ, anh chị. Thế rồi chúng em cũng qua được hết. Vài năm mới đây, các anh em ở Saigon nhận được quà của các anh chị bên đó gửi về trước, rồi đến chúng em ở Huế. Mỗi lần lễ tết chúng em có quà cũng có bữa tiệc nhậu nhẹt với nhau, vui lắm, nhưng vẫn phải giữ gìn, kín đáo.

Anh cụt một tay, đưa mẩu tay cụt gần đến khuỷu ra khoe với tôi:

Em không có hai chân, cụt một tay em vẫn làm thợ lò rèn được, em cuốn dây thép ngay vào chỗ này, để cái phần thép dư ra trên cái đe, tay còn lại em cầm búa đập cho dẹp ra. Cũng kiếm được hai chén cơm một ngày.

Tôi không nói được câu nào, nhìn xuống phần quắt queo của cái tay gẫy, tưởng tượng ra sợi thép to bản quấn nghiến vào đó, ngậm ngùi, thán phục.

Đang nói chuyện thì có một anh đi xe lăn đến, anh bị liệt từ lưng trở xuống. Anh không xuống xe, anh ngồi yên trước cửa nhà. Cũng không thấy ai có ý đỡ anh xuống đất ngồi. Anh nói ít, nét mặt buồn buồn, những người bạn khác cho biết. Anh phải nhờ giúp đỡ hoàn toàn về lên, xuống xe,làm vệ sinh, vì anh không thể nào tự đứng lên trên hai chân được. Tụi em tuy cụt cả hai chân, nhưng lê trên hai mông và khỏe hơn anh, nên tự túc vệ sinh cá nhân được.

Tôi ngồi ngắm họ. Tám người đàn ông này, vào năm 1975, họ còn trẻ lắm (người lớn tuổi nhất sinh năm 1939, người trẻ nhất sinh 1954), họ mất cả hai chân, có anh còn mất thêm một cánh tay, có anh vừa không chân vừa mù. Làm sao mà họ sống còn được với cơn lốc hậu chiến! Ngay cả người lính còn đủ mắt, mũi, chân tay đã điêu đứng lắm rồi!

Vậy mà sau bao nhiêu khổ nhục họ vẫn tìm đến nhau, dựa lưng vào nhau để tồn tại.

Đây là những câu thơ họ viết cho nhau đọc:

Tháng tư gẫy súng hao gầy

Vòng tay khói thuốc tháng ngày hư hao

(Hồng Trần)

Cũng đôi lần đi qua đường cũ

Núi rừng xưa loang lổ chừ đã xanh cây

Rừng xanh lá còn đời tôi héo úa

Cũng đôi lần đi qua thành phố cũ

Vết chiến tranh chừ đã tân trang

Phố vươn mình thay da đổi thịt

Riêng đời tôi cứ mãi cơ hàn

(Nguyễn Nghệ)

Tôi thương cảm và kính phục họ, trong hoàn cảnh khốn cùng nhất, bằng cách nào đó, họ vẫn đứng vững (không cần chân) và duy trì được tinh thần đồng đội, thái độ bất khuất của những người lính.

Tôi tặng mỗi người một phong bì, một phần thuốc bổ. Khi tôi trao vào tay từng người món quà nhỏ đó lòng tôi thật rưng rưng, nước mắt ứa ra (mặc dù tôi cố cầm lòng).

Tôi không biết mình muốn nói lời gì để cảm ơn những người lính này? Họ là dấu tích, là niềm tự cao của một thời hòa bình bên này; hay là huy chương, là tinh thần anh dũng của một thời chiến tranh bên kia. Người Việt Nam đứng ở hai bên vĩ tuyến 17, xác định bên này, bên kia theo tiêu chuẩn nào?

Tôi trao đổi địa chỉ với những người bạn mới này, xin số phôn liên lạc và danh sách của những anh em ở Quảng Trị. Khi ra về, tôi hứa sẽ không quên họ (?).

Sáng hôm sau trời vẫn còn mưa tầm tã, tôi liên lạc, hẹn gặp được với anh Sự ở Quảng Trị và thuê xe đi La Vang, Quảng Trị. Trên đường từ Huế ra La Vang nước sông dâng cao, có chỗ mấp mé mặt đường, có chỗ ngập tràn tóe nước trên bánh xe chạy. Nhà cửa ruộng vườn hai bên ở thụt xuống nên nước ngập cao cả thước, thỉnh thoảng có một chiếc thuyền chở mấy đứa nhỏ từ trong nhà lên mặt đường, chúng ướt như mấy con thỏ nhỏ vừa bị tuột lông, trông thương quá! Giữa vùng nước bát ngát tôi đọc được trên một tấm bảng dài, sơn đỏ, kẻ chữ vàng :"Việt Nam Dân Chủ Ấm No Quang Vinh Hạnh Phúc" Tấm bảng đứng ngơ ngáo như một kịch sĩ ra trình diễn không đúng lúc.

Trong trận chiến Mùa Hè Đỏ Lửa, ngôi giáo đường La Vang bị tàn phá nặng nề, tượng Đức Mẹ thương tích đến xót xa. Tôi đứng trước tượng, bức tượng nhợt nhạt trong mưa, những thương tích còn y nguyên, đôi mắt Mẹ buồn bã cúi nhìn. Tôi biết Đức Mẹ đã hiểu lòng tôi, tôi không cầu nguyện gì riêng cho mình cả, tôi đã dư đến hai cái chân, làm sao dám xin thêm một thứ gì nữa.

Tôi cũng ngạc nhiên là mình không bị cảm lần này. Lại đi trong mưa, trong gió, ghé vào Quảng Trị. Vùng đất Quảng Trị nơi người dân Việt có cuộc sống hẩm hiu nhất, vừa nghèo, chó ăn đá gà ăn muối, vừa hứng chịu những trận đánh khốc liệt. Nơi mỗi tấc đất đều thấm máu người trong thời chiến tranh huynh đệ.

Anh Sự hẹn tôi ở khúc đường, cách cầu Thạch Hãn 200 thước. Anh đứng trong mưa, trùm chiếc áo mưa đỏ cho dễ nhận. Khi xe dừng lại anh cho biết đã hẹn những anh khác đang đến. Trời vẫn đổ mưa, không vào nhà anh Sự ở sâu trong ngõ được, tụ tập ngay ở quán cà phê bên đường, quán này cũng lại vừa là một cái chợ nhỏ, có người mặc chiếc áo mưa vàng, trên lưng in chữ CATP ghé vào. Anh Sự hơi lộ vẻ lo lắng trên mặt, chữ đó có nghĩa Công An Thành Phố, nhưng ông công an này chỉ ghé vào mua một trái mướp nhỏ trong khi đang công tác, rồi đi.

Lần lượt những chiếc xe ôm thả tám người vào quán. Tôi theo họ vào, họ không mất hai chân như các anh ở Huế, nhưng mỗi người có một bàn chân gỗ thò ra dưới ống quần nhầu nhĩ. Họ trông thảm hại, thiếu thốn quá! Chắc lúc khô ráo đã thảm hại rồi, mưa ướt còn làm tăng thêm nỗi nghèo khổ. Họ không được lạc quan như các anh ở Huế. Có anh mang theo cả Chứng Minh Thư có số quân của ngày tháng cũ. Tôi thấy đau lòng quá. Tôi cũng chẳng nói gì với họ được lâu, vì còn phải quay lại Huế, trời thì mưa, lạnh, chỗ đứng trong quán chật hẹp, người ra vào mua bán, và hình như họ cũng không dám tụ họp lâu. Trông họ bồn chồn quá! Tôi ghi tên họ xuống (chỉ lấy tên, không lấy họ). Có hai thanh niên trẻ đi nhận quà cho cha mình. Tôi có địa chỉ và điện thoại của anh Sự rồi. Tôi hứa với lòng là sẽ gọi một vài người bạn rất thân ở ngoài nước giúp những người bạn trong nước này có cái quần, cái áo ấm hơn trong những ngày mưa lụt, có miếng thịt miếng cá to hơn trong ngày lễ tết.

Khi quay xe ra về, tôi nói anh tài xế cho tôi ngừng lại ít phút ở cầu Thạch Hãn. Nơi đây, Mùa Hè Đỏ Lửa đã là mồ chôn của bao nhiêu người lính của cả hai miền Bắc Nam. Một tượng đài được dựng ngay bên cầu Thạch Hãn có mô hình những giọt máu đỏ đang chẩy xuống. Tôi hy vọng khi treo những giọt máu này lên tượng đài, ai đó đã hiểu là những giọt máu này không phân biệt Bắc Nam, và chắc chắn một điều, nước dòng sông Thạch Hãn đã hòa máu, nước mắt của dân, quân cả hai miền.

Anh tài xế nói, vụ đánh mùa hè 1972, nơi đây không còn gì sót lại. Không nhà, không chó, không mèo, không người, một vùng đất chết. Tôi nhớ đến câu thơ của Giuseppe Ungarette (Thi sĩ Ý 1888-1970) viết về một ngôi làng bị tàn phá trong chiến tranh. Những bức tường bị cào nát, người thân chết hết.

But in my heart

No cross is missing

My heart is the most tortured village

(Không còn gì cả ngoài thánh giá trong tim/ Trái tim tôi là một ngôi làng bị tra tấn nặng nhất.)

Tôi trở về Mỹ mang theo hình ảnh và địa chỉ của những người lính cũ. Trái tim tôi có phải là một ngôi làng đang được chúc phúc hay không?

Huế và Quảng Trị 1/2007

### một mình

\- Gửi anh Sơn

Người đàn ông sửa soạn một chuyến đi xa. Đây là lần đầu tiên ông đi du lịch một mình sau hơn bốn mươi năm hôn phối. Vợ ông mới qua đời hơn hai tháng. Ông thực hiện chuyến đi này theo ý của người vợ, bà đã dự tính sẽ làm một chuyến đi cuối đời, từ miền đông đến miền tây bắc, nơi có mấy người em họ rất thân của ông, rồi bay xuôi xuống nam Cali thăm anh, chị, em ruột bên ông trước khi về Việt Nam ăn tết với gia đình bà. Mấy tháng cuối cùng của căn bệnh, bà biết mình không đủ sức thực hiện được, nhưng vẫn phác họa cuộc hành trình. Bây giờ ông thực hiện nguyện vọng của vợ, một mình.

Trước đây dù sức khỏe của bà kém, mỗi năm, ông bà vẫn cùng nhau đi xa, đi tận chân trời, góc biển, đi đến sơn cùng, thủy tận. Ông nghĩ mang bà đi như thế, bà sẽ không để hết tâm trí lo lắng về bệnh tật, sẽ phấn đấu, và mỗi lần đi sẽ tăng thêm phần tự tin cho cả hai vợ chồng. Quả thật, nghị lực của bà mạnh hơn ông nghĩ. Bà cầm cự được hơn bẩy năm với căn bệnh hiểm nghèo. Đi đâu ông cũng chỉ lo việc mua vé, bà lo quần áo, thuốc men, thông hành, chiếu khán. Bây giờ có một mình, ông tung bừa mấy ngăn tủ, tìm mãi mới đủ áo trong, áo ngoài; giấy tờ, sổ chích tìm cả trên gác dưới nhà, cuối cùng, mới nghĩ ra được là bà cất sổ thông hành trong ngân hàng.

Ông ngồi trên máy bay, chuyến bay trong nước, thẳng từ miền đông sang miền tây bắc hơn năm tiếng, ông bỗng nhớ vợ vô cùng. Chiếc ghế bên cạnh ông, bên phải hay bên trái nhỉ? Bên nào cũng là một người lạ. Ông chẳng để ý họ đen hay trắng, đàn ông hay đàn bà. Nhất định không phải vợ ông, để ý làm gì. Ông nhắm mắt lại cố ngủ, nhưng không ngủ được, ông giơ tay vuốt mặt mình. "No one ever told me that grief felt so like fear" (C.S Lewis.) Ông khẽ rùng mình, một nỗi sợ hãi vu vơ ở đâu chợt đến với ông. Có phải cái cảm giác chông chênh, trống trải chung quanh làm ông sợ. Chao ôi! Làm sao ta phân biệt được giữa đau thương mất mát và sự sợ hãi. Hình như cả hai là một.

Một tuần ông ở vùng tây bắc, gặp mấy gia đình, các em, các cháu; gặp ai, nói chuyện gì cũng làm ông nhớ vợ. Cái buồng ngủ này, cô em vẫn dành riêng cho ông bà, mỗi lần ông bà đến; bây giờ trên giường chơ vơ một cái gối. Cô em, một, hai hôm, lại hỏi:

\- Anh có lạnh không? Em lấy thêm chăn nữa nhé!

\- Không, đủ ấm rồi, chăn lông ngỗng mà.

Cô em quay ra, ngậm ngùi thương ông anh, nói khe khẽ trong ngực mình:"Chiếu chăn không ấm người nằm một/Thương bạn chiều hôm nằm gối tay"(*)

Ông sẽ nằm gối tay hoài. Cô em biết thế, thỉnh thoảng lại nhắc ông anh:

\- Anh đừng cưỡng lại, buồn cứ buồn, muốn khóc cứ khóc. Đừng nghĩ đàn ông không nên khóc. Khóc được rất tốt, đó là sự lành mạnh cho tinh thần, thời gian sẽ là những viên thuốc tốt nhất, sẽ từ từ chữa lành mọi vết thương.

Cô để ý, thỉnh thoảng thấy anh đang nói, cười, bỗng ngồi thừ người ra. Những lúc đó cô nhìn đi chỗ khác, biết là anh đang nhớ đến chị. Để im cho anh ấy nhớ, cô đứng lên cắt quả cam hay pha ấm trà mới, mang đến cho anh. Cô nghĩ đến cái bánh xe đời sống, vợ chồng ai rồi cũng sẽ rơi vào cảnh huống đó, một người đi trước, một người đi sau. Đi sau bao lâu? Ai đi trước? Ai đi sau? Đó là những câu hỏi không có câu trả lời. Chỉ biết người ở lại cần một thời gian thích nghi với hoàn cảnh bỗng dưng mọi sự thay đổi quanh mình.

Ít hôm nữa ông về Sài Gòn ăn tết với gia đình vợ. Ở đó có những người gọi ông là "dượng," không phải là "chú" hay "cậu" như gia đình người Bắc bên ông. Ông và bà cả hai người cùng là sinh viên du học của thập niên 60, họ gặp nhau ở Mỹ. Hồi xa xưa đó, ông là một thanh niên gốc Hà Nội di cư, bà là cô thiếu nữ đặc Sài Gòn. Cả hai cùng nói tiếng Việt nhưng cách pháp âm hoàn toàn khác nhau. A, cái điều này quả thực hấp dẫn! Họ cùng nhau tìm hiểu đời sống trên đất khách, và mỗi người lại còn phải khám phá ra cái thế giới rất lạ của người cùng nước, nhưng khác miền. Chính điều này là đầu mối của tình yêu. Rồi họ lấy nhau, con trai của họ gọi cha mẹ là "bố" và "má". Họ hàng bên ông có người gọi bà bằng "mợ", bên bà có người gọi ông bằng "dượng". Chao ôi, ngôn ngữ Việt Nam sao mà tuyệt vời như thế nhỉ!

Ông nhớ lại lần đầu ngỡ ngàng khi về Việt Nam thăm bên vợ. Đã lấy nhau rồi, nên ông không còn phải ở trong cảnh: "Chuột kêu rúc rích trong rương, anh đi cho khéo, kẻo đụng giường má hay (Ca Dao.) Nhưng cách thức ăn uống, nói, cười, cái gì ông cũng thấy lạ. Gia đình bên vợ khá đông anh em, vợ ông là con thứ nên ông được anh vợ, chị vợ, và những người cháu của vợ kêu ông bằng "Dượng Năm." kêu theo thứ bực của bà. Cái tên mới này bắt đầu ông thấy ngượng ngập, sau nghe quen tai, ông thấy thân tình quá.

Bây giờ "Dượng Năm" về ăn tết một mình, mang trong va-li quần áo một cuộn phim quay hôm tang lễ của "cô Năm." Ông biết khi gặp lại gia đình vợ, ông khó mà cầm được nước mắt. Cả một gia đình đang đợi ông về để cùng khóc. Ông tự nhủ sẽ cố "Tìm an ủi người hơn được người ủi an"(Kinh Hòa Bình-St.Francis).

Đang vào đông, nhưng Seattle mấy hôm nay có nắng. Có hôm nắng nguyên ngày, có hôm nắng sáng từ tinh mơ, hay nắng đến giữa trưa. Bầu trời lúc nào cũng xanh ngắt một mầu; gió lạnh vừa đủ để xuýt xoa; nắng vừa đủ để quyến rũ mọi người ra đường đi bộ. Chồng cô em ở sở làm, gọi về nhà rủ vợ và ông lái xe đến đậu ở bãi đậu xe của sở mình, rồi cả ba cùng bách bộ một tiếng vào giờ ăn trưa.

Họ đi qua những công viên, giẫm trên những thảm cỏ xanh ngọc, ướt đẫm sương, làm sũng cả giầy; những con đường mòn, đất xốp như đang bước trên miếng bọt biển, có cả cái hồ nho nhỏ tên là "Phantom Lake" với những ngôi nhà phía bên kia hồ, mờ mờ, tỏ tỏ, đẹp như trong tranh vẽ; họ đi qua những xóm, những nhà; vườn hoa nhà ai đang nở nốt những bông cuối đông, như một hạnh phúc còn lưu lại; cây hồng (persimmon) nhà ai còn xót một vài trái trên cành như những chiếc lồng đèn treo chờ lễ hội; họ ngước nhìn một người thợ xẻ đang chót vót trên một ngọn cây thông, cắt từng khoanh cây, vứt xuống trông rất ngoạn mục; tất cả những hình ảnh đó được vẽ ra trong một bầu trời trong vắt, xanh biếc, một không gian thơm ngát mùi thông, nắng như mật ong chảy xuống vai ba người. Ông bật kêu lên:

\- Đẹp quá!

Họ vừa đi vừa ngước nhìn bầu trời, vừa cúi nhìn cây cỏ, thanh thản giữa đất trời. Nhưng lòng ông có thực sự thanh thản đâu. Trên đường lái xe về nhà, chỉ còn hai anh em. Cô em hỏi:

\- Anh còn chê Seattle của em nhiều mưa nữa không? Nếu không có đủ nước mưa rơi xuống, làm sao anh có một thiên nhiên thơm tho, đẹp đẽ và tinh khiết đến thế này!

Ông chậm rãi nói:

\- Tôi chẳng thấy cái gì đẹp cả nữa.

Cô em biết ông anh đang tủi phận góa bụa của mình. Cô im lặng. Vết thương của ông còn mới quá, nó không làm độc nữa nhưng chưa kịp khô. Mới nửa tiếng trước ông thấy đất trời đẹp, nửa tiếng sau, nỗi buồn lại ập xuống âm u. "Đau đớn về tử biệt không chia xẻ cho ai được. Ai cũng phải mang vác một mình gánh của họ, theo cách riêng của họ."(Ann M. Lindbergh)

Tiễn anh ra phi trường để xuống Cali, rồi chuẩn bị cho cuộc hành trình về Việt Nam với gia đình bên vợ. Nhìn theo cái lưng anh khuất sau cánh cửa kính, cô thấy thương anh, héo ruột.

Có lần tôi thấy một người đi

Chẳng biết về đâu nghĩ ngợi gì

Chân bước hững hờ theo bóng lẻ

Một mình làm cả cuộc phân ly.

(Nguyễn Bính)

(11/2008)

(*) Không rõ tác giả

### bên kia bên này

Gửi em Cường ở quê nhà

Hai chị em mỗi người nằm một giường, cái cao cái thấp, nói chuyện mỗi tối trước khi đi ngủ. Chuyện ngày thơ dại, ngày chia hai đất nước, chuyện tình yêu tuổi trẻ, chuyện ai mất ai còn, chuyện chiến tranh, chuyện hòa bình, tiếng cười và nước mắt.

Tối nay mình nói chuyện gì hả em? Chuyện họ hàng ở Yên Bái, chuyện anh Chính, anh Hưng, con bé Hòa, thằng Hợi đã nói rồi. Hay mình nói chuyện "Bên Này, Bên Kia" đi. Hai chữ bên này bên kia thật là phức tạp và hoang mang. Chị nhìn sang em thì chị nói bên kia, em nhìn sang chị thì em cũng gọi là bên kia nữa. Trong khi hai chị em cùng một chi tộc họ nội, một quê quán, một quốc gia.

Chị về thăm nhà đã mấy lần rồi, mà chưa bao giờ em có dịp nói chuyện với chị về những ngày đi "sơ tán", đi "thâm nhập thực tế". Những chữ đó chắc chị chẳng thế nào hiểu hết tận cùng cái nghĩa của nó đâu. Chị cần ở lại Hà Nội với em ít nhất là một tháng, chẳng đi đâu may ra mới đủ thời giờ nghe những chuyện trong thời chiến tranh này.

Chuyện chiến tranh nói một tháng được hả em? Cả hai miền Bắc Nam con số người chết lên đến hàng triệu, nói vài chục phút, mỗi tối trước khi đi ngủ trong một tháng, hết được hả em? Thôi, tại sao lại gọi là sơ tán?

Em xin nói về chữ sơ tán theo thiển ý của em. Sơ là tạm, tạm thời, qua loa, sơ sài... giống như trong sơ bộ, sơ cứu. Tán giống trong ly tán, khuếch tán, nghĩa là chia ra, tản ra, tách ra, làm vụn ra như bột... Vậy sơ tán là "tạm lánh". Em đoán có lẽ thế thôi chứ chưa ai giải thích hai chữ ấy cả, dùng là cứ dùng thôi. Em nghĩ chắc đúng, vì nó khác với tản cư hay di tản, người ta phải ở hẳn lại một chỗ trong một thời gian nào. Sơ tán thì vẫn đi đi, về về nhà cũ của mình mỗi tuần, chẳng có ai chiếm nhà của mình như thời tản cư cả. Chỉ là tránh xa ra một chút (về không gian hay về thời gian).

Chị ơi! Chị cứ hình dung ra một cảnh thành phố chết dựng trong phim trường đi. Thành phố vắng hoe, không tiếng xe cộ, tiếng người lớn mua bán hay tiếng trẻ con nói cười, cả tiếng chó gâu gâu, tiếng meo meo của mèo cũng không, vì chó, mèo cũng theo chủ nhà đi lánh bom. Chỉ khác là thành phố chết trong phim họ có để tiếng nhạc, còn thành phố chúng em bỏ đi là thành phố câm. Máy bay bắt đầ̀u bỏ bom miền bắc ngày 5-8-1964. Lúc đó em mới hai mươi tuổi, cũng là năm sơ tán bắt đầ̀u.

Năm 1964 hả em? Lúc đó chính phủ Ngô Đình Diệm đã hết, chính phủ mới bỏ chính sách Ấp Chiến Lược, nên bên kia len lỏi sang bên này rất dễ. Trong Nam không ai phải đi sơ tán cả. Nhưng miền Tây Nam Việt thì người dân không được sống yên ổn, nhất là những xã, ấp. Ban đêm người bên kia về thâu thuế dân, bắt những thanh niên của bên này đem đi thủ tiêu, hoặc giết rồi vứt xác trước cửa chợ. Người bên kia lấy danh nghĩa "giải phóng" giết ấp trưởng, giết xã trưởng. Nếu được thả về thì sáng hôm sau người dân lại (đôi khi) bị chính bên này bắt lên hỏi xem đêm qua đi đâu? Có phải là người của bên kia không? Tội cho dân lành lúc nào cũng ngơ ngác sống chết giữa bên này và bên kia. Không biết mình phải sống thế nào?

Chị ơi! Sơ tán khác với tản cư. Chị còn nhớ những năm tản cư thời giặc Pháp, lúc đó còn có tiền tuyến và hậu phương, còn tránh máy bay thì chỉ có về các vùng nông thôn hẻo lánh, càng xa các nhà máy, cầu cống, các khu quân sự càng tốt, cốt sao cho khỏi tập trung nhiều dân ở một nơi, chứ thật ra, chỗ nào cũng có thể ăn bom cả, nếu máy bay muốn thả bom. Hồi ấy, mọi người đi theo cơ quan (sở làm) của mình, nên nhiều nhà bố đi một nơi, mẹ một nơi, các con một nẻo (vì mỗi người ở một sở khác nhau, con thì đi theo trường học). Khổ nhất là phải mua thêm chăn chiếu, cà-mèn (gà mên), bát đũa, để chia ra cho mỗi người trong gia đình, khoản tốn kém đó đâu có ai đỡ cho, vì ai cũng nghèo như nhau cả. Thời kì sơ tán phố xá vắng hoe, ít người ở lại, nhưng cuối tuần vẫn đông người. Thực ra công sở tránh bom, mọi người phải đi theo công sở để làm việc thôi, chứ không phải để tránh bom cho cá nhân mình. Nên cuối tuần, được nghỉ làm là mọi người lại kéo về thành phố đông nghịt. Trừ thời gian mười tám ngày cuối năm 1972 thì ác liệt nhất, Hà Nội bị dội bom vào tận trong nội thành, những người gan lì nhất cũng phải tạm lánh ra ngoại ô hay tỉnh khác, không dám ở lại thành phố để mà làm bia đạn.

Em biết không? Như vậy các em còn may mắn đấy. Chị ở bên này, những cây cầu bị giật mìn ban đêm. Xe đò gặp mô đắp giữa đường, để bắt thanh niên, những người buôn gánh bán bưng vô cùng sợ hãi mỗi khi thấy những người bên kia. Có những chiếc xe đò bị mìn bên kia giật tung, nhặt ra toàn xác đàn bà, trẻ con. Tội lắm, em ơi! Người dân quê làm ruộng, làm rẫy, mang ngô rau lên tỉnh bán. Sáng ra đi, chiều có người gõ cửa mang xác về nhà.

Người bên kia chẳng hiểu sao mà dựng lên cái chiêu bài "giải phóng miền Nam" rồi bằng mọi cách mang người sang bên này. Đang sống yên ổn người dân bên này bỗng phải đối đầu với không biết bao nhiêu vấn đề: pháo kích, du kích, đặc công, tấn công, khủng bố, nằm vùng cộng thêm đảo chánh, biểu tình nội bộ. Tất cả đổ lên đầu lính, đầu dân.

Cũng may sau đó không lâu thay đổi đường lối chính trị. Thời kì sơ tán thực sự chấm dứt sau khi kí Hiệp định Paris ngày 27-1-1973. Nói kỹ hơn một chút thời kì 1969-1971 cũng có nhiều cơ quan trở về Hà Nội làm việc vì lúc đó là Nixon xuống thang chiến cuộc, tạm ngừng ném bom. Nhưng sau đó những trận bom lại tiếp tục đổ xuống. Năm1972, chiến tranh ác liệt trở lại, các cơ quan lại lục tục đi sơ tán lần thứ hai. Chị thấy không, suốt thời gian bắt đầu 1964 đến 1973 chỉ có đúng một năm, người dân Hà Nội không phải chạy sơ tán.

Không phải chỉ miền Bắc chịu ảnh hưởng ném bom đâu. Một bà hàng xóm bên Mỹ của chị, trước ở Bến Tre cho chị biết là con trai của bà được sinh dưới hầm trú bom, và trú luôn hai tháng dưới đó. Anh bị thủng màng nhĩ tai và trở nên ngờ nghệch. Anh được theo cha sang Mỹ (diện HO) được hưởng trợ cấp tàn tật. Bây giờ mỗi lần gặp anh ta, nói chuyện chị phải cao giọng, và cắt nghĩa những điều rất đơn sơ anh ấy vẫn không hiểu được. Chiến tranh hết rồi, nhưng trông anh ta như giọt mực đen, còn đọng lại. Giọt mực loang từ bên này sang bên kia, loang qua cả Thái Bình Dương.

Em kể chị nghe. Mỗi lần đi như thế rất vất vả, vì phải đem đi bàn ghế tủ giả, tài liệu học tập của mỗi cơ quan và phải tìm nơi mới, vì địa phương cũ không thích mình đến nữa. Họ bảo :

\- Các cô, các chú đi đến đâu là máy bay theo đến đấy.

Như thế có nghĩa là làm vạ lây cho họ. Em đang học piano ở Nhạc Viện Quốc Gia nên khổ nhất, vì những cái đàn piano, khuân lên khuân xuống có ai đâu, trông vào mấy cậu học sinh chân yếu tay mềm như em lúc đó, khiêng đàn đến chai tay, bật máu, còn đâu sự mềm mại để mà đánh đàn nữa cơ chứ! Hồi đó, cả miền Bắc đều chỉ đi lại bằng xe đạp, Chẳng nhà nào có xe gắn máy. Thế mà cứ cuối tuần, hàng đàn hàng lũ xe đạp nối đuôi nhau trên đường, cách Hà Nội hàng trăm cây số, kéo nhau đi, kéo nhau về là lại phải lên trường, thế mà em vẫn đi về đều đặn như vậy.

Em à, Bắc Hàn, Nam Hàn, Đông Đức, Tây Đức họ cũng phân chia nhưng họ có cần "giải phóng" cho nhau bằng mạng sống của hàng triệu người như mình đâu. Bên nào sống ở bên đó, vì không "giải phóng" nên người dân không chết oan ức.

Em có biết là đi sơ tán còn có thời gian chạy xuống hầm trú bom, chứ người dân miền Nam những năm bị pháo kích thì có thể chết tan xác thật tình cờ. Gia đình cô em dâu bên họ ngoại của chị ở miền Tây, đang ngồi ăn cơm, trái pháo 112 ly rơi vào giữa mâm. Mẹ và em cô ấy chết tung ra như pháo nổ, thịt xương người lẫn cả vào xương thịt ở trên mâm bắn tóe khắp nhà, nồi cơm bỗng như được pha phẩm đỏ. Đau đớn này theo cô ấy suốt một đời.

Ngay ở Sài Gòn, đang ngồi trong rạp hát cũng chạy toán loạn lên vì có bom nổ chậm gài dưới một cái ghế nào đó. Một buổi tối chị đi ăn cưới với mấy người bạn về, đi qua một cái sạp bán báo, đã đóng cửa.Vừa đi qua một quãng thì một tiếng nổ lớn phát ra tại đó. Bọn chị chạy tán loạn. Hóa ra có ai đó bên kia, gài plastic dưới gầm sạp. Chỉ đi chậm mấy bước thì chắc thế nào cũng có người bị thương. Những phá hoại nằm vùng của bên kia sang bên này khiến người dân thành phố lúc nào cũng sống trong bất an.

Không biết thời sơ tán người ta thương yêu nhau hơn bây giờ hay tại vì lúc đó mình còn trẻ, mà lúc này đây kể lại thời kì đó, mình lại thấy nên thơ, lãng mạn. Những cực khổ của lúc đó dường như bị quên đi, chứ thực ra lúc đó khổ hết chỗ nói: ăn cơm độn sắn, khoai. Có khi là mì sống (Trung Quốc viện trợ), nắm một nắm để lên trên nồi cơm (tiêu chuẩn nhà nước). Lúc ăn, bắc ra cục mì nhão nhoét bên ngoài, bên trong vẫn còn nguyên bột; cũng có khi cục bột mì cứng như đá, không làm sao ăn nổi, ném cho chó, chó chạy, nếu trúng con chó, có khi nó lăn ra chết, không chết thì cũng sưng bươu đầu (là em đoán thế chứ cũng chưa ném trúng con chó nào). Chuyện về thời kì sơ tán thì còn nhiều lắm, chị phải "ba cùng" với nhà em hàng tháng trời mới có thời gian kể hết được.

Em có biết vào thời điểm đó chuyện gì xẩy ra không? Trời ơi, sợ nhất là năm Mậu Thân. Quân dân miền Nam thành thật quá, cứ tin là mấy ngày đầu năm cả hai bên cùng đình chiến. Chỉ trừ những người đồn trú xa xôi quá, còn thì những người trấn đóng gần nhà, có lệnh cấm trại vẫn "dù" về. Quan cũng như lính, không hề nghĩ đến bên kia đơn phương xé bỏ thỏa hiệp đình chiến, đem tang tóc đến cho dân lành ngay trong khoảng thời gian thiêng liêng dành cho trời đất và tổ tiên này. Cha mẹ lợi dụng vài ngày đình chiến, gọi con cái về cúng giỗ ông bà. Khi súng nổ tưởng là tiếng pháo nổ. Cứ đứng giữa trời mà "cúng thiên." Kết quả là mồ chôn tập thể, là "Giải khăn sô cho Huế.". Khói hương trên bàn thờ bị tan vào khói súng, xác pháo nhuộm máu người. Chị biết người Việt của cả hai bên, ai cũng nhớ cái tết này. Chỉ khác là cách nhớ mỗi bên khác nhau thôi.

Chị ơi! Lúc mới đi sơ tán, chúng em còn rất trẻ, phần lớn là con cái nhà tiểu tư sản (tiểu tư sản mới học đàn piano chứ), chưa xa bố mẹ bao giờ. Nay về nhà quê, chịu bao khó khăn. Đầu tiên là lối sống nhà quê phải làm quen: đi chào về chào, chào cả người không quen. Nếu không sẽ bị kêu là ăn cháo hến. (Ý chỉ miệng đâu sao không chào). Chúng em ở trong những ngôi nhà tranh vách đất, nằm phản, nằm chõng tre. Đêm đêm thắp đèn dầu. Tắm ngay cạnh giếng ăn, chẳng có nhà tắm gì cả. Múc từng gầu lên mà dội. Mùa hè còn đỡ, mùa đông thì rét cắt ruột vẫn dội nước lạnh vì vùng quê này thiếu cái đun. Mùa gặt còn có rơm rạ mà đun nấu, hết rơm rạ thì đi quét lá cây mà đun. Nhà chủ còn không đủ thì sao mình dám. Mỗi nhà thường là có hai học sinh ở nhờ. Hồi mới đi sơ tán, chúng em còn mặc áo trắng, sau phải nhuộm xanh nhuộm nâu tất cả, vì sợ máy bay trông thấy. Máy bay Mỹ thường xuyên bay trên đầu nơi chúng em ở. Nó bay sát mái nhà, và bay với tốc độ siêu âm, thành ra khi nó bay qua rồi mới nghe thấy tiếng gầm rú của nó. Ngày xưa chỉ nghe tiếng máy bay cánh quạt, chưa nghe tiếng máy bay phản lực bao giờ, nên dạo đầu hay lẫn tiếng máy bay với tiếng sấm. Nhiều lúc các bà (nơi mình ở nhờ) bảo trời nắng thế mà có sấm nhỉ?Mỗi khi máy bay đến thì việc đầu tiên là cất tất cả quần áo phơi trên dây vào nhà (sợ máy bay nó nhìn thấy), nhất là quần áo trắng. Chính vì thế mà sau này chúng em nhuộm hết thành màu xanh, nâu, tím... cho nhà chủ khỏi kêu.

Tưởng các bà các cụ sợ bóng sợ vía thế thôi, hóa ra về sau máy bay Mỹ bay vào rất thấp, nhìn rõ phi công ngồi trong buồng lái, mình nhìn thấy họ, tức là họ cũng nhìn thấy rõ mình, đúng thôi. Chỉ có điều máy bay, bay đến rất êm, không thấy tiếng động, chỉ thấy tối cả một góc sân lại trong giây lát. Đến lúc bay qua rồi, tiếng rít như tiếng sét của nó mới tới làm giật nảy người lên. Và mọi người cuống cuồng chui xuống hố (tăng xê). Em buồn cười bảo mọi người:

\- Mình đã nghe thấy tiếng máy bay tức là nó đã đi rất xa rồi, vì tiếng động đến chậm hơn nó. Nếu nó định bỏ bom nơi mình ở thì chắc là mình "ngoẻo" trước khi mình biết.

Những thảm sát thường dân trong Tết Mậu Thân bên Mỹ không hề được biết, nên năm 1974, khi hai trăm người lính Mỹ ở Fort Benning, Georgia được xem cuốn phim Mậu Thân, họ đã thú thật: "Nếu được biết vụ thảm sát dã man này, thì chắc chắn chúng tôi sẽ hành xử khác (act differently) khi chiến đấu ở Việt Nam." Cũng vì không biết nên mới có những vụ biểu tình phản chiến của sinh viên Mỹ.

Em thầm cảm ơn ông hiệu trưởng đã tìm ra nơi hẻo lánh, nghèo khổ này để tạm cư, nhưng cũng không quá xa các cây cầu để còn có dịp xem máy bay, bay qua ném bom vào các cây cầu ấy, và cũng được xem trận mưa đạn cao xạ của bộ đội bắn lên, trông giống như pháo hoa đêm giao thừa. Hoặc khi máy bay bên này lên nghênh chiến thì máy bay hai bên bay tít trên cao, giống như những ngòi bút bằng thép lấp lánh trên bầu trời nắng gắt, quần đảo, lộn vòng... đẹp mắt lắm. Đúng là tuổi trẻ, chẳng biết sợ, lại lấy thế làm vui. Cái sợ nhất ở nơi sơ tán không phải là máy bay ném bom (máy bay nó thèm ném bom cái làng xác xơ này làm gì), mà là mảnh đạn pháo cao xạ của chính bộ đội mình bắn lên, rớt xuống đầy đồng. Từ đó nhà trường bắt học sinh đan mũ rơm đội lên đầu mỗi khi ra khỏi nhà, nhưng mà chúng em đội lấy lệ thôi, vì nó nặng và nóng lắm, không quen. Nhất là bọn con gái, sợ xấu. Mà cũng chưa thấy ai trúng mảnh đạn nên cũng chủ quan, mặc dù mảnh đạn thì nhiều người nhặt được.

Ừ, nhưng này em. Em có nghe đến tên thành phố An Lộc bao giờ chưa? Cái thành phố mà năm 1972 trong vòng hai tháng đã nhận hai trăm ngàn quả đạn đủ loại của bên kia bắn sang. Trung bình cứ hai mươi mét vuông thì bị một quả pháo kích.

Em biết không? Trận đánh An Lộc số tử vong lên đến bốn ngàn người, vừa binh sĩ vừa thường dân. Nhưng quân đội bên này rất hãnh diện khi họ lấy lại được thành phố đó bằng máu và nước mắt.

Câu hát: "Cờ bay, cờ bay, oai hùng trên thành phố thân yêu, vừa chiếm lại đêm qua bằng máu." (1) Bây giờ sau mấy chục năm sống ở nước người, mỗi lần nghe lại câu hát này chị vẫn ứa nước mắt, thấy đau buốt trong ngực, câu hát như câu kinh nhuộm bằng máu. Chị là phụ nữ, sống ở giữa thành phố Sài Gòn, nên kinh nghiệm về chiến tranh của chị dù có đau thương cũng không thấm gì so với những người lính đích thân tham dự vào cuộc chiến, những người dân quê phải sống ở những vùng "xôi đậu" ( Ban ngày quốc gia, ban đêm cộng sản).Chị làm sao thấu hiểu hết những đau khổ của chiến tranh. Bây giờ sau mấy chục năm kết thúc cuộc nội chiến "huynh đệ tương tàn" bằng súng đạn này, người dân Việt đã thực sự có được sống một cuộc sống bình đẳng, hiền hòa, no cơm ấm áo không?

*

Tôi nằm ngước mặt nhìn lên cái trần nhà hoen loang lổ những vệt nước mưa dột. Câu hát "Rồi anh sẽ dựng căn nhà xưa, rồi anh sẽ đón cha mẹ về....Ta lại gặp ta, còn vòng tay mở rộng, thương mến bao la..."(2) tự nhiên vang lên trong đầu tôi. Mỗi chữ là một nỗi ngậm ngùi, dù súng đạn giữa bên này bên kia không còn nữa, giấc mộng đơn sơ đó xa lắc xa lơ tưởng như không bao giờ với tay vào được. Em tôi nói: "Chị ơi, đừng có lo trần rơi từng mảng xuống đầu, vết tích của mấy mươi năm cũ đó, bây giờ hết dột rồi. Lần tới chị về em sơn lại."

Tất cả chúng tôi, hai vợ chồng người em, đứa cháu trai 16 tuổi, bà chị từ Mỹ về chơi, ngủ chung một căn buồng mỗi bề sáu thước. Vừa là buồng sinh hoạt gia đình, vừa là buồng học, buồng ngủ. Buồng có hai giường nên cháu trải chiếu nằm dưới đất, nhường giường cho bác.

-Chị ơi! Còn câu "thâm nhập thực tế" nữa chứ. Câu đó áp dụng cho những người cầm bút như chị đấy. Vì hồi cải cách còn gọi là đi "ba cùng" nghĩa là cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nông dân để lấy tài liệu mà viết. Nhưng không ai muốn hiểu như vậy, những nhà văn đó hiểu ra họ bị đi "cải tạo tư tưởng", để gột rửa đầu óc tiểu tư sản, để thấy lao động là vinh quang.

-Em ơi! Mấy hôm nay chị ăn, ở trong căn nhà này, ngủ chung một buồng với cả gia đình em, có phải chị đang "ba cùng" với em không?

\- Đúng rồi chị ạ. Nhưng đây là "Được" không phải "Bị"

\- Phải nói là "Bốn Cùng" mới đúng, vì chị em mình vừa kể lại những mảnh chiến tranh bên kia và bên này, những mảnh chị em mình không nhìn, không nghe thấy bao giờ.

Nhưng, em ơi mùa này hoa sữa có nở không?

\- Chị ơi! Thôi ngủ đi, sao tự nhiên lại hỏi đến hoa sữa, hoa sữa hết rồi. Sơ tán hết rồi, pháo kích cũng hết rồi. Sang năm hoa sữa lại về, nhưng sơ tán, pháo kích không bao giờ về nữa.

\- Nhưng em ơi, những người thuộc về miền Nam cũ, thuộc về bên này như chị; những chữ Mậu Thân, An Lộc, Tháng Tư là những cánh bướm đen bay bồng bềnh trong trí nhớ, một đời!

1/2008

Tài Liệu: Wikipedia; Người Lính Già Seattle.

(1) Nhạc Ngân Khánh; (2) Nhạc Nguyễn Đức Quang

### thế giới của Mợ

Gửi chị Nga và Lan Hương

Chiều hôm nay con mang thức ăn đến cho Mợ, Mợ không nhận ra con. Thật ra lâu lắm rồi, Mợ đâu có nhận ra bất cứ ai nữa. Mợ ngoan hơn cả một em bé. Em bé còn biết đòi cái này, vứt cái kia, còn Mợ thì không. Khi bón thức ăn thì Mợ há miệng rồi ngậm miếng ăn, không nhai, không nuốt ngay nhưng không nhè, không phun ra. Mợ không khóc, không phàn nàn, không theo ai và không vòi vĩnh điều gì. Mợ lơ mơ trong một giấc mơ dài, một thế giới riêng biệt mà con không có quyền vào. Mắt Mợ nhìn nhưng Mợ có thấy gì không? Tai Mợ nghe nhưng Mợ không đáp lại. Mợ ngồi dậy được nhưng con phải đỡ Mợ thì Mợ mới ra ghế ngồi cho con bón, còn không thì Mợ vẫn chỉ nằm nghiêng quay mặt về bên phải, nhìn vào bức tường, Mợ nằm bất động dưới cái chăn mầu tím.

Tôi nằm nhìn vào bức tường trước mặt, tôi nhầm rồi, không phải bức tường. Đó là một dòng sông mùa xuân, tôi thấy một bầy cá mầu vàng và những người đàn bà mặc áo tím, họ cùng bơi với nhau trong sông dưới những bụi dương xỉ Tôi nghe thấy bầy cá cất tiếng hát, những người đàn bà hát theo, họ vừ hát vừa bắt đầu bắc chảo xào cốm, làm những chiếc bánh gói lá chuối xanh biếc. Tôi và con gái tôi cùng đến phụ làm. Chúng tôi vừa làm bánh vừa hát và bơi chung với bầy cá vàng, tiếng hát vang vang trong dòng sông mùa xuân đó.

Chiều nay Mợ tỉnh táo hơn một chút, khi con vào, con thấy Mợ nằm co người lại, con gọi khẽ: Mợ, Mợ ơi! Mợ mở mắt ra nhìn, và hình như Mợ nhận ra con vì con thấy Mợ cố gắng ngồi dậy, Mợ hơi mỉm cười độ một hai giây rồi cặp mắt lại lạc thần trở lại. Con đỡ Mợ ngồi dậy và ôm chặt Mợ vào hai cánh tay con, Mợ làm con ngạc nhiên khi trả lời câu con hỏi Mợ có đói không? Bằng câu "Không đói." Đã lâu lắm rồi con đâu được nghe Mợ nói. Nhớ ngày con còn nhỏ bị Mợ la mắng, nói hoài không hết lời. Con không muốn nghe, vẫn phải nghe. Giờ đây con chờ đợi từng câu Mợ nói như người ta chờ bẫy một con chim. Con nghe Mợ nói được hai tiếng là con hạnh phúc lắm rồi, khác nào bắt được một lúc cả hai con chim. Mợ lại đưa hai tay ra ôm lấy trán con, kéo mặt con sát vào mặt Mợ, rồi Mợ hôn lên trán con, làm con muốn ứa nước mắt, nhưng con làm gì có nước mắt mà ứa. Mợ biết con bị bệnh khô mắt đã lâu, Mợ tha lỗi cho con nghe Mợ.

Rồi con lại nghe Mợ nói: Chị ơi, em mừng quá.

Mùa xuân, buổi chiều thong thả xuống, rung nhẹ những khóm hoa xanh bên ngoài phòng Mợ, con ngồi ôm Mợ như thế, vuốt tóc Mợ và nói chuyện để Mợ nghe, đột nhiên Mợ giơ cả hai tay ra ôm choàng lấy con, nói: "Em nhớ chị quá."

Buổi chiều sẫm lại bên ngoài rồi, Mợ và con ngồi ôm nhau như thế, chỉ còn mình con nói, Mợ đã trở nên thinh lặng. Khoảng thời gian từ chiều đến tối, con ôm Mợ như ôm một con búp bế nhồi bông, con búp bế không nghe, không nói, không nhìn.

Tôi bước vào chợ, ngôi chợ xây trên một vùng núi, ở đó mỗi người ngồi bán hàng trên một đỉnh ngọn núi. Tôi dắt hai đứa con gái ra bờ sông, ở sông cũng có người bán hàng, tôi mua cho hai con tôi những chiếc áo may bằng cầu vồng nên có mầu sắc rất đẹp, tôi mua cho tôi một đôi giầy làm bằng hoa hướng dương. Ba mẹ con tôi uống một thứ nước mầu hồng trong những chiếc ly mầu tím. Chúng tôi ăn những phần bánh cốm còn sót lại trong chảo. Một đám mây mầu xám bỗng từ đâu kéo tới. Tôi đi tìm những bông hoa mầu tím cho hai cô con gái nhỏ của tôi, tôi tìm mãi không có bông hoa nào, chỉ nhặt được những cụm mây tròn mầu xám, tôi cài trên tóc hai con, chúng bây giờ trông như những cái nấm biết đi. Cả ba chúng tôi bồng bềnh trôi, trôi đi, trôi đi.

Con biết Mợ có thế giới riêng của Mợ, con không thể nào bước vào được. Con đứng ở ngoài nhìn vào, đôi khi con muốn theo vào với Mợ, xem thế giới của Mợ ra sao, nhưng con lại sợ sệt nhìn cánh cửa đó. Nếu cánh cửa đó thật sự mở ra, liệu con có dám bước vào? Con để Mợ ở trong đó một mình, chắc là Mợ cô đơn lắm. Mợ tha lỗi cho con. Con không vào nhưng con luôn nhớ là Mợ ở sau cánh cửa đó. Mợ có vui trong thế giới đó không hả Mợ? Bây giờ, đôi khi con tự hỏi thế giới của Mợ, và thế giới của con đang sống bây giờ, cái nào là thật, cái nào là giả. Mợ ở trong đó nhìn ra, có thương xót cho con như con đang xót xa cho Mợ hay không?

Tôi nhìn thấy bên ngoài cánh của mở rộng đó có một ngôi mộ, ngôi mộ đó thật là cao, đắp sẵn cho ai đó. Tôi không vào đâu "Chị ơi, đừng để em chết nhé." Tôi đang đi mua bán trong phố thế này, tôi đâu có muốn bước vào ngôi mộ đó. Ở phố này người ta bán chăn, những tấm chăn có mầu tím làm bằng rong biển, mỗi lần tôi đắp vào là tôi bơi được, có tấm làm bằng lông chim, cũng mầu tím nữa, tôi mà ôm cái chăn này vào lòng là tôi bay được. Tôi quấn cả ba mẹ con tôi vào những tấm chăn làm bằng lông chim. Chúng tôi bay, bay mãi, bay mãi, bay vào bầu trời cũng mầu tím.

Mợ ơi, con lại vào với Mợ đây. Con đỡ mợ ngồi dậy, con kể cho Mợ nghe về giấc mơ đêm qua của con, Mợ có nghe thấy gì không? Con mằm mơ thấy mình đi trên một con đường nhỏ, phía trước mặt con có hai cánh cổng sắt hé mở, con lách mình vào lại thấy một cánh cổng khác nữa, con đi như đi trong một buổi chiều, con không biết là có nhìn thấy hoa cỏ, cây lá gì trên đường hay không? Nhưng ánh sáng vàng vọt của buổi chiều cho con thấy Mợ đi phía trước, con chạy theo gọi Mợ ơi! Mợ ơi! Nhưng Mợ hình như không nghe con gọi, Mợ bước đi và đi thật nhanh, con chạy theo kịp Mợ nhưng con lại không tìm thấy bàn tay Mợ. Mợ như đi vào một nơi vô định. Con không thấy nét sợ hãi trên mặt Mợ, nhưng Mợ ngơ ngác thất thần như người đi lạc, Mợ cũng không tỏ vẻ muốn tìm kiếm một vật gì, nhưng hình như Mợ cũng không muốn quay lại. Mợ cứ loanh quanh đi mãi, không đói, khát, không mỏi mệt.Thế giới chung quanh Mợ không một bóng người, không có chim bướm, không cả chó mèo, không cây cỏ. Chỉ mình Mợ bềnh bồng trôi trong một không gian mầu xám. Con thương Mợ quá, trong mơ mà con cũng nhận thức được cái thế giới của Mợ thật là buồn bã! Mợ đi mỗi lúc một về phía trước và bỏ con rơi lại đằng sau. Con hốt hoảng kêu lên Mợ ơi! Mợ ơi! Mình đi về thôi.Tiếng kêu làm con tỉnh dậy

Đó là giấc mơ của con. Con đi tìm Mợ, Mợ đi tìm cái gì? Chỉ có buồn tẻ và một mầu xám ngắt.

Có người mang đến cho tôi bao nhiêu là thức ăn, những thức ăn làm toàn bằng những sợi chỉ vàng óng ánh, tôi thong thả ăn những sợi chỉ vàng, tôi không tìm thấy trong bát của tôi chiếc bánh cốm mầu xanh. Tôi bỏ đi về phía trước, tôi bước vào một cánh rừng có rất nhiều nắng, tôi nhặt được hơn một trăm mảnh, mỗi mảnh nắng có một mầu khác nhau, những mảnh nào có mầu tím thì tôi sẽ đắp lên mình khi ngủ. Ở đây sao không có ban đêm, lúc nào cũng sáng trưng, tôi xòe bàn tay ra thấy tay mình trong suốt, những ngón tay như nhữõng chiếc đũa thủy tinh. Người ta lại cho tôi ăn, tôi cứ ăn hoài thế này thì làm sao mà bay được. Hai cô con gái của tôi đâu rồi? Tôi nghiệp hai đứa nhỏ chúng phải ở trong một thế giới toàn mầu xám buồn bã.

Mợ ơi, Mợ có biết là Mợ đang ở đâu không? Đây là nơi canh giữ và chăm sóc cho những người bị mất trí nhớ. Hơn sáu năm rồi, trí nhớ của Mợ mỗi ngày bị xóa đi dần dần, bây giờ chỉ còn là một trang giấy trắng. Con không biết làm thế nào giúp Mợ để biến trang giấy này thành trang giấy hữu dụng ghi nhận được một điều gì. Cũng may, nó không ghi xuống cái mới, nhưng cũng không giữ lại những cái cũ. Mợ đã quên hết tất cả. Quên Mợ là người mẹ độc thân trong mấy chục năm trời, quên những chảo cốm xanh trong quá khứ Mợ nuôi chúng con ăn học, quên Mợ từ phương trời xa tắp đến đây nằm trong căn phòng quạnh hiu này cho một người lạ trông nom. Thế giới của Mợ và thế giới của con không còn là một nữa. Người đứng bờ bên này thương người ở bãi bên kia. Có lúc nào Mợ hỏi con về mầu sắc của bầu trời con đang ở. Còn con, con chỉ muốn nhuộm hồng không gian xám đục của Mợ mà con đã bước vào trong một cơn mơ.

Ôi, Mợ thân yêu, con biết có một thế giới mà hai mẹ con ta cùng có thể buớc vào. Đó là thế giới tinh khôi của bảy ngày đầu tiên Thượng Đế tạo dựng cho loài người. Mợ và con sẽ có đầy đủ sao hôm, sao mai, mặt trăng, mặt trời, biển, cây cỏ, súc vật, và côn trùng. Chúng ta không còn điều gì phải lo buồn cho nhau nữa.

4/06

###  truyện thật ngắn
### cây đèn và trái tim

Một người tâm sự với bạn: "Tôi có một cây đèn chưa hề thắp, còn nguyên cả một bình dầu sóng sánh. Thế rồi bóng tối đến, lăn xả vào chiếc đèn, chẳng mấy lúc không còn một giọt dầu nào cả.

Người bạn nghe xong, nói: "Sao giống chuyện của tôi quá! Trái tim tôi đang nguyên vẹn, bỗng một ngày, có một người ghé chơi, gõ gõ vào ngực tôi, trái tim mất tiêu."

Người bạn lại nói: "Tôi vứt cái đèn không đi rồi."

Người kia lắc lắc cái đầu: "Phiền nhỉ, tôi không vứt được cái ngực rỗng của mình."

### chiếc nịt ngực

Tôi kể cho bạn nghe chuyện này lạ lắm:

Một hôm ở trong chợ, khi cho tay vào bóp tìm tiền trả, tôi bỗng ngạc nhiên chạm tay vào chiếc nịt ngực sém chút nữa thì lôi nguyên cả nó ra trước quầy trả tiền.

Tôi vội vàng ấn nó xuống thật sâu, rồi hấp tấp ra xe, chút nữa thì quên cả trả tiền. Nghĩ mãi không ra tại sao lại có cái nịt ngực trong bóp, tôi tự hỏi:

Từ trẻ đến giờ mình có tháo nịt ngực ở trong xe bao giờ không nhỉ?

Đôi khi hấp tấp đi đâu tôi quên mặc nịt ngực, hoặc có khi ở nhà, tôi tháo nó rồi bỏ quên trên bàn làm việc hay ở phòng sinh hoạt gia đình nhưng không hề bỏ nhầm vào bóp bao giờ.

Bẵng đi một thời gian của tháng năm nào không rõ, một hôm tôi hút bụi cái xe của riêng mình, tôi tìm thấy ở dưới sàn băng sau cái nịt ngực bằng ren mỏng, hiệu Chantelle của Pháp, loại này này chỉ bán ở trong tiệm "Passage Eden", Sài Gòn vào thập niên 60.

Tôi quăng máy hút bụi xuống đất, chạy vào trong nhà, trên tường một tấm lịch in ngày tháng của năm 1965 đong đưa qua lại.

### con gấu

Con gấu của tôi cũ lắm rồi, tôi không nhớ mình có nó từ năm nào. Tôi đi ngủ với nó hàng đêm như một thói quen. Tôi ôm nó vào lòng khi nằm nghiêng, lót nó xuống một bên đùi khi nằm thẳng. Nó nhỏ thôi, nhưng sao vững chãi thế. Chắc chỉ là một thói quen tin cẩn, không có nó thì chông chênh như nằm trên thuyền, khó ngủ lắm. Ôm nó như ôm giấc ngủ, như ôm cơn mơ, như ôm bài thơ của mình. Cả tôi và nó cùng cũ kỹ lắm rồi.

Một hôm, người đàn ông đó ghé qua thành phố, chỉ kịp uống chung một tuần trà, rồi đi.

Con gấu của tôi bắt đầu trở chứng, nó vươn vai thành người đàn ông, hai mắt nó biết nhìn tôi trong giấc ngủ, hai tai nó biết nghe thơ. Tôi đọc cho nó nghe những câu thơ mới. Những câu thơ lơ mơ về tình yêu.

Nó không cũ nữa và tôi bỗng mới.

### đẹp

Buổi sáng, cô còn đang nằm lơ mơ trong chăn, nghe tiếng điện thoại reo, cô với tay, áp cái ống nghe vào giữa cái gối và tai mình. Giọng Huế anh ở bên kia đầu dây:

\- Em đang làm chi?

\- Em còn ngủ

(Anh và cô cách nhau ba múi giờ)

\- Dậy, tôi nói chuyện ni cho nghe, mà có ưng nghe không?

\- Thì anh nói đi, chuyện gì vậy?

\- Sáng ni soi gương, thấy sao mình đẹp trai thật.

Cô bật cười, tưởng chuyện gì lạ lắm, mà kể cũng lạ, một người ngoài sáu mươi mới bỗng nhiên thấy mình đẹp, cô hỏi:

\- Đẹp hơn mọi khi hả anh?

\- Tôi có bao giờ thấy tôi đẹp mô, mắt mũi chi cũng đều không đẹp, sáng nay cũng vẫn mắt mũi đó mà sao ngó vô gương thấy mình đẹp thật.

Cô chỉ biết cười, ở xa quá cô làm sao hình dung ra được là bỗng dưng anh đẹp như thế nào.

\- Thôi, tôi phải làm việc, hết giờ nghỉ rồi, mà này bữa nay tôi đẹp thật.

Anh cúp máy. Cô cứ nằm cười mãi trong chăn, vì cái crisis của người đàn ông lớn tuổi này. Bỗng cô thấy tò mò, không biết sao tự nhiên anh lại khen mình đẹp. Cô tung chăn ra khỏi giường đi tìm tấm hình của anh. Tìm mãi cũng thấy một tấm, hình in trên một bìa sách. Cuốn sách phát hành cũng đến mười năm rồi. Trong hình anh có vầng trán rộng đẹp, mắt lộ, đeo kính cận, trông cứng cỏi.

Đối với cô, đàn ông không có tiêu chuẩn nhan sắc nào cho đến khi người đó bắt đầu nói, lúc đó mình mới nhìn thấy cái đẹp của họ.

Cô nhìn bức hình một hồi, tự nhiên thấy thương anh. Chắc sáng nay anh nhìn trong gương, anh hốt hoảng thấy tuổi già đang tới.

### gặp

Họ vô tình gặp nhau qua điện thư (email) của một người bạn khác, bắt đầu chỉ là trao đổi những bài viết, về sau thành bạn.

Người phụ nữ theo như lý lịch khai ra với người đàn ông thì bà ngoài năm mươi và người đàn ông thì nói là y còn rất trẻ, kém bà đến mười chín, hai mươi tuổi. Khi trao đổi thư từ, họ nhất định không gửi ảnh, không gọi điện thoại. Thỉnh thoảng khi viết thư, người phụ nữ vẫn hỏi " Sao anh còn trẻ mà tư tưởng già thế?" và đôi khi người đàn ông trẻ hỏi lại " Sao bà viết văn như một người mới vào ba mươi vậy?" Nói như thế với nhau nhưng họ rất tâm đầu ý hợp.

Sau hơn một năm liên lạc với nhau qua cái màn ảnh trắng nhỏ đó, họ quyết định gặp nhau. Người phụ nữ nói:

Tôi sẽ sang bên tiểu bang anh, anh ra phi trường đón tôi, tôi mặc một cái skirt đen dài, cái áo sơ mi mầu xám tro.

Người đàn ông trẻ dặn lại:

Tôi mặc quần jeans, áo sơ mi xanh có kẻ xọc. Cứ yên tâm, thế nào tôi cũng nhận ra bà. Tôi sẽ lấy phòng cho bà ngay ở downtown để tiện đi thăm thành phố.

Chuyến bay đến đúng giờ. Mọi người lấy hành lý đã ra về hết.

Ở hai đầu phòng đợi, có một người đàn ông luống tuổi, tóc trắng phau, mặc quần jeans, áo xanh sọc ngồi chờ và một thiều phụ rất trẻ, váy đen dài, áo sơ mi lụa xám, hở cổ, với hai cánh tay tròn lẳn, trắng muốt cứ đi tới đi lui trông ngóng.

Họ nhìn thấy nhau nhưng hình như họ từ chối nhận ra nhau.

### giấc mơ trưa

Tôi biết Thành hơn năm năm rồi. Anh sang Mỹ theo diện HO của cha anh. Anh trông khá điển trai nhưng anh bị điếc nặng. Mẹ anh cho biết bà sanh anh ở dưới hầm trú bom, máy bay dội bom ngày đêm trong hai tháng liền họ mới ra khỏi hầm, nên màng nhĩ anh bị thủng, và anh không được bình thường. Vì ít học và điếc nên anh chỉ xin được chân phụ cắt cỏ. Muốn giúp đỡ Thành, thỉnh thoảng tôi có gọi anh sang làm vườn hoặc làm những việc dọn dẹp nặng. Khi anh đến làm, tôi cứ phải nói lớn tiếng nhưng nhiều khi anh chẳng nghe được nên tôi phải viết ra giấy. Tôi nhận thấy anh chậm nhưng là người khôn ngoan. Một lần, khi thay nước hồ cá vàng, anh cho ý kiến: "Mấy con cá này nó sung sướng vì mắt nó lồi ra quá, chúng không nhìn xa được, chỉ nhìn nhau thôi."

Một hôm làm vườn xong, anh cho biết là anh sắp về Việt Nam để cưới vợ. Tôi tự hỏi lấy sang rồi làm sao nuôi. Gặp mẹ anh hỏi thăm thì bà cho biết là lần về Việt Nam hai năm trước, anh có gặp một cô anh rất ưng ý, nhà gái biết anh không có tiền nên sẵn sàng bỏ tiền ra lo mọi việc cưới hỏi và giấy tờ. Anh mới vào được quốc tịch Mỹ, bên Việt Nam hối quá.

Khi anh đem được vợ sang, cha mẹ anh làm một bữa ăn ra mắt bà con, bạn bè ở Mỹ, tôi cũng được mời. Lúc cô dâu chú rể đi chào bàn, tôi thấy cô khá xinh, mặt mũi sáng trưng, trong bụng tôi thấy hơi lo. Không biết cuộc hôn nhân này sẽ được bao lâu? Hay lại như những chuyện dài "Việt Kiều về nước lấy vợ" không vui lắm mà tôi vẫn được nghe. Khi cô đến bàn, tôi thay mặt mọi người đứng lên chúc mừng. Chú rể vì không nghe rõ nên chỉ cười, cô dâu chắc cũng còn ngượng ngùng không nói một câu nào. Mẹ anh vội đỡ lời:

"Xin cám ơn các cô chú, các bác đến dự tiệc vui với gia đình chúng tôi hôm nay. Xin cô chú, các bác thương và thông cảm cho vợ chồng cháu, một người điếc, một người câm."

Có bàn tay lay thức tôi dậy.

"Em ngủ trưa mà sao ngủ lâu thế. Dậy đi ăn đám cưới cậu Thành chứ, trễ rồi."

### dạ vũ hóa trang

Chàng là người đàn ông trong bộ y phục của dân Viễn Tây trong phim Wild Wild West, mang một khuôn mặt với những nét Á Đông trông rất thu hút . Nàng trong quốc phục Đại Hàn, mặt hơi vuông, lông mày cong, tóc chải quấn cao ra sau và cài một cái trâm. Họ gặp nhau trong buổi Dạ Vũ Hóa Trang cuối tháng Mười của Công Ty IFL Insurance tổ chức trên một du thuyền.

\- Anh là người nước nào vậy?

\- Việt Nam.

\- Đàn ông nước anh đẹp thật, em không thích đàn ông Âu Mỹ, trông họ thô tháp quá!

\- Anh cũng thích gái Mỹ hơn, gái Việt phần đông hơi gầy, em sanh ở đâu?

\- Em sanh ở Nữu Ước, lớn lên ở San Francisco, em mới về làm việc ở Seattle được một năm.

Hai người quấn lấy nhau như hai sợi chỉ rối. Cả hai như hài lòng là mình đã tìm được một người tâm đầu ý hợp. Tiệc chưa tàn, cô gái mắt xanh mặc quốc phục Đại Hàn mời chàng cao bồi Viễn Tây Việt Nam về nhà nàng tiếp tục uống rượu, và nghe nhạc. Cô nói căn chung cư của cô ngay ở ngã ba này, gần đến có thể nghe thấy tiếng nhạc ở thuyền dạ tiệc vọng đến. Lời mời quyến rũ quá, còn đợi gì hơn nữa.

Việc gì phải đến sẽ đến thôi. Sau khi uống chung nhau một ly rượu mạnh, cô gái nói vào trong buồng thay áo cho thoải mái. Chàng tháo đôi giầy ủng, chiếc nón, bộ quần áo cao bồi vứt vào một góc phòng. Chàng hiện nguyên hình một phụ nữ Á Đông, mảnh dẻ. Cô chờ đợi một người con gái Mỹ quyến rũ bước ra, ngã vào vòng tay mình. Cô tin mình đủ sức thu hút người con gái này. Cô nhắm mắt lại, ngả mình nằm dài trên ghế, nghĩ đến cảm giác chinh phục được cô gái Mỹ hấp dẫn, khiêu gợi, được sống thật với chính mình.

Một tiếng kêu thảng thốt:

"Oh!" làm cô gái giật mình mở mắt, ngồi phắt dậy. Trước mặt cô là một người đàn ông tóc vàng, mắt xanh, ở trần, quấn một chiếc khăn tắm ngang lưng. Anh ta cũng hoảng hốt như không tin ở mắt mình. Anh đâu có muốn một phụ nữ. Anh cũng đang cần một người đàn ông, anh chưa kịp có một phản ứng nào thì cô gái đã vừa vơ quần áo, vừa chạy ra ngoài căn hộ, quên cả nón, cả giầy.

Chiếc du thuyền dạ tiệc không xa lắm giữa hai người vẫn phát ra những tiếng nhạc làm rung chuyển cả mặt hồ.

### mua cá

Hai người đi vào chợ. Hắn dẫn cô gái vào chỗ hàng bán cá. Đi qua bao nhiêu hàng cá khác nhau, đến mỗi chỗ, Hắn dừng lại thò tay vào chậu cá khuấy bắt một con, cầm lên ngắm nghía, vứt xuống cái thật mạnh, con cá đau, quẫy mạnh, nước bắn tung tóe, mấy con khác trong chậu cũng bị vạ lây vì cái ném đó, nhưng lại ao ước mình được cái bàn tay thô bạo đó bắt lên, nên im lặng không dám nói năng gì. Bà hàng cá mắt long sòng sọc, tính mắng Hắn mấy câu, nhưng thấy Hắn thò tay vào chậu khác, mò xuống lựa một con khác, bà lại thôi. Hy vọng Hắn sẽ mua cho mình một con. Cô gái đi theo cầm cái bị, lúc nào như cũng chực mở ra để đựng cá. Hắn đi suốt dẫy hàng cá, không lựa được con nào.

Hắn lại lôi cô gái vào một cái chợ khác, cái chợ này bán cá trong những cái bể kiếng, Hắn không thò tay vào được, Hắn đứng nhìn đàn cá bơi lượn: con thì ngắn, con thì dài, con to, con nhỏ. Năm bẩy loại khác nhau thả chung vào cái hồ này. Người bán cá cầm cái vợt dài tươi cười nhìn Hắn:

\- Ông cứ lựa kỹ đi, ưng con nào tôi bắt cho ông con đó. Hay là ông để tôi lựa cho nghe! Cam đoan với ông là cá vừa về hôm qua, còn khỏe mạnh, thịt trắng, thơm, và ngon lắm!

Vừa nói người bán cá vừa vớt ra một con thả vào cái chậu nhỏ đưa đến trước mặt Hắn. Hắn thò ngay bàn tay thô bạo nắm lấy con cá, con cá trơn vuột khỏi tay Hắn, Hắn lại bắt lên, sau hai ba cái vuột, Hắn dùng cả hai tay nắm được con cá, mang lên tận mắt, vạch mang, khám vẩy xong, lại vứt xuống cái oạch. Người bán cá nhăn mặt lại, nhưng vẫn ngọt ngào:

\- Để tôi đổi con khác, nếu ông không thích con này.

Sau hai, ba lần đổi , Hắn vẫn không hài lòng. Hắn lại lôi cô gái sang chợ khác. Cuối cùng đến xế chiều, Hắn mới bằng lòng mua được một con đem về.

Hắn bảo cô gái đem con cá xuống bếp làm thịt. Nấu cho Hắn ăn. Cô gái ngồi nhìn Hắn ăn con cá như nhìn xuống chính thân phận mình trong mấy ngày hôm nay. Hắn gậm mút không bỏ quên một phân thịt nào sót lại trên thân cá. Sau cùng Hắn bảo cô gái gói bộ xương cá lại.

Hôm sau Hắn nói cô gái thu xếp quần áo,và bộ xương cá mang theo đi với Hắn ra ngoài.

Hắn đến hàng cá, gọi người bán ra trả lại bộ xương, đòi lại tiền. Hắn chê:

\- Cá không ngon, thịt ít. Đổi con khác!

Người bán cá vứt lại bộ xương vào mặt Hắn, và đuổi Hắn đi, như đuổi một tên ăn cắp vặt ở chợ.

Hắn mang cô gái ra bến xe, mua vé, trả cô về nguyên quán Việt Nam với mấy chữ: "Cá không ngon, thịt ít. Đổi con khác!"

Tháng sau, một chuyến xe từ Việt Nam đến, thả xuống một cô gái khác.

Hắn đón về.

Thử nữa!

### ngọc

Trong một lần đi Đài Loan, chị Tâm mua được chiếc vòng ngọc rất ưng ý. Nhưng mỗi lần đứng tắm dưới vòi sen, không hiểu tại sao cái vòng ngọc trong tay chị Tâm cứ rung lên, chị đành phải tháo vòng ra cất vào ngăn kéo tủ đóng chặt lại mỗi khi tắm. Thế mà chị vẫn nghe tiếng lạch cạch của chiếc vòng rung lên trong ngăn kéo cho đến khi chị tắm xong.

Chị thắc mắc vào thư viện tìm tài liệu về ngọc, chị tìm được câu chuyện như sau:

Truyện kể, ngày xưa nước Trung Hoa không có nhiều ngọc như bây giờ. Nhưng người Trung Hoa biết xứ họ có nhiều tảng đá chứa ngọc ở trong dù không biết là ở tảng đá nào. Muốn có ngọc, không lẽ cứ gặp khối đá nào cũng đập tan ra rồi tìm ngọc hay sao?

Ở một con sông kia, có những tảng đá dọc suốt hai bên bờ mà mọi người đều nghĩ là nhiều tảng trong số đó có chứa ngọc. Họ kéo nhau đến đó để săn ngọc nhưng họ không được phép đập vỡ hết tất cả những tảng đá, chỉ được đập tảng nào có ngọc thôi. Làm thế nào để biết bây giờ? Sau nhiều lần bàn bạc, một bô lão lên tiếng:

\- Ngọc thuộc dương, nên thần ngọc là đàn ông. Ta hãy đợi những đêm trăng sáng, nhóm thợ đàn ông trốn đi hết, chọn những thợ thiếu nữ còn thanh xuân cho xuống tắm khỏa thân ở dọc hai bên sông thế nào những vị thần ngọc cũng hiện ra ngắm, lúc đó mỗi thiếu nữ nhớ đánh dấu lấy một tảng đá có thần ngọc vừa chui ra.

Kế hoạch đó được đem ra áp dụng vào những đêm trăng mười bốn, rằm và mười sáu đã đem lại kết quả rất tốt đẹp. Sáng hôm sau của những đêm trăng đó có biết bao nhiêu những tảng đá bị đập tan ra để lấy ngọc. Nước Trung Hoa nhờ thế mà nổi tiếng về ngọc. Ngọc Trung Hoa làm thành nhiều món nữ trang cho phụ nữ bán ra khắp nơi trên thế giới. Có ai biết đâu mỗi miếng ngọc là một mảnh hồn của ông thần ngọc.

Sau khi đọc được câu chuyện đó, mỗi lần đứng dưới vòi sen tắm, chị Tâm không thấy chiếc vòng ngọc trong tay mình rung lên nữa. Chị cười vu vơ, khẽ nói một mình: "Cứ tự nhiên, tôi hiểu mà."

### người chết hai lần

Sau chiến tranh, những người lính tử trận của hai phía Quốc, Cộng đều được lên thiên đàng. Họ thương xót nhau trong tình đồng loại. Thượng Đế thưởng công cho cả hai phía bằng cách cho họ được trở lại hình hài nguyên vẹn. Ngài dắt họ đến một cánh đồng tòan những bàn chân, cánh tay, và những chiếc đầu xếp thành đống.

\- Các con hãy nhặt lấy cái nào của mình thì lắp vào.

Sau một hồi tìm kiếm, họ cùng đồng ý là cứ nhặt được cái nào thấy vừa vừa thì lắp vào mình, không cần thiết có phải tay chân đó là của mình đích thực hay không. Nhất là những cái đầu, thân thể nào không có đầu cũng đều muốn cả.

Bây giờ những thân thể thiếu sót, tàn tật đã thành nguyên vẹn. Họ đến xin Thượng Đế cho trở lại trần gian. Thượng Đế nhìn họ một lúc, ngài lau mắt lệ, rồi bằng lòng.

Họ khoác vai nhau vừa đi vừa hát một bài quốc ca mới do họ đặt ra. Càng đi gần về phía trần gian họ càng phấn khởi. Bỗng họ đứng khựng lại vì họ bắt đầu nghe thấy những tiếng la lớn ở phía trần gian vọng lên:

\- Đả đảo Việt Cộng! đả đảo Việt Cộng!

\- Đả đảo Mỹ Ngụy! đả đảo Mỹ Ngụy!

Họ còn ngơ ngác chưa biết nên tiếp tục đi hay quay lại, thì bỗng dưng những chiếc chân, cánh tay họ vừa lắp vào giằng xé nhau ra khỏi thân họ.

Cái chân của người Cộng Sản không chịu gắn vào thân của anh lính Cộng Hòa, cánh tay của Mỹ Ngụy không chịu nổi cái mình của anh Việt Cộng. Những cái đầu mới thật đáng thương, chúng bay lơ lửng trong không gian, chẳng tìm ra cái cổ nào thích hợp nữa.

Bây giờ có ai chết được lên thiên đường sẽ thấy trên một trạm giữa thiên đường và trần gian có những thân hình không tay, không chân, và ngay cả không đầu nữa thì biết ngay đó là những tử sĩ Việt Nam.

### rượu

Tôi cộng tác cho một tờ báo trên mạng. Nhóm chủ trương khuyến khích cộng tác viên đóng góp bài hay bằng phần thưởng. Bài nào được nhiều phiếu bầu hay nhất trong tháng sẽ được phát một con tem vẽ hình mèo đen. Cứ có năm con mèo đổi được một chai rượu.

Tôi là tay ghiền rượu vang nên cố gắng viết cho hay. Thế là tôi thu được khá nhiều rượu vang hảo hạng trong một khoảng thời gian rất mơ hồ, tôi cất tất cả đưới nhà hầm.

Một hôm có bạn văn ở xa đến. Cả nhóm mang nhau tới, tụ tập ở nhà tôi để tiếp khách phương xa. Tôi xuống hầm lấy rượu thưởng ra mời.

Tất cả các chai rượu đều trống rỗng, không có một giọt. Tôi cầm những cái chai không chạy lên nhà định hỏi cho ra lẽ. Chưa kịp hỏi thì ai đó nhìn cái vẻ ngơ ngác của tôi, cắt nghĩa:

\- Làm gì có trang mạng văn học nào, làm gì có tem vẽ con mèo, có rượu thưởng, ngay cả những người viết cũng làm gì có.

Ngay lúc đó một con mèo đen, đuôi dài, cong lưng phóng qua mặt tôi, tông vào khung cửa kính, mất hút ở bên ngoài. Tiếng thủy tinh vỡ dòn tan, những mảnh sáng chấp choáng tung tóe trong không gian. Tôi quay đầu nhìn lại.

Căn phòng khách im, vắng, như chưa từng có ai bước vào.

### niết bàn

Đêm hôm trước Tần nằm mơ, giấc mơ lạ lắm. Cô thấy mình đang ở trong một cuộc tranh cãi với anh, chị và em gái (còn sống) có cả cha, mẹ, ( đã chết) trong việc mua một căn nhà mới. Em của Tần nhất định không cho tên Tần vào căn nhà mới cùng với cha mẹ và mọi người trong gia đình. Không biết vì lí do gì, chỉ biết Tần bị gạt sang hẳn một bên, và mọi người đi vào căn nhà mới.

Sáng hôm sau thức dậy, Tần viết thư kể lại cho anh nghe. Anh của Tần kết luận: "Chắc tất cả được theo cha mẹ lên Thiên Đàng, trừ Tần."

Ngay tối hôm đó Tần chết, thấy mình ở Niết Bàn, một mình.

Sáng nay, Tần gọi điện thoại cho người trung gian địa ốc bỏ cái hẹn đi tìm mua một căn nhà mới.

### Thanh âm của ngọc

Gửi Thơ Thơ

Có một phụ nữ vào trong núi tìm được một thanh ngọc, chị đem về làm món nữ trang đeo trên cổ. Thanh ngọc dài quá và cứ phát ra tiếng leng keng như phong linh trong gió suốt ngày. Chị đem cắt đi một đoạn ngắn, thanh ngọc không kêu nữa. Chị mang đoạn ngọc cắt ra cho một người bạn gái ở xa, cô bạn được đoạn ngọc, xâu vào một sợi chỉ đỏ, đeo lên cổ.

Bây giờ cả hai thanh ngọc cùng leng keng kêu lên một lúc ở hai thành phố khác nhau.Chỉ có một cách để không phải nghe tiếng kêu nữa là khi người này đeo thì người kia phải tháo ra. Họ ở xa nhau quá thật khó mà báo tin.

Bỗng một hôm, vô tình một trong hai người xoay miếng ngọc ra sau lưng, tiếng leng keng bỗng im bặt ở cả hai nơi.

À, hóa ra trái tim leng keng, không phải ngọc!

### tiếng nhạc

Các cánh cửa đóng kín như bưng lấy mắt, người đàn bà sửa soạn nhan sắc trong bóng tối. Chị chọn cái áo lụa trong ngăn kéo, thay áo xong, chị thoa phấn, vẽ chân mày.

Anh đứng chờ chị, hối:

\- Em sửa soạn như thế đẹp rồi, làm gì nữa mà lâu thế?

\- Em xong ngay, anh đưa cho em đôi giầy mầu đỏ cho hợp với cái áo em mới mua tuần trước.

Anh đem đến cho chị đôi giầy, nhắc:

\- Em đã thoa son chưa? Cái áo này hình như cổ hơi trễ phải không?

Chị cười:

\- Không sao đâu, em còn trẻ mà.

|  
Hai người ra khỏi nhà, vừa đi vừa nói chuyện, họ đi bộ ra chợ cách nhà không xa lắm. Đến một ngã tư, cả hai nghiêng đầu lắng tai nghe. Một điệu nhạc ngay chiếc cột đèn ở góc đường cất lên.

Anh biết đó là tín hiệu đèn xanh đã bật, anh quơ tay sang tìm tay chị, hai người băng sang bên kia đường.

Tiếng nhạc theo chân hai người cho đến nốt cuối cùng.

### chập choạng hoàng hôn

Ông chủ trại chăn nuôi gia súc đang đứng trong sân trại mình vào lúc chập choạng hoàng hôn, ông nghe thấy có tiếng người nói chuyện xa xa và tiếng động vào cánh cổng. Ông nhìn ra thấy có ba người phụ nữ, ông gọi người giúp việc trong trang trại ra mở cổng. Anh người làm ra mở cổng vào thưa với chủ là ba người phụ nữ đó muốn xin ở trọ một tối.

\- "Anh cứ cho họ vào." Ông chủ nói.

Ba người đàn bà đi qua mặt ông, hai người mặc áo cánh đen, một người mặc áo cánh trắng, mỗi người vắt trên vai một cái khăn ngắn, hai người mặc áo đen thì vắt khăn trắng, người kia mặc áo trắng thì lại vắt khăn đen, loại khăn dùng để lau mặt, đội đầu của những người buôn gánh bán bưng. Ông bảo anh người làm thu xếp một buồng ở nhà ngang cho họ ngủ qua đêm.

Sáng sớm hôm sau ông đi thăm những chuồng gia súc, có con heo nái sanh được một đàn heo bẩy con khỏe mạnh, ông mải xem heo con, quên mất mấy người khách trọ, mãi đến trưa ông mới nhớ ra, ông gọi người làm, bảo mang đồ ăn ra đãi họ và nhớ cho họ thêm một chút lương khô đi đường.

Anh người làm gãi tai, gãi đầu thưa:

\- Nửa đêm con phải thức lo cho heo mẹ heo con, sáng nay con dậy trễ, vào tìm họ thì họ đi mất rồi.

Ông chủ nhìn ra cổng, hai cánh cổng sắt vẫn khóa thế kia thì họ ra thế nào được khỏi trại. Ông đứng ngẩn người suy nghĩ, bất giác ông chạy ù xuống chuồng heo, anh người làm vội vã chạy theo, hy vọng không có con heo sữa nào bị lấy cắp theo ba người đàn bà.

Đàn heo mới sanh còn nguyên bẩy con, chúng đang rúc đầu vào vú mẹ. Ông chủ trại lôi từng con một ra ngắm nghía. Mỗi con heo sữa có mầu khác nhau: con thì trắng tuyền, con thì lưng loang những vệt đen bằng chén trà, hai con hung hung nâu. Nhưng ông nhặt ra được ba con đặc biệt. Hai con mầu đen tuyền cổ có một cái khoang trắng, một con mầu trắng, cổ có một cái khoang đen. Những cái khoang trên ba con heo này trông như những cái khăn vắt vai của người buôn gánh bán bưng.

Ông chủ trại nói với anh người làm:

\- Hãy chăm sóc đặc biệt cho ba con heo nhỏ này.

### những đôi mắt

Gửi những người lính ở Iraq

Jessica đi ra phía hồ cá ở vườn sau nhà. Cô cầm theo hộp đựng thức ăn cho cá. Một đàn cá chép Nhật trong chiếc hồ của cha cô, chúng đang đợi cái bóng cô nghiêng xuống. Cô đã nghe thấy tiếng quẫy mình của chúng, và cô đoán chúng cũng đang nghe thấy tiếng bước chân cô. Cô giơ bàn tay ra nắng, nắng rất ấm, lung linh trên tay, trên vai và thả những khoang nắng trên mặt cô. Cô ngồi xuống bên thành hồ, thong thả ném từng nắm thức ăn cho cá.

Có một bàn tay cũng ấm lắm đang đặt lên trên bàn tay cô.

\- Cho anh ném với.

\- A, Cory, anh về bao giờ vậy? Jessica kêu lên thảng thốt.

\- Anh được về phép ba tuần, anh mới về đêm hôm qua.

\- Anh đi khẽ quá, khẽ hơn cả tiếng cá đớp mồi.

Cory nắm chặt tay cô hơn, anh lấy nắm thức ăn vứt xuống cho cá rồi ôm đầu cô gần sát vào ngực mình.

\- Anh muốn cho em ngạc nhiên nên anh không báo trước ngày về.

Cory chỉ cần nhấc cái then cổng vườn sau nhà anh là anh ngồi ngay được ở bờ hồ cá nhà Jessica. Họ là hai đứa trẻ hàng xóm, lớn lên cùng với nhau. Tuy đi học khác trường nhưng họ thân nhau hơn là bạn cùng lớp. Rồi bỗng một ngày họ yêu nhau, rồi bỗng một ngày Cory đi vào chiến tranh.

Mẹ cô khuyên "Con tập chấp nhận, hãy cầu nguyện cho anh ấy trở về bình an." Jessica chấp nhận, cô bình thản tiễn anh và bình thản nhận những lá thư anh gửi về. Cô vẫn đến trường, vẫn theo dõi tin tức ngoài mặt trận. Trái tim cô bắt đầu cũng nổ tung ra cùng với những chiếc xe gài bom nổ, cùng với những thân xác ôm bom nổ, nhưng rồi nó cũng phải chấp nhận, tập bình thản và tập trông cậy vào phép lạ của những lời cầu nguyện.

Ba tuần ở nhà, Cory và Jessica quanh quẩn bên hồ cá sau vườn nhà nàng, hay trong bếp nhà Cory, họ chơi game, (những cái game mà chỉ có Cory mới hiểu và chơi được với nàng,) họ nấu ăn, rồi dắt nhau ra vườn, làm tình với nhau trên bãi cỏ, cạnh hồ, cùng với tiếng quẫy nước của những con cá. Cha mẹ họ mặc cho họ tự do hạnh phúc giữa hai ngôi vườn. Jessica đã qua tuổi thiếu nữ rồi, và Cory thì đang đi lính. Hãy để cho họ hưởng những hạnh phúc vốn sẵn mong manh giữa hai người.

Cory đã trở lại mặt trận. Mỗi buổi tối, trước khi đi ngủ, Jessica mở ngăn kéo lấy ra một chiếc hộp gỗ. Cô đếm những viên nhựa tròn trong chiếc hộp. Chúng lớn nhỏ hơi khác nhau một chút. Cô đếm bao nhiêu lần mà vẫn không nhớ được bao nhiêu cặp cùng một cỡ. Cô vừa khóc vừa nhớ lại lời mẹ dặn:

"Ba tháng đầu thì mỗi tuần thay một cặp, từ ba tháng đến một năm thì ba tuần thay một cặp. Từ một năm đến ba năm thì một tháng thay một cặp. Từ ba năm đến mười năm thì sáu tháng thay một cặp. Sau đó cứ mỗi năm thay một cặp cho đến năm thứ hai mươi, cơ thể hết phát triển, không phải thay nữa."

Cứ thế, ban ngày, ở trường về, cô ra hồ cho cá ăn, cô đặt tay trên thảm cỏ, chỗ hai người đã yêu nhau. Buổi tối, cô đếm những viên nhựa, cô cất lại vào hộp, cô quỳ gối trước bàn thờ và đọc kinh cầu nguyện cho Cory trở về bình an.

Người ta báo tin Cory trở về, không bình an. Cory về, không vào bếp nấu ăn với Jessica, không ra hồ cho cá ăn, và không ôm cô lăn trên thảm cỏ nữa.

Anh về trong một chiếc áo quan.

Jessica điên cuồng đi tìm cái hộp gỗ. Cô gọi:

\- Mẹ ơi! Mẹ ơi, phụ con!

Mẹ cô trút tất cả những viên nhựa vào một cái túi. Bà đưa cô đến nhà quàn.

Chiếc áo quan mở một nửa để thân nhân đến viếng, một nửa có phủ quốc kỳ. Người đàn bà đưa cô con gái đến bên cạnh chiếc áo quan.

\- Cory, đây là những đôi mắt của em, những đôi mắt lớn lên với em từ thời thơ dại. Anh còn nhớ những đôi mắt này không? Chúng đã nhìn anh khôn lớn, đã nhìn tình yêu của chúng ta trưởng thành. Khi em lớn lên và yêu anh, em khám phá ra, chính những viên nhựa vô hồn này là mắt thật trong sáng của em. Em bỏ chúng vào đây để mắt em lúc nào cũng được nhìn anh bên kia đời sống.

Jessica bỏ chiếc túi vải có những đôi mắt vào trong áo quan, cô cúi xuống hôn lên môi người lính, bình thản ra về.

Cô gái mù hoàn toàn, trong hai hốc mắt có gắn hai con ngươi giả bằng nhựa trong veo.

