2000'li yıllarda uzaya roket gönderme konusunda
en heyecan verici isim bu güne kadar ''SpaceX'' oldu,
çünkü geçen yüzyılda ancak büyük devletlerin
ya da
uluslararası organizasyonların yapabildiği
bir işi ilk kez bir özel şirket başarabilmişti
üstüne üstlük uzaya gönderdiği roketleri
son derece yenilikçi yöntemlerle geri getirip tekrar
tekrar kullanarak maaliyetleri de düşürdü
Kısa sürede onun açtığı bu yoldan başka özel şirketler de yürümeye başladı.
Ama bu şirketlerin hepsi de çok büyük
ve çok güçlü şirketler.
Mesela Boeing. Eğer bir uçak yolculuğu yaptıysanız büyük bir ihtimalle
onların ürettiği bir modelle de uçmuşsunuzdur.
İşte 100 yıldan fazla zamandır havacılık tecrübesine sahip
bu dünyanın en büyük aerospace (havacılık ve uzay) firması
elbette uzay konusunda da çalışmalar yapıyor artık.
Bir başka özel şirket Blue Origin.
Belki bu isim size hemen tanıdık gelmiyor olabilir ama onun sahibini
muhakkak duymuşsunuzdur ya da ondan alışveriş yapmışsınızdır.
Çünkü Jeff Bezos ya da dünyanın en zengin kişisi
aynı zamanda Amazon'un da sahibi.
İşte böylesine güçlü oyuncuların arasında yer aldığı
ve başarılı olduğu için SpaceX
çok heyecan verici bir isim.
Çünkü pek çok ilke imza attı.
Bir ilk hariç.
Kendi özel fırlatma rampasından
uzaya roket göndebilen ilk özel şirket
SpaceX olamadı.
Evet. Bu ilki dünyada çok az kişinin ismini bildiği
küçük bir şirket başardı. Rocket Lab.
Bu özel şirket ile ilgili anlatacaklarım
öyle uzayın şanına yakışan kocaman,
devasa büyük şeylerle ilgili olmayacak.
Küçük küçük şeylerle ilgili olacak ama dikkat kesilin.
Çünkü onun hala gelişmekte olan bu hikayesi
bizlere büyük başarılara ulaşmak için her zaman
çok güçlü, çok büyük, çok zengin olmak gerekmediğini gösteriyor.
Küçük adımlarla da
büyük mesafeler aşılabilir.
Beş … Dört … Üç …. İki ...Bir
 
Bu görüntüler 21 ocak 2018 tarihinde kaydedildi.
Burası Amerika Birleşik Devletleri değil.
Rusya, Çin ya da Avrupa da değil.
Burası dünyanın güney yarım küresinde.
Yeni Zelanda'da. Rocket Lab bu fırlatışla bir yandan
SpaceX'ten sonra yörüngeye bir roket oturtan ikinci özel
şirket olurken,
diğer yandan da resmi olarak kendi özel rampasından fırlatma yapan ilk
özel şirket ünvanına kavuştu.
Rocket Lab, Yeni Zelanda'da kurulmuş. Fırlatma rampasını da
doğal olarak oraya inşa etmişler.
Yeni Zelanda'nın doğu kıyılarındaki bu yerin özel bir avantajı da var.
Dünyanın bu bölgesinde deniz ve hava trafiği az olduğu
için çok daha fazla sayıda
ve sıklıkla fırlatma gerçekleştirilebiliyor.
Hani Apple gibi dünya devi markaların
garajlarda başlayan kuruluş hikayeleri vardır ya,
Bu görüntüleri izlerken insan benzer bir hisse kapılıyor.
Adeta geleceğin Apple'ının doğuşunu izliyoruz.
Neredeyse bir garaj büyüklüğündeki hangarda
az sayıda kişiyle hazırlanan bu roketler
daha sonra arka bahçedeki rampaya
itilerek taşınıp fırlatılıyor.
Bayağı bayağı, yolda kalmış arabayı iter gibi roketleri itiyorlar.
Zaten bu şirketle ilgili farklı ve heyecan verici olan
şey tam da bu.
Bana pek çok bakımdan SpaceX'in ilk yıllarını hatırlatıyor.
Rocket Lab'in kurucusu Peter Beck,
Elon Musk gibi çok genç ve eğlenceli bir karakter.
Şu zıplayıp sevinç çığlıkları atan kıvırcık saçlı arkadaş.
Şirketini, daha 29 yaşında genç bir
mühendisken 2006 yılında kurmuş
ve kurduktan 3 yıl gibi kısa bir süre sonra da
kasım 2009'da uzaya roket göndermiş.
Böylece dünyanın güney yarım küresinden uzaya roket gönderen
ilk şirket haline gelmişler.
2013 yılında merkezini California'ya taşısa da hala
Yeni Zelanda'daki kendi fırlatma rampalarını kullanıyorlar.
Benim bu şirketi bugün gündeme getirme sebebim ise çok kısa bir süre
önce meydana gelen bir olay.
Geçtiğimiz cuma günü, 6 aralık 2019'da
10'uncu fırlatmalarını gerçekleştirdiler ve
tam 7 tane uyduyu yörüngeye yerleştirdiler.
Dedim ya şirketin kurucusu Peter Beck'te Elon Musk gibi eğlenceli bir
karakter diye, bu görevlere çok komik isimler takıyorlar.
İlk fırlatmaya 'It's a Test', 'Bu bir testtir' demişler.
İkincisine 'Still Testing', 'Hala test ediyoruz'
Üçüncüsü 'It's Business Time', 'İş zamanı'
Ve 2 gün önce gerçekleştirdikleri 10'uncu fırlatışın
adı da 'Running Out Of Fingers',
"Parmakların tükenişi"
Çünkü.. 10'uncu fırlatmayı gerçekleştiriyorlar ya,
"Parmakların tükenişi"
Böyle şeyleri okudukça, izledikçe hep hayallere dalasım geliyor.
Düşünsenize;
bizim Karadeniz Bölgesi'nde yaşayan bir
girişimcimiz, bina yapmak yerine
roket yapmaya karar veriyor.
İlk roketine de isim olarak,
o karadenizlilerin meşhur mizah anlayışına uygun bir şekilde,
'Temel' adını veriyor.
İkincisine 'Yeter'.
Üçüncüsüne 'Dursun'.
Sonra 'İmdat', 'Yetiş' diye devam ediyor.
Fırlattıktan sonra geri dönen roketlere, booster'lara da 'Döndü'.
Mesela Mars'a gidecek olan rokete de 'Köksal'.
Şaka maka bence iyi bir fikir.
Kullanmak isteyen varsa buyursun kullansın.
Biz şimdi parmakların tükenişi'ne geri dönelim. çünkü bunun şöyle bir önemi var.
Henüz çok genç olan bu şirket, tıpkı SpaceX gibi
çok zor bir şeyi gerçekleştirmeye niyet etti bu uçuşla.
Booster roketlerini geri döndürmeye.
İlk adımını da bu fırlatışla test etti.
Bu test sonucunda topladıkları bilgileri kullanarak
önümüzdeki yılın başlarında
yapacakları yeni bir fırlatmada, uzaya gidip
geri dönecek olan booster'ı yakalamak için
çok ilginç, hatta
çılgın bir planları var.
Onu havada, helikopterle yakalamayı düşünüyorlar.
Planları şöyle;
Elektron roketini fırlattıktan kısa bir süre sonra
okyanustaki bir gemiden helikopter havalanacak.
Fırlatmadan yaklaşık 3 dakika sonra, ilk aşama gerçekleşince
booster, ana gövdeden ayrılıp
yer çekiminin etkisiyle, büyük bir hızla, atmosfere giriş yapacak.
Tıpkı SpaceX'ın Falcon roketlerinde olduğu gibi.
Fakat bu aşamadan sonra, Falcon'un booster'ı
roketlerini tekrar ateşleyerek, yavaşlamayı sağlıyor biliyorsunuz,
ve sonrada dikey olarak iniş yapıyor.
Elektron booster'ı, bu yöntem yerine paraşütle yavaşlamayı deneyecek.
Paraşütle hızını kesip yavaşladıktan sonrada,
okyanusa düşmeden hemen önce,
o helikopter tarafından havada yakalanacak.
Eğer bunu başarabilirlerse, önümüzdeki yıl
izlemesi çok renkli ve zevkli
yeni görüntülere tanık olacağız gibi gözüküyor.
Peki bunu SpaceX neden akıl edemedi? Aslında onlar da
buna benzer yöntemleri
kuruldukları ilk yıllarda, doğdukları ilk zamanlarda
test ettiler ama kendi amaçları için stratejik olarak
şuanda kullanmakta olan yöntemin daha avantajlı olduğunu keşfettiler.
Çünkü onların doğduğu zamanın ihtiyaçları daha farklıydı.
Bu arada onların doğduğu zaman falan diyoruz da 2000'li yılların başlarında doğdular.
Ama dediğim gibi ihtiyaçlar farklıydı, daha büyük roketler yapmak zorundaydılar.
Ve bu daha büyük roketleri öyle paraşütle ya da havada helikopterle yakalamak
hızını kesmek çok daha zor.
Gerçekten çok heyecan verici bir dönemde yaşıyoruz arkadaşlar.
Çünkü teknoloji o kadar hızlı gelişiyor ki neredeyse her
10 yılda bir uzay teknolojilerinde büyük bir sıçrama meydana geliyor.
Sadece onların kullandığı roket teknolojilerinde değil
taşıdıkları yüklerde de benzer bir gelişme var.
Geliştikçe küçülüyorlar.
Videonun başlarında sizlere küçüklüğün bir avantaj olabileceğini söylemiştim ya
işte bu yeni kurulan Rocket Lab şirketi o avantajı kullanmaya çalışıyor.
Çünkü onun daha yeni doğduğu bu zamanların ihtiyacı da bu.
Zamanın çocuğu olmak gerekiyor.
Günümüzde dünyanın pek çok ülkesi ve telekom şirketi
her yıl milyonlarca dolar harcayarak uzaya uydu gönderiyorlar.
Ve bu uydular eskiden çok büyüktü.
Ee eskiden bilgisayarlar da çok büyüktü.
Seksenli yıllarda neredeyse bir oda büyüklüğündeki bir bilgisayarın gücüne
artık hepimiz sahibiz ve üstelik onu cebimizde taşıyoruz.
Günümüzde 500 dolara satın alabileceğiniz ortalama bir cep telefonunun sahip olduğu işlemci
gücünün aynısını seksenli yıllarda
otuzaltı milyon dolara satın alabiliyordunuz
ha satın aldıktan sonra da onu cebinizde değil
2500 kilo falan ağırlığında olduğu için  ancak kamyonla evinize
götürebiliyordunuz , ya da ofinisinize , ya da şirketinize
ve bu bilgisayar 150 kilowatt enerji harcıyordu.
Bugün cebinizde taşıdığınız telefon 250 gram bile değil
ve sadece 0.01 kilowatt enerji harcıyor.
İşte benzer gelişmeler uydu teknolojilerinde de
yaşanıyor . Artık küçücük uydular bile eskiden devasa
büyüklükteki uyduların yaptığından çok daha fazlasını yapabiliyor.
''SpaceEX'' in  Falcon 9 roketleri
ağır yük taşımaclığı için tasarlandı
ve her seferinde beş bin ila on bin kilogram
yükü uzaya taşıyabilecek kapasitede.
Dolayısıyla sadece yüz kilogram ağırlığındaki uyduları değil
çok daha ağır yükleri taşıyabiliyor ve yakın gelecekte
atronotları da uzaya götürecek. Öte yandan bu  yeni doğmuş
Rocket Lab' in geliştirdiği elektron roketleri
150 kilogramdan daha hafif yükleri
taşıyabiliyor. Yani tipik bir uydunun ,
normal boyutlardaki bir uydudan sadece bir tanesini uzaya götürebilir bir seferde.
Zaten Falcon-9 roketiyle elektron roketinin boyutlarını kıyasladığınızda bunların
ne kadar küçük olduğunu
farkedebiliyorsunuz.
Falcon-9 bir kamyonsa
Elektrona  bir "kamyonet" diyebiliriz.
Ama dedim ya teknolojiyle beraber uydular da
gelişiyor ve küçülüyor diye.
Artık 1 - 1,5 kg ağırlığında ve neredeyse bir çanta boyutlarında küçük uydular yapılabiliyor
KüpSat uyduları gibi.
Ve yapılmış bu uyduları da birilerinin uzaya taşıması gerekiyor
İşte Rocket Lab'in tasarladığı elektron roketlerinin
asıl amacı bu.
Uzaya küçük küçük paketleri daha hızlı ve daha çok gönderebilmek.
Geçtiğimiz 10 yılda
SpaceX uzay endüstrisini adeta yeniden tanımladı.
Çünkü eskiden 500 milyon dolara mal olan bir fırlatışı, 50 milyon dolarlar seviyesine indirmeyi başardılar .
Elektron Roketleri bu maliyeti daha da düşürdü
Bir roketin fırlatışını 5 milyon dolara indirdi
Yani , bundan 20 yıl önce 1999'da
ancak büyük devletlerin uluslararası organizasyonların
500 milyon dolara başarabildiği bir işi,
10 yıl sonra , 2009'dan itibaren
SpaceX
50 milyon dolarlara ve bir 10 yıl daha sonra 2019 larda
Rocket Lab in elektron roketleri 5 milyon dolarlara
indirebilmeyi başardı.
Ben tam bu aşamada karedenizli girişimci dostuma dönmek istiyorum
bak şimdi 5 katlı bir apartmanın maliyetine
hemen hemen aynı yükseklikteki bir roketi uzaya gönderip yörüngeye
100 tane Küp Sat uydusu yerleştirebilirsin.
Bunların tanesine 80 bin dolardan fatura kessen
her birinden nereden baksan en az 30 bin dolar kâr.
Söylemedi deme. Şimdi ben bunları şaka olsun diye söylemiyorum.
İnanmıyorsanız..
Girin Rocket Lab ' ın web sitesine
aynen dediğim gibi şu anda web sitesi üzerinden
bu şekilde satış yapıyorlar.
Evet , 2019 yılı itibariyle artık uzaya uydu gönderebilmek için
internetten sipariş verebiliyorsunuz
çeşitli uydu ve tarih seçeneklerini işaretledikten sonra
size bir fiyat veriyorlar. Ve bu fiyat az önceki
esprimde belirtiğim gibi
80 bin dolar bile olabiliyor . Bu bütçeler orta ölçekteki
pek çok kurumun rahatlıkla karşılayabileceği seviyelerde
Düşünsenize; bir araştırma kurumu,
bir özel şirket ve ya bir üniversite olduğunuzu.
Uzayla ilgili bir proje geliştiriyorsunuz,
sonra onu yörüngeye oturtmak için internetten rezervasyon yapıyorsunuz
ödemeyi de kredi kartıyla yapıyorsunuz. Belki 'Black Friday' indirimi bile yaparlar.
Bakın, tüm bunları yüzyıllık geçmişi ile dünyanın en büyük aerospace  (havacılık ve uzay) firması Boeing,
yapamadı!
2000'lerin en popüler uzay şirketi SpaceX,
stratejik nedenlerle yapmadı.
Daha 2 yıl önce kimsenin adını bile duymadığı ve
daha 2 gün önce sadece 10'uncu fırlatışını gerçekleştiren,
Yeni Zelanda'da yeni doğmuş bir şirket yaptı.
Öyle bir zamanda yaşıyoruz ki, iyi fikirler dünyanın her yerinden çıkıyor.
Eskiden de öyleydi ama eskiden sesini duyurmak daha güçtü, daha zordu.
Ama tabii, sadece sesinizi duyurabilmekte yetmiyor.
Fikrinize inanacak güçlü ve cesur yatırımcılara da ihtiyacınız var.
Zaten o yüzden Elon Musk, taa Güney Afrika'dan ve
Peter Beck de taa Yeni Zelanda'dan kalkıp California'ya yerleştiler
ve şirketlerini orada kurdular ya da şirket merkezlerini oraya taşıdılar.
Uzaydan geri dönen roketleri,
helikopterle havada yakalayıp onları tekrar tekrar kullanarak
maliyetleri düşürebileceğine inanan çılgın fikirli, güçlü ve cesur yatırımcılara
daha kolay ulaşabilmek için.
Belki bunlardan çok daha uçuk fikirlere,
bunlardan çok daha büyük yatırımlar yapıldı ama
biz onları göremedik. Çünkü çoğu başarısız oldu.
Ama içlerinden az sayıda başarılı olanlar
işte SpaceX... Şuanda uzayın tarihini yazıyor.
Ya da bunların arasında Rocket Lab gibi
daha küçük şirketlerde, küçük olmanın avantajını bir kaldıraç gibi kullanarak,
yine aynı tarihe karışıyorlar.
Öyle bir zamanda yaşıyoruz ki...
Geçtiğimiz yıllarda çok önemli bir gelişme olduğu için
canlı olarak yayınlama ihtiyacı hissettiğim, işte Falcon roketlerinin fırlatışı,
artık o kadar sıklıkla yapılıyor ki,
benim bunların hepsini yayınlayabilmem mümkün olamaz hale geldi.
Bu haftanın gündemi olarak belirlediğim,
elektron roketinin fırlatışından daha 1 gün önce
Falcon 9 CRS-19 görevi nedeniyle
yine ulaslararası uzay istasyonuna doğru yola çıktı.
Beni mutlu eden şey; eskiden ben bunları size haber veriyordum,
artık siz bana haber veriyorsunuz.
O kadar çok kişi bana ulaşarak, "Ağabey bak, işte Falcon roketi yine fırlatılıyor,
bunu canlı olarak yayınlasana" diye istekte bulundu ki artık dayanamayıp,
İnstagram'dan da olsa canlı yayında o fırlatmayı sizlere aktardım yine.
 
Ha yeri gelmişken eğer videolarımı daha yayınlanır yayınlanmaz, bildirim daha düşer düşmez
izleyen ekipten biriyseniz
Yani bu videoyu pazar günü izliyorsanız,
Bu saatlerde, o fırlatılan Falcon 9 roketi
ISS'a (Uluslararası Uzay İstasyonu'na) kenetlenecek.
Bir yerlerde, internette onun da canlı yayınını bulup izleyebilirsiniz.
Ve, daha da enteresan bir şey söyleyeyim
bir gün sonra yani pazartesi günü
bu kez Rusya'dan gönderilen bir başka roketin taşıdığı kapsül,
yine Uluslararası Uzay İstasyonu'nun başka bir güvertesine kenetlenecek.
Neredeyse Yurtiçi Kargo ile evinize paket gelir gider gibi
Uluslararası Uzay İstasyonu'na kargo gelir gider hale geldi.
Hatta belki de ISS'e (Uluslararası Uzay İstasyonu) gönderiler daha bile hızlı gidiyor olabilir.
Bu arada küçük bir duyuru yapmak istiyorum sizlere.
Eğer roketlerle, uydularla ya da genel anlamda uzayla ilgileniyorsanız,
bu tür içeriklerle ilgileniyorsanız,
hatırlarsınız belki, geçen yıl 2019 yılı için bir astronomi takvimi hazırlamıştım.
Bu yıl onu yeniden tasarladım.
Ve bu yılki astronomi takviminde
sayfaların bir tarafında uzay tarihinin
en önemli ve en ilginç fotoğraflarını bulacaksınız.
İlk uzay yürüyüşünü yapan astronot gibi...
Ya da uzaydan gece çekilmiş Türkiye fotoğrafı belki ilginizi çeker.
En beğendiğim fotoğrafı ise temmuz ayına yerleştirdim,
o ay doğduğum için.
2015'te çekilen bu fotoğrafta; güneş sistemimizin en dışındaki gök cisimlerinden biri olan
ve maalesef gezegenlik ünvanını kaybeden Plüton'un,
mavi halesini göreceksiniz.
Hatta biraz daha dikkatli bakınca
yüzeydeki dağları bile seçebileceksiniz.
Takvimin diğer sayfalarında, takvim olan sayfalarında da yine şöyle bir tasarım var.
Her günün altında o gün meydana gelmiş önemli olaylar yazıyor.
Mesela 16 temmuz 1969'da Apollo 11 fırlatıldı.
Burada sadece Dünya tarihinden değil, bizim tarihimizden de
önemli olayları ya da önemli kişilerin ölüm ya da doğum tarihlerini de koydum.
27 ekim tarihine bakarsanız
1449'da, astronom ve matemetikçi Uluğ Bey'in öldüğü tarih olduğunu öğreniyorsunuz.
Bu tarihlerin üst kısmında ise,
2020 yılında meydana gelecek önemli olaylar var.
Eğer meteor yağmurunu kaçırmak istemiyorsanız 24 ekimdeki notu okumanız yeterli.
Her ayın öne çıkan önemli bir olayı
sarı post-it kağıtlara yazılmış durumda ki gözünüzden kaçmasın.
Önümüzdeki yılın sonunda gönderilecek bir Falcon 9 roketinin
Türkiye'de yapılan ilk milli haberleşme uydumuz
Türksat 5A'yı taşıyacağını biliyor muydunuz?
İşte buna benzer içerikler ilginizi çekiyorsa, bu takvimler basıldı, hazır.
Açıklamalar bölümüne yerleştirdiğim linke tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Aynı linkte 2020 yılında kullanmanız için çok enteresan bir not defteri tasarımı da yaptım.
Satırlarına yaklaşınca ilginç bir sürprizle karşılaşıyorsunuz o defterde.
Ona da göz atabilirsiniz.
Ha yeri gelmişken "Zinciri Kırma" takvimleri de hazır ama
o konuyla ilgili zaten özel bir videoyu ayrıca çekeceğim, çok yakında.
Evet... 2010'lu yılların sonuna geldiğimiz şu günlerde,
uzay ve astronomi alanında çok önemli ve tarihi gelişmelere
tanık olacağımıza dair pek çok sinyal alıyoruz ve şunu fark ediyoruz.
2020'li yılların geri sayımını,
sadece güçlüler sadece büyükler değil,
heyecanlı
azimli ve çalışkan küçükler de yapacak.
 
