
Modern Greek (1453-): 
Μια μαύρη τρύπα είναι ένα πολύ πυκνό αντικείμενο στο διάστημα
τόσο πυκνό που έχει σχεδόν άπειρη πυκνότητα
πολύ μάζα σε μια πολύ πολύ μικρή περιοχή
σε σημείο που ούτε το φως δεν μπορεί να διαφύγει από αυτή.
Έτσι, αν βρίσκεστε μέσα από τον ορίζοντα γεγονότων
δεν μπορείτε να διαφύγετε από μια μαύρη τρύπα.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι μαύρες τρύπες
δεν είναι μόνο μαθηματικές έννοιες της θεωρίας
αλλά είναι αστροφυσικά αντικείμενα
και γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι στο Σύμπαν
υπάρχουν τουλάχιστον δύο δεκάδες μαύρες τρύπες στον Γαλαξία μας
με μάζα συγκρίσιμη με τη μάζα του Ήλιου μας
ή κάπως μεγαλύτερη, 10 φορές, 20 φορές μεγαλύτερη.
Και αυτές που ονομάζουμε υπερμαζικές μαύρες τρύπες
βρίσκονται πιθανώς στο κέντρο κάθε γαλαξία
με μια μάζα κάπου μεταξύ
ένα εκατομμύριο και ένα δισεκατομμύριο φορές τη μάζα του Ήλιου.
Αν μπορέσουμε πραγματικά να εντοπίσουμε, να ανακαλύψουμε
και να ταυτοποιήσουμε τις μαύρες τρύπες
πολύ μακριά στο Σύμπαν, τότε

English: 
A black hole is a very dense object in space
so dense it has almost infinite density
infinite mass in a very very small area
to the point where even light can’t escape
from it.
So if you’re within the event horizon
you can’t escape from a black hole.
We know nowadays that black holes
are not only mathematical abstractions of the theory
but they are astrophysical objects
and we know actually in the Universe
there are at least a couple of tens of black
holes in our Galaxy
with a mass comparable to the mass of our Sun
or slightly larger, 10 times, 20 times larger
And what we call supermassive black holes
probably at the centre of every galaxy
with a mass comprised between
one million and one billion times the mass of the Sun
If we are able actually to pinpoint, discover
and identify black holes
very far away in the Universe

English: 
we have a very powerful tool
to study the evolution of galaxies
across the whole history of the Universe
from the earliest stage when galaxies formed
to the local Universe, to nowadays
So if you have two of these black holes
and they happen to come close to each other
they’re eventually going to get caught in
each other’s gravity
At that point they start spiral
closer and closer and closer
and eventually they merge together
forming a single object.
But the gravity of a black hole is so strong
it actually warps space
Well, all mass warps space
but black holes warp it to a very high degree
So when two of these objects are very close together
they end up having ripples form in spacetime
and those ripples propagate out throughout
the whole Universe
These are what we call gravitational waves
So, up until today
we’ve measured gravitational waves
coming from small objects
When I say small it’s anywhere between
one to a hundred times the mass of the Sun
so very, very big astrophysical objects
But in the future
we want to be measuring gravitational waves
coming from supermassive black holes
so not two small black holes smashing together

Modern Greek (1453-): 
έχουμε ένα πολύ ισχυρό εργαλείο
για να μελετήσουμε την εξέλιξη των γαλαξιών
σε όλη την ιστορία του Σύμπαντος
από το αρχικό στάδιο που σχηματίστηκαν γαλαξίες
στο τοπικό Σύμπαν, μέχρι σήμερα.
Έτσι, αν έχετε δύο από αυτές τις μαύρες τρύπες
και συμβεί να έρθουν κοντά η μία στην άλλη,
τελικά θα παγιδευτούν η μία στο βαρυτικό πεδίο της άλλης.
Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα θα αρχίσουν μια σπειροειδή κίνηση
που θα τις φέρνει όλο και πιο κοντά
και τελικά θα συγχωνευτούν, 
σχηματίζοντας ένα νέο αντικείμενο.
Αλλά η βαρύτητα μιας μαύρης τρύπας είναι τόσο δυνατή,
που στην πραγματικότητα στρεβλώνει τον χώρο.
Στην πραγματικότητα, καθε μάζα στρεβλώνει τον χώρο, 
αλλά οι μαύρες τρύπες τον στρεβλώνουν σε πολύ μεγάλο βαθμό.
Έτσι, όταν δύο από αυτά τα αντικείμενα είναι πολύ κοντά μαζί
καταλήγουν να δημιουργούν κυματισμούς στο χωροχρόνο
και αυτοί οι κυματισμοί διαδίδονται σε 
ολόκληρο το Σύμπαν.
Αυτά είναι αυτά που ονομάζουμε βαρυτικά κύματα.
Έτσι, μέχρι σήμερα
έχουμε ανμιχνεύσει τα κύματα βαρύτητας
που προέρχονται από μικρά αντικείμενα.
Όταν λέω μικρά, εννοώ οτιδήποτε μεταξύ
μία έως εκατό φορές τη μάζα του Ήλιου,
που στην πραγματικότητα είναι πολύ μεγάλα αστροφυσικά αντικείμενα.
Αλλά στο μέλλον
θέλουμε να ανιχνεύουμε τα κύματα βαρύτητας
που προέρχονται από υπερμαζικές μαύρες τρύπες
όχι δηλαδή από δύο μικρές μαύρες τρύπες που συγχωνεύονται, 

English: 
but two galaxies coming together
When two galaxies come together
you get black holes of the order of
a million solar masses
smashing into each other
And we want to do that using the LISA mission
which is a European Space Agency
future mission for gravitational wave detection
So LISA would be looking for primarily supermassive
black holes smashing together
One of the things we should say with LISA
is that you can’t point it
it’s more like a microphone than a telescope
so it measures everything at the same time
So if two supermassive black holes merge anywhere
in the Universe
LISA will see it
When two small black holes
like the ones measured by LIGO
when they are formed
they’re just formed as individual objects
and those objects then get caught with each other
and eventually merge
but we don’t expect much gas to be in the vicinity
However, if you get two galaxies merging
then you have the entire galactic disc coming together
so you have two black holes
surrounded by an enormous amount of gas
At that point
as the black holes spiral together
they’re also pulling the gas
so as well as getting the gravitational wave signature
coming from the black holes merging
we may also get electromagnetic signature

Modern Greek (1453-): 
αλλά από δύο γαλαξίες πλησιάζουν ο ένας τον άλλο.
Όταν συγκρούονται δύο γαλαξίες
έχεις μαύρες τρύπες της τάξης του
ενός εκατομμυρίου ηλιακές μάζες
να συγκρούονται η μία με την άλλη.
Και θέλουμε να το κάνουμε αυτό χρησιμοποιώντας την αποστολή LISA,
η οποία είναι μια μελλοντική αποστολή  της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος
για την ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων.
Επομένως, η LISA θα ψάχνει κυρίως υπερμαζικές μαύρες τρύπες που συγκρούονται μεταξύ τους.
Κάτι που πρέπει να πούμε για τη LISA
είναι ότι δεν έχει ισχυρή κατευθυντικότητα,
είναι περισσότερο σαν ένα μικρόφωνο παρά σαν ένα τηλεσκόπιο
κι έτσι μετρά τα πάντα ταυτόχρονα.
Έτσι, αν συγχωνευθούν δύο υπερμαζικές μαύρες τρύπες οπουδήποτε στο Σύμπαν, 
η LISA θα το δει.
Όταν δύο μικρές μαύρες τρύπες,
όπως αυτές που μετρήθηκαν από το LIGO,
όταν αυτές σχηματίζονται,
αρχικά σχηματίζονται ως μεμονωμένα αντικείμενα
και τα αντικείμενα αυτά στη συνέχεια εγκλωβίζουν το ένα το άλλο 
και τελικά συγχωνεύονται
αλλά δεν περιμένουμε να υπάρχει στην κοντινή περιοχή πολύ αέριο.
Ωστόσο, όταν συγχωνεύονται δύο γαλαξίες
τότε πλησιάζουν μεταξύ τους ολόκληροι οι γαλαξιακοί δίσκοι
κι έτσι έχετε δύο μαύρες τρύπες
που περιβάλλονται από μια τεράστια ποσότητα αερίου.
Σε αυτό το σημείο,
καθώς οι μαύρες τρύπες εκτελούν σπειροειδή κίνηση,
ασκούν επίσης έλξη στο αέριο
κι έτσι μαζί με την υπογραφή των βαρυτικών κυμάτων
που προέρχεται από τη συγχώνευση των μαύρων τρυπών
ίσως ανιχνεύσουμε και μια ηλεκτρομαγνητική υπογραφή.

Modern Greek (1453-): 
Η Αθηνά είναι το επόμενο μεγάλο παρατηρητήριο ακτίνων Χ
της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος.
Θα είναι η μεγαλύτερη αποστολή ακτίνων Χ
και ίσως η μεγαλύτερη αποστολή που πρόκειται να κατασκευάσει η ESA.
Ο στόχος της Αθηνάς είναι
να διερευνηθεί με πρωτοφανή ακρίβεια και σε βάθος
το Σύμπαν στις ακτίνες Χ.
Συγκεκριμένα,
η Αθηνά πρόκειται να μετρήσει έναν πολύ μεγάλο αριθμό από μαύρες τρύπες, 
μερικές εκατοντάδες χιλιάδες μαύρες τρύπες
από πολύ κοντινές αποστάσεις έως από πολύ μακρινές αποστάσεις στο Σύμπαν, 
δηλαδή από την πρώιμη φάση της εξέλιξης του Σύμπαντος.
Ειδικότερα, με την Αθηνά
μας ενδιαφέρουν εκείνες οι μαύρες τρύπες
που είναι οι αρχαιότερες
δηλαδή αυτές που σχηματίστηκαν πρώτα στην ιστορία του Σύμπαντος,
μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια μετά την μεγάλη έκρηξη.
Όταν δύο γαλαξίες συγχωνεύονται
τελικά
πολλά πράγματα συμβαίνουν,
γνωρίζουμε ότι το αέριο και η σκόνη στον γαλαξία συγχωνεύονται
υπάρχουν πολλά κρουστικά κύματα,
υπάρχει πολλή τύρβη,
αλλά όσον αφορά τις μαύρες τρύπες,

English: 
Athena is the next large X-ray observatory
of the European Space Agency
It will be the largest X-ray mission
and probably the largest mission that ESA
is going to build
The goal of Athena is
investigating with unprecedented accuracy and depth
the X-ray Universe
In particular,
Athena is going to measure a very high number
of black holes
several hundred thousands of black holes
from very nearby to very far away in the Universe
so in the early phase of the evolution of the Universe
In particular with Athena
we are interested at those black holes
that are the oldest
so the ones that formed first in the history of the Universe
a few hundred million years after the big bang
When two galaxies merge
eventually
many things happen
we know the gas and the dust in the galaxy merge
there are lots of shock
lots of turbulence
but as far as the black holes are concerned

English: 
eventually and inevitably they will coalesce
they will merge and one bigger black hole
will be formed
from the two black holes at the centre of
the galaxies
At that point
many interesting things will happen
one of the most interesting is the fact that
the merging
the process of spiraling
and then merging created gravitational waves
which is what we hope to be able to detect with LISA
And also the matter
so the gas and dust surrounding these black holes
will start moving
depending on the warps and the changes of spacetime
induced by the spiraling black holes
So we will have a unique opportunity
of making another test of how matter behaves
due to the general relativity prediction
due to the force of gravity
in a unique environment
that has never been tested before
where the spacetime is particularly strongly stirred

Modern Greek (1453-): 
τελικά και αναπόφευκτα θα συνενωθούν,
θα συγχωνευθούν και μια μεγαλύτερη μαύρη τρύπα θα σχηματιστεί
από τις δύο μαύρες τρύπες που υπήρχαν στα κέντρα των γαλαξιών.
Σε αυτό το σημείο
πολλά ενδιαφέροντα πράγματα θα συμβούν.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα είναι το γεγονός ότι η συγχώνευση,
δηλαδή, πρώτα η διαδικασία της σπειροειδούς κίνησης  
και στη συνέχεια η συγχώνευση,  δημιουργούν βαρυτικά κυμάτα, 
που ελπίζουμε να μπορέσουμε να ανιχνεύσουμε με τη LISA.
Και επίσης, η ύλη, 
δηλαδή το αέριο και η σκόνη που περιβάλλει αυτές τις μαύρες τρύπες,
θα αρχίσει να κινείται
ανάλογα με τις στρεβλώσεις και τις μεταβολές του χωροχρόνου
που προκαλούνται από τις σπειροειδείς κινήσεις των μαύρων τρυπών.
Έτσι, θα έχουμε μια μοναδική ευκαιρία
να κάνουμε άλλον έναν έλεγχο για το πώς συμπεριφέρεται η ύλη
σύμφωνα με τη γενική θεωρία της σχετικότητας,
λόγω της βαρύτητας,
σε ένα μοναδικό περιβάλλον
που δεν έχει ελεγχθεί ποτέ πριν,
όπου ο χωροχρόνος στρεβλώνεται ιδιαίτερα έντονα,

English: 
due to the fact that we have two black holes
spiraling around each other
The X-ray signature will be measured by Athena
and LISA measures the gravitational wave
and together
we get everything
we get the environment of the black holes
we get the black hole mass
the environment
the location
It really just gives a whole wealth of information
you can’t get with one or the other instrument
So these are unique observation opportunities
that will be possible only if we have both
Athena and LISA
operating together at least for a few years
LISA will be able to measure two black holes
coming towards each other
maybe up to about a month before they actually
merge together
At that point
we won’t really know where they are
we would just know somewhere in the Universe
these two objects exist
As the LISA detectors go around the Sun
we can start to pinpoint where it is
We don’t have to move very far
so that we can start to narrow down where
the object actually is
Just before the actual merger
we can get it down to an area of about maybe
one square degree
maybe ten square degrees
which is still huge compared to other instruments
But at that point
we can then point Athena to the same area

Modern Greek (1453-): 
λόγω του γεγονότος ότι έχουμε δύο μαύρες τρύπες σε σπειροειδή κίνηση η μία γύρω από την άλλη.
Η υπογραφή των ακτίνων Χ θα μετρηθεί από την Αθηνά
και η LISA θα μετρήσει τα βαρυτικά κύματα
και μαζί
παίρνουμε όλη την πληροφορία,
για το περιβάλλον των μαύρων τρυπών,
για τη μάζα της μαύρης τρύπας,
για το περιβάλλον,
για την τοποθεσία.
Πραγματικά αποκτούμε έτσι μια πληθώρα πληροφοριών
που δεν μπορούμε να αποκτήσουμε με το ένα ή το άλλο όργανο μόνο.
Άρα, θα έχουμε μοναδικές ευκαιρίες παρατήρησης
που θα γίνουν εφικτές μόνο αν έχουμε και την Αθηνά και τη LISA
να λειτουργούν μαζί τουλάχιστον για λίγα χρόνια.
Η LISA θα μπορεί να μετρά δύο μαύρες τρύπες
που πλησιάζουν μεταξύ τους
ίσως και περίπου ένα μήνα πριν από την συγνώνευσή τους.
Σε αυτό το σημείο,
δεν θα γνωρίζουμε πραγματικά πού βρίσκονται,
θα γνωρίζουμε μόνο ότι κάπου στο Σύμπαν αυτά τα δύο αντικείμενα υπάρχουν.
Καθώς οι ανιχνευτές της LISA θα περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο,
θα μπορέσουμε να ξεκινήσουμε τον εντοπισμό τους.
Δεν χρειάζεται να κινηθούμε πολύ μακριά,
πριν μπορέσουμε να αρχίσουμε να περιορίζουμε την περιοχή της συγχώνευσης στον ουρανό.
Λίγο πριν τη συγχώνευση
θα το έχουμε εντοπίσει σε μια περιοχή περίπου ίσως μιας τετραγωνικής μοίρας, 
ίσως και δέκα τετραγωνικών μοιρών,
που είναι ακόμη τεράστια περιοχή σε σύγκριση με άλλα όργανα παρατήρησης.
Αλλά τότε,
θα μπορέσουμε να παρατηρήσουμε με την Αθηνά την ίδια περιοχή

Modern Greek (1453-): 
και η Αθηνά θα μπορεί να αρχίσει να σαρώνει την περιοχή του ουρανού όπου
νομίζουμε ότι υπάρχει αυτό το αντικείμενο
και θα έχουμε μια πολύ χαρακτηριστική υπογραφή την θα ψάχνουμε.
Καθώς οι δύο μαύρες τρύπες περιφέρονται η μία γύρω από την άλλη
επιρεάζουν την ύλη στο αέριο που τις περιβάλλει
και αυτό προκαλεί μια χρονική διαμόρφωση στις ακτίνες Χ.
Έτσι, μπορούμε να αναζητήσουμε την υπογραφή βαρυτικών κυμάτων
και επίσης μπορούμε να αναζητήσουμε την αντίστοιχη υπογραφή στις ακτίνες Χ
και έτσι μπορούμε να προσπαθήσουμε να πούμε με ακρίβεια
από ποιον γαλαξία πρέρχεται το σήμα.
Τελικά, ο ακριβής εντοπισμός,
τουλάχιστον για μερικές ανιχνεύσεις με τον καλύτερο λόγο σήματος προς θόρυβο,
θα είναι τόσο καλός
που θα είμαστε σε θέση να κοιτάξουμε με την Αθηνά στην ακριβή περιοχή της συγχώνευσης,
να δούμε τη συγχώνευση και να δούμε τι θα συμβεί στη συνέχεια.
Και σε αυτό το σημείο
θα συμβεί κάτι μαγικό,
έτσι ελπίζουμε τουλάχιστον.
Θα μπορέσουμε να δούμε πώς δημιουργείται ένας ενεργός γαλαξιακός πυρήνας
δηλαδή, μια μαύρη τρύπα που προσαυξάνει ύλη.
Θα δούμε πώς η εκπομπή ακτίνων Χ από μαύρες τρύπες που προσαυξάνουν ύλη
θα αρχίσει να αναδύεται μέσα από τις παρατηρήσεις της Αθηνάς
και αυτό θα είναι μια μοναδική ευκαιρία

English: 
and Athena can start to scan the sky where
we think this object is
and we have a very characteristic signature
we’re looking for
As the two black holes are orbiting
they stream matter from the surrounding gas
and that modulates the X-rays
So we can look for the gravitational wave signature
and we can look for the corresponding X-ray signature
and with that we can try to nail down exactly
which object
which galaxy is producing the signal
Eventually the localization
at least for some of the best signal-to-noise events
will be so good
that we will be able to stare with Athena
in the exact position of the merging
see the merging and see what happens afterwards.
And at that point
magic happens
we hope at least
We will be able to see how an active galactic nucleus
so an accreting black hole, is born.
So we will see how X-ray emissions from accreting
black holes start
actually emerging through the Athena observations
and this will be a unique opportunity

Modern Greek (1453-): 
να μάθουμε πώς πραγματικά γεννιούνται οι μαύρες τρύπες που προσαυξάνουν ύλη
και αρχίζουν να να εκπέμπουν φως
και αυτό μπορεί να μας πει πολλά, για παράδειγμα
σχετικά με το πώς δημιουργούνται οι σχετικιστικοί πίδακες,
που γνωρίζουμε ότι είναι ένα πολύ ισχυρό συστατικό στοιχείο
του Σύμπαντος
κα που βλέπουμε σε διάφορα περιβάλλοντα 
στην αστροφυσική.
Νομίζω ότι αυτή είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες
μετρήσεις που μπορούμε να κάνουμε ποτέ.
Αυτή τη στιγμή γνωρίζουμε ότι υπάρχουν τα βαρυτικά κύματαν από παρατηρήσεις επίγειων ανιχνευτών,
γνωρίζουμε επίσης ότι υπάρχουν υπερμαζικές μαύρες τρύπες στους γαλαξίες που παρατηρούμε
και τέλος γνωρίζουμε ότι ορισμένοι γαλαξίες είναι πολύ ενεργοί
στις ακτίνες Χ,
που τους ονομάζουμε ενεργούς γαλαξιακούς πυρήνες,
έχουν πίδακες πολύ υψηλής ενέργειας
που προέρχονται από την κεντρική μαύρη τρύπα.
Αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι πώς δημιουργούνται αυτοί οι πίδακες.
Οπότε, μετρώντας τις δύο μαύρες τρύπες καθώς αυτές συγχωνεύονται, 
δηλαδή στη φάση της σπειροειδούς προσέγγισης,
αρχίζουμε πραγματικά να κατανοούμε τη δυναμική του κέντρου του γαλαξία κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας.
Μετά τη συγχώνευση
ίσως δούμε πραγματικά τον πίδακα να δημιουργείται.
Αν μπορούσαμε να δούμε έναν ενεργό γαλαξιακό πυρήνα να ανάβει σε πραγματικό χρόνο
αυτό θα ήταν απλά εκπληκτικό.

English: 
to know how actually the accreting black holes are born
start emit light
and this can tell us a lot for instance
about how relativistic jets
which we know are a very powerful component
in the Universe
that we see in different kinds of astrophysical environments
are born
I think this is one of the most interesting
measurements we can ever make
At the moment we know gravitational waves
exist, from the ground based
we know supermassive black holes exist, from galaxies
and we know that some galaxies are very active
in X-rays
called active galactic nuclei
with jets, very high energy jets
coming from off the central black hole
What we don’t know is how do these jets
actually turn on.
So by measuring the two black holes as they
merge together
called the inspiral phase
we really start to understand the dynamics
of the centre of the galaxy during this
After they merge
we may actually see the jet turn on
If we could see an active galactic nucleus
turn on in real time
that would just be amazing.
