

tập truyện

nguyễn thị thảo an

Kệ Sách eBook Publishing Center

Smashwords Edition

Copyright @2012 by Nguyễn Thị Thảo An

ISBN: 978-1-4524-4507-6

#  Mục lục

Mục lục

 đi về phía mặt trời

cửa búa

lính mới 726256-b526

đường ra khỏi basra

lửa bạc

mén

rừng gọi

qua khe cửa

 người tốt việc tốt

tình cũ

dẫn bóng

em tập làm văn

thằng josh

 xem phim "tiếng chim hót trong bụi mận gai"

the way out of basra

Tác giả:

#  đi về phía mặt trời

Đêm cuối cùng của tháng Mười là ngày Saving Light1. Đúng nửa khuya, đồng hồ cả nước đồng loạt lui xuống một giờ. Qua hôm sau, mặt trời lặn sớm, bắt đầu mùa lạnh đêm dài ngày ngắn. Mỗi tuần hai ngày, năm giờ chiều, tôi rước con bé út từ lớp nhạc về.

Xa lộ 75 là con đường xuyên suốt Bắc Nam của tiểu bang, bên trái là phía Tây, ráng chiều ửng hồng bên đó. Trước năm giờ mặt trời còn chói lọi, thế mà chỉ trong vòng mười lăm phút trời lặn rất nhanh. Trước khi lặn, trời tắt nắng, vầng thái dương to và đỏ như màu than cháy, từ từ chìm vào lòng đất. Những lúc đó, con bé dí sát mặt vào cửa kính gấp rút kêu, "Mẹ, xem kìa. Kìa." Tôi hấp tấp kiếm chỗ tấp vào lề. Hai mẹ con kéo cửa kính và dõi mắt ngắm mặt trời lặn. Không hiểu sao tôi có cảm giác mặt trời Mỹ có cái gì khang khác. Nó vô tình và nhạt nhẽo, lạ lẫm và xa xôi. Cái mặt trời này nó làm tôi nhớ cái mặt trời hồi xưa của tôi quá đỗi.

Sau lần cháy nhà ở Khánh Hội vào đầu thập niên 60, gia đình tôi dọn về khu Phú Thọ Hòa II. Khu Phú Thọ Hòa I nằm gần khu vực Bà Quẹo. Hai khu này tuy là vùng ngoại ô cận thành Sài Gòn nhưng đồng hoang cỏ cháy, bao quanh là những vườn lài, vườn ngâu bạt ngàn, phe Cộng thường ém quân vào đấy trước khi mở cuộc tấn công vào Sài Gòn. Nghe đồn chính quyền miền Nam muốn dời dân ra đó, họ muốn biến khu vực này thành vùng trái độn để bảo vệ thủ đô. Mẹ tôi nói, "Ở đây chính là ở giữa hai lằn đạn, chết lúc nào cũng không biết." Nhưng đám dân nhà cháy không có sự lựa chọn nào khác. Người lớn thở dài đứng trước tương lai mù mịt. Nhưng đám con nít trong xóm vui lắm. Giữa hai lằn đạn ư? Hai lằn đạn giống như hai đường thẳng, sợ gì chứ? Sau giờ học, đám con nít mười mấy đứa ào ào như một đám giặc, bắn bi, tạt lon, thả diều, chia phe bên ta bên địch "bắn giết" nhau tơi bời. Thắng bại xảy ra chớp nhoáng trước khi mặt trời lặn. Khi bóng tối tràn ngập, kẻ "sống", người "chết" kéo nhau về quây quần bên ánh đèn, ê a học.

Xóm nhà mới chưa có điện. Ánh đèn dầu leo lét không đủ để soi đường. Đợi anh chị học bài xong, chúng tôi thường ra cổng ngồi ngắm sao trời, và nhẩm đếm những vì tinh tú. Mẹ tôi nói, mỗi con người sống trên đời đều có một số mạng tương ứng với một vì sao, hễ sao tắt thì mệnh hết. Tất cả truyện Tàu đều viết thế nên mẹ tin thế. Tôi tin mẹ nên suy ra tôi cũng tin truyện Tàu. Nhưng trời xanh thăm thẳm, những ngôi sao còn nhỏ hơn những dấu chấm, làm sao tôi tìm được ngôi sao của mình.

Đếm sao trời mau mỏi cổ, tôi quay ra ngắm xóm nhà mình. Buổi tối, dưới ánh đèn thấp thoáng, trông nó như những mái tranh đơn sơ trong câu truyện cổ. Nó là điểm sống, là nguồn hy vọng của những kẻ lạc bước trong rừng. Nhưng lũ trẻ con trong xóm không nghĩ như vậy, trong bóng đêm chúng thường ngó về phương Đông, một khoảnh trời rựng hồng sau cánh đồng tăm tối. Ở phía đó là thành phố, Sài Gòn đã lên đèn. Ánh điện đủ màu hắt lên trời tạo thành một hào quang rực rỡ. Chúng tôi ngồi chùm nhum trong bóng tối, giơ bàn tay không thấy hết năm ngón, nhưng trong tâm trí vẽ ra cảnh thành phố rõ mồn một. Tiếng hát Chế Linh trong chiếc radio vang ra từ cái xóm nhỏ,

văng vẳng

"Khi vũ trụ lên đèn thành phố ngả nghiêng, men rượu say mềm,

Tuổi thơ đi hoang, nghìn đêm trốn ngủ

Phần ba tuổi đời, hoang phế sau lưng,

...

Từng đêm quê hương đạn bay súng nổ,

hỏa châu sáng tỏ, những gương mặt người yêu phố thị

Ngày nào đó tôi còn thèm ánh sáng kinh đô

thèm ly bia qua tiếng nhạc mơ hồ,

thèm ngàn nụ cười, ánh mắt giai nhân...

Nay trả lại cho người thành phố sau lưng,

môi ngọt, rượu nồng

Giày sault tôi đi hằn trên lá cỏ..." 2

Trời đã quá khuya, tiếng muỗi vo ve đầy đồng, chúng tôi trở về. Những gót chân non cũng dẫm nát một vùng cỏ dại. Vào những đêm đó, mỗi giấc mơ đều thấp thoáng ánh đèn màu, những tà áo xanh áo đỏ, lẫn trong điệu nhạc mơ hồ, tiếng ly tách vỡ. Ước mơ được đi Sài Gòn, được tắm mình trong cái ánh sáng huyền hoặc, mê ảo, đầy ma lực ấy, lúc đó là một mơ ước lớn. Mãi về sau tôi mới biết khu Phú Thọ Hòa cách Sài Gòn chỉ vài cây số. Ôi! Tuổi thơ. Và những giấc mơ vạn dặm.

Đối với xóm nhà lá, bất kể mùa mưa hay nắng, đêm ở đây dài và ngày ngắn. Tất cả sinh hoạt sống động đều diễn ra vào ban ngày. Sáu giờ chiều, mặt trời lặn. Những ngọn đèn dầu được thắp lên. Người lớn đọc báo, nghe radio, con nít học bài, rồi đi ngủ. Đó là thời gian nghỉ ngơi. Ngày nào cũng như ngày nấy, sinh hoạt đơn điệu, nghèo nàn. Cuộc sống thật sự chỉ bắt đầu vào lúc mặt trời mọc. Bình minh dậy từ cánh đồng cỏ sau nhà. Mặt trời từ từ đi lên và nhuốm hồng những bông cỏ may màu tim tím. Những giọt sương đọng trên thềm cũng tan ra rồi ráo hoảnh. Buổi trưa mặt trời leo qua mái nhà rồi ngả về Tây.

Chiều nào cũng vậy, khi mặt trời treo trên nóc nhà thờ, tôi bắt đầu thơ thẩn dạo chơi trên vệ cỏ bên kia đường. Con đường đá đỏ nối từ khu giáo xứ với ngôi thánh đường khang trang dẫn đến trường tiểu học Phú Lộc, đó là ngôi trường duy nhất của xã. Lúc đó tôi còn bé lắm, chưa được đi học, nhưng rất thèm được cắp sách đến trường. Trong lúc chờ học trò tan trường túa ra, tôi bứt những cọng cỏ gà, cứ năm cọng cột thành một, thắt gút ở cuống để thành một đầu gà tưởng tượng. Khi thấy bóng anh trai thấp thoáng đàng xa là tôi chạy u về phía ấy. Tặng anh mấy bó cỏ gà để được cắp sách thay rồi đi về như đứa học trò thật sự.

Cất cặp sách xong, tôi trở ra. Ngày nào cũng như ngày ấy, tôi ngồi bệt trong đám cỏ dại cao ngang đầu mình, mắt đăm đăm nhìn về phía Tây. Năm giờ chiều. Đây là khoảnh khắc sống còn của một ngày, và của trời đất. Nắng đã tắt. Một vạt mây hồng tím loang thắm một mảng trời. Vầng thái dương lừng lững, cháy đỏ như than đang từ từ rơi xuống. Đúng lúc đó, tiếng chuông nhà thờ gióng giã đổ. Thời khắc đột nhiên chậm lại. Tôi bàng hoàng, cảm giác như đây là hồi chuông tiễn biệt mặt trời. Để rồi ngày mai mặt trời sẽ thức dậy. Tôi tin như thế. Mỗi ngày rồi mỗi ngày. Nhưng, nếu có một ngày, mặt trời không thức dậy thì sao. Không có cái gì bảo đảm như thế cả. Như mấy ông bà già trong xóm, ngủ mà không thức được. Mặt trời sẽ già, và một ngày nào đó nó sẽ không thức nữa. Trái đất tối om. Thế giới không có ánh sáng. Rồi tất cả sẽ lụi tàn. Loài người trở về thời hồng hoang. Đó là lúc những câu truyện cổ tích khởi đầu từ trang thứ nhất.

Dằn vặt với nỗi lo, tôi nghĩ, sẽ có một ngày tôi đi cứu mặt trời. Tôi sẽ đi, đi mãi, trực chỉ hướng Tây, tới sát đường chân trời. Tôi hình dung giống như tới sát mé biển, mặt trời đang bị chìm ở đó, tôi sẽ vớt mặt trời, rồi tìm cách gắn hay treo nó lên vị trí sắp lặn mãi mãi. Thế gian sẽ đẹp biết bao.

Không biết phải chờ bao nhiêu lâu để thời gian nung chín một ý nghĩ biến thành hành động. Đó là do quyết tâm. Tôi đã dự định và dò hỏi, dĩ nhiên là không cho ai biết, phải hết sức bí mật. Không phải sợ bị ngăn cản, mà sợ bị người ta cười. Tôi mơ hồ biết, ai nấy sẽ mắng tôi điên.

"Đường đến chân trời à? Tao không biết, nhưng chắc là xa lắm" Chị tôi nói và che mắt nhìn về phía Tây. "Xa kinh khủng."

"Xa kinh khủng là xa bao nhiêu?" Tôi thắc mắc, "Nếu đi, thế nào cũng tới chứ."

"Ừ, ví dụ bây giờ mày đi, chừng già mới tới." Chị tôi cười

phá lên.

"Thiệt hả?" Trong lòng tôi le lói một chút hy vọng.

"Con đường này sẽ dẫn đi đâu?" Tôi hỏi, mắt ngó về ngôi nhà thờ ở phía Tây.

"Qua nhà thờ, tới chợ, qua chợ, tới ruộng bắp." Chị tôi nói.

"Qua ruộng bắp rồi tới đâu?"

"Qua ruộng bắp tới vườn lài."

"Qua vườn lài thì tới đâu?"

"Qua vườn lài chắc là tới... vườn ngâu." Chị trả lời đại.

"Qua vườn ngâu rồi tới đâu?"

"Qua vườn ngâu tới ơ... mày hỏi nữa, tao đập mày chết bây giờ." Chị nổi cáu, giơ tay lên dứ vào đầu tôi, dọa.

Tôi nghĩ, điều may mắn là bấy giờ tôi còn bé. Nếu bây giờ lên đường, có thể năm ba mươi, hay tệ nhất là sáu mươi tuổi tôi sẽ tới. Ôi, sáu mươi tuổi, da nhăn nheo và tóc bạc trắng, nhưng mà tôi tới đích. Đó là niềm vui lớn nhất trong đời. Phải đi ngay, may ra còn kịp.

Trưa hôm sau, bắt đầu cho một chuyến viễn hành, tôi hăm hở chuẩn bị mọi thứ. Cần nhất là túi hành trang, tôi ngó quanh quất và ăn cắp cái túi đệm của mẹ. Cái túi này của ngoại cho và mẹ quý lắm chưa dùng đựng thứ gì. Tôi hốt hết mớ quần áo trong tủ chỉ chừa bộ đồ đang phơi trên dây kẽm, sau nhà. Chuyến này đi tới mấy mươi năm, tôi nghĩ, phải đem hết mọi thứ, may ra mới đủ dùng. Tôi bê cái thang lên mái bếp, gỡ những nắm cơm nguội vo tròn mà mẹ đang phơi. Những nắm cơm tròn, khô khốc không biết làm sao nuốt cho trôi, nhưng đây đúng là loại lương khô mà những sĩ tử, đạo nhân, như Tế Điên hòa thượng hay những tay kiếm khách trong khi phiêu bạt giang hồ vẫn thường đem theo. Vấn đề làm sao ăn được, sẽ tính sau. Tôi dồn lương khô vào bị. Hình như không còn nhiều thời giờ nữa. Bắt chước những chàng hiệp sĩ trong những cuốn truyện bằng tranh, tôi kiếm một cành tre, xỏ chiếc túi đệm của mẹ, thử quảy gánh. Ồ, tôi quên, một điều quan trọng nữa. Một cái vợt. Phải có một chiếc vợt để vớt mặt trời chứ. Tôi cuỗm ngay chiếc vợt hớt lăng quăng của anh lớn (Xin lỗi anh, xin lỗi một ngàn lần). Tôi nghĩ, mặt trời chỉ lớn hơn quả bóng một tí, cái vợt này vừa đây, tôi cột chặt vào cành tre. Thế là đủ.

Tôi ngó quanh quất một lần cuối để kiểm soát. Hết rồi, không quên một thứ gì. Đi thôi. A! nhưng còn mẹ. Ai lại quên mất mẹ. Cuộc hành trình dài mấy mươi năm, có thể tôi không có dịp trở về. Bây giờ tôi phải gặp mẹ ngay. Xúc động quá, tôi giấu "hành trang" ngoài hè, chạy ào vô nhà và sà ngay vào lòng. Mẹ tôi đang may vá, dừng lại, ngạc nhiên hỏi, có chuyện gì. Tôi không trả lời, chỉ ôm và siết chặt mẹ một cái, rồi cắn nhẹ vào vai. Tôi muốn sau này khi mẹ nhớ tôi ắt phải nhớ "miếng cắn" này. Mẹ đẩy nhẹ tôi ra, mắng, "Ôi cha, đau. Cái con này,... "

Tôi bỏ nhà đi vào lúc ba giờ chiều, trước giờ tan trường để tránh gặp anh chị và mấy đứa nhỏ cùng xóm. Tình cảm nhỏ sẽ làm hư "việc lớn".

Theo hướng Tây, con đường nhỏ trải đá đỏ sâu hun hút. Hai bên đường là cỏ dại, nhà cửa, dân cư. Đi ngang qua nhà anh Giỏi, anh này vẫn thường qua nhà tôi chơi, anh kêu, "An ơi, đi đâu vậy cưng?" Đột nhiên, sợ bị bắt lại, tôi nói láo một cách trơn tru, "Dạ, em đi chợ." Nhìn anh Giỏi, tôi thấy buồn, lòng nhủ thầm "Vĩnh biệt nha, anh Giỏi. Anh sẽ mãi mãi không nhìn thấy em nữa."

Tôi đi qua khỏi chợ, tới ruộng bắp. Những cây bắp vượt khỏi đầu nhưng không có lấy một trái. Gió mùa phơn phớt thổi, hai thằng bù nhìn đứng giữa ruộng bị lật nón, đưa bộ mặt tròn quay và nụ cười toe toét. Tôi đứng lại ngắm thằng bù nhìn, cười như vầy thì chim cũng chả sợ, đừng nói chi ai.

Qua khỏi ruộng bắp là một cánh đồng khô, kế bên có cái giếng nhỏ. Tôi tới bên giếng, soi mặt mình. Trời đất ơi, cái giếng khô, cạn xìu, không có lấy một giọt nước. Môi miệng bắt đầu khô, tôi chợt nhớ, quên đem nước.

Khi khát, mặt trời lấp lóa trước mặt, tôi cảm thấy sức nóng

của buổi chiều hôm đó bức lắm. Vai quảy cành tre nhỏ xíu nhưng đã bắt đầu thấy đau. Tôi chuyền qua bên nầy rồi đến bên kia. Khi đến vườn lài, bóng mặt trời đã nhạt và chìm sau dải rừng cây. Trời nhá nhem tối. Khu vườn lài âm u. Hai bên đường không một bóng nhà. Bỗng nhiên, tôi đâm sợ, chân tay bắt đầu run. Mẹ vẫn nói, Cộng Sản vẫn thường về núp trong vườn lài này, thoắt ẩn thoắt hiện, lính hành quân nhiều lần mà vẫn không bắt được. Hồi đó, tôi sợ họ như sợ ma, tôi cần qua khỏi khu vực này càng nhanh càng tốt. Tôi đi, đi nhanh như chạy, cũng chưa hết khu vực vườn lài. Dải rừng đen cứ chạy dài trước mặt. Đúng ra, nó là rừng lài. Mấy chị lớn trong xóm thường vào đây hái thuê. Những búp lài trắng muốt kết lại, tôi vẫn được mấy chị đem về cho cất vào trong túi. Hương lài thoang thoảng, ngát trong gió hè. Tôi chợt nhớ những chén trà buổi sớm, mẹ tôi pha trà lài, rồi rót "thí" cho một chén, mắng yêu, "Con nít mà bày đặt uống trà." Tôi không chỉ thích uống trà mà còn thích vo vo cái chén trong tay, hơi ấm từ trà lan qua chén và truyền qua đôi bàn tay nhỏ xíu. Tôi thích nhìn vào chén lúc mẹ vừa rót, nước xoay như cơn xoáy, những búp lài khô quay vòng vòng như cuộn mình trong cơn lốc. Mẹ tôi hay đùa, "cơn bão trong tách trà". Khi "bão" tạnh, tôi chăm chú nhìn những búp lài khô từ từ bung cánh. Những cánh hoa trắng muốt vừa nở đã chìm dưới đáy nước vàng trong.

Bây giờ tôi đi mãi, đi mãi. Vừa đi, đầu óc tôi gộp nhiều thứ hình ảnh lộn xộn chung lại với nhau. Một lúc sau tôi phát hiện, trời đất ơi, bóng tôi đâu? Hồi nãy lúc bắt đầu đi tới vườn lài, tôi còn thấy một cái bóng ốm nhom đổ dài trước mặt. Vậy mà bây giờ bóng không còn. Tôi dừng lại, xoay trước xoay sau và nhảy lò cò. Thì ra tôi đang đạp trên chiếc bóng của mình. Chiếc bóng đổ ngược sau lưng, hèn chi.

Tôi ngước nhìn trời. Bấy giờ, trăng đã lên tới đỉnh đầu. Đã nửa khuya rồi sao? Đêm đó trời trong xanh, không một vẩn mây. Một vài ngôi sao mù xa nhấp nháy. Vằng vặc giữa trời một vầng trăng sáng tỏ. Ánh trăng vàng tỏa xuống chiếu khắp mọi nơi. Một thứ ánh sáng huyền diệu sáng như một dòng sữa miên man tưới tràn vạn vật. Trăng chảy trên cành lá, nhỏ từng giọt sáng xuống đầu cành. Trăng tưới sáng con lộ, tưới trên tôi. Thân thể tôi ngập tràn màu trăng. Tôi đưa tay lên, lật bàn tay qua lại, và ngạc nhiên quá đỗi. Trăng tưới trên tay chân làm da thịt bỗng nõn nà. Một màu da mềm mại và sáng như sữa mẹ. Tôi đặt túi đồ xuống đất, rồi vén quần lên, hai ống chân cũng trắng muốt, những dấu xướt khi chạy trên đồng cỏ đã không còn. Tôi ngước đầu lên, và bỗng bàng hoàng. Giữa đêm hoang vu, vạn vật đã ngủ say, trời đất bao la chỉ còn tôi và trăng. Tôi nhỏ xíu và trăng cao vút. Thế mà, khi tôi ngước đầu nhìn trăng thì trăng cũng nhìn tôi. "Chúng tôi cùng thức", tôi mơ hồ cảm thấy thấy trăng cũng nghiêng đầu ngắm nghía tôi rồi cười. Trăng cười với tôi? Cái cảm giác đêm đó rõ ràng như thật. Một sự rung động kỳ diệu bất chợt chen lẫn với nhịp tim càng lúc càng rối. Trăng trong ngần. Ánh vàng miên man như một dòng sữa liên tục tưới tràn vạn vật. Tôi giơ tay lên, một giòng trăng lọt qua kẽ tay rớt xuống tan ngay dưới đất. Mặt đất cũng sáng ngời. Đây không phải là lần đầu tiên tôi ngắm trăng, nhưng quả thật chưa có lần nào tôi thấy trăng đẹp và gần gũi như đêm nay. Vũ trụ dầy đặc những vì sao, mà từ nơi xa tít trên kia trăng đã nhận ra tôi. Mắt tôi ươn ướt và tay chân run rẩy. Thôi, tôi biết rồi, mặt trời lặn là để trăng lên. Đêm cần có trăng như ban ngày cần có mặt trời. Bỗng chốc, tôi quên mất tiêu mục đích của mình. Tôi mừng rỡ vì phát hiện lớn này. Tôi phải la lên cho mọi người biết. Trước hết phải nói với chị cái đã. Tôi chưa kịp nhón

chân quay về thì nghe có tiếng la.

"Ê, em bé,..."

Hai người lính cầm súng, nhô đầu ra khỏi vườn lài, chạy tới.

Người tôi điếng ngắt. Lưỡi líu lại, chân tay lóng cóng.

"Em bé, em đi đâu vậy?" Một người lính lom khom hỏi.

"Em,.. dạ, em... " Giọng tôi lấp bấp, nói không ra lời. "Em muốn... về nhà." Giọng tôi lạc hẳn. Tim đập thình thịch. Nước

mắt ứ đầy trong khóe chỉ chực trào ra.

"Em đi lạc rồi." Anh lính chỉ trỏ, "Sau vườn ngâu không có nhà ai hết."

Đã tới vườn ngâu rồi ư? Vậy mà tôi tưởng mình còn ở khu vườn lài.

Hai anh lính, qua ánh trăng tôi thấy chỉ cỡ bằng anh Giỏi. "Để tụi anh đưa em về."

Họ dắt tôi đi ngược lại. Mới đi khoảng hơn trăm thước, có ánh đèn pin chập choạng. Chị tôi chạy xe đạp hớt hãi kêu lớn.

"Mày đi đâu vậy? Con quỷ..."

Hai người lính giao tôi rồi đi ngược trở về. Tôi ngồi sau xe chị và ngó về phía họ. Lòng tôi bỗng dưng chùng xuống. Nước mắt tuôn ra, nhạt nhòe trên má.

Khi tôi về tới nhà, mọi người còn lao xao ngoài cổng. Hết cả nhà tôi, anh Giỏi và những người hàng xóm đang túa ra tìm tôi vẫn chưa về.

Mẹ tôi nói, "Mau rửa mặt, rồi còn ăn cơm." Phần cơm dành cho tôi vẫn để trên bàn.

Chị tôi lục tung chiếc giỏ và khám phá chuyện bỏ nhà ra đi. Mẹ nói, "Thôi tối rồi, mai sẽ trị tội."

Ngày mai, một ngày mới lại bắt đầu. Khi tôi dậy, mặt trời đã lên cao, ánh nắng tràn qua khung cửa sổ. May quá, mẹ tôi bận bịu với cơm gạo áo tiền và những lo toan ngập cổ nên quên phứt.

Và tôi, bắt đầu từ chiều hôm đó, lóng ngóng chờ những buổi trăng lên.

Đêm đó tôi trở về nhà, nhưng cuộc hành trình đi tìm mặt trời vẫn không dừng lại.

Ba mươi năm sau, tôi đứng đây, trong một buổi chiều tím như buổi chiều xưa, mắt vẫn hướng về mặt trời ngày cũ. Điểm tôi đứng cách vườn lài nửa vòng trái đất. Cứ tưởng tượng, nếu ngày xưa cô bé tôi không trở về thì bây giờ mình sẽ đứng đâu trên trái đất này?

cô bé "tôi" ơi

rồi một ngày

tôi đứng giữa rừng hoa quỳ đỏ

tôi tưởng niệm tôi

xin đừng ai khóc

ngày đã tàn. ngày sắp rơi

cô bé đi vớt mặt trời

không về nữa... 3 

Nov. 22/2008

___________________________________________________

1 Saving Light: ngày toàn quốc đổi giờ. Tháng 4 lên một giờ. Tháng 10 lui một giờ. (Mỹ)

2 Bản nhạc Thành Phố Sau Lưng của Hàn Châu, sáng tác trước 1975.

3 Bài thơ Dã Quỳ Đỏ (T.A.)

# cửa búa

Chúng tôi theo xe đò từ Sài Gòn ra Bà Rịa. Trước khi lên xe, người trung gian dặn, mạnh ai nấy đi, như đi buôn tôm, buôn cá một mình. Công an hỏi, cứ bình tĩnh trả lời. Tôi nhìn xuống chiếc túi xách có thêu cánh hoa hồng, bên trong chỉ đựng một chiếc áo lạnh và một tập thơ chép tay. Trưa, nắng như đổ lửa, nếu công an chận xét, chắc mẻm là tôi bị bắt. Xe chưa đến nơi, người dẫn đường bảo, tại bến có nhiều trạm kiểm. Chúng tôi đổi xe lam vào Châu Thành, Bà Rịa. Người ra đón là anh bộ đội. Vừa đến cổng doanh trại, người dẫn đường lẩn mất. Tôi vội vã qua cổng, mắt chỉ kịp ngước nhìn mấy chữ: Trại Vạn Kiếp.

Tôi gặp lại Thầy Sáu, người tổ chức ở nhà anh Bình. Thấy tôi lo ra, Thầy vui vẻ trấn an, tổ chức là người có đạo. Họ lo chu đáo, bến bãi an toàn. Tối tàu lớn tới, đổ người nhanh. Nội sáng mai, chúng tôi đã ở tận ngoài khơi, xa mút. Vỗ về xong, Thầy đi. Tới chiều anh Bình rước thêm mấy chuyến. Căn nhà nhỏ trở nên chật chội. Một đám người ngồi chen chúc trên chiếc giường nhỏ trong căn buồng vợ chồng. Con anh Bình lâu lâu chạy vào lỏ mắt coi. Chúng tôi ngồi bó gối, phập phồng như những con cá đang nằm trên thớt.

Nhà đông người, ra vào nhiều. Chị vợ nảy ra ý kiến, giả đám giỗ để tránh hàng xóm nghi ngờ. Anh Bình khen, bắt con chó cột gần sàn nước. Nghe tiếng kêu ăng ẳng nhiều người tái mặt. Họ nói ăn chó xui, coi chừng bị bể. Dao đang mài thì ông Lễ tới, ra lệnh tản người. Qua câu chuyện tôi biết lơ mơ, ông là trung tá, một trong ban chỉ huy trại mà cũng là người đứng đầu bán bãi.

Đi một mình nên tôi được chuyển ngay trong chuyến đầu tiên. Suốt buổi chiều xe Honda chạy vòng vo qua nhiều nơi, hai bên rừng lá xanh rì. Mãi lúc sẩm tối, họ tới một xóm nhỏ vắng vẻ ven đồi. Anh bộ đội gửi tôi vào một nhà đầu xóm. Chưa chào hỏi, chủ nhà đã lôi tôi vào trong. Căn buồng trống không. Giữa, chỉ căng một chiếc võng rách. Ngồi cả ngày mệt, tôi ngả mình xuống võng. Bên ngoài, ánh đèn dầu leo lét, một ông già hom hem ngồi kéo thuốc lào. Tới khuya họ đổ thêm người, chủ nhà mới thổi đèn, đi ngủ. Căn nhà tối như mực. Tôi rình nghe động tĩnh. Và tưởng tượng ngoài kia, trăm bước chân rón rén, tiếng AK lên nòng, những cái hất hàm ra hiệu bao vây... Đêm xa lạ, căng thẳng thần kinh. Biết bao phản trắc, lọc lừa, tôi từng nghe trong những chuyện vượt biên. Tiếng ho, tiếng húng hắng, thì thào cũng có thể là những dấu hiệu bắt đầu cho một cuộc tháo chạy.

Quá nửa khuya, có tiếng gõ cửa nhè nhẹ. Tôi nhổm dậy. Cụ già cũng lục đục thức. Diêm bật. Que sáng lóe lên rồi tắt. Người liên lạc tới. Tôi vớ túi xách, nhanh chân len ra ngoài. Mấy người khách cũng theo ra. Chúng tôi đi, bỏ lại sau lưng tiếng thuốc lào rồn rột rít lên trong đêm tối.

Ra đầu ngõ, chúng tôi lên lộ cái, nhập vào một nhóm khác. Người liên lạc dặn, từ giờ cứ theo đóm thuốc của người dẫn đường mới mà đi. Đêm dày đặc, bóng tối ngập ngụa đất trời. Chúng tôi bươn bả đi sát lề. Đàng trước, đóm thuốc lập lòe như đom đóm. Nhìn một hơi mỏi mắt, tôi liếc ra sau, mới đó mà người từ đâu ra nối thành một hàng dài. Đường xa, đoàn người lầm lũi bước. Một hồi lâu, khi tiếng chuông nhà thờ gióng giã, chúng tôi bỏ đường cái lội qua ruộng. Mùa mưa, bờ ruộng lầy và trơn. Chiếc guốc trong chân tôi cứ tuột ra, dính chặt dưới bùn. Thấy cả đoàn đột nhiên chậm lại, một người đi trước chạy ngược ra sau quát tháo. Trời lờ mờ, tôi kinh ngạc, hóa ra người dẫn đường nãy giờ chỉ là một thằng bé. Tay nó cầm cành khô dứ dứ trong gió, miệng phì phà điếu thuốc, gắt, "Mau, mau lên. Đi như vầy có nước đi vô tù." Rồi chợt phát hiện, cứ đi vài bước tôi lại cúi xuống kéo chiếc guốc lún bùn, nó lầu bầu chửi, "Đồ ngựa. Đi vượt biên mà tưởng như đi sở thú."

Thằng bé dẫn chúng tôi vào căn chòi trống trơ giữa ruộng.

Lùa mọi người vào trong, nó kéo sập cánh cửa rồi dặn trỏng, "Mấy người không được ra ngoài. Rủi ai thấy, bị bắt ráng chịu." Xong, nó ra ngoài. Căn chòi rộng hóa chật khi dồn mấy chục người ngồi chung một chỗ. Trời rạng dần. Một ông vạch khe lá, hé nhìn ra. Nhiều người định bắt chước thì nghe giọng thằng nhỏ bên ngoài nạt ngang, "Ê, không được coi." Nó lấy roi quất lia lên vách. Mọi người ngồi thụt xuống, dỏng tai nghe. Tiếng chân nó rảo quanh chòi một lúc rồi xa dần.

Khi nắng ban mai vàng tươi tràn qua khe hở, vài người chúi mắt nhìn ra. Bốn bề trơ trụi. Xa xa, một xóm nhà thưa thớt, vắng teo. Chung quanh chỉ độc một bờ ruộng dài dẫn từ xóm ra chòi. Thỉnh thoảng thằng bé mang cơm nước hay mua dùm quà vặt. Thấy nó tới, chúng tôi mừng như tù được thăm. Ai nấy vồn vã hỏi:

"Nè, cá lớn tới chưa?"

"Bé ơi, chừng nào xuống tàu hả cưng?"

Thằng nhỏ lắc đầu quầy quậy, " Ê, đừng hỏi tui. Tui không biết gì hết." Xong, sực nghĩ ra, nó lại dặn, "Nếu bị bể, mấy người cũng đừng biết tui nha."

"Nhỏ, sao mày hỗn dữ vậy mậy?" Một giọng bất bình nổi lên.

"Thôi đi, đừng chọc nó."Có tiếng người cản.

Mọi người kêu nhau nhịn. Sinh mạng chúng tôi đang nằm trong tay thằng nhỏ.

Suốt ngày ngồi chen chúc trong cái chòi kín gió, nóng và ngạt hơi người. Tôi thu mình trong góc quan sát những người khách đi chung. Đa số là đàn ông, chỉ có sáu phụ nữ. Họ ngồi thành nhóm hai hoặc ba người. Trước mặt tôi là một cặp, Hằng mười sáu, Hùng hai mươi. Theo lời Hằng, họ là hai anh em. Nhưng trông cách họ thân mật, tôi ngờ không phải. Người lớn tuổi là bà Xiếu, khá chưng diện. Có nhan sắc là chị Xuân, đi với cô em chồng tên Vân và đứa con còn bế. Mập nhất đám là Hiến, người Tàu, có em họ là Bích, gầy như que củi. Đây là những người sẽ cùng tôi chia chung số phận.

Chập tối, họ lại đổ thêm người. Căn chòi chật nứt. Nhóm ba người sau cùng tôi đã gặp trong Trại Vạn Kiếp, anh Huỳnh, Du và một cháu trai chín tuổi. Tất cả đều là người nhà Thầy Sáu. Anh Huỳnh độ ba mươi, da trắng xanh, cao và gầy. Du khoảng hai mươi hai, có vẻ ăn chơi, mánh lới. Họ rỉ tai bảo tôi, nhà anh Bình bị xét nhưng đường dây chưa bể, tàu lớn đang chờ ở Cửa Búa.

Trong bóng tối, chúng tôi ngồi im đếm nhịp kim đồng hồ. Sốt ruột, nhưng ai cũng sợ đêm mau qua, một ngày nữa lại tới. Với ngần ấy người, chúng tôi khó lòng ém lâu trong căn chòi này.

Hai giờ đêm được lệnh chuyển khách ra bãi. Trăng mờ căm. Gió lồng lộng. Chúng tôi cắm đầu chạy như bay ra biển. Trên trời, những đám mây vần vũ cũng thổi ngược hướng về bờ. Khi dừng lại, không thấy nhà cửa, ruộng nương, biển cả. Bãi chỉ là con lạch hoang, cạn xìu, đầy lau sậy. Bốn người đàn ông lội nước đẩy hai chiếc ghe cũng vừa trờ tới. Đám hành khách ào ào nhào xuống giành chỗ. Mấy người tổ chức cầm cây quất túi bụi những kẻ nhanh chân. Tiếng chen lấn, cãi vã om sòm góc bãi. Cuối cùng họ chia thành từng nhóm, chủ yếu theo tên người thu tiền. Anh Huỳnh và Du kéo tôi đứng trong nhóm Thầy Sáu. Họ bảo đảm, trước hay sau hai chiếc ghe cũng sẽ lần lượt đưa hết sáu mươi người ra tàu lớn. Nhóm tôi xuống trước. Chưa tới phiên, Hiến đã lôi Bích nhào đại xuống ghe. Hiến mập tới nỗi, hắn vừa ngồi xuống một bên, chiếc ghe nghiêng chiềng sắp lật. Mấy người lái hốt hoảng hè nhau chụp lại. Hai người trên bờ nhảy tới bên Hiến, vừa đánh vừa lôi hắn xuống. Nhưng Hiến bám chặt lắm, nhất định gầm đầu chịu trận. Trong tích tắc hai ghe đầy. Bốn người lái nhanh nhẹn kéo ghe ra. Họ ngâm mình dưới nước để đẩy chúng tôi đi. Thoáng chốc, bóng những người trên bãi nhạt dần rồi tan vào đêm tối.

Ghe men theo những hàng tràm mọc lởm chởm ven con lạch. Sương mù loáng thoáng, loãng theo gió đọng trong những lùm cây. Thỉnh thoảng gặp tàu tuần, họ kéo chúng tôi nấp vào chỗ khuất. Đi một đỗi ra chỗ nước sâu, họ vẫn chịu khó lặn hụp theo ghe chứ không lên chèo. Thấy tôi lom lom ngó xuống nước, Du thì thầm, nếu bị phát hiện là họ lặn luôn, chỉ có người ngồi trên lãnh đủ. Ghe mải miết đi tới lúc mờ sáng vẫn chưa thấy biển, tôi thắc mắc, không hiểu làm sao họ kịp quay lại rước những người còn lại. Hỏi, Du nhếch môi cười, có trở lại cũng đâu còn ai, giờ này chắc công an đã rước họ vô tù.

Ngạc nhiên vì thái độ tỉnh bơ của Du nhưng chưa kịp hỏi thì ghe tấp đảo. Gọi là đảo chứ thật ra nó chỉ là một cái cồn. Không thấy tàu lớn. Trời đã hừng sáng, sợ ghe qua lại phát hiện chúng tôi vội vã lên bờ. Họ đếm người rồi lùa chúng tôi ngược lên phía trên. Qua những lùm cây rậm là một khoảnh đất nhỏ. Nhìn lại, mấy người dẫn đường bỏ đi đâu mất. Chúng tôi kiếm chỗ ngồi đợi. Khi nắng lên cao, Du nóng ruột leo lên cây nghe ngóng. Vài người cũng bắt chước leo theo. Khi tuột xuống ai cũng thở dài, cái cồn nhỏ xíu lại khá gần bờ rất dễ phát hiện. Chúng tôi nén dạ ngồi chờ, hy vọng tàu lớn đang trên đường ra biển.

Tới trưa, lại có thêm mấy chiếc ghe taxi đổ khách lên bờ. Không biết thuộc nhóm nào, mặt mũi ai nấy bơ phờ. Mảnh đất nhỏ trở nên chật chội. Quá trưa, mặt trời qua khỏi đỉnh đầu, con tàu vẫn bặt tăm. Thỉnh thoảng mấy người liên lạc lên trấn an. Mọi người nghe ậm ừ. Khi họ bỏ đi, chúng tôi lại dụm đầu bàn tán. Có người nghi, tổ chức gạt, đem con bỏ chợ. Cũng có kẻ đoán, có lẽ tàu lớn đã ra khơi ngay từ đêm qua. Nhưng đa số nghĩ, chắc đường dây bị bể trong bờ. Không ai biết chính xác. Điều rõ ràng, giờ này tàu chưa ra tức có chuyện chẳng lành. Chúng tôi nhìn nhau thắc thỏm, lo thầm.

Xế chiều, khi nắng chiếu vàng đọt cây, đột nhiên tôi phát giác, mặt đất trở nên ẩm ướt. Dưới gốc tràm, bùn trụt hẳn, lộ những bộ rễ mọc trồi trông như những ngón tay gân guốc đang bấu sâu vào đất. Tôi ngó quanh, vài người đã treo đồ, trèo lên cành. Chưa kịp dời chỗ thì chợt nghe tiếng lao xao. Một đám dân chài ở đâu đổ đến. Họ vừa đi vừa gây gổ. Tiếng chửi nhau vang động một góc cồn. Chúng tôi ngơ ngác nhìn nhau. Họ tung tin, công an đang xét tàu lớn, gạo nước đã bị tịch thu. Rồi gạ bán, một xị nước ngọt một chỉ vàng, gạo hai chỉ một chén. Cả đám vượt biên hoang mang, nhưng không ai chịu bỏ tiền mua. Đang nhốn nháo thì tốp khác lại tới. Cả cái cồn ồn như cái chợ. Dẫn đầu là một người đàn ông to bè, đen đủi, ở trần. Cổ vắt chiếc áo bạc màu. Mặt lạnh đanh. Đầu có vết thẹo nhẵn thín trông như một nhát dao còn cắm sâu trên trán. Nghe họ nói, tay này là Bảy Búa, trùm anh chị kiếm ăn vùng này. Theo sau, còn có một đám đàn em chừng mươi đứa cầm gậy gộc. Chúng xông xáo, dữ tợn như những kẻ sẵn sàng liều mạng. Họ đi tới đâu, dân chài vẹt ra tới đó. Bảy Búa ngừng lại trước nhóm người vượt biên, giơ tay dộng mạnh cây dầm lún đất, gằn giọng, "Bà con khá giả có tiền vượt biên, đi qua mấy xứ giàu sang, mang tiền theo như mang củi về rừng, chi bằng giúp cho những người ở lại." Ngưng một chút, ông ta đảo mắt nhìn quanh như dò xét. Rồi đằng giọng, hầm hè, "Tui nói phải quấy không nghe, đừng trách tụi đàn em nghèo đói làm liều." Chúng tôi nhìn nhau thất sắc. Thấy không ai phản ứng, Bảy Búa thủ cây dầm trong tay, đi lòng vòng kiếm. "Chủ tàu? Chủ tàu đâu?" Ông ta trừng mắt, điểm mặt từng người. Ai nấy cúi gầm, tránh tròng mắt đỏ ngầu, hung dữ. Khi Bảy Búa đi ngang, tôi phát khiếp khi liếc thấy cổ chân ông to như một gốc chuối già.

Không tìm ra chủ tàu, Bảy Búa tức giận vụt mạnh cây chèo vô gốc tràm chan chát. "Ai? Ai là thân nhân chủ tàu?" Giọng ông đặc khản, rền rền. Mọi người tái mặt, ngậm mồm. Cuối cùng, đám đàn em xông tới, gom hết túi xách, đồ đạc của mọi người vô lùm cây lục soát.

Chúng tôi ngồi im thin thít, thủ phận và theo dõi. Trong số thủ hạ Bảy Búa, tôi chú ý có một người đáng gờm. Hắn lớn con, vạm vỡ. Mình trần, mặc độc chiếc quần kaki lủng lỗ. Lưng eo, đáy thắt, ngực và tay nở cuồn cuộn như một tượng đồng. Da nắng ăn đỏ lửng. Mặt sắc, có cô hồn. Tóc dài, lởm chởm chấm vai. Đầu quấn miếng vải đỏ ngang trán. Trông hắn giống hệt bọn hải tặc vùng biển Caribean ngày xưa trong truyện vẽ. Bảy Búa gọi hắn là thằng Hạnh. Và hình như chính ông ta cũng phải ngán cái thằng này.

Mặc Bảy Búa tới lui hậm hực, "thằng" Hạnh vẫn dang chân đứng yên một chỗ. Hắn nghinh nghinh cái mặt nhìn chúng tôi, cặp mắt lừ đừ như coi thường hết thảy. Thỉnh thoảng, hắn nhếch môi, cười khinh bạc. Vẻ hung bạo làm tôi sợ, cứ ngó hắn lom lom. Chỉ chút sau, tôi phát giác, hắn cũng đang chú ý ngó mình. Tự nhiên, tay chân tôi luống cuống. Tôi rón người, nhích gần một chị ngồi kế. Bất chợt thấy một cái túi đệm của ai bỏ sau chỗ tôi ngồi. Cái túi dầy cộm, không biết chứa gì. Ngẫm nghĩ, tôi lại nhích người ngồi lại chỗ cũ, cố che cái túi.

Lục soát xong hình như không thấy gì, Bảy Búa bực bội ra mặt. Hắn kêu tụi đàn em lại bàn bạc. Thừa lúc họ không để ý tôi hé miệng túi ra xem. Không có tiền bạc, trong chỉ có cái đèn pin, một hải bàn và chiếc áo cũ. Tôi tái mặt, những thứ này mà lọt vô tay Bảy Búa thì nguy. Tôi lo lắng nhìn quanh, bắt gặp nhóm con gái mặt mày lấm la, sợ hãi. Thấy tôi ngó, Bích bò lại gần. Rồi Hằng, Vân và một cô bé khác cũng nhích tới.

"Chị ơi," Hằng ngại ngùng hỏi, "Không biết tụi nó có làm gì mình không?"

"Làm gì là làm gì?" Tôi ngạc nhiên.

Mấy cô gái e thẹn làm thinh. Thấy tôi ngơ ngác, Bích nói huỵch toẹt, lơ lớ giọng Tàu, "Chị nghĩ, tụi nó cướp vàng rồi có hiếp người không?"

"Không, không đâu. Chắc không có." Tôi kinh ngạc, không ngờ mấy cô nghĩ tới chuyện này. Tôi nhìn đám "thằng" Hạnh, họ hung dữ, nhưng tự nhiên tôi không tin họ dám hiếp người.

"Bọn cướp của thì chả chuyện gì mà từ?" Cô bé người Bắc kêu lên, giọng phẫn nộ, "Đụng đến em, em liều mạng đấy."

Tôi nhìn đăm đăm vào đám Bảy Búa, ngoài "thằng" Hạnh, những thằng khác coi xông xáo nhưng không đáng sợ. Thằng Phúc đầu trọc, mắt láo liên, ngổ ngáo; thằng Cỏn mảnh khảnh, da tái mét; thằng Bôn loắt choắt, tướng đi như tướng gà bơi. Nhìn cả bọn, tôi tin họ túng thế làm liều, nhất định không làm chi khác.

Trong lúc tôi yên trí thì bất ngờ Bảy Búa ngoắc bà Xiếu. Bà Xiếu run rẩy, mặt xanh như chàm, líu ríu bước tới. Nhanh như cắt, bọn họ lôi bà Xiếu vào lùm. "Thằng" Hạnh cùng đồng bọn đứng ngoài án ngữ. Chúng tôi thất sắc nhìn nhau, không ai dám ngó vô lùm. Một lúc sau, bà Xiếu chạy ra, áo quần xốc xếch, mắt mũi tèm lem. Nhìn bà Xiếu, niềm tin tôi sụp đổ. Thì ra, những chuyện hải tặc quăng người xuống biển đều là chuyện thật. Cùng là người Việt thật không ai ngờ bọn Bảy Búa táng tận đến nỗi.

Người kế tiếp là chị Xuân. Khi Bảy Búa ngoắc, chị Xuân rú lên, ôm con chặt cứng, lùi về chỗ đám đàn ông đang ngồi. Mấy người đàn ông làm thinh, dường như không muốn vạ lây. Họ nhìn Bảy Búa như những kẻ bàng quan, ngoại cuộc.

Thấy chị Xuân khiếp đảm, đám con gái cũng hoảng kinh. Bích, Hằng, Vân nấp sau lưng tôi trốn. Tôi nhìn " thằng" Hạnh, bụng dạ rối bời. Chẳng lẽ, chưa thấy tàu lớn mà chúng tôi phải liều mạng với bọn người này. Tôi lúng túng ngó họ, chưa tìm ra cách đối phó thì thấy hình như họ cũng đang bối rối. Chị Xuân ngồi lỳ, nhất định không đi. Thằng Cỏn, thằng Bôn đứng xớ rớ cũng không dám đưa tay lôi kéo.

Đang lúc dùng dằng thì có mấy người dân chài tấp vào cho hay, tàu biên phòng đang hướng về cồn. Mọi người nhốn nháo. Tình trạng trở nên hỗn loạn. Cả Bảy Búa cũng rút lui, quýnh quáng tìm đường trốn. Những người có ghe lớn tiếng rao mời, chuyến về ba chỉ, giá tính theo đầu người. Chỉ trong phút chốc, số người vượt biên đã sụt đi quá nửa. Số còn lại, tôi nghĩ, đều là những người không có vàng. Đám dân chài bây giờ cũng thưa thớt, chỉ còn nhóm "thằng" Hạnh đi năn nỉ kiếm mối chở khách về. Thằng Cỏn mon men tới chỗ tôi gạ, ai không tiền nó sẽ đưa về tới tận nhà mới trả. Tôi rầu rĩ, ngó nó rồi làm lơ. Vốn liếng tôi đã đóng hết cho chuyến đi, về nhà cũng không còn. Nhưng thằng Cỏn dường như không hiểu, nó tưởng tôi còn hy vọng chờ tàu lớn tới nên nhất định nằn nì. Nó nói, buổi tối nước lớn, cái cồn bị ngập chỉ còn ló mấy ngọn cây, không ai có thể ở đây chờ đợi qua đêm được. Nghe vậy, tôi giật mình ngó quanh. Quả thật, mực nước đang lấn tới. Miếng đất trống tôi ngồi bây giờ đã ẩm ướt, lún đầy những dấu chân người. Nhìn ra biển, cái cồn đang thấp dần. Nước mấp mé liếm vào những gốc tràm kêu bì bõm. Đang điếng người chưa biết tính sao thì tàu lớn tới. Mọi người đổ xô chạy ra phía sau cồn. Khi thấy tàu lớn, tôi hỡi ôi. Con cá lớn đây sao? Trời ơi, nó chỉ lớn hơn chiếc ghe một chút. Nói đúng hơn nó là ghe lớn, không phải tàu lớn. Tệ hơn nữa, nó cũ xì, sơn tróc, ván mục, trên có căng một chiếc lưới rách tả tơi và một cái thùng phuy rỉ. Ông chủ tàu mặc bộ bà ba đen, đứng trước mũi, hoa tay giục mọi người xuống. Trong phút chốc tôi đứng lại ngần ngừ, tàu như vầy, đi sẽ chết. Nhưng mới ngừng lại thằng Cỏn, thằng Bôn vụt qua mặt, phóng chân nhảy lên. Tôi ngoái đầu nhìn lại, cái cồn không còn ai. Chờ tôi vừa lên, ông Phước chủ tàu rút tấm ván liệng xuống nước. Máy nổ xình xịch, tàu quay lui rồi đâm ra biển.

Để tránh tai mắt biên phòng, chủ tàu dồn khách xuống hầm ghe. Khoang dưới chật nứt, người đông, nêm như mắm. Sau lưng là Hiến, không có chỗ đặt chân, hắn cứ chồm lên xô tôi về phía trước. Đằng trước lập tức đẩy tôi thụt lại phía sau. Hầm ghe hỗn loạn, mọi người thụi nhau để giành cho được một chỗ ngồi. Buổi chiều gió lớn, tàu nhồi sóng gập ghềnh, nhiều người bắt đầu nôn mửa. Tiếng gấu ó tục tằn, tiếng nốc tháo ụa hơi hòa lẫn tiếng khóc la trẻ nhỏ. Ấm thanh dầy đặc. Nóng và ngạt hơi người. Tôi nín thở, lùi dần. Khi đụng vách tàu, lưng tôi ướt nhẹp. Tàu vô nước, tôi la lên. Tiếng cãi cọ ngưng bặt. Mọi người chăm chú nhìn nước tràn qua ván tàu. Chưa qua cửa biển, nước đã ngập khoang. Đàn bà bắt đầu mếu máo, kêu trời. Mấy người đàn ông nổi cáu, kêu trời làm gì? Họ kêu chủ tàu, tàu như vầy sao dám vượt biên? Tiếng ồn dưới ghe chưa dứt, ông Phước thò đầu xuống nạt, "Câm miệng. Tàu đang qua trạm." Mọi người nín thinh. Chị Xuân cũng vội vàng vạch vú đút miệng đứa con. Chúng tôi quay mặt, nín thở và chờ. Thời gian dừng lại khá lâu. Cuối cùng, "thằng" Hạnh chịu không nổi, trồi đầu lên coi. Không thấy trạm xét, hắn co giò nhảy phóc lên trên. Nhiều người cũng bắt chước lục tục lên theo.

Chiều sậm màu trên biển. Nắng đã héo. Mặt trời đang tàn lụi buông mình. Quê nhà bây giờ chỉ còn là một vệt đen cắt ngang trời và nước. Không hẹn mà ai cũng nhìn về bờ. Khoảnh khắc cuối làm mọi người im lặng, ngậm ngùi. Ông Phước đưa tay quẹt ngang mắt, "Vĩnh biệt. Xin vĩnh biệt tất cả." Kiểu nói cải lương nhưng không làm ai cười. Chúng tôi làm thinh, nghe trong dạ nao nao, ruột đau như cắt.

Thoáng chốc, chân trời mờ mịt. Chúng tôi nhìn ra hướng Đông. Gió phần phật thổi. Những ngọn gió từ đâu tiếp nối không ngừng. Biển mênh mông, sâu thẫm. Nhìn phía trước, mực nước cao hơn mũi ghe. Con tàu lọt thỏm trong khối nước khổng lồ. Không nói, chúng tôi nhìn nhau chia sẻ cái số phận nhỏ nhoi, bèo bọt.

Một hồi sau, ông Phúc thợ máy, thò đầu lên báo, nước vô mới đây đã ngập khoang máy. Cả tàu nhốn nháo. Nhiều người lên tiếng trách, chủ tàu thu nhiều vàng mà sắm tàu cũ, bán mạng khách. Ông Phước vò đầu bức tai kêu trời, người ta chỉ đưa ông một ít và bảo chuyến chỉ có mấy người. Ông ngó đám "thằng" Hạnh nói, nhiều người đi đâu có đóng tiền. Rồi nhìn quanh, không ngờ tàu đông như vậy. Nghe ông nói nhiều người vẫn chưa chịu thua, dân đi biển sao lại dùng tàu cũ vượt biên, chưa chi nước ngập quá gối. Ông Phước thề thốt, chiếc này chạy ven biển an toàn nên ông đem cả con cái theo. Nghe vậy, mọi người làm thinh, không ai xem rẻ sinh mạng con mình. Có thể ra khơi sức nước mạnh, ngoài dự tính. Mấy người sĩ quan chế độ cũ cũng lên tiếng hòa giải, mọi người cùng chung sống chết, không nên trách cứ lẫn nhau. Việc trước mắt là phải tát nước, nếu chậm trễ e tàu chìm. Mọi người phân công, đàn ông thay phiên tát nước. Những người say sóng được miễn. Nhóm "thằng" Hạnh xung phong đi đầu. Mỗi phiên hai người. Một người đứng dưới múc nước đưa lên, người trên đỡ thùng đổ ra ngoài. Cứ ba mươi phút hết phiên, người khác tiếp.

Muốn ra khỏi hải phận, tàu xả hết tốc lực. Gia đình ông Phước là chủ tàu nhưng hỏi ra là chưa từng đi biển. Ông cầm lái lơ mơ, anh con rể cũng chỉ đi lại trong những kinh rạch nhỏ. Cuối cùng, tay lái giao cho thằng Cỏn. Tuy mới mười bảy, Cỏn đã từng đánh cá ngoài khơi nhiều lần.

Tối trên biển, trời lờ nhờ, nhưng mặt nước tối đen như mực. Sợ mất phương hướng, ông Phước thắp đèn. Gió bắt đầu lớn, bốn phương lồng lộng, ngọn lửa cứ lao chao chực tắt. Tôi ngồi trong buồng lái, cầm nón chắn gió. Bên ánh đèn, một bộ tham mưu cấp thời gồm thằng Cỏn, ông Phướn, ông Dư, sĩ quan chế độ cũ. Họ lật bản đồ, đặt hải bàn, định phương hướng. Có nhiều chuyến đã ra khỏi hải phận bị lạc hướng đâm đầu trở lại. Bàn bạc chán, tàu quyết định, cứ thẳng một mạch ra khỏi hải phận, rồi xuôi đường xuống Mã Lai. Nhưng chạy bao lâu thì ra khỏi hải phận? Cả tàu chẳng ai biết. Người bảo một, kẻ bảo hai ngày. Con tàu nhỏ, biển bao la, bốn bề mênh mông nước. Không có mặt trời, chúng tôi như con kiến loay hoay bò trong chén.

Đêm ngoài khơi qua vội. Mới tờ mờ mà chân trời đã rạng. Vầng thái dương đỏ ối lừng lững đi lên từ đáy nước. Mặt biển rạch một đường cong rành rọt giữa trời. Buổi sáng, gió nhẹ. Tôi ngồi trong buồng lái nhìn ra, nhóm "thằng" Hạnh vẫn thay phiên nhau tát nước. Cả tàu nằm im như chết, kẻ say sóng, người say ngủ. Gia đình ông Phước năm người, vợ chồng anh Sinh khoảng ba mươi, cô Bắc mười sáu và thằng Út mười lăm thay nhau nằm choán buồng lái. Trên sàn ghe mọi người nằm xếp lớp. Anh Huỳnh, Du và bé Phong nằm ngay mũi tàu. Cả đêm không ngủ được, tôi ngồi cạnh thằng Cỏn giúp những việc vặt và lắng tai nghe tiếng nước tát.

Tới sáng nhiều người đói. Kiểm lương thực, ai nấy chới

với. Tàu sáu mươi hai người chỉ có năm ký gạo và một can nước mười hai lít. Mọi người nhìn nhau kêu trời. Chúng tôi nhóm lửa thổi cơm. Không có củi, " thằng" Hạnh dùng sức gỡ một manh ván mui chẻ nhỏ. Tàu quy định, mỗi ngày ăn một bữa; cơm, mỗi người một cục nhỏ xíu; nước, một nắp một ngày; lái tàu, thợ máy, trẻ con ưu tiên được hưởng gấp đôi. Cô Bắc, trẻ người linh lợi. Tôi thổi cơm, cô vắt nắm. Ưa ai nắm dầy, ghét ai thì nắm mỏng. Miếng cơm tôi vừa nuốt nhỏ như cục xí muội chả biết trôi hồi nào?

Trưa, nắng chói chang. Nhìn xa, nước lấp lánh như vàng rơi trên biển. Chiều nắng tắt, nước đen ngòm. Vùng biển sâu. Chập tối, từ chân trời xa xôi, thỉnh thoảng có ánh đèn nhấp nháy. Chúng tôi khấp khởi mừng. Tàu ngoại quốc. Một chiếc bằng sắt to lớn, cột cao, nhiều tầng, xưa nay chỉ thấy trong sách vở, giờ lồ lộ tiến gần. Trong phút chốc, mọi người bàn cãi lôi thôi. Không thấy cờ hiệu, có người nghi, có thể tàu Liên Xô. Chúng tôi quyết định, không cầu cứu, lẳng lặng mà đi. Điều chúng tôi tin, tàu đã ra hải phận. Nhưng niềm vui chưa lớn thì đột nhiên máy tàu chết. Ông Phúc lui cui kiểm soát các thứ. Chiếc máy mới, nhưng không biết hỏng chỗ nào. Cả đêm chật vật, ông đổ mồ hôi mà vẫn chưa sửa được.

Nửa khuya, gió cuồn cuộn nổi. Trời vần vũ. Mây xuống thấp lòa xòa trên sóng. Nước ngùn ngụt chuyển. Tàu lắc mạnh, nhiều người ngả chúi. Tôi ngồi trong buồng lái giữ hải bàn, một tay ghì chặt thành tàu. Thằng bé Phong ngồi sau đeo lưng tôi chặt cứng. Sóng nhồi, giật con tàu lên cao rồi dìm sâu xuống thấp. Nước tạt từ trên mui tràn qua sàn ghe rồi chảy ra ngoài. Gió to, mọi người kinh hãi chui xuống khoang tàu, phía sau chỉ mình thằng Cỏn đứng đó, ngả nghiêng như người say, nhưng hai tay vẫn ôm chặt cần lái. Mỗi đợt sóng dập, tôi rùng mình nhắm mắt, cảm như tim nhẩy thót ra ngoài. Giữa lúc biển gào thét, con tàu chấp chới như cánh diều băng. Chỉ cần một cơn sóng đổ, tàu lật úp. Mới nghĩ tới, tâm trí tôi chìm lỉm, tưởng ra lúc chơi vơi, dãy dụa rồi ngưng. Không lẽ cuộc đời tôi chấm dứt ngay tại chỗ này? Rồi sáng mai, mặt biển lại phẳng lặng, sẽ không ai hay chúng tôi đã chết tại đây. Một cảm giác chua xót, bất nhẫn dâng tràn. Đang lúc đó, tôi nghe ông Phước khóc. Ông lớn tiếng trách mình, rồi kể lể. Lần đầu tiên, bất ngờ nghe một người đàn ông nức nở, trong thoáng chốc tôi ý niệm, sĩ diện, tự ái... rồi sẽ chết trước cái chết con người. Nghe một hồi, tôi nhắm mắt lâm râm cầu nguyện. Một hồi, ông Phước cũng ngưng khóc đọc kinh. Tàu đa số có đạo, không bảo nhau mà tiếng cầu kinh râm ran. Trước thiên nhiên, con người bất lực mà niềm tin là chiếc phao cứu rỗi cuối cùng. Hình ảnh Chúa, Phật bây giờ trở nên gần gũi. Tâm trí tôi hình dung, đôi mắt Phật nhắm nghiền, thản nhiên mà nhìn mọi việc. Không biết thời gian qua bao lâu, tới khi tôi chú ý, bên tai chỉ còn tiếng cầu kinh. Chung quanh, không biết gió đã ngớt bao giờ.

Qua hôm sau, mới sáng sớm nắng như đổ lửa. Trưa, ông Phúc lội từ khoang máy chui lên, mình mẩy ướt nhẹp, lấm đầy dầu nhớt. Ông giơ hai tay ra hiệu chịu thua. Mọi người ngao ngán, quay ra ngó biển. Gió dào dạt. Nước ngút đầy tầm mắt. Chân trời rõ như một nét bút nhạt chạy vòng mà con tàu là tâm điểm. Bốn phương thẳng tắp nhưng chúng tôi không biết mình trôi về đâu. Con tàu đang loay hoay chỗ cũ hay đã trôi ngược về bờ?

Trưa, mặt trời chiếu thẳng đỉnh đầu. Chúng tôi nằm cong mình như những con cá bị phơi trên cạn. Nắng như thiêu. Nóng và khát. Cơn khát truyền miệng mọi người. Môi tôi nứt nẻ. Tiêu chuẩn một nắp nước chỉ làm ướt kẽ răng. Tôi nuốt nước miếng, cổ họng đau ran. Xa xa, nước bốc hơi, biển lung linh mờ ảo. Nhìn lâu mắt cay sè, những giọt nước ứa ra cũng hôi hổi nóng.

Đói và khát, cuối cùng đánh thức những người say sóng. Hiến, hai hôm tỉnh táo, nhưng khi đến phiên tát nước thì bất ngờ lại ngả ra say. Hắn nằm im ỉm, lâu lâu hé mắt thăm chừng. Công việc tát nước đổ dồn lên đám "thằng" Hạnh.

Đầu hôm, trăng lơ lửng. Biển dạt dào. Tôi nằm lim dim nghe nước sóng sánh vỗ vào mạn ghe. Con tàu bềnh bồng đong đưa như nhịp võng. Giữ lái cả ngày thằng Cỏn mệt, giao cho ông Phước. Tới nửa đêm, ông Phước ôm cần lái ngủ gục. Sóng nhồi, tàu lắc mạnh. Mọi người ngủ say như chết. Tôi hoảng, lật đật kêu ông Phước, thằng Cỏn. Không ai dậy. Túng thế, tôi vớ chai dầu quẹt vô mắt ông Phước. Cay mắt, ông Phước lập tức thức dậy, vừa bụm mắt vừa mắng tôi ỏm tỏi. Thấy ông nổi dóa, tôi quýnh quáng xin lỗi lia lịa. Chuyện chưa yên thì ở khoang dưới ồn ào, "thằng" Hạnh đập thùng tuyên bố, không tát nữa. Bôn, Phúc, Bình, Châu cũng khoanh tay thản nhiên coi nước ngập. Cánh đàn ông bắt đầu đổ lỗi. Đang cãi nhau thì ông Phúc ló đầu lên la, mới đây nước đã lên tới máy. Bà Xiếu, chị Xuân rấm ra khóc lóc. Ông Phước, ông Dư giải quyết, giao quyền cho "thằng" Hạnh, ai không làm cứ quăng xuống biển. Nhóm "thằng" Hạnh reo mừng tở mở, cả bọn bắt đầu lùng sục. Người đầu tiên bị xốc là Hiến.

"Ê, Hiến, tát nước." Hạnh đá chân hắn, kêu lớn.

"Ngộ say sóng mà." Hiến rên rỉ.

"Thôi đi, sóng say mày thì có. Dậy mau." Hạnh nạt.

Hiến vẫn nhì nhằng, hắn bám chặt chỗ nằm, nhất định không dậy.

"Ngộ đi xe trả tiền xe, đi tàu trả tiền tàu. Xe hư, tài xế sửa, đâu có bắt khách sửa. Bây giờ tàu vô nước, sao bắt ngộ phải tát?"

"Trời, giờ này còn nói chuyện tiền bạc." Có tiếng hứ hé chung quanh.

"Ê mập, tàu ngập mày không chìm à?." "Thằng" Hạnh gầm lên. Rồi hắn kêu lớn, "Tụi bây, nhào vô."

"Một. Hai. Ba." Khi Bôn, Phúc, Bình, Châu vừa ráp tới, Hiến đã bật dậy, giật thùng, nhào xuống tát.

Một lúc sau, hết phiên, người khác tiếp. Cả tàu ngán "thằng" Hạnh, không ai còn tính chuyện đẩy đưa.

Không ngủ được, tôi ngồi dựa buồng lái, trông ra ngoài. Biển ngập trăng. Một màu vàng non nhão nhoẹt tan loãng khắp trời. Trong đất liền, trăng huyền dịu biết bao, nhưng ở đây trăng dửng dưng man dại, như thể chị Hằng đang trần truồng mà đứng trên không. Gần về sáng, tôi lẩn thẩn nghĩ ra, có thể trước khi chết, con người tuyệt vọng, cái tâm không còn sức để bám víu đất trời. Ánh trăng tôi nhìn bây giờ hóa thành là trăng chết. Vì tôi, biết đâu cũng đang đi vào cõi chết. Đêm nay biển êm, nhưng ngày mai thì sao? Không biết rồi tôi có còn thấy được mặt trời lần nữa?

Sáng hôm sau, gió mạnh. Con tàu chạy giật lùi. Tới trưa, nhiều người nóng ruột xuống phụ ông Phúc một tay, nhưng chiếc máy vẫn im lìm, ngậm tăm như đá. Sửa chán, ông Phúc tức khí nổi điên, đá cái máy tơi bời rồi nhào ra khóc. Trên này, khi nấu cơm, tôi lo ngại, gạo còn lưng bốn bát. Kiểu này, có thể chúng tôi chết đói trước khi chết chìm. Ông Phước, quyết định cơm nấu ít lại, ưu tiên cho con nít, lái tàu, thợ máy và những người kiệt sức. Ai còn khỏe, chịu khó cầm cự ít lâu. Hết củi, "thằng" Hạnh lại gỡ mui ghe. Gỡ xong, hắn ngước mặt nhìn mái ghe tơi tả. Chia cơm xong, chúng tôi rầu rĩ nhìn nhau. Con tàu thật đang trôi vào tuyệt vọng. Đột nhiên, Hạnh đề nghị, sao không gỡ mái làm chèo. Mọi người trợn mắt, ván mui dầy, trên dưới bằng nhau, sức ai chèo nổi. Nhưng Hạnh không nghe, hắn năn nỉ chí tình, cứ để hắn thử. Khi ông Phước gật đầu, cả bọn hăm hở gỡ. Sáu cây dầm tức ba cặp chèo được đẽo gọt cẩn thận. Cả giờ sau, bọn "thằng" Hạnh sáu người, những dân chèo chuyên nghiệp, đặt dầm xuống nước. "Thằng" Hạnh nhịp nhàng hô, "Một. Hai. Một. Hai. Một. Hai." Mọi người nín thở theo dõi. Con tàu trườn tới trước, không biết do sức gió hay sức chèo. Nhưng mới đi được một sào, dầm gãy. Tiếc mảnh ván, "thằng" Hạnh nhào xuống biển vớt lên, dành làm củi. Ai nấy thở dài, hy vọng phút chốc tiêu tan. Tôi nhìn ra xa, biển mịt mù. Gãy chèo, thế là may, bọn "thằng" Hạnh không có ai kiệt sức trước khi thấy được bờ.

Xế hôm đó, biển lặng. Chúng tôi nhìn xuống nước, cá đặc lền. Một đàn cá chuồn xanh tung cánh, sè trên nước. Đám con trai hè nhau nhảy xuống chụp cá chuồn. Không dính. Ngoài khơi, cá không sợ người, xúm nhau rỉa. Một đứa rách quần kêu cứu. Cuối cùng, chúng tôi đành ngồi yên trên tàu xem cá lội.

Chập tối, xa xa ánh đèn nhấp nháy. Mọi người mừng rỡ kêu lên. Tàu nước ngoài. Một chiếc tàu sắt to lớn đen sì. Chúng tôi lýnh quýnh đốt lửa cầu cứu. Vài người lột guốc dép bỏ vào đốt. Ngọn lửa bùng lên, khói nhựa đen bốc mùi khét lẹt. Ai nấy dõi mắt trông chờ. Một lúc sau, ánh đèn trên biển lụi tàn như ánh sao sa, tàu ngoại quốc nhỏ dần rồi mất hẳn. Chúng tôi lủi thủi tắt lửa. Trong bóng tối, con tàu nằm im như những con sấu rình mò trên nước. Rút kinh nghiệm, mấy lần sau chúng tôi nhóm lửa lớn hơn. Ông Dư nói, mặt biển cong, có lẽ tàu ở xa khó thấy. Nhưng tôi ngờ, ông an ủi mọi người. Lửa lớn, khói bốc cao. Có những tàu tiến gần rồi đứng lại, sau đó lại bỏ đi. Tôi không tin người ta không thấy. Đêm hôm sau, tệ hơn. Tôi đếm nhẩm gần cả thảy hơn chục chiếc. Đa số khi đến gần, họ tắt đèn lẳng lặng mà đi. Hình như những con tàu đang chơi trò bịt mắt, trốn tìm trên biển.

Hai ngày sau, gạo hết, nước cũng cạn tới đáy. Trong tuyệt vọng, mắt tôi hoa thấy biển lớn hơn trời. Đêm đen đặc, con tàu loay hoay như lọt vào trong hố mực sâu hút. Nắng, Gió, Đói, Khát quật ngã từng người. Thằng bé Phong, cháu anh Huỳnh lên cơn sốt. Nó nằm thiêm thiếp, lâu lâu mở mắt nhìn tôi, cười. Nụ cười chịu đựng như thể nó đã chấp nhận hết trơn mọi chuyện.

Trưa ngày thứ tám, tàu cạn kiệt. Kể cả người có sức cũng im lặng giữ hơi. Tôi nằm lắng nghe tiếng tát nước rời rạc, mơ hồ nhớ lại thuở ấu thời. Cả cuộc đời quay lại trong mấy giây ngắn ngủi. Hình như tôi sống mà như không. Hai mươi mấy năm đăng đẵng, không biết mình đã làm gì. Bây giờ, cái chết bất ngờ như một nhát dao cắt lìa quá khứ. Bất chợt, tôi quay lại bé Phong, thằng bé chín tuổi, tuổi mới bắt đầu, vậy mà, nó giống một chồi non mới nhú cũng bị chặt bừa. Đúng lúc đó, thằng nhỏ mở mắt, miệng mấp máy nhìn tôi như muốn nói. Mấy ngày không nước, môi nó khô khốc, nứt nẻ, tôi mút tay vào miệng rồi thoa lên môi nó. Chỉ có vậy mà thằng bé cảm động, nước mắt ngấn ra.

Đúng Ngọ, mặt trời chiếu thẳng đỉnh đầu, xuyên qua mui ghe trống lốc. Mặt chúng tôi sạm nám, chân tay mốc cời vì gió muối. Trên sàn ghe, nhiều người nằm lả. Đàn ông chiếm mũi ghe, đàn bà dồn về phía sau đuôi lái. Nắng rọi bỏng da, tôi mượn chiếc khăn đắp của bé Phong che đỡ. Bên dưới, Vân, Hằng, Bích, Bắc ngồi sát vào nhau. Chị Xuân bế con dựa vào mạn ghe, mặt mũi bơ phờ. Hết sữa, thằng bé trong tay chị dãy khóc đành đạch. Vân, cô em chồng tóc tai rối bời, vừa quạt cháu vừa dỗ. Càng dỗ, thằng bé khóc càng hung. Mệt mỏi, Vân đưa mắt nhìn quanh cầu cứu. Khi mắt Vân chạm tôi, cô mừng rỡ kêu, "Chị ơi, nhờ chị ẵm dùm cháu một chút." Dỗ một đứa bé đói? Tôi ngần ngại nhìn họ rồi quay lại bé Phong. Khi ngước lên, bắt gặp anh Huỳnh đang nhìn tôi ra dấu từ chối. Không suy nghĩ, tôi ngó Vân lắc đầu. Lắc đầu xong, tôi hối hận muốn đổi ý. Nhưng khi nhìn chị Xuân thở dài chịu đựng, còn Vân, mắt đầy hờn oán, không hiểu sao tôi lại ngồi im. Tránh mặt họ, tôi cố ngó về phía trước, nhưng hình như con mắt lại chỉ thấy phía sau. Thằng bé mệt rồi ngủ bao giờ tôi không biết, nhưng hình ảnh nó dãy khóc về sau là một nỗi ám ảnh không rời.

Xế trưa đó, chúng tôi gặp chiếc tàu buôn lớn. Tàu gần đến nỗi chúng tôi thấy cả cái lan can mầu trắng và bóng người di động trên boong. Ban ngày, nhưng mọi người vẫn đốt lửa. Hết dép, tôi hy sinh chiếc guốc cuối cùng. Chiếc này không cứu, gặp chiếc sau không còn gì để đốt. Chúng tôi ngồi nhìn lửa cháy rồi tàn, tàu buôn vẫn trơ ra đó. Ông Dư lại nói, lửa nhỏ quá có thể họ không thấy.

Thằng Bình điên tiết, "Đồ tàu mù." Chửi xong, nó cởi phắt chiếc áo, phóng mình quyết bơi sang đó cầu cứu.

Mọi người thấp thỏm nhìn theo bóng thằng Bình nhấp nhô trên sóng.

"Tàu đậu coi gần nhưng thật ra xa lắm, không dễ mà bơi tới."

"Họ không cứu, có kêu cũng bằng thừa."

"Coi chừng, xa như vậy, thằng Bình có sức đi mà không có sức về."

Sóng cuốn, cá mập, những nỗi đe dọa càng lúc càng nhiều. Chúng tôi quyết định, sống chết cùng chia, không thể để Bình một mình mạo hiểm.

"Bình ơi, về đi." Nhiều người bắt tay kêu lớn.

Nhưng gió tạt, âm thanh chìm trong tiếng rì rào của biển. Bóng thằng Bình bặt tăm. Thằng Châu lo lắng, nó nhảy ùm xuống nước, xung phong đi gọi thằng Bình. Khi Châu ra một đỗi xa, "thằng" Hạnh nóng ruột cũng phóng theo. Trên tàu, chúng tôi tiếp tục kêu tên. Một lúc sau khản giọng, tiếng la càng rời rạc. Khi chúng tôi im bặt thì "thằng" Hạnh xuất hiện, sau lưng là Bình và Châu. Mọi người vỗ tay, hoan hô và cảm động như đang đón những người lính khải hoàn.

Ngày thứ chín, có người xỉu. Tôi lơ mơ nghe ngóng. Ngất hay ngủ, cũng giống nhau thôi. Con người chỉ khác khi sống và chết. Tàu chưa chôn ai. Tôi nằm bất động, nhưng thần trí như thoát ra và lướt chơi trên biển. Khi nhìn lại, con tàu trông giống một chiếc tù trôi.

Chiều về, mặt trời tàn tạ lưng chừng. Tàu đang vật vờ, bỗng một tiếng nổ bật lên. Chúng tôi giật mình, mở mắt. Tiếng thứ nhì lại bật. Không phải mơ, là thật. Tiếng thứ ba xình xịch, rồi liên tục không ngưng. Máy tàu nổ. Trời ơi, mọi người choàng tỉnh. Con tàu thức dậy như sau giấc ngủ trăm năm. Huyền thoại. Cả một thế giới nhỏ nhoi bừng dậy. Niềm vui đột phá. Mừng quá, nhóm "thằng" Hạnh nhảy múa tưng bừng. Tiếng máy nổ xình xịch, con tàu vui như người câm biết nói. Chúng tôi ôm nhau la hét tưởng như chưa có ai đói, chưa có ai kiệt sức ngất đi. Hôm đó, tôi nhìn thấy mặt trời là đóa hướng dương, vàng tươi như cúc, nồng ấm như trà, sóng sánh như rượu ngó qua những lớp thủy tinh màu sắc.

Khi mặt trời sắp tắt, niềm vui cũng lắng dần. Ông Phúc dưới hầm ghe bước lên, hỉ hả. Chúng tôi nhìn ông như một vị cứu tinh cao cả trên đời. Hỏi nguyên nhân, ông cười, có gì đâu, máy chạy ngày đêm hết nhớt mà quên châm, thế là tắt. Mọi người kêu trời, nhưng không ai trách.

Tối đến, trời không trăng sao. Mấy ngày trôi nổi, không biết tàu đang ở đâu. Không có vị trí, không ai chấm được tọa độ. Hải bàn, hải đồ có cũng để chơi. Không định hướng, con tàu như người mù đâm sầm vô bóng tối.

Mười giờ sáng hôm sau, bất ngờ có tiếng động cơ phần phật. Một chiếc trực thăng quân đội có ngôi sao trắng đang quần sát đầu tàu. Chúng tôi ngước mắt nhìn. Trời ơi, máy bay Mỹ. Tim mọi người như thoát khỏi lồng ngực mà la, "Sống rồi. Sống rồi." Kể cả người sắp chết cũng biết đứng lên. Đàn ông cởi áo phất. Đàn bà, con nít chạy ùa ra trước. Chúng tôi hét inh trời. Rồi cười. Mừng, ôm nhau mà khóc.

Cuối cùng, chiếc trực thăng sà thấp. Một người lính thò đầu chỉ trỏ phía trước. Phút chốc, máy bay cất mình lên cao. Vừa bay, họ vừa bỏ trái khói ra dấu cho chúng tôi theo.

Mười hai giờ trưa, chúng tôi thấy tàu Mỹ. Đó là một chiến hạm lớn, có đại bác, máy bay và sân đáp. Tôi đọc hàng chữ to bên hông, sát mũi con tàu. USS- Callaghan 994, là ân nhân đem chúng tôi trở về cuộc sống.

Ngày hôm sau, tàu cập vịnh Subic. Chúng tôi làm thủ tục vào Phi. Chiều, đặt chân lên đất liền, tôi ngoái đầu nhìn biển. Biển Subic có màu ngọc thạch. Mặt trời lấp ló sau những rặng dương. Cảng giống như tranh vẽ. Tôi chợt nhận ra, trời biển chỉ đẹp khi ngắm từ trong đất liền. Không có đất, con người không còn chi để đứng.

Sập tối, cả nhóm được chuyển tới thủ đô Manila. Lần đầu tiên ra nước ngoài, tôi choáng ngợp. Thành phố rực sáng như một thảm trân châu trải rộng. Nhìn những cao ốc khang trang, tôi chạnh lòng xót cho những con hẻm tối tăm ở quê nhà.

Chúng tôi nhập trại chuyển tiếp vào lúc nửa khuya. Ban quản trị cấp tốc phát mền chiếu, vật dụng cá nhân rồi chỉ chỗ qua đêm.

Sáng hôm sau, bình minh mọc từ phía sau lưng trại. Dưới ánh nắng, trại chuyển tiếp là một dinh thự hoang tàn. Trước, nó nguyên là bệnh viện công, sau trở thành tài sản riêng của bà Marcos. Người đàn bà nổi tiếng có ba ngàn đôi giày nhủ lòng thương, cho người tỵ nạn làm nơi nương náu.

Trại có ba gian. Gian chính, nhà kiểu Pháp, xây kiên cố, tường vàng vọt dùng làm văn phòng tiếp nhận, trạm xá. Phía sau là nơi ban quản trị cư ngụ. Bên hông có hành lang nhỏ thông qua căn lầu. Lầu đổ nát, chỉ mé sau còn kín, chúng tôi sáu mươi hai người ăn, ngủ tại đó. Ban quản trị cẩn thận dặn, đừng để trẻ chạy nhảy mạnh, e lầu sập. Gian cuối là dãy nhà tôn nằm sau trại, dùng làm nhà tắm, phòng vệ sinh. Mỗi lần gió Đông thổi, mùi xú uế nồng nặc. Rào trại là những đống gạch ngổn ngang, vài ba cây cổ thụ trơ trọi ngăn chúng tôi với thế giới bên ngoài.

Dạo một vòng xong, tôi trở về chỗ. Nhóm đang họp. Ông Dư trưởng nhóm thông báo, chốc nữa Cao Ủy tới lập hồ sơ, mọi chi tiết chuyến đi phải được khai báo. Tin hành lang cho biết, những tàu có bạo hành, hãm hiếp, cướp giật, lường gạt,... đều bị giữ lại để điều tra. Mọi người quét mắt về nhóm "thằng" Hạnh. Ông Phước nói, chúng ta sống chết có nhau, giờ đã tới bờ, tất cả nên quên chuyện cũ. Ông Phước chưa dứt lời thì Hiến ngắt:

"Quên sao được? Có người định giết ngộ."

Chị Xuân cũng lên tiếng, "Còn cháu bị mất một khâu, anh nào lấy làm ơn trả dùm."

Nghe vậy, ai nấy nhớ chuyện Bảy Búa lục túi xách trên cồn. Nhiều người nhao nhao. Kẻ mất vàng, người mất tiền. Những cái túi ở lại, không cách chi kiểm chứng. Bọn "thằng" Hạnh một mực kêu oan, chúng nó đi với hai tay không, tất cả đồ đạc Bảy Búa giữ. Mọi người nhìn lại làm thinh. Quả, thằng nào cũng chỉ có một bộ đồ dính da làm vốn. Nhưng chị Xuân nhất định không tin, đòi cho được tiền mua sữa. Chị bảo, nếu không, có sao chị khai vậy. Mọi người hoảng, ai nấy xúm nhau thuyết phục. Kể cả bà Xiếu là nạn nhân chính cũng lên tiếng khuyên lơn. Cuối cùng, "thằng" Hạnh tức mình đứng ra nhận, nhưng khất, khi hắn có sẽ trả ngay. Mọi người gật gù, ra vẻ tán đồng. Không còn cách chi hơn, chị Xuân đành gật.

Chuyện tạm êm, nhưng quá khứ vẫn là cái án treo, đám "thằng" Hạnh thất thế thấy rõ. Gặp người lớn, Hạnh lễ phép xưng con. Bọn trẻ trong nhóm bắt chước nói leo, có đứa nói trỏng hoặc gọi Hạnh bằng "thằng". Hắn mỉm cười, dễ dãi. Nhưng lạ nhất là bà Xiếu. Đã không oán đám "thằng" Hạnh, những trưa rảnh, bà chăm chút khâu quần áo cho cả bọn. Tôi nghĩ, dễ mà gặp được người có tâm bồ tát như bà.

Mấy ngày đầu, ban quản trị phát gạo củi và một nồi, một chão, cả nhóm nấu ăn chung. Đàn ông xách nước, chẻ củi, đàn bà nấu cơm. Bếp là một góc lầu bể bên ngoài. Cơm nấu bằng nồi lớn, chão dùng đựng thức ăn. Cơm tập thể, chưa xong chén thì đã sạch nồi. Mấy đứa con trai đói, gõ bát hát như rên. Mới sập tối, tôi xót ruột, anh Huỳnh chia cho một tô cơm lớn. Hỏi, hóa ra là cơm để dành. Chưa nuốt miếng nào mà bụng tôi đã ứ đầy ác cảm.

Ăn xong, tôi lăn ra ngủ. Mười ngày trên biển, tôi tỉnh táo, nhưng khi lên bờ đầu óc choáng váng. Xuống trạm xá, bác sĩ bảo tôi say đất, chỉ mấy ngày sẽ khỏi. Tôi nằm, khi tỉnh khi mơ, nghe loáng thoáng tiếng Bắc vừa dọn cơm vừa háy trỏng, "Thứ người chi lười như quỷ." Vân kèm nhèm, "Họ tưởng, chúng mình là đầy tớ cho họ đấy." Nghe vậy, tôi nhướn mắt nhìn. Vân oán, tôi hiểu, nhưng Bắc ghét thì lạ. Bắc mới mười sáu, da trắng, môi hồng. Cặp mắt to, đen láy, ánh mắt dễ đắm lòng người. Nhưng ưa nhìn nhất là bộ ngực, hây hẩy một cặp lê căng phồng dưới manh áo mỏng. Tôi thấy, Du cũng thấy. Từ lúc lên bờ, anh chàng vẫn lén lút nhìn Bắc như ngây.

Buổi sáng, trại thường có những cơ quan từ thiện đến thăm. Họ phát cho quần áo, mùng, mền, thau, thùng, nồi, chão. Nhóm tôi, Sáu Mươi Hai - Subic, công bằng tuyệt đối, tính theo đầu người, không phân biệt già trẻ lớn bé. Một cuộn dây cũng cắt ra sáu mươi hai khúc bằng nhau. Tôi lấy một khúc, căng làm sào phơi. Chiều áo khô, tôi định cuộn dây lại, bất thần bé gái con ông Phúc nhào ra giành. Mặc tôi nói, nó nhất định bảo, " Khúc này là của con." Rồi la toáng, gọi bố. Ông Phúc từ trong chạy ra, chưa hỏi ra lẽ đã bênh chằm chặp, " Khúc này là sào của cháu đấy, cô ạ." Tôi há miệng định cãi, nhưng nghĩ sao lại thôi. Nhìn hai cha con mau mau gom những sợi dây đem cất mà tôi ngán ngẩm.

Thơ thẩn ngoài hiên một hồi bỗng dưng tôi chú ý, trời không bóng chim mà tiếng hót vang lừng. Dỏng tai nghe, tôi nhẩm đếm những con chim đang ẩn mình đâu đó. Có tiếng tíu tít, có tiếng ngân dài, có tiếng rút nghẹn như nuốt lời vào cổ. Trong tích tắc đột nhiên tôi nhận ra, cái hạnh phúc được nghe tiếng chim chính là cái giây phút tôi hiện hữu. Tôi còn sống đây mà. Tôi mới vừa giành lại tánh mạng của mình từ bàn tay tạo hóa. Còn niềm vui nào lớn hơn? Trời ơi, sá gì một khúc dây lẻ tẻ.

Hôm sau, nhóm quyết định nấu ăn riêng. Gạo, củi chia đều. Gạo, mỗi người một chén; củi, mỗi người một cây. Gia đình ông Phước, ông Phúc là hai gia đình lớn ưu tiên dùng nồi. Những người khác mua từ những người Phi bán dạo. Bếp không nhiều, mọi người thay phiên nấu. Đợi mọi người nấu xong, tôi mượn Bích cái nồi rồi chờ bếp của Bắc. Gia đình đông, Bắc nấu nhiều thứ lỉnh kỉnh. Cuối cùng, khi nhấc nồi ra, Bắc vói tay múc một thau nước đầy tạt bếp rồi nhếch môi cười. Nước văng tung tóe, tiếng lửa lèo xèo, tro bốc bụi mịt mù. Tôi, một tay cầm củi, một tay cầm nồi, ngơ ngẩn nhìn theo những lọn khói leo qua cửa sổ để thoát lên trời. Buổi sáng đó, trời quang mây tạnh mà lòng tôi cũng ráo hoảnh không ngờ.

Theo thủ tục, lập hồ sơ xong, Cao Ủy Tỵ Nạn chuyển danh

sách qua phái đoàn JVA phỏng vấn và cứu xét định cư. Trong thời gian chờ đợi, mọi người được chuyển tới trại tỵ nạn chính ở Palawan học Anh ngữ. Mấy ngày cuối ở trại chuyển tiếp, không khí rộn rịp hẳn. Chuẩn bị cho chuyến đi xa, những người có vàng hoặc có thân nhân đã định cư mua sắm tưng bừng. Nổi nhất là chị Xuân và bà Xiếu. Chị Xuân lột xác, đổi đồ đầm sang hơn dân bản xứ. Bà Xiếu ngày ngày ra phố, chưng diện lòe loẹt. Vài ông tài săn khách, rà xe chờ ngoài đầu ngõ. Những chiếc xe đò hai bên hông vẽ hình rồng phượng, đầu mui có gắn cả bầy ngựa giả đang thi nhau giong ruổi. Người Phi tin, rồng ngựa nhiều, xe chạy như bay, càng đắt khách. Thấy trại đông, mấy đứa trẻ bán dạo cà rà mời mọc. Hàng lặt vặt đủ thứ. Tôi ghé mắt vào coi, bất thần tá hỏa. Những hộp diêm in hình các cô gái trần truồng không che tí vải. Nhóm tôi giành nhau xem, đàn ông cười ngặt ngoẽo, đàn bà đỏ mặt bỏ đi. Chỉ bọn trẻ Phi tỉnh bơ, dường như người mặc quần áo hay không, chúng coi không khác.

Tới Palawan, chúng tôi biết ra, đây cũng chỉ là trại chuyển tiếp thứ nhì. Khi được quy chế tỵ nạn, người ta sẽ chuyển qua trại Bataan. Đó là trại dành riêng cho những người đi Mỹ. Đi nước khác, phải chờ thân nhân bảo trợ và được phái đoàn các nước chấp nhận. Trong nhóm, chỉ vài người đi Úc, Pháp, đa số còn lại đều chờ đi Mỹ. Thời gian ở Palawan dài ngắn còn tùy, hồ sơ trót lọt, kết quả phỏng vấn, và nhiều vấn đề linh tinh khác. Không biết ai bày, mới vào trại nhóm "thằng" Hạnh đi lùng khắp nơi để tìm cho ra một ông thợ hớt tóc. Thợ tay ngang, cắt tóc thí, nhấp đầu cả đám bằng cây kéo lụt. Bộ tóc mới lùi xùi nhưng hết vẻ bụi đời làm Hạnh đắc ý. Hắn nói, cạo trọc cũng được, miễn sao đừng làm phái đoàn sợ.

Palawan, đúng ra là tên đảo. Trại tỵ nạn nằm dọc bờ biển, phía sau là đồng hoang, cỏ cao lút đầu. Cổng chính có đường lớn dẫn ra phố. Bên kia đường có vài ba quán bán bia kiêm hàng xén. Buổi tối, quán bia trở thành tiệm rượu rồi biến ra vũ trường. Có tiệm chỉ chuyên chiếu Kung Fu, ban đêm chiếu phim người lớn. Trẻ vị thành niên thường là khán giả trung thành của những tiệm này.

Trong trại có chín khu, gồm chín dãy nhà tập thể, cất theo kiểu tiền chế. Nhà bằng cây cao ráo, nhưng không cửa, không vách. Vào lúc trại đông, lính địa phương giúp cho cây lá, dân tỵ nạn tự cất thêm nhà. Những căn nhà tư lan tràn thành khu xóm, hàng quán cũng mọc lên khắp nơi. Thường, trước khi chuyển trại, chủ nhà tìm cách sang nhượng cho người khác. Giá cả thả nổi, lên xuống tùy căn, tùy lúc. Người có tiền xem thời gian ở trại là thời gian nghỉ ngơi trước khi hội nhập xã hội mới. Đối với kẻ không tiền, có những nỗi khổ buồn cười không nói được.

Vào trại mấy ngày, nhóm tôi đã tản đi gần hết. Nguyên dãy nhà tập thể khu Chín dành cho người mới tới chỉ còn lại Hùng, Hằng, nhóm "thằng" Hạnh và tôi. Ban ngày, cả bọn kéo nhau la cà khắp trại, ngóng tin. Tối về trễ phải trèo cổng mà vào. Riêng anh em Hằng cả ngày quấn quýt, nửa đêm tôi phát giác, hai đứa ngủ chung một mùng.

Nhóm tôi may, tới trại mấy ngày đã được phái đoàn gọi lên phỏng vấn. Mọi người ăn mặc tươm tất, ngồi chờ trước văn phòng Cao Ủy. Chú Dư điểm danh. Đúng một giờ, phái đoàn gọi tên. Tới ba giờ, buổi phỏng vấn kết thúc. Hồ sơ bị kẹt là Hùng và Hằng. Hóa ra, họ không phải anh em, mà là một cặp tình nhân bỏ trốn. Điều rắc rối là Hằng mới mười sáu, phái đoàn cứ buộc Hùng phạm tội dụ dỗ trẻ vị thành niên. Mặc Hằng khóc lóc thề thốt, người Mỹ vẫn khư khư thi hành đúng luật.

Cuối cùng, mọi người về. Tôi băng qua sân cờ, đến phòng thông tin xem danh sách thư tín. Đi nửa sân gặp thằng Cỏn ngược đường về. Chưa hỏi chuyện, Cỏn đã huơ tay, hôm nay không có thư. Rồi nó nhăn nhó bảo, trông thư như trông trúng số. Tôi đứng lại hỏi thăm. Hóa ra, cả đám chưa có tiền gửi thư nhưng ngày nào cũng mong tin nhà. Nó nói, không ai báo, có thể gia đình tưởng mình đã chết. Nghe vậy, tôi an ủi qua loa rồi giả lả xoay qua khen bộ đồ đẹp. Không ngờ, nó cười rộ, đứng giữa đường giở áo cho xem. "Trời đất ơi!" Tôi kêu lên rồi cười phá ra. Cái quần mượn, lưng rộng rinh, được buộc lại bằng một sợi dây dù. Dây quá dài, nó thâu lại bằng cách thắt một gút lớn, phủ áo xuống, giữa bụng thấy lồi ra một cục.

Cả buổi tối tôi lơ mơ cứ nghĩ tới cái rốn lồi thằng Cỏn. Sáng hôm sau, tôi qua ban xã hội xin một ít quần áo trong kho. Trong mớ đồ cũ tôi lựa được những chiếc còn mới. Nhưng chưa tìm đâu ra dây nịt cho Cỏn thì Bôn báo tin, nhóm nó dọn sang nhà mới. Không biết "thằng" Hạnh xoay đâu ra khá tiền dẫn cả bọn ra phố sắm đồ.

Hai ngày sau, tôi cũng dọn nhà. Người bạn mới tên Thu, giáo viên Nha Trang, vượt biển một mình. Nhà của chị cột xiêu, mái rệu, nhưng kín đáo. Bên trong, có hai giường nhỏ, chính giữa là bếp. Chị lớn hơn tôi hai tuổi, người trầm tĩnh, hiền lành.

Xóm nhà mới chỉ vài căn, nằm sau phòng Thông Tin. Căn đẹp nhất, có lầu, sát bên vách là nhà Chiến, một gã hàng xóm nguy hiểm. Nghe đồn, hắn trước là bộ đội bán bãi, lừa gạt nhiều người. Tới trại bị nhận mặt nên hồ sơ xin định cư nước nào cũng bác. Ở trại lâu, hắn chai lỳ. Sáng, làm thuê ở đâu không biết, chiều ngồi vắt vẻo trên lầu, vừa uống bia vừa ca hát. Thấy tôi tới, hắn ngưng bặt, lừ mắt coi như coi quái vật. Ban ngày chỉ có vậy, ban đêm hắn mới giở trò. Mỗi tối sau tiếng kẻng báo ngủ, đợi đèn đuốc tắt ngúm, hắn chõ miệng vào vách rồi rên ư ử. Tiếng rên như tiếng mèo kêu, một giống thú động tình lạc điệu. Nghe lâu ngày, chị Thu quen, nằm xuống ngủ ngon lành. Còn tôi trằn trọc, vừa kinh vừa tởm.

Để tránh Chiến, buổi sáng, tôi học Anh ngữ, tối có lớp Cultural Orientation, gọi tắt là C.O. Giáo viên Phi, dạy về đời sống Mỹ. Sau này tôi mới biết, đó là kiểu người mù tả voi, vì chính họ cũng chưa đến Mỹ lần nào.

Những lúc không có lớp, tôi thường ra thư viện, nơi lý tưởng trong trại. Phòng sách nhỏ, yên tĩnh, có cửa sổ trông ra biển. Để tâm hồn vào sách cũng là cách tập cho mình tỉnh táo nhìn đời. Lúc hết giờ, tôi lang thang ra bãi. Dải cát bám đầy rong. Qua khỏi trại, một vườn dừa hoang dày đặc, chạy dài. Từ đây, những người Phi quê mùa, mặc váy, xách sô thường vòng sang trại vừa đi vừa rao, "Chạp-bu" . Họ xin cơm thừa. Xin làm gì không biết. Cũng có người gánh dừa đổi gạo. Chập tối, họ rời trại, tới vườn hoang thì lẩn vào trong mất dạng. Mỗi chiều, tôi cũng dạo tới đây thì ngừng. Khi ngược về vừa lúc trại lên đèn. Đi dăm bước nữa tới cầu câu cá. Cầu bằng ván, bắc lửng lơ ra biển. Khúc này sâu, sóng sạt bờ nên người Phi xây một cái thành đá. Lúc sẫm tối, tôi thích ngồi trên đầu thành ngắm sóng. Đằng sau, tiếng nhạc xập xình vẳng ra từ xóm nhà "thằng" Hạnh.

Một tháng sau, tình hình Phi đột nhiên căng thẳng. Phe đối lập mưu toan lật đổ chính quyền. Tại Manila, các tổ chức liên hệ biểu tình rầm rộ chống Marcos. Khắp nơi, lệnh thiết quân luật ban hành. Sản xuất đình trệ. Bên ngoài, vật giá vùn vụt leo thang. Trong trại, người tỵ nạn thản nhiên đến dửng dưng. Mọi người chỉ có nước chờ. Khi an ninh vãn hồi, phái đoàn các nước trở lại tái phỏng vấn lần chót, rút ngắn thời gian tạm dung. Điều tôi thấy lạ là, mặc tình hình bất lợi, Cao Ủy vẫn tiến hành dự án phát triển. Người tỵ nạn được thuê đào mương, đắp đường mở mang ngay trong trại. Công lao động mỗi ngày được một đô tiền mặt.

Sau mấy tuần, lớp C.O. chuyển sang dạy nhảy. Nhiều người bỏ lớp, ở nhà. Thời gian này, hình như chị Thu có bạn mới nên vắng nhà thường. Tôi cũng hoanh hoanh đó đây trong trại. Những con đường mới đầy mô gò, nhưng tương lai nhiều hứa hẹn. Một mai trại đóng cửa, vấn nạn thuyền nhân chấm dứt, người Phi cũng có thể cấp cho những kẻ không nhà.

Lang thang một hồi, cuối cùng, tôi cũng trở về con đường lớn. Đây là con đường huyết mạch, tập trung những sinh hoạt chính. Tôi không ưa sự nhộn nhịp của con đường này, mà chỉ thích cây Si trước cổng. Cội Si già, cành oằn, tán mỏng. Từ gốc nhìn lên, cứ như ai lấy bút rạch trời.

Lễ Phật xong, tôi băng qua nhà thờ rồi vòng ra bãi. Biển

trước mặt. Tôi nhìn những đợt sóng ngàn năm cứ vật vã vào bờ. Như những buồn vui, tranh chấp trong trại mỗi ngày cứ lập đi lập lại. Mãi lúc trời tối tôi mới quay về. Khi tới cái bờ đá đột nhiên tôi chú ý. Ai như "thằng" Hạnh đang ngồi gục đầu ói mửa. Tiếng ụa dồn thúc, rồi hắn nôn ọe.

"Ê, nè, anh... có sao không?" Tôi rụt rè hỏi.

Hắn ngước lên, miệng mồm ướt dãi, rồi xua tay đuổi. Nhưng tôi không đi. Hắn gục đầu, ói tiếp. Không chừng, hắn sẽ mửa tới mật xanh. Tôi bật chạy, hớt hãi kêu người giúp. Nhưng vừa trờ tới đầu ngõ đã thấy một đám lố nhố trố mắt đứng cười rần rần.

Hôm sau, tôi gặp Cỏn, Bôn ở phòng Thông Tin, hai đứa còn hệch miệng cười. Tụi nó kể, cả bọn không tiền, "thằng" Hạnh liều mình bán thân, làm "vợ" một thằng thầy giáo Phi. Thấy tôi trối mắt ngạc nhiên, Cỏn nói, thằng Phi là dân gay, ai chịu làm "vợ", hắn cho ba mươi đô một tháng. Thằng Phi cưng "vợ", bia, thuốc, rượu, thịt, ... muốn chi cũng có. Đêm động phòng, cả bọn ở ngoài theo dõi. Không biết thằng Phi làm chi mà Hạnh kinh tới nỗi, hắn tông cửa, phóng trối chết ra ngoài.

"Thật sự, cả nhóm không ai có tiền à?" Tôi nghi ngờ hỏi. Thầm nghĩ, chả lẽ Bảy Búa không chia cho hắn đồng nào.

Thằng Bôn chối lia, "Ông Bảy nghèo lắm. Tụi em có, nhiều khi còn cho lại ổng."

"Nghèo gì?" Tôi không tin," Bảy Búa to béo, dân anh chị, chuyên chém lộn, có cái thẹo trông phát khiếp."

Nghe vậy, Bôn, Cỏn phá ra cười ngặt ngoẽo, "Trời, thằng chả bị phù mà."

"Còn cái thẹo? Ổng bị người ta chém chứ đâu phải vác dao chém người ta, mà sợ."

"Thật à?" Giọng tôi vẫn nghi hoặc, "Nhưng rõ ràng, ông ta vừa ăn cướp vừa hiếp người."

"Hiếp ai?"

"Bà Xiếu."

Tôi vẫn nhớ lúc bà Xiếu chạy ra, quần áo xốc xếch, mắt

mũi tèm lèm.

Không ngờ, Bôn, Cỏn kêu trời, "Đâu ai hiếp bả. Lúc kéo vô bụi, tụi em năn nỉ muốn gãy lưỡi, nhưng bả nhất định không chịu lòi một cắc. Bả than, tui còn nghèo hơn mấy chú."

Tôi lại hỏi, "Thật à?" Rồi cười ngượng ngập.

Không ai nói gì thêm. Một chút sau, thằng Cỏn thở dài, "Lúc túng quẫn, con người ta hay nghĩ bậy, làm càn."

Cuối năm, gió chuyển mùa. Mới sáng sớm, nắng hanh vàng khắp nẻo, báo hiệu mùa khô hạn bắt đầu. Tôi may mắn có tên trong đợt chuyển trại đầu tiên. Ngày đi, tôi vác hành lý bước trên con đường chính. Xin chào biệt Palawan, chào cây Si, chào những ngọn sóng chiều. Mắt tôi bỗng nhiên ướt sũng. Có ai đó đỡ hộ hành lý lên xe. Điểm danh xong, xe lăn ra chầm chậm. Tình cờ, tôi chợt thấy "thằng" Hạnh trong số người đưa tiễn. Hắn vác cuốc trên vai, nghe nói hắn mới xin đi đào mương cho Cao Ủy. Mấy người trong nhóm vẫy tay, hắn cũng quơ quơ cái cuốc mà chào. Lần đầu tiên tôi phát giác, khi vui mắt hắn khờ và môi cười tươi như con gái. Tôi chắc, thằng thầy gay thích hắn vì nụ cười này. 

# lính mới 726256-b526

Năm mười một tuổi, trong một đêm theo người lớn bắt ếch ngoài đồng, lớ ngớ sao tôi theo nhầm một đám người ra sông vượt biển. Khi lên ghe, có người hỏi, muốn vượt biên họ cho theo, còn không cầm đuốc mà về. Tôi ngoảnh lại, sau lưng ruộng đất tối thui, đường về phải băng ngang một gò mả lớn. Mới nghĩ tới, bắt rùng mình. Tôi cầm đuốc liệng xuống sông, rồi nhảy phóc xuống ghe, kiếm một chỗ ngồi im chong ngóc.

Mùa biển lặng, ghe xuôi gió tới Mã Lai. Hai tháng sau, văn phòng Cao Ủy Tỵ nạn sắp xếp tôi sang Mỹ theo diện trẻ mồ côi. Một gia đình ở Georgia nhận tôi làm con. Và tôi, đương nhiên coi Judy, con gái họ như em ruột. Lúc đó, tôi không ngờ, con nhỏ này chính là người thay đổi cuộc đời tôi, chứ không phải là thằng cha cho tôi cây đuốc.

Gia đình mới của tôi ở một thị trấn nhỏ, miền Nam Georgia. Cha nuôi, một người đàn ông cao lớn, suốt ngày quần quật trong nông trại. Mẹ nuôi, người ngoan đạo. Cuộc sống êm đềm, nhưng quen dần cũng đâm chán. Chiều tan trường, tôi thích băng ngõ tắt qua cánh đồng khô sau nhà. Ở đó, tôi ngồi đợi nắng thoi thóp rồi tắt dần. Mặt trời lặn bên này để mọc bên kia. Tôi hình dung ra chốn quê xưa. Ruộng đất trơ mình, đìu hiu gốc rạ. Những mái lá đơn sơ. Con đường quê quanh quất. Tôi nhớ mẹ, nhớ em, tơi bời đứt ruột. Mãi khi sập tối mới trở về. Cả nhà Judy nhìn tôi như người bước ra từ cơn mộng dữ. Cha mẹ nuôi không nói, nhưng đôi mắt Judy nhìn tôi như hỏi không ngừng. Có lần, tôi đang khóc bị Judy bắt gặp. Nó ngó mây trời rồi hỏi, tôi thấy gì trong đó. Đang lúng túng chưa biết trả lời sao thì tôi phát giác. Ráng chiều hất lên mặt nó một màu rực rỡ. Tóc nâu óng, môi ngả màu mận chín. Trời ơi, còn đôi mắt. Một chùm mây nhỏ lửng lơ đang trôi vào trong đó. Thấy tôi ngó sững, Judy hỏi. Tôi nói, mắt mày sâu không thấy đáy. Nó cười chúm chím, cứ nhìn đi rồi sẽ thấy.

Chúng tôi thân thiết như hai anh em ruột. Tôi dốt tiếng Anh, vào lớp sợ bạn cười nên càng nói lặp. Về nhà, Judy dạy tôi từng chữ. Nó nắm tay tôi, bắt nói từng câu, hai chữ rồi tăng dần ba, bốn chữ,... Nó dẫn tôi ra đồng, ngồi cách nhau một sào rạ để nói chuyện. Cốt ý tập tôi nói lớn, nói cho quen, để hết cà lặp. Vốn liếng tiếng Anh của tôi hầu hết là Judy dạy. Chỉ có ba chữ " I love you" là tôi dạy nó. Đó là năm tôi mười bảy, cũng ngay trên cánh đồng này.

Mấy năm sau, cha nuôi bớt việc, ở nhà thường. Mẹ nuôi ngày càng ngoan đạo. Cuối tuần, cả nhà đi lễ. Bọn con trai trong họ đạo thích Judy. Tôi chê, mấy thằng vai u thịt bắp nhưng đầu óc trống trơn. Judy nói, còn anh ốm tong, trông yếu xìu. Không phải đùa, nhiều lúc tôi thấy Judy nể họ ra mặt.

Năm mười tám, tốt nghiệp trung học xong. Đám bạn như nghé tan bầy. Tôi lên thành phố kiếm trường định vừa làm vừa học. Hôm về, thấy một đám bạn tới nhà từ giã. Họ vào quân đội, sẽ học ở trung tâm huấn luyện Fort Benning gần đây. Tôi nhăn mặt, đi lính cực lắm. Tụi nó nói, chịu đựng mười bốn tuần, hết thời tập huấn là khỏe. Sau hai năm, vào đại học nhà nước đài thọ, nếu đi làm cũng được ưu tiên. Thấy mặt tôi vẫn nhăn nhó, thằng John châm, tướng mày đi lính, vác súng sẽ lùn đi. Cả đám cười ầm. Tôi nổi sùng bỏ đi một nước.

Buổi tối, Judy nói, vừa học vừa làm cực khác chi lính. Chịu khó một thời gian coi như đi làm, sau này giải ngũ, học không tốn tiền, lúc đó nó cũng lên thành học chung. Judy nói nhiều, nhưng tôi chỉ hiểu một. Nó không muốn xa tôi. Chính điều này làm tôi cảm động. Sáng hôm sau, tôi đến phòng tuyển mộ, điền đơn.

Trước ngày nhập ngũ, tôi nhận tin nhà. Trong thư mẹ khóc, thằng con dại, người ta tốn tiền lo trốn lính, sao mày lại đâm đầu vô chỗ chết. Còn cha mới ra tù lại ủng hộ. Nước Mỹ mạnh, đi lính không gì sợ. Chính phủ họ thương quân đội, lính chết

mấy chục năm vẫn còn tìm.

Sáng hôm sau, mưa sụt sùi. Không gian dường nhuốm một màu tang. Cả nhà thức sớm để tiễn chân. Mặt Judy buồn hiu làm như tôi sẽ không về.

Trung tâm Fort Benning cách thị trấn không xa. Trước cổng có chiếc xe tăng chĩa súng lên trời. Cái trại này tôi qua lại nhiều lần, duy có lần này tôi vào trại.

Chia tay mọi người trong phòng đợi, tôi mang hành lý theo người điểm danh lên xe bus đến phòng tân binh. Xe qua trạm gác, mọi người nhìn ra. Trại rộng hơn tôi tưởng, đường nhựa thẳng tắp, hai bên có bóng cây, sân cỏ. Nhà cửa sơn trắng, cất kiểu chung cư, giống nhau như một. Người lạ vào rất dễ lạc.

Phòng tân binh là một hội trường, trước cửa có hàng chữ "Welcome to the US Army". Giữa khán đài có quốc huy hình con ó lớn, một chân quặp bó tên, chân kia quắp nhành Olive. Hai bên treo cờ và la liệt đầy bằng khen, huy hiệu.

Khi mọi người ngồi yên, một người sĩ quan đội nón bánh ú, cổ đeo tu-huýt nhanh nhẹn bước lên khán đài. Ông tự giới thiệu là huấn luyện viên, tên Bill Hawk, đại diện trại chào mừng các tân binh, đề cao những người tình nguyện, xung phong phục vụ đất nước. Ca ngợi xong, ông trở giọng đe, quân trường không phải là chiếc giường để những kẻ lười biếng, thất nghiệp đặt lưng. Mười bốn tuần, thời gian biến người dân thành người lính. Ai còn do dự cứ tự tiện về. Ông nhấn mạnh, "Quân trường đổ mồ hôi, chiến trường bớt đổ máu."

Vừa dứt lời, một người quân nhân cầm xấp giấy phát ra. Ông giải thích, đó là thời biểu khóa học. Mười bốn tuần chia làm ba giai đoạn. Giai đoạn một, hoàn tất thủ tục nhập ngũ, học tập nội quy, kỷ luật, nhiệm vụ trong quân đội và thao diễn cơ bản. Giai đoạn hai, tập bắn, sử dụng vũ khí. Giai đoạn ba, thực tập tác chiến và thi mãn khóa. Không đủ điểm sẽ bị loại.

Tôi nhìn quanh, ai nấy chúi đầu vào thời khóa biểu. Lịch trình dầy đặc, mỗi ngày mười hai tiếng, một tuần sáu ngày. Chủ nhật nghỉ. Người có đạo được làm lễ tại trường. Trong thời tập huấn, không phép ra ngoài. Mọi hình thức thăm viếng bị cấm ngặt.  
Tôi lấy bút dò từng hàng, cố tìm giờ rảnh sẽ gọi điện thoại cho Judy. Thấy tôi mò mẫm, thằng ngồi kế vò tờ giấy tròn vo, rồi vươn vai ngáp dài, "Lúc nào là lúc để thở, hả trời?"

Bên trên, ông huấn luyện viên giơ cao thời khóa biểu, đọc rào rào, "Bốn giờ ba mươi: tập họp, thể dục tại chỗ, nhận lệnh trong ngày. Năm giờ: điểm tâm. Năm giờ mười lăm: tập họp, diễn hành. Sáu giờ: chạy. Bảy giờ: vượt chướng ngại, tám giờ,... đến hai mươi mốt giờ: đèn tắt. Ngủ." Thời khắc nghiêm nhặt. Rồi ông dặn, trong quân đội khi nghe lệnh, lập tức thi hành. Chính xác. Mau lẹ. Lệnh không lập lại. Nói xong, ông la lớn, "Tất cả rõ chưa?" Chúng tôi nói, "Rõ." Ông lắc đầu, chưa nghe. Mọi người đồng thanh, "Rõ." Thật lớn, ông vẫn chưa chịu. Đợi chúng tôi gào bỏng cổ, ông mới thôi.

Khóa tập huấn chia bốn nhóm. Mỗi nhóm là một trung đội. Mỗi đội bốn mươi người, trực thuộc một huấn luyện viên chịu trách nhiệm chính. Sĩ quan của trung đội tôi chính là Bill Hawk. Hawk là diều hâu. Cái nhìn ông soi mói, giống cú hơn giống diều.

Hình như Bill Hawk không biết đi, chỉ biết chạy. Ông dẫn đầu, cả đội lúp xúp theo sau. Chúng tôi di chuyển tới lui nhiều chỗ, làm hồ sơ, khám sức khỏe, nhận đồng phục, sắp xếp chỗ ăn ở đúng quy cũ. Doanh trại rộng, sợ lạc, sợ trễ, làm gì chúng tôi cũng bảo nhau, nhanh chóng, lẹ làng. Chỉ hai ngày tôi đã hiểu, mình chìm lỉm. Quân đội triệt tiêu đời sống cá nhân. Tập hợp, nhận lệnh, di chuyển, tới lui, ăn ngủ, tan hàng,... đều răm rắp. Phải, kể cả tan hàng. Trong quân đội, tan hàng thật ra chỉ là một hình thức sẵn sàng đợi lệnh. Nó là thứ tập hợp lỏng. Mỗi người như một cơ phận, một con ốc, một chiếc đinh vít trong guồng máy khổng lồ. Điều quan trọng, khi máy quay, người ta phải chạy đúng vận tốc mới điều hòa.

Bài đầu tiên trong quân trường tôi học là lúc chích ngừa. Con mẹ y tá cầm súng chích bắn vào cánh tay mỗi thằng một phát. Thấy ai giật nẩy thì con mẻ lại cười duyên, "Chỉ như kiến cắn, phải hôn nà?" Nhìn mấy thằng trước chích xong đi lẩy bẩy, tôi chùn bước. Mẻ nhìn tôi nghiêm giọng, cứ trân mình chịu mới bớt đau. Tôi ngạc nhiên đến nỗi bị chích hồi nào cũng không biết.

Đêm đầu tiên, tôi mất ngủ. Nhắm mắt lại, nhưng tâm trí cứ lòng vòng ngoài sân trại. Chỗ này phát quần áo, chỗ kia là cantin. Khiếp nhất là phòng hớt tóc. Cả đội xếp hàng chờ. Tới phiên, tôi dặn, hớt ngắn hai bên tai và ót, nhưng phía trước làm ơn để dài một chút. Thằng cha thợ gật lia lịa, ừ, ừ. Khi ngồi xuống, hắn gọt một đường tông đơ từ sau ra trước. Đầu tôi có sọc như cái vỏ dừa. Nhớ lại, tôi vẫn ngờ, thằng cha thợ... điếc. Sau này, tôi nhủ, sẽ hớt tóc ở ngoài.

Gần sáng, tôi kéo mền lên đầu, đánh một giấc. Chỉ chút sau mền bung, tôi phát giác, mình khó ngủ vì lạnh cái đầu. Tôi trùm mền kín mít, định dỗ giấc thì nghe tiếng hoét hoét ngay đầu giường. Theo lịch trình, chương trình huấn tập bắt đầu vào tuần thứ hai. Nhưng mới tờ mờ, Bill Hawk đã đem còi tới thổi. Trời còn tối đen, chúng tôi nhào ra sân. Gió đêm đẫm mùi sương mơn lên da thịt. Cả trung đội, kẻ trước người sau co giò nhảy. Một hai, một hai, một hai,... có người nhắm mắt, đếm. Bill Hawk không để ý chuyện này. Thể dục tại chỗ xong, ông đọc huấn lệnh. Đến năm giờ, giải tán. Chúng tôi vào phòng điểm tâm. Bill Hawk không ăn. Ông cầm dùi cui đi lòng vòng kiếm những kẻ ngừng nhai, la mắng, "Ăn, ăn, ăn." Ăn cho no mới đủ sức tập. Sau này, tôi mới biết, đối với ông, khi ăn phải nhai, khi bắn phải trúng, đó là cái đích để tới. Chuyện mắt nhắm hay mở, không cần thiết. Nói một cách khác, nó ví như những vòng tròn đứng ngoài tâm điểm.

Ăn xong, chúng tôi về phòng thay quân phục. Ngắm thử trong kính, tôi trố mắt, một thằng lính dữ tợn cũng đang ngơ ngáo nhìn ra. Trời, tôi đó ư? Đang định thần nhìn kỹ, thằng Jones nắm lưng lôi tôi ra ngoài. Nó vừa chạy vừa la, "Tập hợp, tập hợp."

Chúng tôi, bốn mươi thằng sắp làm tám hàng, mỗi hàng năm đứa. Bill Hawk ngậm còi, nhưng không thổi. Ông rảo quanh, hàng dọc, rồi hàng ngang. Tới chỗ tôi, ông dừng lại, ngắm. Tia nhìn sắc lẻm. Tôi ngây người, nín thở, bụng dạ rối bời. Cảm giác như ai lấy mũi dao rạch chơi trên mặt, mày, mi, mắt. Xong, ông lướt qua, rồi dừng lại chỗ một vài người khác. Sau cùng, rút danh sách, gọi tên. Tới ai, nấy la, "Có." Tôi để ý, trong đội ngoài thằng Lee gốc Á, có một Mễ, một Cuba, số còn lại toàn dân bản xứ.

Điểm danh xong, Bill Hawk nghiêm giọng nói, khi thực tập mọi người phải cố gắng bằng chính sức mình. Mỗi người phải sống, chiến đấu như một con sói cô độc. Không giúp đỡ, không bao che, không hợm mình. Tất cả đều bình đẳng, mọi hình thức kỳ thị, bị cấm ngặt. Trong quân đội, mọi thứ phải đơn giản, rõ ràng, như thắng và thua, như không và có. Phải loại trừ những thứ lưng chừng. Ngôn ngữ quân đội cũng khác, ông không muốn nghe những chữ có lẽ, hình như, thì là, tại, bị...

Buổi đầu, chúng tôi tập những động tác thao diễn. Nghiêm. Nghỉ. Chào. Quay trước, quay sau. Sắp hàng, rồi tan hàng. Khi nắng lên cao, chúng tôi bắt đầu diễn hành. Một. Hai. Ba. Bốn. Bill Hawk đếm trước, chúng tôi đếm theo. Một. Hai. Ba. Bốn. Đếm mỏi, Bill Hawk lấy còi thổi. Một hồi sau, không có tiếng còi, chỉ còn tiếng chân. Đội hình di chuyển nhịp nhàng. Chúng tôi băng đồng cỏ, vượt qua ngọn đồi cao. Khi vòng về, đếm chán, Bill Hawk dạy chúng tôi ca.

I'' m just soldier,

Sergant march for you.

I'' ll not quit until P.T. is through.

That'' s turn me on.

Must be army.

That'' s make me strong.

One. Two. Three. Four.

One. Two. Three. Four.

Chín giờ sáng, chúng tôi từ đồi cao thẳng một đường vào

lớp học. Giảng viên là một sĩ quan, đội nón kết, đứng dang chân, tay chống nạnh, nghe báo cáo. Tôi nói lớn, "Tiểu đội Một, báo cáo, Ron Nguyen, 9341, Sir." Ông thầy lừ mắt nhìn. Tôi mặc, đi tới ghế, đàng sau quay, đặt đít xuống.

Khi tất cả ngồi yên, lớp học bắt đầu. Ông thầy, tên Tom Selek, ngồi trên bàn chăm chú nhìn mọi người một lúc rồi hỏi, tại sao chúng tôi vào quân đội? Câu hỏi tưởng dễ mà hóa khó. Mọi người bối rối. Không ai xung phong trả lời. Ông chỉ Jones. Nó ấp úng nói, nó vào quân đội làm người lính để bảo vệ quê hương. Chúng tôi chịu Jones nhanh trí, trong chớp nhoáng nó nghĩ ra câu trả lời đúng bài bản. Nhưng ông thầy chỉ nhếch môi, cười chế diễu. Ông chỉ tiếp, Ted, người Cuba. Nó kể dài dòng, đại khái nhà nó nghèo, lớn lên trong khu xã hội đen, đi lính để diệt kẻ xấu. Ông Tom cười ngất, bảo nó lạc đường, nên vào cảnh sát mới đúng. Rồi ông chỉ Lee. Thằng này thành thật nói, ba nó biểu nó đi lính. Ông Tom gật gù, mày đi lính để cha cầm súng, phải không? Cả lớp cười ầm.

May, tới tôi thì ông Tom ngưng rồi phát tài liệu. Tiếng lật giấy rào rào. Tôi đọc lướt qua từng đề mục. Ngoài những mục về nhiệm vụ, nội quy, kỷ luật, còn có những môn phụ như toán, Anh ngữ. Ông bắt đầu đọc từng phần. Kinh nghiệm chỗ nào nhiều người hỏi, ông ngưng lại giảng huyên thiên. Trong khi nghe, tôi xoay thế, ngồi duỗi chân. Một cảm giác tê rần lan truyền từ trên xuống dưới. Phải lợi dụng lúc học để nghỉ mới có sức chịu đựng tới chiều. Mãi tới lúc ông Tom đứng nghiêm, đọc mẫu lời tuyên thệ, tôi nghe ở cuối lớp có tiếng ngáy xen vào.

Ngay chiều đó, khi trở ra bãi tập, Bill Hawk nói, tập diễn hành là tập làm dáng, một kiểu làm đỏm của quân đội. Biết chạy, mới là hành động thiết thực. Nói xong, ông giơ ba ngón tay tức ba miles, rồi rút còi ra thổi. Thằng Jim phản đối, mới ăn trưa xong, chạy nhiều vậy sẽ xóc ruột. Bill Hawk hứ mũi, lập tức giơ năm ngón, năm miles. "Quân đội chỉ có tuân lệnh, đó là kỷ luật. Phản đối ư? Tao còn nhiều ngón tay lắm." Ông đắc chí nói. Vài thằng tức, định đập thằng Jim thì nghe còi thổi. Chúng tôi lập tức tung mình chạy. Nhiều thằng giữ hơi, chạy tà tà. Bill Hawk đuổi theo sau, lấy còi thổi vô tai nghe điếc rái. Điểm đến là cánh rừng thưa. Vừa tới đích, nhiều thằng nhào lăn ra đất, thở. Khi Bill Hawk tới, ông chê, chúng tôi chạy dở. Phải chạy sao cho nhanh và bền. Trông chúng tôi bây giờ, sức đâu đủ trói gà.

Hai giờ chiều, chúng tôi gặp lại Tom Selek. Ông đọc nội quy và kỷ luật quân đội. Trong đó có nhiều mục. Ông nhấn mạnh tới Mười Một Điều Lệnh Tổng Quát. Người lính trong mọi tình huống lúc nào cũng phải đề cao cảnh giác để bảo vệ an ninh và tài sản quốc gia. Chỉ điều này đã làm tôi nghĩ, một ngày làm lính, cả đời là lính.

Ông Tom nói, nhiều người nghĩ, kỷ luật quân đội là thứ kỷ luật sắt, người lính mù quáng tuân hành. Điều đó sai. Khi thấy cấp trên sai trái, người lính có quyền phản đối. Ngày nay, quân luật được đặc biệt tôn trọng, không như trước. Ông dặn chúng tôi, đừng tin vào những phim truyện chiến tranh. Toàn là điều giả tưởng, mà Thượng đế chính là thằng cha đạo diễn.

Ba giờ, chúng tôi trở ra sân, tập hít đất, ngồi bật, đu xà. Bill Hawk nói, đó là cách rèn luyện thân thể dẻo dai, cường tráng. Phải tập thường xuyên, chúng tôi mới có thể đạt, hít đất, hai mươi lăm; ngồi bật, bốn mươi lăm, đu xà, hai mươi cái. Đó là tiêu chuẩn kỳ thi cuối khóa.

Bill Hawk thổi năm còi. Chúng tôi nằm sấp, hai tay chống đất, dồn sức vào tay đưa mình lên. Được ba cái, nhiều thằng sụm, nằm bẹp dí. Bill Hawk gọi, đó là những con gián. Ông bắt gián ra, buộc phải làm lại, năm cái. Lần thứ hai, tôi làm bốn cái. Bill Hawk lắc đầu. Lần thứ ba, tôi hít năm giữa tiếng reo hò cổ vũ của cả đội.

Khi tan hàng, Bill Hawk nhìn tôi thương hại, phải cố lên.

Cái nhìn làm tôi ghét. Về sau, tôi vẫn nhớ ánh mắt thằng cha này.

Buổi tối, tắm rửa xong, chúng tôi có lớp tối dạy cách mua

sắm trong các BX. Đó là siêu thị trong quân đội. Giá rẻ, trả bằng tem phiếu, ghi trong cuốn sổ nhỏ gọi là chit book. Giảng viên bảo, quân trường cung cấp đủ vật dụng, chúng tôi sẽ lãnh đủ một lần vào cuối khóa. Quân lương chia theo ngạch, từ E 1 tới E 10. Chúng tôi thuộc E 1, lương thấp nhất. Giảng viên an ủi, chẳng ai đi lính mà khá. Tuy nhiên, quân đội là con đường mở rộng học vấn. Ai tham gia các nhiều khóa huấn luyện, thăng ngạch cũng tăng lương.

Tám giờ, dọn phòng. Phòng ngủ gọi là barracks, gồm hai mươi giường đôi. Chúng tôi vừa làm vừa cãi lộn. Thằng Jim giường dưới, mở màn cự, tôi hay để mền thòng, nửa đêm dậy nó giật mình tưởng ma. Cả bọn hoác miệng cười. Jones phân bua, đỡ hơn thằng Lee, tối ngủ còn tập kungfu làm cái giường lắc như con tàu. Thằng Lee nổi cáu hét, láo, láo. Jones hỏi, láo chỗ nào? Lee nói, không cần hỏi cũng biết, ở trong lớp mày dóc, không biết ngượng. Cái gì gọi là người lính đi bảo vệ quê hương? Jones cười hà hà, người Mỹ bảo vệ Mỹ, còn mày Tàu cớ chi lại vô đây? Câu hỏi đụng chạm nhiều người. Lee chưa kịp trả lời, Jones đã bị chúng tôi mắng cho một mách. Kỳ thị là vi phạm quân luật.

Chúng tôi im. Nhưng vấn đề cứ lảng vaûng trong đầu. Một hồi sau, đội kiểm soát tới xét phòng. Chín giờ, còi hú. Đèn tắt. Chúng tôi ngủ. Bóng tối ngập phòng. Tôi mở mắt thao láo nhìn lên trần. Bên dưới, thằng Jim cứ trở mình. Một hồi, nó gõ nhẹ thành giường. Tôi lú đầu thù thì, gì? Jim nói, mày đi lính Mỹ, nếu có chiến tranh giữa hai nước, mày bênh bên nào? Tôi trùm mền suy nghĩ rồi giả bộ ngủ quên. Câu hỏi là cái bẫy, mà trả lời sao cũng dính.

Qua tuần sau, Bill Hawk nói, trước khi tập bắn, chúng tôi cần học cứu thương. Bill Hawk đi khỏi, thằng Jones đùa, trước khi giết người, phải biết cứu người.

Ở lớp quân y ra, Bill Hawk lại nói, biết cứu thương chưa đủ, sau này, chúng tôi cần phải biết cách mưu sinh thoát hiểm.

Chúng tôi mang súng, vác ba lô, đội nón sắt, chạy. Ban đầu

chạy trên đồng cỏ. Về sau, tập chạy trong rừng, nhảy qua chướng ngại. Hết chạy, tới bò. Bò lên đồi cao, chui qua rào kẽm, dưới tầm hỏa lực. Những đêm có mưa, Bill Hawk làm dấu tạ ơn, rồi bắt chúng tôi bò. Đạn của ban huấn luyện, không biết thật giả, xẹt qua đầu, đỏ ké. Chúng tôi khiếp, bò sát đất. Thằng Jim nghi, không lẽ họ bắn mình bằng đạn thật? Thằng Ted giơ súng làm bộ nhắm, ôm súng không đạn như ôm nhầm người không tim. Bò ra tới ngoài, Bill Hawk trông thấy chúng tôi cười. Ông chửi một mách, rồi phạt cả đội, làm lại từ đầu.

Tuần thứ ba, chúng tôi mang súng thật. Cầm, ôm, mang, vác, nạp đạn,... lau chùi phải đúng quy cách. Ai lỡ tay, ông phạt ngay, phòng những người bất cẩn. Tôi phát giác, mắt Bill Hawk sắc như diều. Nhiều người nói, thằng cha này tinh lắm, ruồi bay qua cũng muốn bắt lại dòm.

Sáng chiều đều có giờ bắn. Đây là môn chính, tính nhiều điểm nhất. Tôi giơ khẩu M16 nhắm, từ lỗ chiếu môn đến đỉnh đầu ruồi sao thành một đường trùng với tâm điểm. Tôi bắn mười, trúng một. Bill Hawk nói, cứ mười phát mà trật một, họa may sống. Kiểu như tôi, ra trận, không có cơ bắn tới phát thứ mười. Tôi làm thinh, lầm lì ghìm chặt súng. Bắn. Sức giật khiến nòng súng chếch, viên đạn trệch một đường bay vút ra ngoài.

Tối ngủ, tôi nằm mơ. Những hình nhân biết di động, biết cười nói xôn xao. Còn tôi ôm súng thật đứng trơ như bia gỗ. Sáng dậy, đôi mắt cay sè. Tôi theo đám diễn hành như kẻ mộng du.

One. Two. Three. Four.

One. Two. Three. Four.

Má ơi, đừng khóc nữa,

Con má, chưa chết đâu.

Con đi, vì sông núi.

Cháy túi, con trở về.

Tôi giật mình. Bài ca nhảm. Tôi liếc qua Bill Hawk, lại thấy ông ta cười.

Sáng hôm đó, nụ cười của Bill Hawk đã làm tôi tỉnh ngủ.

Khi tới sân BRM, tôi ngắm những bia người đứng bất động. Ngẫm nghĩ sao, tôi lo lắng nói, "Ra trận, tao sợ tao không dám bắn người thật?" Thằng Lee nhìn tôi, ngạc nhiên, "Còn tao, chỉ sợ người ta bắn mình." Rồi nó nhún vai, "Chết cho đất nước này, thật vô lý." Thằng Ted Cuba, nhăn mặt, "Chết cho bất cứ nước nào cũng vô lý cả."

Mấy ngày sau, chúng tôi học về tác hại của những thứ vũ khí mới. Bom hạt nhân, bom sinh học, và hóa học. Những loại tối độc và giết người hằng loạt với số lượng nhỏ, khó khám xét. Để nhận diện, chúng tôi học thêm toán và Anh ngữ. Toán, học cách cộng, trừ, nhân, chia, chấm tọa độ,... không máy tính. Các nguyên tắc đọc bí số, ký hiệu trên các loại chất nổ, vũ khí,... để biết công dụng. Lớp Anh ngữ, dạy chúng tôi hiểu ý nghĩa từ ngữ một cách chính xác, cách đọc bản đồ, và những ngôn ngữ riêng của quân đội. Ví dụ, colors (màu sắc) nghĩa là cờ; cover (che đậy) là nón, sickbay là bệnh viện. Thời giờ quân đội cũng khác, một ngày có hai mươi bốn giờ, bảy giờ mười lăm tối phải nói mười chín mười lăm. Tôi nghĩ, mình biến đổi như con ve đang lột xác.

Tới giữa khóa là thời gian khổ luyện. Chúng tôi học cận chiến. Địch là đám người cây, đứng yên không nhúc nhích. Chúng tôi bò sát đất, khi tới gần thì bật dậy, ào ào thét, "Xung phong." Cả đội xông tới đâm túi bụi vào đám người cây. Bill Hawk đứng đằng sau nhào ra chửi, chúng tôi điên.

Khó nhất là học leo dây, đi trên lưới, trèo tường, đu người từ trên cao. Bãi tập gọi là Đài Chiến Thắng. Đài đóng bằng gỗ, trên có cầu treo, dây đu, và nhiều xà ngang, xà dọc. Muốn lên, phải bám dây, dùng sức kéo cả thân mình. Dây là loại thừng to, nắm đau tay. Nhiều đứa leo chưa tới đâu đã bị tuột. Bill Hawk lấy roi đứng bên dưới quất vô giò. Chúng tôi sợ, phải gồng mình mới lên được. Đài cao, từ trên nhìn dễ chóng mặt. Lên đã khó, xuống cũng không dễ. Chúng tôi nắm dây, bung mình, thả từng chặn. Khi chạm đất, hai bàn tay rát bỏng, tê rần. Chưa leo thành thục, Bill Hawk đã dạy cách đi dây.

Buổi tối, khi về phòng, ai nấy đừ. Mình mẩy tôi rã rời. Không còn sức cãi nhau. Vừa đặt lưng, chúng tôi đã ngủ say như chết.

Chúa nhật nghỉ. Sáng, tôi tốc mền dậy sớm. Phải chạy nhanh ra phòng điện thoại để gọi Judy. Tôi không muốn đang nói chuyện, có người sắp hàng chờ điện thoại. Khi băng ngang đài Chiến Thắng, nhác thấy bóng người. Quái, ai đang tập giờ này? Tôi chạy tới gần, lom lom nhìn. "Hi. Ron." Thằng Lee đứng trên cao vẫy tay chào rối rít. Chưa kịp hỏi, nó đã nói, phải tập nhiều cho quen. Ngưng một ngày, khi trở lại sẽ thấy khó như mới bắt đầu. Nó rủ tôi tập chung. Thấy nó chịu khó, tôi không nỡ bỏ đi. Tập một mình thật dễ chịu. Một lúc sau tôi nhận ra, không ai hối, tôi có thời giờ tìm thế nắm thích hợp, dễ leo.

Trên đường về, tôi rủ nó ôn các tiếng lóng trong quân đội. Nó nói, "Tiếng Anh rắc rối, đọc một đàng hiểu một nẻo. Sau này, cả thế giới sẽ nói tiếng Tàu." Thấy tôi kinh ngạc, Lee giải thích, "Người Tàu ở khắp nơi, sau này con cháu chiếm đa số thì thế giới sẽ nói tiếng Tàu." Tôi dè dặt nói, "Nhưng hiện nay nước nào cũng học Anh ngữ là sinh ngữ phụ." Lee cả quyết, "Đó chỉ là tạm thời, điều tao nói là qua thời gian đó nữa." Tôi chống chỏi, hỏi một câu ngớ ngẩn, "Nhưng, trong lúc cả thế giới nói tiếng Anh thì người Tàu nói tiếng gì?"

Chúng tôi gặp lại Tom Selek trước khi bước qua giai đoạn ba, tập hợp đồng tác chiến. Ông dạy cách truyền tin, đánh mật mã, và nhận diện các đơn vị bạn. Như Thủy Quân Lục Chiến, huy hiệu con ó đậu trên quả địa cầu, đàng sau có chiếc mỏ neo gác tréo; Đội Đặc Nhiệm, mũ xéo xanh, huy hiệu là cây gươm vàng và ba lằn chớp; Người Nhái, có con ó đậu trên mỏ neo,... Ngoài ra, chúng tôi còn học những huy hiệu quân đội nước ngoài. Như Anh, tất cả huy hiệu đều có hình vương miện; Nga, hình búa liềm; Trung Quốc, ngôi sao đỏ, chữ Tàu bạc,...

Chúng tôi xem quá nhiều huy hiệu phát hoa mắt, một hồi không phân biệt nổi. Tom chỉ, điểm khác nhau giữa quân đội của các nước không phải trên huy hiệu mà ở trong nhà tù. Lính tư bản bắt mười tù nhân phát cho mười một điếu thuốc, trong khi phe cộng sản chỉ phát chín. Cùng là cách dùng vật chất mua linh hồn. Chỉ khác nhau, người mua rẻ, kẻ mua mắc, vậy thôi.

Chúng tôi nghĩ, Tom Selek là một người hóm, luôn đặt ra những vấn đề cắc cớ để giải khuây. Còn Bill Hawk như một bóng quạ, lúc nào cũng giơ vuốt giữa bầy gà. Gần cuối khóa, ông càng khắc tợn. Buổi sáng, hai dặm trong mười lăm phút. Ai chạy chậm, phải chạy lại từ đầu. Ông đưa ra tiêu chuẩn, bắt chúng tôi mỗi ngày phải thi thử. Mỗi lần nghe phàn nàn, Bill Hawk mắng, tiền thuế dân đâu dư dả để trả cho mấy người ngồi bẻ lóng tay. Tụi tôi nói, thằng cha này không phải diều mà là cọp.  
Cuối cùng, chúng tôi học pháo, cách phối hợp xe tăng, trực thăng, và những đơn vị khác. Khóa học bốn trung đội, chia hai phe. Mục tiêu là cái chòi gác trên đồi cao. Buổi trưa, trên đường tiến lên đồi, tôi gặp lại thằng John cùng lớp đang nấp trong một lùm cây. Mới gặp nó hối hận, chửi thề, vào đây như xuống địa ngục. Tôi lập lại lời nó hồi trước, chịu đựng mười bốn tuần, hết thời tập huấn là khỏe. Sau hai năm cởi áo, làm dân. Nó thở dài, áo này như áo da, mặc vào rồi khó cởi. Nói đến đây, nhác thấy Bill Hawk đang thị sát đàng xa, tôi định chạy. Nó nói, ông Bill hiền, chứ không như thằng cha Tiger bên tao, nó dữ còn hơn cọp.

Ngày mãn khóa, chúng tôi diễn hành quanh khán đài. Ban chỉ huy trường mời các vị sĩ quan cao cấp về dự lễ. Tôi liếc qua hàng ghế dành cho quan khách, Judy và cha mẹ nuôi cũng đang hướng về tôi.

Ban chỉ huy trường tuyên dương và xướng tên tân binh mãn khóa. Chúng tôi được gắn ngạch và cấp bằng. Từ giờ phút này, tôi đã là người lính, quân số 726256- B526 là tên. Tiếp theo, chúng tôi làm lễ tuyên thệ, rồi tung nón bế mạc. Sau ngày tốt nghiệp, tôi được một tuần phép trước khi trở lại nhận lệnh mới.

Tôi về nhà thay thường phục rồi dẫn Judy ra cánh đồng xưa. Chúng tôi kể nhau nghe nhiều chuyện và đuổi bắt như hồi còn thơ. Tới chiều, nắng đổ ngập cánh đồng. Mặt trời gay gắt chói. Judy nép vào sau lưng tôi trốn nắng. Thấy áo đẫm mồ hôi, nó đưa môi ngậm từng giọt như người Hồi nhấm nháp rượu quỳ.

Tuần phép trôi qua nhanh. Trước ngày trở lại trường về đơn vị mới, Judy nói trông tôi thay đổi nhiều. Tôi cười, nhìn vào kính, ừ. Trông tôi ốm, da đen đi, nhưng rắn chắc. Còn Judy, tôi nhìn kỹ, trông hơi khác.

Chín giờ mười, ngày mười một tháng chín, chúng tôi có lệnh tập hợp khẩn. Ban chỉ huy báo cáo tình hình. Một tổ chức khủng bố tấn công hai tòa nhà chọc trời của New York và một góc lầu của Bộ Quốc Phòng. Lệnh báo động toàn quốc. Quân nhân các cấp toàn ngành ở trong tình trạng sẵn sàng. Không phận, hải cảng, đường biên giới đóng cửa. Cả đơn vị chờ đợi nhận lệnh. Không khí đượm mùi chiến tranh.

Buổi chiều, đơn vị tôi được lệnh điều động tới New York. Xưa nay, tôi vốn không ưa thành phố lớn. New York, nơi mệnh danh "A thousand dreams for one parking place." Máy bay quân sự bay một vòng. Khói mù mịt. Bên dưới, một đống gạch đổ cao như một núi hoang tàn. Trái tim tôi như thắt lại từng hồi.  
Trung đội tôi chia nhau đóng một ngã phố. Chúng tôi căng dây, giăng chướng ngại vật ngăn từng khu. Những người dân cầm cờ đứng hai bên lề hoan hô người lính. Tôi cảm động, hơi xấu hổ. Chúng tôi là lính mới, chưa làm gì để được hoan hô.

Tôi nhìn những đoàn người thiện nguyện, làm việc ngày đêm, nhặt những mảnh thi hài mà cảm phục.

Buổi tối, con phố không ngủ. Nhiều người mang khung ảnh thân nhân, xuôi ngược trên vỉa hè. Gặp ai, họ cũng hỏi. Những câu hỏi vang lên như điệp khúc.

Tôi đứng canh giữ hiện trường. Và tưởng tượng hàng trăm

chuyện tình trong tòa nhà đổ nát. Mà chuyện nào kết thúc cũng giả sử nạn nhân là tôi hoặc Judy. Để sáng mai tôi gặp lại những người không may, vừa mừng vừa thương hại. Tôi hạnh phúc vì tôi có tình yêu. Như người đang đứng ngoài ánh sáng, mà Judy chính là người cầm đuốc mang cho.

Đến sáng, thay phiên gác, tôi quyết định gọi về nhà. Mẹ nuôi bốc điện thoại, mừng rỡ, "Con khỏe không? Em nó đi chơi biển với bọn thằng Tim. Chưa nói với con à?"

Tôi không tin ở lỗ tai mình. Hôm qua, Judy mới nói đi cắm trại ở trường. Lẽ nào?

Tôi đứng lại bên đường. Nắng ban mai đã vàng bên kia phố. 

#  đường ra khỏi basra

Tưởng niệm Sgt.Lê Ngọc Bình

Khi tôi đặt bàn chân đầu tiên chạm xuống đất Mỹ, tôi đã để ý rất kỹ, cái cảm giác đầu tiên bao giờ cũng vậy, nó gây một ấn tượng sâu sắc lâu dài trong ký ức. Vậy mà trong giây phút đó tôi chỉ ngẩn ngơ một chút, một chút thôi rồi bị đẩy theo dòng người... Cái cảm giác bàng hoàng, sâu sắc nhất phải kể là lúc máy bay cất cánh rời Việt Nam. Khi chiếc máy bay United Airline nhấc mình rời phi đạo, tôi ý thức được mình không còn đặt chân trên mảnh đất quê hương nữa. Tôi lơ lửng, bay cao và bay cao mãi. Đột nhiên tôi có cảm giác xác thân không còn tồn tại, tôi giống như một thứ linh hồn đang lơ lửng rời bỏ trần gian.

Mẹ tôi nói, đặt chân lên đất Mỹ tức là đặt chân lên tới thiên đàng. Cha nói, hãy bám trụ, đừng trở về cái địa ngục này. Tôi hiểu, cha mẹ đang cắt ruột đấy, và tôi cũng đang quặn lòng phải rời bỏ gia đình để đi du học.

"Phải bám trụ." Ba cái chữ này ám ảnh và mọc rễ trong tâm trí tôi. Nhưng mà làm thế nào để bám trụ? Để được ở lại nước Mỹ, vào quốc tịch, và sau này kéo hết gia đình sang, đó là mục tiêu tối thượng, và cũng là niềm mơ ước của cả gia đình, điều đó thật không dễ. Con đường tắt là kết hôn với người có quốc tịch. Ở ký túc xá, trong lớp, đi shopping, đi làm thêm, hay bất cứ lảo rảo nơi đâu tôi cũng dán mắt vào những đứa con gái. Tôi đoán và xác định mục tiêu, con nhỏ này còn Việt Nam quá, chắc chỉ có thẻ xanh, con nhỏ kia có vẻ Mỹ hóa chắc chắn là có quốc tịch rồi hay nó đẻ ở đây. Tôi bất kể tuổi tác, nhan sắc, trong đầu vẽ ra một cuộc tình chớp nhoáng, mà cái nào cũng kết thúc bằng một buổi lễ tuyên thệ tại sở Di Trú. Nhưng mà thực tế, chưa có lần nào tôi mở miệng làm quen, tôi vẫn đứng đó với một tâm trạng xuôi xị, hèn hèn. Tệ hơn nữa, trước mặt họ, tôi có cảm giác mình là người làm bằng thủy tinh trong suốt, họ nhìn thấy tâm địa bất chánh, những ý đồ đen tối rõ mồn một như một vết mực đen vấy bẩn khắp người. Những thằng du học sinh khác bảo, hãy coi chừng, léng phéng với họ có ngày ăn dao, ăn đạn đấy. Chúng nó bày, muốn ở lại, chỉ có nước kết hôn giả. Kết hôn giả ngốn rất nhiều tiền. Cha mẹ tôi đã phải cầm cố nhà cửa, tài sản duy nhất để lo chuyện du học rồi, đánh chết tôi cũng không dám nghĩ tới tạo một gánh nặng nữa cho gia đình. Một thằng bạn khác bảo, đăng lính đi, phục vụ trong quân ngũ một thời gian vừa được quy chế vào quốc tịch, vừa được học bổng học đại học, nhất cử lưỡng tiện. Chiến tranh Iraq mới bắt đầu, nhu cầu cần lính đang cao. Và tôi, quyết định ngay, mở một con đường máu, vào quân đội để thoát hiểm.

Quyết định vào lính làm mọi người kinh ngạc. Bạn tôi nói, "Đi lính bây giờ là nhảy vô địa ngục." Tôi cười cười, vò vò cái đầu gần như trọc lóc. Không, tôi chỉ muốn làm một cú "vượt vũ môn" thôi. Tương truyền ngày xưa có một loài cá chép, cứ ba năm thì được vượt vũ môn để hóa thành rồng. Từ dân Việt để trở thành công dân Mỹ cũng giống như đi đầu thai kiếp khác, tôi cần phải "vượt vũ môn" như một con cá chép thật.

Tôi không kể cho ai nghe về thời huấn nhục ở quân trường. Làm thế nào để từ một người dân trở thành một người lính? Nó đã tóm gọn trong hai chữ huấn nhục. Người ta huấn luyện người lính đứng vững trong mọi tình thế, kể cả khi địch bắt, bị tra khảo và chịu nhục hình.

Tôi gửi cho gia đình một tấm hình lễ mãn khóa. Tôi trong bộ quân phục bộ binh, vác súng, qua nhiều tư thế. Mẹ tôi khóc. Mẹ đã vất vả nuôi ba tôi trong tù nhiều năm. Còn cha, tuy là lính trơn nhưng lúc xe tăng T.54 tiến vào Dinh Độc Lập, cha cùng đồng đội còn đang lập chốt làm tuyến phòng thủ ở phía Tây Sài Gòn. Cha bị bắt ngay mặt trận vào giờ thứ 25 nên tù lâu là chuyện thường. Trong thư cha viết, "Cha tôn trọng quyết định của con. Phải nhớ rằng, một ngày làm lính, cả đời là lính. Người lính không sử dụng quân đội như một phương tiện... Khi con có mục tiêu thì phải chiếm cho bằng được." Kể từ đó, cha không viết về những chuyện đã rồi, thư cha toàn là những trang liệt kê về những ưu điểm của đủ thứ vũ khí các loại, và cách đối phó những tình thế nguy hiểm. Không nói ra, nhưng tôi hiểu cha muốn truyền hết nội lực, tâm huyết cho tôi, không giữ lại một chút gì.Tôi nghĩ, những vũ khí xưa ở chiến trường Việt Nam hiện nằm trong viện bảo tàng. Chiến trường Iraq ở sa mạc, trong lòng núi, ngoài thành phố, chợ búa, và bên vệ đường. Nguy hiểm nhất là những "road bomb". Nó chỉ là những chất nổ tự tạo, rất đơn sơ, nằm lẫn trong gạch đá, rác rến phế thải ở ven đường. Ở một nơi mà kẻ thù không những chỉ là con người, mà còn là gạch đá, rác rến, cỏ cây thì đó là nơi tối nguy hiểm. Nhưng tôi không nói với cha điều này.

Ra trường một năm đơn vị tôi mới tới phiên qua Iraq. Trước đó, chúng tôi đã được thao tập nhuần nhuyễn về chiến trường mới, thực tập trên các địa hình sa mạc Black Rock (Nevada), leo lên những mỏm núi chót vót ở những vùng thạch sơn kỳ vĩ của Arizona. Mùa Đông chúng tôi len lỏi hành quân trên những rặng núi trắng xóa trên Canada. Hè, chúng tôi xuống Texas, lang thang lạc lối trên sa mạc miền viễn tây, chịu đựng cái nóng và khát cả tuần để tự mưu sinh thoát hiểm. Bộ chỉ huy đơn vị nói, phải biết sinh tồn trong "tủ lạnh" và trên "lò nướng" để khi qua Iraq làm tụi Al- Qaeda "lé" mắt.

Chiến tranh Iraq bắt đầu vào ngày 20 tháng 3 năm 2003 và ngày 1 tháng 5 khi viếng thăm chiến hạm USS-Abraham Lincoln ông Bush tuyên bố chiến tranh chấm dứt. Chính quyền độc tài bị lật đổ, chuẩn bị cho một nền dân chủ đang được tiến hành, mọi đảng phái đều được tham chính thông qua bầu cử. Ngày 13 tháng 12 cùng năm đó, Saddam Hussein bị bắt, hy vọng phục quốc tiêu tan.

Nhưng mà ở Iraq súng vẫn nổ khắp nơi. Từ thành phố đến thôn quê, rừng núi, sa mạc, nhà thờ, trường học, chợ búa, đâu đâu cũng có những ổ kháng cự. Nhỏ thì dăm ba người, lớn lên đến vài trăm. Thoạt trông họ là thường dân, cầm súng lên họ là giặc. Không phải dân Iraq chỉ chống Mỹ, mà xem ra họ chống nhau còn tàn tệ hơn. Quân kháng chiến có thể xả súng bắn vào chợ búa, nhà thờ, trường học, thậm chí đám cưới hay tang lễ.

Khi tôi đặt chân đến Mosul, pháo đài kiên cố nhất của đảng Baath do giáo phái Sunni phe Saddam thì giao tranh vẫn còn ác liệt.

"Sức mấy mới hết chiến tranh." Thằng Michael Tea, tiểu đội trưởng mới của tôi nói. "Mỹ có rút hết quân thì chiến tranh vẫn còn."

"Tại sao còn?" Tôi ngạc nhiên.

"Mày tưởng tụi Iraq chỉ có chống Mỹ hả? Tụi nó chống nhau còn dữ hơn chống Mỹ." Thấy mắt tôi vẫn tròn xoe, nó nói. "Cùng là dân Iraq, gốc Ả Rập, cùng Hồi giáo, nhưng phe Sunni chống phe Shi'a, hai phe này lại cùng chống người Kurd ở miền Bắc, người Kurd lại chống chánh quyền Iraq bất kể phe nào cầm quyền, người Turkman cũng chống chánh quyền Iraq, chống Sunni, chống phe Shi'a, chống người Kurd, người Assyrian Christian chống hết tất cả các phe khác họ."

"Trời ơi, nhức đầu quá."

"Tao điên mất." Mấy thằng trong đơn vị tôi ôm đầu la.

Tôi bình tĩnh hỏi, "Trong các nhóm, nhóm nào đông nhất?"

"Giáo phái Shi'a đông nhất, chiếm gần 60% dân số. Phái Sunni 20% đứng nhì. Thứ ba là người Kurd miền Bắc cũng khoảng 20%. Mấy nhóm còn lại chừng 3%."

"Dễ ợt. Chỉ cần ổn định các phe phái lớn trước thì các phe nhỏ phải chịu phép thôi. Iraq sẽ thái bình"

Michael Tea cười lớn, "Chuyện đó con nít cũng biết. Nhưng mà làm sao để họ ngồi lại với nhau họa chăng chỉ có Trời mới biết."

"Nhưng tại sao họ chống nhau?" Thằng Ted hỏi.

"Nguyên nhân bắt nguồn từ Giáo chủ Muhammad. Sinh năm 571, nhưng mãi đến năm 610, bốn mươi mốt tuổi, ngài mới bắt đầu rao giảng kinh Qur'an và thành lập Hồi giáo. Đến năm 632, ngài bị bệnh và nghĩ tới việc truyền ngôi. Bấy giờ, trong hàng tín đồ bắt đầu chia ra hai phe. Một phe theo kiểu cha truyền con nối, Giáo chủ không có con trai nên ủng hộ người con rể tên Ali Abu Talid nối ngôi. Nhưng phe khác cho rằng, Giáo chủ là người thừa sai của Chúa, vậy người đại đệ tử Abu Bakr mới đủ đạo hạnh tiếp tục ngôi vị đó. Cuộc tranh chấp dẫn tới việc Giáo chủ phải ra phán quyết cuối, nhưng cả hai phe đều không chờ được nên xảy ra bạo loạn và khi ấy đã có kẻ ra tay giết Giáo chủ. Từ đó đến nay không thấy ai thắc mắc, điều tra hung thủ đã sát hại Giáo chủ. Người ta bận lo tới việc tranh ngôi. Cho tới bây giờ kể như bất phân thắng bại."

"Hơn cả ngàn năm trôi qua, Ali và Abu cũng không còn, ai lãnh đạo thì cũng đọc kinh Qur'an thôi, có chi mà tranh chấp." Tôi nói.

"Đạo Hồi có một tỷ ba dân số khắp thế giới, giáo quy gắt gao, người lãnh đạo quyền hạn hơn Tổng Thống, vua chúa một nước. Chính Ali và Abu chắc cũng không ngờ, nếu biết trước họ đã tận diệt nhau chứ không chịu chia thành hai phe, di họa tới bây giờ." Michael Tea nói, "Mày không tranh chấp, dễ thua thiệt lắm."

Tôi vào quân đội, rồi được nhập tịch, tương lai đem cả gia đình sang, nghĩ tới cảnh đoàn tụ, tôi "lời" quá cỡ, thua thiệt chỗ nào. Tôi tiếp tục thắc mắc.

"Vậy giáo phái Sunni của Saddam thuộc dòng nào?"

"Họ là truyền nhân của đại đệ tử Abu Bakr, là thiểu số. Còn phái Ali con rể Muhammad là phái Shi'a thân Iran chiếm đa số."

"Trời đất!" Tôi kêu lên, "Làm thế nào mà Saddam lấy thiểu số thắng đa số ?"

"Lấy bàn tay sắt." Michael Tea trả lời tỉnh bơ. "Chính nghĩa, công lý hay gì gì nữa cũng bị đè bẹp thôi. Trong 25 năm, Saddam xử tử cả trăm ngàn người."

"Ối trời ơi." Cả tiểu đội kêu lên, thật kinh khủng.

Đêm đó, tôi trằn trọc nghĩ về Saddam. Iraq là một vùng đất

cổ, có hai con sông Euphrates và Tigris vắt qua. Nơi đây được mệnh danh là cái nôi của nhân loại, bởi người ta tìm thấy dấu vết con người xưa nhất trái đất ở đây. Vì sống giữa vùng đất được bồi đắp phù sa của hai con sông nên người ta gọi nền văn minh này là nền văn minh Lưỡng Hà. Thời đồ đá, đồ đồng, đồ sắt được dùng làm vũ khí. Các công trình nghệ thuật kiến trúc như thành Babylon, vườn treo sau này trở thành kỳ quan thế giới cũng phát xuất từ đây. Văn hóa phát triển rực rỡ như thế nhưng dân cổ đại Iraq yếu xìu, đánh giặc dở không thể tả. Liên tiếp trải mấy ngàn năm Iraq luôn bị các chủng tộc khác xâm chiếm và cai trị. Iraq chưa bao giờ giành được độc lập, tự vẽ biên giới cho mình. Sau thế chiến thứ nhất, đế chế Ottoman thống trị Trung Đông bị Anh, Pháp, Mỹ đánh bại. Chính người Anh đã vẽ lại bản đồ cho Iraq. Nhưng Saddam và đảng Baath mới giành độc lập cho Iraq từ Anh. Như vậy kể ra Saddam là một anh hùng, chưa chắc là tội nhân. Nghĩ tới đó, không chịu nổi, tôi hỏi Michael. Nó bật cười lớn.

"Ya, ya. Saddam là anh hùng, nhưng là anh hùng của 20% dân số thôi." Nó nạt tôi, "Ngủ đi. Sống ở đây, khóa miệng lại. Tuyên bố bậy bạ, sáng mai 60% dân số còn lại sẽ giết mày đó."

Nhưng mà tôi vẫn không tài nào ngủ được. Nếu Saddam là người Shi'a có thể tình thế sẽ khác. Nếu Saddam không độc tài, tình thế sẽ khác. Nếu Saddam không xâm chiếm Kuwait, không mơ làm Thành Cát Tư Hãn thống nhất Ả Rập, tình thế sẽ khác. Và nếu tôi không mất ngủ, tình thế cũng sẽ khác.

Mới mờ sáng, đơn vị tôi nhận lệnh tới Haji Ibrahim. Đây là vùng núi cao nhất Iraq, trên 11 ngàn feet, nằm sát biên giới Iran. Bộ chỉ huy đơn vị nói, những tổ chức người Sunni đang rút về đây, họ sẽ truy quét người Kurd ra khỏi vùng núi để chiếm lấy địa bàn. Nếu để họ chiếm được khu vực này sau rất khó kiểm soát. Đây cũng có thể là con đường vận chuyển vũ khí lậu từ Iran chuyển cho khủng bố. Nhiệm vụ chúng tôi là bảo

vệ người Kurd, chận đứng con đường tiếp tế vũ khí từ Iran.

Mặt trời chưa lên, ba phi đội UH-60 Black Hawk bay hàng một luân phiên thả chúng tôi xuống chân núi. Chân vừa chạm đất, chúng tôi vừa lăn vừa chạy. Phải biết biến mình thành một mục tiêu luôn luôn di động. Có thể những tay bắn tỉa của địch đang phục kích đâu đây. Cuộc hành quân bắt đầu từ giữa hai khe núi thấp nhất và tỏa ra những vùng phụ cận. Núi Iraq rừng lơ thơ, cỏ không cao quá gối, nhiều nơi chỉ có toàn đá trọc. Tiểu đoàn trưởng ra lệnh, tất cả tản ra, kiểm soát những hang động trước khi tiến lên núi, chú ý hầm hố và những bãi mìn.

Tiểu đội dàn ngang, ghìm súng chầm chậm tiến lên. Kiểu đội hình này, cha tôi viết, là thế tiến nguy hiểm, vì địch nấp ở đâu đó quạt một tràng là tiểu đội tiêu. Tôi đâm sợ, thằng Michael Tea không có kinh nghiệm, đáng lẽ nên dàn hàng một tiến lên mới đúng. Tôi kêu Michael trong máy. Nó la, "Nhìn những điểm đen kìa." Những điểm đen thường là những cửa hang, lấp bằng vải bạt hay ván tạp. Tôi rùn mình xuống, lò dò tiến. Mắt dán vào ống nhắm và điều chỉnh. Cái ống nhắm này tôi nài nỉ mãi mới được loại 50MM có thể phóng mục tiêu lớn ra từ 3 đến 9 lần, rất rõ. Tôi gắn ống nhắm trên khẩu M4A4 có 2 cò, vì bên dưới còn thêm bộ phận phóng lựu M203, sức công phá mạnh và xa hơn M.79 ở chiến trường Việt Nam. Tiểu đoàn trưởng nói, hành quân 2 ngày, quân trang gọn, nhẹ để dễ leo núi, không quân yểm trợ nếu có tình thế bất ngờ. Nhưng cha tôi viết, nếu đụng trận diễn tiến không lường được, cuộc hành quân có thể kéo dài. Vì vậy, hành trang của tôi nặng trĩu như một cuộc chuyển quân xa hay sắp đụng một trận lớn. Cái áo khoác nhà binh nhiều túi của tôi nhét đủ thứ, 4 băng đạn dự trữ 1,800 viên, 10 quả M203, dao găm Ka-bar bén ngót, kính hồng ngoại tuyến ban đêm, một bình canteen nước, hai phần MRE thức ăn liền, mặt nạ chống hơi gas vì người Kurd đã từng bị Saddam tấn công bằng hơi độc Sarin chết hàng loạt.

Lúc ngồi trên trực thăng, thấy tôi vũ trang đến tận răng, cả đội nhìn tôi như quái vật.

"Ê, mày định một mình tiêu diệt hết một tiểu đoàn hả?" Thằng Ted xỏ ngón tay tìm coi có cái túi nào còn trống trên cái áo vest phồng cứng của tôi.

"Oh! My hero" Thằng Robert láu lỉnh, giả vờ chắp tay ngưỡng mộ. "Có mày, chắc tụi tao ở không quá."

Tôi nổi sùng, hất tay tụi nó, nạt. "Kệ tao." Nhưng mà nhìn lại, tôi thấy mình giống như "Cái Bang Tám Túi" thật. Đem nhiều thứ quá cũng không giống ai. Lần sau tôi sẽ rút kinh nghiệm.

Có một bàn to lớn mò mẫm bóp cái ba-lô sau lưng tôi.

"Trời ơi, nó đem theo mền nữa đây này." Thằng Ed cười hô hố, "Mày tính định cư trên núi luôn à?"

"Câm miệng." Tôi quát lên một tiếng, bực tức, thằng này lớ quớ khi xuống đất tôi sẽ đá cho nó một cái để đời. Nhưng mà nhìn lại, nó bự hơn, bàn tay của nó to gấp ba lần tay tôi.

Michael Tea, tiểu đội trưởng, nạt, "Shut up." Đôi mắt nó rà một lượt, tia nhìn phát ra lửa, chúng tôi nóng ran cả người.

Có tiếng súng M4 "tạch, tạch, tạch... " ròn rã. "Đụng rồi." Có tiếng la sau lưng tôi. Cả bọn nằm rạp xuống. Chừng ba mươi giây, Michael ở đằng trước quay đầu ra hiệu, chúng tôi tẻ hai bên, nhường cho hai thằng mang M249 đi giữa, một thằng lui ra sau dự bị. Chúng tôi bò lên, ép sát hai bên, tiến gần cửa động. Chắc chắn có người, tôi thấy tấm bạt rung rinh, nhất định không phải dân, có lẽ tụi Baath đã đi trước một bước.

"Marhaba" Tiểu đội trưởng cầm micro gọi lớn ba, bốn lần, không ai trả lời.

Qua kính nhắm, tôi thấy tấm vải bạt nhúc nhích như có người đứng ngay sau đó. Tôi đặt tay vô cò sẵn sàng, thằng nào lú ra, tôi nả liền. "Tiên hạ thủ vi cường." Tôi nghĩ, "Thà bắn lầm còn hơn bị bắn chết." Tôi không muốn chết, nhất là chết ở đây. Mặc kệ ông Bush muốn xây dựng dân chủ hay phát huy tự do gì gì đó, tôi không "ke". Tụi Iraq có chết khô trên giếng dầu, tôi cũng không "ke". Tôi chỉ muốn sống để trở về. Để mơ, một ngày nào, cha mẹ em út tôi được đặt chân lên miền đất hứa.

"Hello. Hello. Anybody's there?" Thằng Michael kêu muốn tắt hơi.

Cửa hang vén khẽ, một nhánh cây ló ra, đầu có cột một miếng vải trắng. Đầu hàng rồi, chúng tôi thở phào, không cần phải nổ súng. Nhưng vì đề cao cảnh giác, biết đâu địch trí trá khó lường, Michael vẫn kêu họ bằng tiếng Ả Rập.

Họ bắt đầu đi ra, dè dặt từng người một. A! tôi nhận ra, đây là dân quân Kurd, họ trang phục khác người Iraq, đàn ông mặc quần phùng (kiểu Thổ), áo sơ mi, đầu quấn khăn xếp, râu tóc ngắn gọn. Tất cả hai mươi bảy người, kể cả bốn đứa trẻ chỉ độ 12,13 tuổi. Trong bộ tộc Kurd, người nào vác nổi súng, người đó là lính, bất kể nam phụ lão ấu.

May quá, người Kurd ở đây, có nghĩa vùng này an toàn. Trong khi tiểu đội liên lạc cấp trên, tôi đi một vòng khảo sát.

Chỉ suy diễn từ cái hang này tôi cũng thấy vấn đề kiểm soát an ninh, hay ngăn chận sự chuyển vận vũ khí qua lại biên giới là một chuyện nan giải. Cửa hang nhỏ, nhưng càng vào trong càng rộng, khuôn viên chính giữa có thể chứa vài ngàn người. Ở giữa động có một hồ nhỏ, nước trong vắt. Họ nói, mùa Xuân tuyết trên núi tan, nước theo khe chảy xuống tích tụ nên hồ, đủ dùng quanh năm. Đàng sau còn có một cửa khác ăn thông, có thể thoát ra bằng vách khác. Cái cửa hậu này không phải do thiên nhiên mà do họ đào phá từ năm này qua năm khác mà thành. Tôi đi vòng lòng xem qua nơi ăn, chốn ở của họ. Có lẽ đây là trạm trú quân của quân du kích nên đồ đạc, bếp núc không có dấu vết đàn bà. Nồi niêu xoong chảo, ấm chén của họ có lẽ toàn là đồ từ thời Adam, Eva, cũ kỹ thấy phát sợ.

Người Kurd có mặt ở Iraq có lẽ từ thời khai thiên lập địa. Họ không phải giống dân Ả rập, không theo đạo Hồi. Sự khác biệt văn hóa, phong tục, ngôn ngữ, trang phục, biến họ thành cái gai trong mắt dân Ả Rập. Trải qua hàng ngàn năm, họ đã bị các chủng tộc, các thời đế chế, vua chúa khắp nơi truy sát. Nhưng với sức chiến đấu dẻo dai, khả năng sinh tồn mạnh mẽ, họ đã trốn chạy liên tiếp từ đời này qua đời khác. Khi bị truy sát ở Iraq, họ bồng bế nhau qua Thổ, khi Thổ đánh đuổi, họ chạy qua Syria, khi bị Syria càn, họ trốn qua Iran, bị Iran đánh, họ lại chạy về Iraq. Họ sống du mục và chạy loanh hoanh khắp biên giới bốn nước. Lịch sử của người Kurd là lịch sử chạy. Cho tới bây giờ họ chưa có điểm dừng chân.

Tôi nghe nói, sau thế chiến thứ I, người Anh ký hiệp ước giúp họ thành lập quốc gia Kurd, thủ đô đáng lẽ là Mosul. Đổi lại, người Kurd ký kết cho Anh khai thác mỏ dầu lớn ở miền Bắc, lãnh địa Kurd. Hiệp định đã ký kết, năm 1927, Anh đã khai thác dầu. Nhưng quốc gia Kurd đến nay vẫn còn nằm trên giấy. Không phải người Anh bội ước mà người Kurd đã bỏ mất cơ hội lập quốc có một không hai. Vì đây là thời gian, Anh cũng đang thành lập Iraq. Do trốn chạy khắp nơi, người Kurd đã bị phân hóa từ đời nào cũng không biết. Khi tiến hành việc thành lập quốc gia, người Kurd ở Thổ thích chính sách của Thổ, người Kurd ở Iran thích theo khuôn mẫu Iran, người Kurd ở Syria thích theo chế độ như Syria, người Kurd ở Iraq lại không thích ý kiến các nhóm khác. Không ai nhường ai. Mấy năm sau, Iraq tuyên bố độc lập, biên giới bao trùm luôn phần đất Kurd. Và người Kurd từ đó lại tiếp tục: Chạy.

Nghe tới đoạn này, tôi cảm thấy buồn. Mong rằng người Việt tỵ nạn khắp nơi Mỹ, Anh, Úc, Pháp, sau này trở về sẽ tránh vết xe đổ như người Kurd.

Tiểu đội ra lệnh tập hợp, chúng tôi trở vào trong hang. Một vòng tròn, nửa là Kurd, nửa Mỹ. Tiểu đoàn mới thả dù một quân nhân thông dịch tới. Người Mỹ sẽ bảo vệ người Kurd, tạm thời vẽ một khu tự trị cho họ. Từ thành phố Tikrit trở lên là khu Cấm Bay, ngoại trừ máy bay Anh Mỹ và Liên Hiệp Quốc. Phía Mỹ sẽ cung cấp khí giới và huấn luyện dân quân Kurd. Đổi lại, Kurd kiểm soát và phát hiện những con đường vận chuyển vũ khí lậu qua biên giới. Vũ khí và toán huấn luyện sẽ tới sau. Nhiệm vụ chúng tôi rời khỏi nơi đây và tiếp tục hành quân sau lưng núi.

Thằng Ted chửi, Robert chửi, Ed cũng chửi, còn tôi chửi...

thầm.

"Tại sao họ không để tụi mình ở lại huấn luyện?" Thằng Bob cự nự.

"Đây là lệnh. Chấm hết." Tiểu đội trưởng kết thúc.

Chúng tôi đi vòng sau lưng núi. Núi này tiếp ngọn núi kia. Màu đá tim tím, phẳng lì, dốc cao thoai thoải. Ba-lô trên vai tôi chĩu xuống, oằn vai. Mới 17:00 tức năm giờ chiều, trời đã nhá nhem. Gió thổi buốt mặt. Chúng tôi dừng lại bên một khe trũng, mấy lùm cây thưa cao quá đầu người, che khuất một cái hang. Tôi mệt đứ đừ. Tựa vào gốc cây, tôi đứng thở dốc. Mấy thằng kia quân trang nhẹ hửng, cũng mướt mồ hôi. Khi thằng Michael chạy tới, nó xua tụi tôi như xua tà.

"Đi, đi vào trong kia kiểm soát trước." Nó chửi te tát, "Chưa kiểm soát mà đứng đây chơi, tụi bây muốn chôn thây ở đây chắc?"

Cái thằng này có thể lên tới tướng đây. Nó không hề biết thương anh em đồng đội. Mồ hôi người ta mà nó tưởng như nước lã.

Chúng tôi chạy vào trong hang, kiểm soát. Tôi mệt muốn xỉu, từ sáng tới giờ chỉ đi và chạy, chưa có hột cơm nào. Đã vậy, đôi mắt chập chập cứ muốn ríu lại. Nếu gặp địch, tôi cũng phải ngã ra ngủ một giấc cái đã, chuyện đánh đấm tính sau.

May quá, cái hang cạn, không có người. Michael nói, khi nào chắc chắn an toàn mới được nghỉ ngơi, ăn uống. Thằng Ted giỡn, "Sao nó không nói, khi nào bắt được Bin Laden, ăn cơm cũng chưa muộn."

"Clear." Thằng Bob từ bên sườn chạy vòng qua nói.

"Clear." Thằng Tom ở vách sau hay đâu đó cũng la lên trong máy.

"Clear, clear." Hai ba tiếng nữa của ai đó vọng ra. Tiểu đội trưởng liên lạc với trung tâm hành quân rồi phân công. Chúng tôi đóng chốt ở đây. Một, hai, ba, thằng Michael chỉ tôi, Ed và Ted, ba đứa bây: chốt Một. Rồi nó khoác tay, kéo một đám theo sau, đi đóng chốt Hai. Nhưng mới vài ba bước nó quay lại, chỉ xuống chân núi.

"Đêm nay, tụi bây chia nhau canh giữ hẻm núi phía dưới. Có phát hiện gì báo ngay, không được tự ý hành động." Nó quay qua tôi, "Còn mày, tối nay, không được làm thơ, không được ngủ."

Chưa kịp phản đối, nó khóa miệng tôi. "Đây là lệnh."

"Yes, sir." Tôi gào lên, tức muốn ói máu.

Ted và Ed bảo, "Ăn cái đã, từ sáng tới giờ tao đói muốn rã ruột." Tụi nó ăn, tôi kê đầu trên ba-lô ngủ. Có nhiều khi ngủ ngon hơn ăn gấp cả ngàn lần.

Ngủ được ba tiếng, thằng Ted lôi tôi dậy. Đổi phiên. Trời bây giờ tối đen như mực. Tôi có cảm giác bị người ta quẳng vào cái lỗ đen trong vũ trụ. Vừa nằm xuống, thằng Ed, thằng Ted đã ngủ say như chết. Tôi dụi mắt, mắt cay xè. Tôi uống một hớp nước, cũng chưa tỉnh nổi. Bây giờ thiên đường không phải là thành Babylon, không phải là vườn treo Hanging Garden, không phải ở Địa Đàng, hay trên Thiên Đàng, mà là ở trong cái mền bông mềm như nhung, mướt rượt, mượt mà. Tôi đang ước được chui đầu vào đó, đánh một giấc trăm năm.

Tiếng Michael léo nhéo trong máy. Tôi trả lời rồi lôi trong ba-lô một tấm ponchos, một lọ thuốc Alert. Thuốc này uống vào bảo đảm tỉnh như sáo suốt 48 tiếng đồng hồ. Tấm ponchos, tôi trải ra tủ đều cho hai đứa bạn. Đêm trên núi cao, sương xuống lạnh lắm.

Tôi ngồi thu lu trong bóng tối. Một chút sau mắt quen với màn đêm, tôi thấy đêm không đen như tôi tưởng. Trời trong và cao vút, đêm có ngàn sao lấp lánh, một mặt trăng lưỡi liềm chênh chếch hướng Đông. Trăng lưỡi liềm cong vút, bóng nguyệt treo ơ hờ, sắc trăng mờ nhạt lung linh làm đêm trở nên huyền ảo. Không hiểu sao trong tất cả truyện cổ Ả rập người ta chỉ thấy bầu trời và ánh trăng lưỡi liềm. Bây giờ, tôi ngó trăng. Trăng cũng ngó tôi. Mà không, trăng ngó vạn vật. Tôi cũng ngó vạn vật. Đêm thật yên tĩnh. Tôi lắng nghe tiếng gió mơn man vuốt ve lưng núi, tiếng cỏ lao xao, rì rào chen lẫn trong tiếng đập đều đặn của trái tim tôi.

Ba tiếng đồng hồ trôi qua. Tôi ngồi im trong một tư thế gần như bất động. Nhìn xuống khe núi bên dưới, bốn bề vắng tanh. Có ai biết nỗi khổ của một con sói rình mồi? Phải kiên nhẫn lắm. Tôi nhìn vào khe núi như nhìn vào một khoảng không vô định.

Hai giờ sáng. Giờ này là của thằng Ed đây. Nhưng tôi tỉnh táo lắm, cho hai đứa nó ngủ thêm một chút. Bây giờ, trăng chếch về Tây. Đêm Iraq thật huyền diệu, nhưng mà tôi vẫn nhớ một vầng trăng vằng vặc xa tít ở quê nhà.

"Trời xanh, trăng có tự bao giờ?

Ngưng chén, đêm nay hỏi một câu.

Người với lên trăng, vin chẳng được.

Khi đi, trăng lại mãi theo nhau."*1

Có phải ánh trăng này từ Việt Nam đã theo tôi tới đây chăng? Còn sao nữa? Sao Hôm, sao Mai đâu? Tôi nhìn trời rồi nhìn điểm "nóng" dưới khe núi. Một vì sao đang rơi trong lùm cỏ. Sao nhấp nháy, nhấp nháy. Thật vô lý. Tôi dụi mắt mình mấy lượt. Quả thật, có một ngôi sao đang rơi trong lùm cỏ. Cái gì đó hả? Tôi chộp khẩu súng, mở kính nhắm, điều chỉnh tầm nhìn. Không phải ánh sao. Điểm sáng là ánh đèn pin đang vẫy qua, vẫy lại. Tôi lấy googles*2 nhìn, đèn tắt. Nghe tiếng lách cách, thằng Ted, thằng Ed đồng nhỏm dậy. Chúng bò lại bên tôi, thì thầm.

"What's up?" Nó hỏi, "Cái gì vậy?"

Không đợi tôi trả lời, nhanh như cắt, nó chộp súng, quan sát qua ống kính, "Oh, men."

Tôi gọi máy, báo cáo tình hình. Michael lệnh, theo dõi mục tiêu, khoan nổ súng. Nó báo cáo về Trung Tâm hành quân. Ba thằng tôi xác định tọa độ, theo dõi địch. Có thể đây là tụi vận chuyển vũ khí tiếp tế cho khủng bố. Có một đường hầm hay hang động bí mật nào đó đi ngang qua eo núi này. Có lối vào ắt phải có lối ra. Không biết phía trước núi có ai phát hiện gì không? Không biết số lượng vũ khí là bao nhiêu và số người tham dự đường dây này? Của tổ chức nào?

Mười phút sau, tiểu đội tôi tề tựu. Vì hang động ăn sâu trong núi, không thể tiêu diệt hết nếu chỉ tấn công bên ngoài. Các đơn vị khác cũng đang bao quanh trước và sau núi. Trung Tâm sẽ chi viện một phi đội trực thăng AH-64 Apache để tấn công cả hai cửa hang. Nếu sức kháng cự lớn, trung tâm sẽ gọi các loại F mang bomb bunker*3 yểm trợ sau.

Trong khi chờ đợi chúng tôi di chuyển vào vị trí phối hợp. Mắt tôi không rời mục tiêu. Bên dưới một toán người sắp hàng một, lặng lẽ trước và sau đẩy những thùng sắt to và dài bắt đầu xuất hiện. Chúng tôi nóng ruột. Có thể là những air-missile SA-7B hay SA-14, dễ di chuyển. Cả đoàn khoảng hai mươi người đã bắt đầu đi vào cửa hang. Trời ơi! Không khéo họ sẽ mất hút trong ấy hay cố thủ sẽ khó đây. Cần phải tấn công ngay. Nhiều họng súng chĩa ngay về phía họ.

Trong phút chốc, tiếng máy bay vần vũ ngay trên đầu. Cả chục chiếc đèn cực mạnh sáng rực như ban ngày. Có tiếng loa kêu gọi đầu hàng. Phía địch bỏ chạy tán loạn. Có kẻ chạy thẳng vào hang, có kẻ trở đầu súng chĩa lên bắn máy bay. Những chiếc Apache đảo vòng vòng. Chúng tôi nổ súng bắn địch. Họ buông súng, thân xác ngã vật ra. Tai tôi không nghe thấy gì. Tiếng nổ chát chúa, liên tục. Trên không, máy bay nả những chiếc rocket AGM-114 Hellfire bay liệng vô hang. Ầm. Ầm. Những tiếng nổ lớn, mặt đất rung rinh, lửa vụt sáng chóe và những luồng khói đen bốc lên cuồn cuộn. Tôi xoay nòng súng bắn như điên vào những lùm bụi gần cửa hang. Không thể để chúng bắn tỉa máy bay vì họ đang bay rất thấp.

Khi trận công phá kết thúc, tôi đi xuống dưới coi. Xác địch ngổn ngang, không biết tên nào do tôi bắn chết. Những kẻ này mặt mũi bình thường, nhưng giờ đã là những cái xác vô tri. Nếu sống, có thể có một ngày nào đó dám tôi mời hắn uống café trên đường phố Baghdad. Xem chán, tôi vào hang động, nhưng bị chận lại. Người ta đang đưa những chuyên viên vũ khí tới

đây. Cũng có thể có mìn hay chất nổ tự hủy đã được gài sẵn.

Đơn vị tôi được lệnh trở về, tuy cuộc hành quân vẫn còn tiếp diễn. Về sau quân đội phải khóa kín biên giới Iran, Syria ngăn chận vũ khí đổ vào Iraq.

Từ mùa Xuân năm 2004, tổ chức Al-Qaeda với Musab-al-Zarqawi, dân quân vũ trang Mahdi của phái Shi'a, phe giáo sĩ Al- Sadr, tổ chức tấn công dữ dội khắp nơi. Trong đó Musab al-Zarqawi là tên khủng bố kinh hoàng nhất. Hắn dùng kiểu hành hình thời thượng cổ, lấy lưỡi gươm Sinbab chặt đầu tất cả các con tin ngoại quốc để áp lực Mỹ rút quân vô điều kiện. Các nạn nhân trước khi chết đều sợ hãi. Nhưng những người chưa bị bắt, chưa bị chặt đầu, chưa sợ. Thế giới Hồi giáo khắp nơi cũng phản đối. Al-Zarqawi bôi nhọ Hồi giáo. Hồi giáo không man rợ như Zarqawi. Phải chống Mỹ kiểu khác. Lực lượng vũ trang Sunni tổ chức phản công mạnh mẽ ở Fallujah bắt đầu tháng 3 năm 2004, giết bốn nhân viên an ninh cung cấp lương thực của tổ chức Blackwater. Họ cột bốn cái xác vào một chiếc xe, diễu lê khắp phố phường Iraq. Chủ ý răn đe buộc Mỹ rút quân. Nhưng cách đó thất bại. Người ta nhìn thấy tổ chức Sunni dã man, cần phải tiêu diệt. Trận đánh đẫm máu với Sunni là trận 46 ngày đêm ở Fallujah. Người Mỹ so sánh với trận Mậu Thân Huế năm 1968. Mỹ mất 95 binh sĩ, và địch bỏ lại 1,350 xác chết đủ mọi sắc tộc như Chechnyan, Iran, Syria, Ả Rập,... Sau tháng 11 năm 2004 trở đi, tình hình có vẻ lắng xuống.

Người Iraq xoay qua chống Mỹ theo kiểu khác: Kiểu Việt Nam. Trong chiến tranh Việt Nam, người Mỹ "thua" không phải trên mặt trận quân sự, mà "thua" trên mặt trận tâm lý. Chiến tranh tâm lý mở rộng. Phong trào phản chiến, những vụ Mỹ Lai được khai thác triệt để. Các tổ chức chống Mỹ, tổ chức nhân quyền đua nhau tố cáo những vụ vi phạm nhân quyền. Nổi tiếng nhất là cô Lynndie England và anh lính Charles Graner của trại tù Abu-Ghraib. Bức hình nổi tiếng tình tứ nhất của họ là bức hình lột truồng sáu người tù và bắt họ chồng chéo nhau xếp thành hình Kim Tự Tháp. Thế giới phẫn nộ, người Mỹ phẫn nộ, lính Mỹ phẫn nộ, chính quyền Mỹ rất phẫn nộ, nhưng tôi không... phẫn nộ. Tôi nghi, cặp tình nhân này điên ư? Họ không biết hành động vậy là vi phạm nhân quyền, vi phạm quân kỷ à? Tù như chơi. Họ biết, nhưng vẫn làm. Và ai là người đang đứng chụp hình cho họ đấy? Một nhân vật thứ ba. Rõ ràng đây là một vụ vi phạm nhân quyền có dự mưu. Cặp Lynndie và Charles đã lãnh bao nhiêu tiền? Khác với vụ Mỹ Lai, tòa án quân sự Mỹ làm rùm beng chuyện này. Họ xử nặng và tuyên bố sẽ lôi hết các vụ vi phạm nhân quyền ra công lý.

Cuối năm 2005, chúng tôi được lệnh điều về miền Nam. Mười lăm ngàn quân nhân canh giữ an ninh cho các thùng phiếu. Tất cả các tổ chức, giáo phái, phe phía chủng tộc, ghét Mỹ hay thân Mỹ đều được mời tham chính. Tất cả do người dân quyết định bằng lá phiếu. Ông Bush tin, với cách này, mọi người đều có mặt trong chính quyền, người dân sẽ quyết định chính thể của họ. Chúng tôi nghĩ, ông Bush lầm. Mọi phe nhóm đều không có ý định hợp tác tham chính, mỗi một phe đều muốn giành lấy độc quyền cai trị và tiêu diệt đối lập. Họ muốn dùng bàn tay sắt như Saddam. Họ chống Mỹ vì Mỹ không để điều đó xảy ra.

Sau bầu cử, người Iraq mở những mặt trận mới. Họ tiêu diệt nhau tận tình. Người Sunni xả súng bắn vào chợ búa người Shi'a, 65 người chết. Người Shi'a ném bom vào đám cưới Sunni, 124 người chết. Người Sectarian (không biết từ đâu tới) đánh bom vào thánh đường Al-Askari của người Shi'a ở Samarra, 165 người chết. Người Sunni lái xe bom lao thẳng vào lãnh địa Sadr giết chết 215 người. Con số người chết tăng đều như người ta nhân các giải độc đắc lotto hàng tuần. Đây chỉ là khúc dạo đầu cho một cuộc nội chiến tương lai.

Đầu năm 2007, ông Bush tuyên bố tăng quân, tăng chi cho cuộc chiến Iraq. Mặc, trong khi người ta phản chiến khắp nơi. Tình hình Iraq không thể ổn định, nhưng cũng không thể rút quân. Tiến thoái lưỡng nan. Mỹ rút, một cuộc nội chiến chắc chắn sẽ xảy ra. Tàn khốc còn hơn thời Saddam và chiến tranh hiện tại. Người Iraq giết người Iraq. Và mọi tội lỗi sẽ đổ lên đầu người Mỹ.

Giấc mơ ổn định Iraq giống như chuyện nằm mơ ban ngày. Mọi hận thù sắc tộc, tôn giáo gì đó là những mối thù truyền kiếp có thể sẽ kéo dài cho tới ngày tận thế. Đồng minh các nước lục tục rút quân về. Người Anh cũng bắt đầu giảm quân ở căn cứ Basra.

Tiểu đoàn tôi được lệnh di chuyển từ Samarra tới Basra. Khi ngang qua Baghdad chúng tôi được viếng thủ đô, thăm thắng cảnh trong 48 giờ. Nhiều người không đi, họ ở lại trong đơn vị, chỉ ra ngoài khi có nhiệm vụ. Baghdad là tụ điểm của khủng bố, phá hoại, bắt cóc, của "road bomb" và "tự sát". Bởi đây là nơi gây nhiều tiếng vang, lấy thành tích dễ nhất. Nhưng cơ hội ngàn năm một thuở, tiểu đội tôi quyết định ra ngoài. Viếng thăm xứ Ngàn Lẻ Một Đêm là điều tối ư cần thiết.

Chúng tôi mặc thường phục, lận súng ngắn, máy định vị, rồi ra đường. Baghdad lớn lắm, người đông, có con sông Tigris bắc ngang chia thành hai khu vực. Thủ đô đầy nhà cửa dinh thự, kiến trúc cổ công phu rất đẹp, khu dân cư tầm thường đơn giản, và đường sá xây dựng rất cẩu thả. Những người trẻ mặc âu phục, đa số trung niên người già ăn vận theo truyền thống. Đàn ông mặc thawbs (áo dài chấm chân), đội mũ kufiyah (mũ úp) hoặc gutra (khăn trùm) có egals (vòng vải quấn quanh đầu). Đàn bà mặc abaya (áo đen trùm kín thân người), đầu quấn khăn choàng lớn.

Bỗng dưng, thằng Ted hỏi đố, "Thằng nào thấy đứa con gái Iraq đi giày cao gót đầu tiên, tao tặng $100 dollars."

Cả bọn xôn xao, cười như Tết. Giải thưởng hấp dẫn đây. Nhưng làm sao kiếm ra. Bọn tôi chúi mắt vào chân tụi con gái. Thật đáng kinh ngạc. Lòng vòng nãy giờ, thấy hơn trăm đứa, chẳng có mạng nào mang giày cao gót cả. Mà đàn bà đẹp là nhờ giày cao gót. Giày cao gót làm dáng đi yểu điệu, mảnh mai. Bây giờ tôi chợt hiểu ra, trông con gái Iraq không có nét dịu dàng, mềm mại là bởi tướng đi chắc nịch, hơi giống tướng đàn ông. Đã vậy, khăn áo kín mít, trông như những con quạ di động, chẳng có gì hấp dẫn. Vòng qua nhiều đường phố, cả thành phố chỉ có một loại cây duy nhất là cây Chà là. Chúng tôi lẩn quẩn khắp nơi, đường phố Iraq rất dễ lạc, nhà cửa cây cối các nơi đều giống nhau. Chiến tranh, khủng bố, bom nổ làm khắp nơi tiêu điều. Iraq ít có nhà hàng, quán xá, café... như các thành phố khác. Tiếp xúc người dân ở đây cũng đáng ngại. Họ sợ bị nghi ngờ, bị trả thù. Chúng tôi cũng sợ hỏi trúng những người ôm bom tự sát.

Chúng tôi quyết định trở về khu trung tâm, viếng dinh Saddam. Nghe nói, Saddam cũng chán đàn bà trùm chăn, trong dinh treo toàn hình Marilyn Monroe vén váy. Nhưng mà Saddam có tới 23 cái dinh, luân phiên ngủ mỗi ngày, vậy cái nào mới có hình các kiều nữ Hollywood khỏa thân, ở truồng.

"Mày tưởng Saddam có dành một cái dinh để tu chắc?"

Cả bọn cười sằng sặc.

Chúng tôi quay lại con sông Tigris, băng qua cầu. Tại đầu cầu này, năm đó, khi tiến vào Baghdad, sư đoàn 3 đã dừng lại mấy ngày chờ lệnh. Người ta đợi một sự thỏa thuận buông súng của lực lượng Vệ binh Fedayeen trung thành với Saddam, để tránh những tổn thất nhân mạng không đáng có. Lúc đó Baghdad có tin đồn, Mỹ hết đạn. Một số tay súng lập lô cốt phòng thủ ngay trên đường phố, dùng AK-47 chống xe tăng M1Abrams. Trong chiến tranh đôi lúc cũng khiến người ta chết vì những tin đồn nhảm nhí.

Bốn mươi tám giờ ở Baghdad qua mau, đơn vị gấp rút chuyển quân xuống Basra. Cách 55 dặm về phía Nam Baghdad là thành Babylon. Đoàn quân xa chầm chậm qua khu vực này. Thành Babylon cổ xưa, rộng tới mười cây số vuông, nơi cách đây gần ba ngàn năm người ta đã xây dựng đền đài cung điện cao ngất để lên trời. Năm 1258, Hốt Tất Liệt đã dẫn đại quân Mông Cổ đánh chiếm một nửa Châu Âu, rồi tràn qua Iraq. Lịch sử ghi, người Mông Cổ đi tới đâu, cái gì không cướp được là phá hủy. Kinh sách không đọc được đều bị đốt, kể cả những thứ về kiến trúc, y học, thiên văn. Ngọn lửa đốt cháy thành Babylon và tất cả sách vở hơn ba tháng mới tắt. Dân trong thành cũng chết sạch. Người Mông Cổ đã tiêu hủy cả một nền văn minh cổ xưa, phát triển rực rỡ nhất của loài người. Bây giờ, gạch đá ngổn ngang, phế tích tang thương, khiến chúng tôi không khỏi ngậm ngùi.

"Ôi, bên bờ sông Euphrates.

Thành Babylon đổ nát

Mà ta còn ngồi đây.

Đàn đã lỡ lên dây

Kẻ thù còn bắt hát,

Ngợi ca về Zion

Làm sao ta hát được.

Bài ca trên đất lạ..." (Psalm 137)

Nhưng mà, đáng lẽ người Iraq phải thù Mông Cổ mới đúng. Đằng này, họ đi thù Mỹ. Tôi nghĩ, có thể bắt đầu do một sự hiểu lầm nào đó. Năm 1927, khi người Anh phát hiện mỏ dầu ở Kirkuk, lần đầu tiên khoan giếng, một tai nạn khủng khiếp đã xảy ra. Dầu bắn mạnh và phun cao như một thứ nham thạch vọt ra từ trong miệng núi lửa. Ngọn cao tới 15 mét, dầu tràn như lũ lụt. Chỉ cần một que diêm cả thành phố sẽ ra tro. Sau chín ngày, người Anh mới dập tắt được ngọn lửa. Mặc dù đó là một tai nạn, nhưng người Iraq vẫn ngờ, đó là một đòn dằn mặt. Chớ có tự ý khai thác dầu. Kỹ thuật khoan dầu, xưa nay vẫn được giữ kín như một thứ bí mật quốc phòng.

Đoàn quân xa theo quốc lộ chạy thẳng xuống Basra. Chúng tôi vượt qua nhiều khúc sông, hồ và đầm lầy. Nơi đây là bình nguyên trù phú nhất của Iraq, nhưng đất đai không màu mỡ. Cỏ lún phún thưa, gần đầm có lau sậy, có nơi có những hàng Chà là rợp bóng như hàng dừa của Bến Tre. Vùng cằn cỗi vậy mà là cái nôi của con người ư? Thủy tổ của loài người, dấu tích ông Abraham đã từng sinh sống nơi đây.Vùng đất nghèo dân khó, nông dân đi xuồng thô, ở lều vải, chẳng có ai cất nổi một căn nhà.

Bây giờ là tháng Sáu, trời vào Hè. Nhiệt độ 120F, Iraq trở thành một cái lò nướng khổng lồ. Nóng rát mặt, rộp da. Chúng tôi băng qua một khu sa mạc. Gió bắt đầu nổi lên. Bộ chỉ huy báo động, khoảng một tiếng nữa sẽ có bão. Bão sa mạc đến bất ngờ và qua cũng trong chớp mắt. Chúng tôi dừng lại và chờ đợi. Những tấm bạt, lều, ponchos được trưng dụng tối đa. Chúng tôi phủ lên những vũ khí, đạn dược và bịt chặt các nòng súng. Cá nhân đeo mặt nạ, và chui vào xe trú ẩn. Hơn một tiếng sau, bão rú. Tiếng gió rít như xé lụa tận trên cao, rồi bão ầm ầm xô tới. Một con sóng màu vàng cuồn cuộn cuốn tung đất cát ngùn ngụt lăn qua sa mạc. Chúng tôi khum đầu xuống, đất cát đổ xuống mình lộp độp nghe như tiếng mưa rào. Khi trời im bão, chúng tôi đứng lên, rũ cát, nhìn ra xa. Mặt đất như mới thay da, một màu cát mới tinh khôi trải dài ngút tận chân trời.

Cách Basra hơn 46 dặm, chúng tôi dừng lại nghỉ. Lính đua nhau nhẩy ào ào xuống, chạy vào làng. Đây là Al-Qurnah, Vườn Địa Đàng của Adam và Eva, thủy tổ của loài người. Tất cả kinh thánh viết, trong vườn Địa Đàng đầy cây trái và bát ngát hương hoa, duy chỉ có mỗi một thứ Trái Cấm của cây Tree of Life là không ăn được. Ai ăn Trái Cấm sẽ bị đuổi ra vườn Địa Đàng, tự trồng trọt để nuôi thân, rồi sẽ già và chết. Nhưng Eva hàng ngày nhìn quả Cấm trên cây và thắc mắc. Satan dụ dỗ, Chúa cấm ăn vì ăn Trái Cấm con người sẽ thông minh như Chúa, sẽ làm được những điều Chúa muốn làm. Eva cắn ngay một miếng và nàng dành một trái cho Adam. Ăn xong, khi đến trước Chúa, lần đầu tiên Adam bỗng mắc cỡ vì thấy mình lõa lồ. Chúa biết hai người đã phạm điều cấm nên đày họ ra khỏi vườn Địa Đàng...

Bây giờ, tôi cũng muốn chạy tới xem cây Tree of Life, bằng cách này hay cách khác, tôi sẽ trộm cắn một Trái Cấm. Xin Chúa hãy đày tôi ra khỏi Vườn Địa Đàng hay nói đúng hơn đày tôi ra khỏi Iraq, tránh xa cuộc chiến này. Tôi chưa muốn chết, nhất là chết ở một đất nước không có dây mơ rễ má nào với tôi. Nhưng khi vào làng, tôi thấy một đám đông chùm nhum chờ đợi để chụp hình dưới cây Tree of Life. Một gốc cây sù sì không có lá, đang giơ những cành khô hiểm hóc nổi bật dưới trời xanh.

Tháng 7 năm 2007, 441 lính Anh thuộc nhóm Danish rời Basra. Đây có lẽ là nhóm thứ chín rời trại. Những chiếc trực thăng bốc họ rời căn cứ. Tôi ngó lên bầu trời nhìn cho tới lúc dấu trực thăng mất dạng. Tôi thèm có một ngày tôi cũng bay bổng để ra khỏi vùng đất Basra.

Chúng tôi đóng quân gần căn cứ Anh. Nơi này là ngoại ô bảo vệ Basra, bảo vệ các giếng dầu và hệ thống dẫn xuất, hệ thống khí đốt quan trọng của Iraq. Ngoại trừ thủ đô, đây là thành phố lớn nhất Iraq, dân số một triệu rưỡi. Basra còn nhiều ngành hóa học, công nghiệp khác. Chỉ nói về dầu, Iraq đã cung cấp 20% năng lượng cho thế giới. Trong cuộc chiến với Iran năm 1980, do lượng định sai, Iraq đã bất ngờ tấn công và bao vây nhiều làng mạc Iran, tiêu diệt hàng trăm binh sĩ. Nhưng sau đó Iran tập trung lực lượng phản công, đánh thẳng vào Basra, giết chết hàng ngàn lính Iraq, phá hủy hệ thống dẫn dầu của Basra. Tuy vậy, Saddam vẫn tuyên bố chiến thắng. Để bù đắp chiến phí và thiệt hại chiến tranh, Saddam quyết định cần phải nâng cao giá dầu gấp bốn, năm lần. Thế giới phải trả giá cho những sai lầm của Iraq. Nhưng Kuwait, một quốc gia kề cận Basra vẫn bán dầu với giá rẻ. Saddam lên án Kuwait phá giá dầu. Hơn nữa mỏ dầu Kuwait có một phần nằm dưới lòng đất Iraq. Năm 1990, Iraq xua quân xâm chiếm Kuwait. Cả thế giới nổi giận. Mỹ và đồng minh đánh vào Iraq. Trước khi rút quân, Saddam ra lệnh đổ hàng triệu thùng dầu xuống vịnh Persian và đốt 700 giếng dầu của Kuwait. Đầu năm 2003, để tử thủ Basra, Saddam cũng ra lệnh quấn mìn dầy đặc chung quanh 400 giếng dầu của Basra. Nhưng người Mỹ mua dầu bằng dollars, họ không bao giờ đi đốt tiền, dù là tiền của người khác. Mỹ bao vây giếng dầu, lính Iraq cũng không thể uống dầu để chiến đấu. Họ lục tục theo nhau kéo cờ trắng.

Chiến tranh kéo dài đến mệt mỏi. Để áp lực nước Mỹ rút quân, khối Ả Rập dùng đủ mọi cách tăng giá dầu. Thế giới bắt đầu bước vào thời kỳ khủng hoảng năng lượng. Giá dầu nhích dần. Chính phủ mới của Iraq đã thỏa thuận ký hiệp khai thác dầu với Mỹ, Anh, Trung Quốc.

Ước mơ kết thúc cuộc chiến là ước mơ chung của tất cả mọi người. Hơn thế nữa, nó là nỗi hy vọng lớn nhất của những người lính, nhiều khi còn vui hơn niềm vui chiến thắng.

Ngày10 tháng 9 Tư lệnh chiến trường Iraq General David Petraeus tuyên bố, Hè năm tới sẽ rút 30,000 quân số. Ông Bush cũng hứa, cho phép 5,700 quân nhân từ các đơn vị được về đón Giáng Sinh. Chao ơi! Chúng tôi nhẩy cỡn vì sung sướng. Niềm vui như được ngồi trên một tấm thảm thần của xứ sở Aladin bay vèo ra khỏi nơi đây.

"Kỳ này về, tao sẽ đi học trở lại." Thằng Ted nói, nó vào lính để được hưởng học bổng toàn phần.

"Tao sẽ ứng cử nghị viên thành phố." Michael Tea, đúng là con nhà nòi, ba nó là Thượng nghị sĩ.

"Tao sẽ lấy vợ và đẻ một chục con." Edward tuyên bố thẳng thừng.

Tụi tôi hè nhau thụi nó. "Ê, mày muốn quân đội phá sản vì đám con của mày à?" Ed cười hô hố.

"Còn mày?" Tụi nó quay qua tôi.

"Ước mơ lớn nhất của tao là được nhập quốc tịch, rồi bảo trợ gia đình sang." Tôi cười ngượng nghịu.

Cả bọn vỗ vai tôi, "Ô! Chuyện nhỏ." Chúng nó cười khuyến khích, "Mày sẽ được như ý."

Hôm sau, đúng vào ngày thứ Sáu, tiểu đội nhận lệnh trực. Tiểu đội trưởng huấn thị, theo báo cáo Bộ chỉ huy tuy cường độ khủng bố giảm nhẹ, nhưng số thương vong do các vụ tấn công vào mục tiêu dân sự vẫn còn nhiều. Ở Baghdad 265 người, Kirkuk 450 người,... Dự báo, khắp nơi sắp có nội chiến.

Tôi mặc kệ nội chiến. Cứ giết nhau đi. Saddam này chết, sẽ

có một Saddam khác lên thay. Còn tôi sẽ rời khỏi nơi đây, bằng cách này hay cách khác.

Chúng tôi bốn thằng, hai thằng trên lô cốt, hai thằng ở ngay

cổng. Vai đeo súng, mắt nhắm ra xa, chúng tôi rảo bước trước doanh trại. Đi lính, tôi ghét nhất là đi tuần và canh gác. Nhiệm vụ chán chết người. Mà trong phim mấy thằng lính gác đều là mấy thằng chết trước.

Hai tiếng đồng hồ trôi qua. Trời ơi, khát. Uống bao nhiêu đi nữa, nước cũng bốc thành hơi trong bụng.Tôi nhìn qua thằng Ted, mặt mày nó khô khốc, đôi môi rộp, da đỏ bừng. Tôi tưởng tượng, chỉ cần bật tí lửa nó sẽ bốc cháy như cây đuốc sống. Nhìn nó, tôi thông cảm được tâm trạng người lính Mỹ từng tham chiến tại Việt Nam. Tại sao tôi lại đổ mồ hôi và máu tại chiến trường này? Vì lý tưởng tự do dân chủ ư? Hai phần ba thế giới không có dân chủ, đâu phải chỉ mỗi mình Iraq? Vì Saddam độc tài, sở hữu vũ khí giết người hàng loạt à? Mỗi một nước thuộc thế giới thứ ba đều có một thằng lãnh đạo độc tài như thế. Hay vì dầu hỏa? Phong trào phản chiến ở tại nước Mỹ lên án, chính phủ đem sinh mạng người lính đi bảo vệ túi tiền cho các hãng dầu. Nhưng muốn ký kết hiệp ước khai thác dầu, hay hạ giá dầu có nhiều cách, không nhất thiết phải mở một cuộc chiến. Tổn phí cuộc chiến Vùng Vịnh lần I, sáu tuần lễ, ngốn hết 61 tỷ dollars, buôn bán dầu hỏa đâu giàu mau thế; chiến tranh Vùng Vịnh lần II trong 5 năm tiêu hết 577 tỷ. Thế giới nói, người Mỹ đánh giặc theo kiểu con nhà giàu. Nhưng trong chiến tranh Việt Nam, Mỹ keo kiệt đến mức độ kinh tởm. Mỹ chi 111 tỷ cho cuộc chiến 20 năm. Lấy 111 tỷ chia cho 20, mỗi năm 5 tỷ rưỡi. Và trong thời kỳ cuối, quốc hội Mỹ đã từ chối 300 triệu dollars viện trợ để cứu lấy đồng minh.

Trưa đúng Ngọ, mặt trời đang đứng ở đỉnh đầu. Tôi đứng tỳ tay vào thành cổng, ôm chặt khẩu M4A4, đây là loại tối tân nhất, chỉ thiếu bộ phận hồng ngoại tuyến IRIS như đội đặc nhiệm. Còn cha tôi, và những người lính miền Nam chỉ được dùng loại M1 Garant hay Carbine, bắn từng phát để chống với AK-47 tối tân, hiện đại nhất Liên Xô. Dùng xe tăng M41, thiết vận xa M113 để dàn trận đánh nhau với T.54 của địch. Ví như người ta dúi cho lính miền Nam một con dao cùn trong trận tử chiến. Mãi đến sau Tết Mậu Thân, miền Nam mới được tiếp

viện giới hạn M.16 và chiến xa M.48. Nhưng, đã quá muộn.

Người ta ví, chiến tranh Việt Nam là nơi tiêu thụ vũ khí thừa từ thế chiến thứ II, cứu các xưởng vũ khí Mỹ bị thua lỗ. Chiến tranh Iraq là nơi thử nghiệm những thứ vũ khí mới. Và những người lính miền Nam chết trong tay đồng minh nhiều hơn trong tay địch.

Ôi! Việt Nam. Ôi cha ơi! Những người tù sau chiến tranh bị đày đi chém tre, đẵn gỗ trên ngàn và bỏ xác trên núi rừng xa lạ.

Nước mắt tôi rơi, trái tim tôi vỡ.

"Khát quá." Tiếng thằng Ted khàn đục. "Nước đâu?"

Nó chụp chai nước suối của thằng Ed quăng xuống, chuyền cho tôi một chai.

Không. Tôi không khát. Nước ở đây này. Nước mắt tôi rơi như mưa, và tôi đang nhấm từng giọt mằn mặn trên môi như người ta nhấm rượu.

Từ xa, một chiếc xe vận tải xuất hiện. Thằng Ted chộp ống nhìn, quan sát. Nó nói, xe giao sữa. Nó lui vào trong, ra sau cổng, lấy máy rà mìn. Tôi cũng ngó qua ống nhìn. Xe chạy băng băng. Tôi nhận ra, thằng lái xe là Abu gì đó, tôi quên mất. Nó vẫn thường giao sữa mỗi thứ Hai, thứ Năm. Nhưng hôm nay là thứ Sáu mà. Ngày thứ Sáu người Hồi giáo đồng loạt nghỉ, không có ai làm việc vào ngày này. Tôi dán mắt vào ống nhìn. "Trời ơi!" Tôi kêu lên, gần đến cổng, mà nó xả hết tốc lực.

"Xe bomb." Tôi thất thanh kêu. Không còn kịp nữa, tôi lao ra về phía trước, đưa khẩu súng nhắm. Trong trại, đơn vị đang ăn trưa, hơn 400 lính đang ngồi đầy trong đó. Nếu bắn, thật nguy hiểm. Có thể tôi bị thương hoặc sẽ chết. Bắn thằng Abu, xe vẫn lao tới. Không suy nghĩ nữa, tôi quyết định trong nháy mắt.

Tôi bóp cò phóng lựu bên dưới khẩu M4, một quả M203 bắn vọt ra như hỏa tiễn, đâm ngay thùng xe. Tôi nhìn thấy một đường khói còn chưa tan hẳn. Một tiếng nổ kinh hồn rung chuyển mặt đất. Lô cốt rung rinh. Cát và đá mịt mù. Mà lạ quá, bỗng nhiên tôi thấy mình nhẹ hửng, bay lên, bay lên cao. Tôi nhìn xuống. Ôi, thân xác tôi kia. Tôi nằm bất động. Những mảnh kim loại cắm đầy người. Chiếc xe bomb nát như tương. Thằng Abu mất xác.

Khi cả đơn vị chạy ra, tiếng xe cứu thương kêu inh ỏi. Họ khiêng xác tôi lên. Cả tiểu đội khóc cuống cuồng.

"Còn nước còn tát." Michael đập đập tay vô xe cứu thương.

"Hãy cứu nó đi." Tụi nó gào lên, chạy theo xe.

"Cứu cái gì?" Tôi la lên, nhưng chúng không nghe. "Tao ở đây nè."

Bây giờ, thế giới hai nơi. Tôi bắt đầu mơ màng chìm trong giấc ngủ. Đâu đây văng vẳng bài hát tôi yêu.

"... Trả súng đạn này. Ôi, sạch nợ sông núi rồi.

Tôi trở về quê, trở về quê tìm tuổi thơ mất, năm nao... "*4

Cuối cùng thì tôi cũng tìm được con đường ra khỏi Basra.

Nov. 10/2008

__________________________________________________

*1 Bài Nâng Chén Hỏi Trăng thơ Lý Bạch

*2 Kính đêm có tia hồng ngoại

*3 Bom phá hầm, hang động

*4 Bài hát Một mai giã từ vũ khí.

Ghi chú của tác giả: Tang lễ Sgt. Lê Ngọc Bình được tổ chức trọng thể với sự hiện diện của các đại diện đơn vị, đoàn thể địa phương, các cơ quan truyền thông và thứ trưởng Bộ Quốc Phòng (trên truyền hình ABC, BCS... ) Để tri ân sự hy sinh của Sgt. Nguyễn Khắc Bình, Bộ Quốc Phòng đã hoàn thành tâm nguyện NKB, bảo trợ nguyên cả gia đình anh sang Mỹ. Tôi viết truyện này với sự thành kính và xúc động trước tấm gương và tinh thần hy sinh của người lính Việt Nam chiến đấu dưới lá cờ Mỹ.

(Xem bản dịch của nhà văn Lê Hoàng Ân, trang 265)

#  lửa bạc

Đêm Hai Mươi tháng Chín, trời trở gió. Qua hôm sau, thời tiết thay đổi trong nội một ngày. Buổi sáng lá còn xanh mơn, chiều về núi rừng đổi sắc. Đất trời bàng bạc, không gian tím tái một màu. Từ cõi xa xăm những ngọn gió heo may lồng lộng thổi về. Gió lùa vào khe sưởi. Gió lướt qua rừng cây. Trời đất tơi bời lá. Những chiếc lá liệng mình tán loạn trên không rồi nhẹ nhàng nằm im trên đất. Lá rụng.

Thu về.

Dưới mặt nước, chúng bắt đầu mở mắt. Những cặp đồng tử đục ngầu, thao láo nằm im trong lòng trứng. Những cái trứng màu hồng ửng, ẩn mình sau khe đá, lững lờ trôi dưới đáy sông. Mấy tuần sau, trứng vỡ, chúng quẫy đuôi rồi biến thành nòng nọc. Nòng nọc trong vắt, bụng còn dính trứng, đã tung tăng đớp bóng và ngắm mùa Thu bay qua trên bến sông.

Bây giờ trời ngớt gió, rừng cây trơ trụi. Khi chiếc lá cuối cùng cuốn trôi theo dòng nước thì mặt sông im lìm. Gió tạnh. Nhiệt độ tuột xuống đột ngột. Khí trời như quyện lại. Trên cao mây trắng xóa, che kín cả bầu trời. Rồi tuyết lác đác rơi.

Đông đến.

Mặt sông đông cứng, phẳng lì trong suốt như gương. Dưới lớp băng mỏng, lũ nòng nọc rụng bụng trứng, trở thành một thứ cá lòng tong với chút lốm đốm trên lưng. Chúng soi bóng qua những tảng băng trôi và chợt thấy mình thay da đổi thịt hàng ngày. Thân thể trong suốt của nòng nọc từ từ biến thành đục ngầu, trên lưng những vết đốm bắt đầu dày đặc, bụng trắng bóng, vây và đuôi cũng bắt đầu dài ra.

Khi mặt sông hoàn toàn bị đông kín thì băng đã dầy. Một con cá đầu to, màu xanh sẫm, lớn như một tảng rêu, chu miệng "ro ro" gọi chúng nó, "Xuống đây, mau mau xuống đây." Kêu xong, Tảng Rêu lặn tót xuống đáy. Đám lòng tong líu ríu bơi theo. Bơi ngược dòng là một con cá dài, miệng cong như một chiếc móc quặp, trở lên thị sát mặt sông. Móc Quặp đuổi vài ba con lòng tong còn nấn ná ở lại đớp mồi. Khi chắc chắn đã tập hợp được đầy đủ, Móc Quặp lao xuống như một mũi tên.

Lúc bầy lòng tong chạm dưới đáy sông thì chúng giật mình. Một con cá đầu đen bóng, cứng như cái nón sắt, nằm thu lu bất động như một tảng đá chìm, chờ chúng từ lâu. Khi tất cả tề tựu, con Đầu Sắt cất giọng trầm đục, nghe như tiếng sóng vọng ầm ỳ từ dưới đáy sông. Những bài học vỡ lòng cũng bắt đầu từ đây.

"Theo truyền thuyết, cuộc đời chúng ta là một chuỗi luân hồi." Cá Đầu Sắt nói. "Có nghĩa là chúng ta sinh ra nơi nào thì sẽ trở về nơi đó. Mười mấy ngàn năm, quy luật đó không bao giờ thay đổi."

"Tại sao?" Một con thắc mắc.

"Bởi vì chúng ta là giòng giống cá Hồi." Con Tảng Rêu chận ngang, giải thích. "Hồi có nghĩa là sự trở về, như hồi hương là về quê, hồi đầu là quay đầu lại."

"Về? Nhưng mà về đâu?" Đám cá nhỏ lao nhao.

"Thì về cái nơi mà mình đã ra đi." Một con cất tiếng mai mỉa. "Tức là chỗ này nè."

Đám cá nhỏ ngún nguẩy đuôi, búng mình lượn mấy vòng rồi đảo mắt nhìn quanh nơi chúng sinh ra,

Đầu Sắt không để mắt tới chúng, nó vẫn tiếp tục như ra lệnh. "Bắt đầu từ đây, chúng ta sẽ theo dòng sông này xuống hạ nguồn để đi ra biển. Tới biển, chúng ta xuôi theo những dòng hải lưu để đi khắp cùng đại dương. Đi hết đại dương, chúng ta sẽ phải bơi ngược lên thượng nguồn để trở về đây."

"Đi là để tìm đường trở về ư?"

"Thật vô lý."

"Chỉ tổ mất công toi." Cả lũ bất mãn ra mặt.

"Quy luật bất di, không thay đổi được à?." Một con thắc mắc.

"Ai nói vậy? Thay đổi hay không phải tùy chúng ta chứ."

Cả bầy tức tối la.

"Không đi đâu hết, tụi tui quyết định ở đây." Một con đanh giọng, quyết tâm như một lời thề.

Đám cá nhỏ lại lao xao, chúng đồng loạt quay lại nhìn con Đầu Sắt.

Cá Đầu Sắt không trả lời, nó lẳng lặng chúi mặt vào một khe động như chả nghe thấy gì. Mấy con cá lớn khác cũng làm thinh.

"Chúng ta phải vượt sông ư?"

"Khi nào đi?" Có con buồn miệng hỏi.

Không biết khi nào thì chuyến viễn du bắt đầu khởi hành. Lợi dụng thời gian này những con cá nhỏ tập bơi, lặn và săn bắt mồi. Tảng Rêu, Móc Quặp, và mấy con cá lớn khác dạy lũ trẻ những kỹ năng sống dưới nước.

"Quan trọng nhất là phải biết thở." Nghe Tảng Rêu nói, lũ trẻ cười ồ.

"Xì, ai lại không biết thở?"

"Này, bác Rêu ơi, bác nên dạy cho những con cá chết biết thở trước đã."

Có tiếng cười sùng sục. Nhưng cười chưa dứt đã thấy bác Rêu lấy cái đuôi to bè như cánh quạt đập ầm ầm. Mặt nước dậy sóng. Lũ cá con sặc sụa, chúng há miệng ngáp ùng ục như sắp đứt hơi. Những chùm bong bóng trong nước bay lên liên tục.

Khi bong bóng ngớt, bác Rêu kiêu ngạo bảo, "Thở, không có dễ đâu." Đợi cả bọn hoàn hồn, bác mới giải thích, trên mặt sông nước chảy mạnh nên trong nước có nhiều không khí, thở rất dễ. Càng xuống sâu áp suất càng thấp, càng khó thở. Khi khó thở phải há miệng ra hớp thật nhiều nước vào, rồi mở hai mang để lùa nước chảy ra. Những mạng go trong mang sẽ tự động lọc không khí rồi đưa vào máu.

Dạy tới đó, bác Rêu ngưng và bảo nguyên cả bầy thực tập. Những cái miệng hả ra và những cái mang xếp lại đồng loạt, thật nhịp nhàng. Nhưng được một chút thì chúng lại ngộp. Bọn cá con bắt đầu lảo đảo. Thấy vậy, bác Rêu hấp tấp kêu, "Trồi lên, trồi lên mau." Lũ cá nhỏ đua nhau trồi lên, hớp bóng. Bác Rêu dặn, thở một lúc dưới sâu thì go đầy khí, cần phải trồi lên hớp bóng để đẩy bớt khí ra.

Ít lâu sau, khi cả bầy đã thở điều hòa, bác Rêu dạy về cách dùng vây và đuôi. Nghe bác Rêu giảng, lũ cá nhỏ mới thấy chúng chỉ mới biết nổi trên mặt nước để khỏi chết đuối chứ chưa thể gọi là bơi. Thì ra, sức mạnh của loài cá chính ra tập trung ở cái đuôi. Đuôi cũng là một cái vây lớn. Khi quẫy nhẹ và đều thì nó như một mái chèo đẩy con thuyền lướt êm trên mặt nước, khi gặp nguy đuôi quẫy mạnh, cả thân mình phóng đi như một mũi tên. Ngoài ra, đuôi cũng là một vũ khí để tấn công hay tự vệ. Muốn bơi đúng hướng và giữ thăng bằng, chúng phải nhờ bảy cái vây lớn nhỏ. Hai vây nằm sau mang sử dụng như hai mái chèo, dùng để bơi và quẹo. Vây dài và lớn trên lưng ví như cánh buồm đội gió, giữ thăng bằng phía trước. Dưới bụng, có hai vây phụ, nằm hai bên song song để cân bằng toàn thân thẳng đứng. Cận đuôi, trên và dưới thân, cũng có hai vây nhỏ giữ hướng lái đằng sau. Khi đứng lại, bảy cái vây giương cứng như bảy cánh quạt, hay còn gọi đó là bảy cái thắng không bao giờ mòn.

Thời gian tập bơi dài hơn dự định. Bấy giờ bọn cá mới hiểu ra, bơi khó hơn chúng tưởng. Bơi không phải chỉ là khả năng di chuyển tới lui, mà là một thứ kỹ năng để sống còn. Săn bắt mồi để mưu sinh hay trốn tránh kẻ thù đều cần phải bơi cho thật giỏi. Nhưng mà ngay cả điều này không phải ai cũng hiểu như nhau. Có nhiều con thi nhau phóng nhanh như một mũi tên vút ngược lên cao rồi ngửa cái bụng trắng muốt trở mình là đà trên mặt nước. Chúng đang biểu diễn để đoạt danh hiệu là tay bơi cừ nhất. Lúc này lão cá dữ Móc Quặp mới ra mặt. Lão phóng như bay, dùng cái mỏ cong như cái móc quật như điên vào mấy cái bụng trắng phau. Bọn cá nhỏ sợ hãi, chúng tản ra rồi lủi mất.

"Hãy coi chúng bây kìa. Muốn tự sát ư?" Móc Quặp chửi như tát vào mặt cả bầy. "Một lũ điên."

Lão nhiếc, "Bọn bây phơi cái bụng trắng tinh lên mặt nước để khoe với ai hử? Với Diều Hâu hay Chó Sói? Chúng đang đợi tụi mày trên kia đấy."

Nghe Móc Quặp mắng, bọn chúng bất chợt nhìn nhau. Bỗng chúng phát hiện, cả mình mẩy đã thay đổi lúc nào không biết. Các thứ lốm đốm trên lưng hồi trước nay dầy đặc đến nỗi đã hòa thành một màu xanh diệp lục, cái màu xanh tiệp với màu rong rêu mục rã lâu ngày. Nếu nhìn từ trên cao, khó mà phát hiện vì chúng đã lẫn trong màu bùn non nằm sâu dưới đáy sông. Mà nếu có ai nhìn ngược từ đáy sông thì càng không thấy, những cái bụng trắng phau bấy giờ cũng hòa lẫn với màu mây, màu nắng lóa gẫy khúc khi chạm tới mặt sông. Phân cách giữa hai màu của lưng và bụng là một đường chỉ có khóe cạnh nằm dọc theo chiều dài của thân thể. Lão Móc Quặp nói, cái đường chỉ này chính là đường dây thần kinh cảm giác, rất nhạy bén. Nó giúp loài cá đánh hơi được kẻ thù từ xa hàng chục dặm. Nghe nói, bầy cá nhỏ quay đầu ngắm cơ thể mình. Mặc chúng cố gắng cách mấy cũng không sao ngắm được chính mình.

Không tự ngắm mình được chúng quay ra ngắm nhau. Qua ánh sáng lờ nhờ dưới đáy sông, bọn chúng phát hiện, một con có đường chỉ lưng óng ánh như một sợi chỉ bạc đang im lìm trong một góc tối. Lũ cá nhỏ kêu lên, "A, con Bạc." Chúng xúm xít bơi quanh con Bạc hỏi han, "Ê, dây thần kinh bằng bạc, chắc mày kinh khủng lắm." Con Bạc ngạc nhiên quá đỗi, nó loay hoay mãi cũng không thể ngoái đầu để coi sợi chỉ bạc của mình.

"Mày đẹp lắm, Bạc ơi!" Có tiếng trầm trồ.

"Thật ư?"

Càng được khen, nó càng kiếm cách nhào lộn để tự ngắm mình. Trong góc tối, thân thể nó lờ mờ, nhưng đường chỉ bạc lấp lánh nhảy nhót, ngoằn ngoèo như những dải lụa múa.

"Ô! Đẹp quá." Nhiều tiếng tán thưởng.

"Mày giống như công chúa ấy." Bọn chúng ngưỡng mộ.

"Phải, phải."

"Công chúa của cá Hồi ư?" Cả bọn đồng thanh, rất điệu nghệ, "Công Chúa dẫn đường, chúng ta sẽ bơi theo dù phải băng qua biển."

"Có chết cũng không từ." Một con tuyên bố quá cỡ.

"Thôi đủ rồi." Một tiếng quát bất chợt như xé màng tang. Lão Móc Quặp cắm phập cái mỏ cong như cái lưỡi câu vào khoảnh đất lồi ở giữa.

Lão xỉa xói, "Cái đường chỉ bạc sáng choang của ngươi chỉ tổ dẫn dụ cho Cá Mập tới nuốt hết cả đàn."

Lão đe, "Coi chừng đấy, trên sông dưới đáy, ai cũng thấy mày."

Bạc biết, nó nghe nói, hai bên bờ sông dầy đặc kẻ thù. Nào Sói, nào Gấu, Chồn rừng, Rái Cá, Hải Ly, Hải Cẩu,... Trên cao còn có Quạ, Diều hâu, Ưng, Ó,... những loài này mắt rất sắc, có thể bắt cá xuyên thấu đáy sông. Móc Quặp không phải dọa suông, Bạc sáng lấp lánh như vậy rất dễ trở thành mục tiêu cho tất cả kẻ thù.

"Số mày mạng yểu, có thể không sống được tới khi ra biển." Móc Quặp bi quan tiên đoán, trông lão cũng buồn ra mặt.

Nguyên cả bầy đều nghe thấy, chúng trở mặt nhanh không thể tưởng. Trong tích tắc, vinh quang tắt phụt, chung quanh Bạc không còn một mống cá nào.

Lời tiên đoán của lão cá Móc Quặp ám ảnh Bạc giống như một lời nguyền. Hình ảnh những kẻ thù truyền kiếp lúc nào cũng lảng vảng, rình rập đâu đây. Nó sống trong nỗi sợ. Và tưởng tượng ra muôn vàn kiểu chết mà kiểu nào cũng thì cũng khó coi. Lội gần bờ sẽ bị Sói chụp, nhảy sóng dễ bị Gấu xơi, bơi giữa dòng thì Ưng, Quạ mổ, núp dưới khe đá hay lặn tuốt xuống đáy sông chỉ có môn chết đói. Đường nào cũng chết, nó nghĩ, suy cho cùng cái chết mới chính là kẻ thù lớn nhất trong mọi kẻ thù. Muốn sống sót trước hết phải biết chiến thắng chính mình. Nó cần vượt qua nỗi sợ, phải bơi nhanh nhất đàn, phải trở thành một tay săn giỏi nhất. Mà quan trọng hơn cả là phải cảnh giác cao độ, bởi kẻ thù nguy hiểm nhất là những kẻ thù không thấy mặt.

Vì sợ chết, Bạc dành suốt mùa Đông để tập luyện. Nó dùng đuôi, trước còn đập nước, sau đập vào đá. Tập dần đến khi xương cứng thì đuôi cũng rắn, nó phóng mình luyện bơi. Mới đầu nó xuôi theo dòng, sau lội ngược, cuối cùng là tập băng ngang. Bạc nghe đồn, Hải Cẩu, Hải Ly là những tay bơi không đối thủ, nhất là với những khoảng cách ngắn hoặc là lúc phải băng ngang sông. Đến khi băng qua sông đối với Bạc chỉ là một cú búng mình, nó bắt đầu tập bắn mình từ dưới đáy hay bổ nhào từ trên cao. Tập quay ngoắc, vút ngược và lộn mèo.

Cuối tháng Ba, tuyết bắt đầu tan. Trên mặt sông, nước chảy xiết, cuồn cuộn như lũ sắp về. Nguy hiểm nhất là lúc băng nứt, phát ra những tiếng kêu lắc rắc. Băng trôi lềnh bềnh khi gặp khúc sông xiết, băng va vào đá bể tan tành như những mảnh thủy tinh vỡ.

Thời tiết ấm dần. Mặt sông bây giờ là một dòng nước luân lưu mềm mại. Trên bến sông, gió mơn man thổi, mặt nước lăn tăn gợn sóng.

Vạn vật bừng dậy sau một giấc ngủ dài. Qua một đêm, cành lá trở mình, những mầm non khẽ nhú. Buổi sáng nắng tươi, từng đàn chim phương Nam ríu rít trở về. Rừng núi khoác một màu xanh mới. Và hoa, trải dài một thảm đủ màu, đỏ vàng trắng tím rung rinh khoe sắc. Trời đất tưng bừng như bước vào mùa hội lớn.

Xuân sang.

Bạc thường trồi mình lúc mặt trời mới chớm. Lắng nghe tiếng chim non chíu chít, hòa trong tiếng gió xạc xào, và uống những giọt sương rỏ lon ton từ những chùm hoa dại xuống mặt nước. Bên bờ sông, ễnh ương, cóc nhái, cũng vươn vai mà nhẩy. Cào cào, châu chấu, mòng mòng, muỗi,... cũng bắt đầu rượt nhau ngậu xị trong những lùm lau sậy um tùm. Dưới nước, bọn cá Hồi đang thả bóng chờ mồi. Bạc cho đó cách săn lười và liều. Lũ Sói, Chồn, Rái, cũng thường ẩn mình trong bụi rậm. Chúng nó nhanh như cắt chộp ngay những chú cá lờ đờ, không sai sót. Chính mắt Bạc đã từng chứng kiến một vụ thảm sát như vậy. Sau lần đó, Bạc thường bơi trở lại khúc sông này, quặn lòng mà ngắm bộ xương có dính cái đầu cá khô queo còn mắc trên một nhành lau.

Rất nguy hiểm khi săn bắt gần bờ. Bạc sợ, nên chịu khó ra tới giữa dòng. Nó thích rượt đuổi những cánh chuồn chuồn đang la đà trên nước. Rồi phóng mình đớp lấy trước khi con mồi kêu ré. Thủ tiêu nhanh và gọn. Đôi khi Bạc cũng phân vân, không biết con vật bất chợt rơi vào chốn tối tăm đó nghĩ gì. Con vật sợ hãi trước khi chết hay chết trước khi sợ.

Ngoài chuồn chuồn, Bạc thích săn nhiều loại riu, tép và những loài cá nhỏ. Đánh bắt nhiều tới nỗi bây giờ trên con sông này chỉ còn độc nhất một giống cá Hồi. Nhiều khi nó tự hỏi hay đây chính là con sông Salmon.1 Sau này, Tảng Rêu bảo, sông này là Clearwater1, tức là sông Trong vì nước trong leo lẻo, còn sông Salmon cách đó gần trăm dặm, chỉ rặt một giống cá Hồi, những loài khác không sinh sản được. Mật độ cá ở đó dầy đặc nên cuộc sống khó khăn, đó là nơi quy luật "Cá lớn nuốt cá bé" triệt để nhất. Muốn tồn tại, cá Hồi phải ăn thịt lẫn nhau.

Mùa Xuân chưa qua mà trời oi bức lạ. Ánh nắng như ngọn lửa rơm táp rát da thịt. Dọc hai bờ sông, hoa đã tàn. Nắng vàng tươi đổ tràn suốt cả dòng sông. Nước cứ ấm dần, ấm dần lên. Cả đàn tranh nhau trốn nắng, chúng lặn sâu dưới đáy. Không con nào còn muốn săn mồi hay đớp bóng. Cái nóng làm chúng nó lười.

Hè tới.

Phải nói chính xác đó là mùa nóng mới đúng, bởi vì Xuân chưa qua. Cũng chưa ai nghe được tiếng ve sầu. Thế mà dường như Hè đã tới. Mặt nước, chỗ nắng lấp lánh đã hâm hấp nóng.Với thời tiết này, giống cá vùng lạnh không sống được, chúng sẽ chết. Đã có con hoang tưởng về một cái chết khô, một đám hỏa táng cho nguyên cả đàn.

Giữa lúc cảm giác lo âu đang lan tràn khắp nơi thì đột nhiên

có lệnh, khởi hành. Chuyến viễn du bắt đầu. Khẩu lệnh lan truyền khắp ngõ ngách. Cả một khúc sông náo nhiệt hẳn lên. Trước nhất phải vượt sông. Cả đàn tất tả bơi, không ai muốn bị rớt lại. Kể cả những kẻ trước thề thốt sẽ ở lại đây suốt đời.

Bạc cũng bơi, nhưng bơi rất chậm. Giờ phút ra đi sao mà quyến luyến. Đây là quê hương, nơi nó mở mắt chào đời, biết bao là kỷ niệm. Bạc nhìn quanh như muốn thu hết hình ảnh trong mắt một lần cuối. Một chuyến ra khơi không biết bao giờ mới trở lại, mà cũng có thể đây chính là lần vĩnh biệt.

Bạc là con bơi sau cùng. Nó xả hết tốc lực đuổi theo một hồi lâu mới bắt kịp. Ở phía sau, nó mới có dịp thấy nguyên cả đàn. Nó kinh ngạc, không ngờ đàn mình đông vậy, ước chừng cả chục ngàn con. Chúng từ mọi ngõ ngách nào chui ra cũng không biết.

Đàn cá bơi nhanh như bay. Những con cá lớn như con Đầu Sắt, Tảng Rêu, Móc Quặp và những con lớn khác dẫn đầu. Đầu Sắt tiên phong, nó là một con cá dũng mãnh, liều lĩnh. Nghe nói trước đây nó đã từng dẫn cả đàn băng qua vùng Cá Mập. Những con Vây Rách, Đuôi Xòe, Tảng Rêu, Móc Quặp đều là những chứng nhân còn sống sót trong vụ này. Bây giờ thì cả đàn đều yên chí và đặt niềm tin vào cá Đầu Sắt. Niềm tin chính là một thứ kỷ luật giúp đàn cá sinh tồn.

Con sông Clearwater dài gần hai trăm dặm, bắt nguồn từ giữa hai cánh rừng lớn St.Joe và Clearwater. Từ thượng nguồn sông chảy ngang bang Idaho, xuyên qua thung lũng Nez Perce rồi nhập vào dòng Snake.1 Đây là con sông dài và hẹp, chạy ngoằn ngoèo luồn qua những rặng thạch sơn hùng vĩ. Hai bên sông vách núi dựng đứng, lòng sông sâu, nước chảy xiết, tiếng sóng vỗ ầm ỳ dội ngược vào những hẻm núi âm u.

Qua những ghềnh thác, đàn cá không cần bơi, chúng chỉ thả mình trôi. Cả bầy khoái chí, lần đầu tiên chúng có cảm giác buông mình mà nổi. Bạc nghĩ, chuyến viễn du thật kỳ thú, nó hồi hộp khi nghĩ tới lúc tung mình nhào xuống đại dương. Nó cũng sẽ buông xuôi để trôi theo hải lưu đi khắp cùng thiên hạ. Nhưng chưa gì, bác Rêu đã phá nát ước mơ của nó. Bác bảo, đi càng dễ thì về càng khó, xuống hạ nguồn không cần sức thì sau này trở lên thượng nguồn phải dốc toàn lực. Bác Rêu buồn rầu, ngày xưa, khi về tới nơi thì cái đàn cũ của Bác đã kiệt sức, sau khi đẻ trứng thì tất cả đều chết. Bác ngậm ngùi, nhìn cả đàn phơi xác dài trên bãi sông làm mồi cho Chim, Quạ, Gấu, Sói, xông vào rỉa, xé mà tan nát cõi lòng.

"Cả đàn chết hết sao bác còn sống?" Bạc thắc mắc.

"Số còn sống chỉ vài phần trăm, đó là những con cá không đẻ trứng."

"Thế sao những con đực khác không đẻ mà vẫn chết?"

"Nó không đẻ, nhưng giúp con cái đẻ bằng cách phủ tinh lên trứng nên kiệt tinh mà chết."

"Vậy sao bác không giúp một con cái nào đó?"

"Không ai thương, không có cặp, làm sao giúp?" Bác Rêu ca cẩm.

"Eo ơi? Chắc là bác cô đơn lắm." Nó hỏi cù nhây.

"Ừ, những kẻ khốn cùng thường sống dai lắm... " Đang nói nhưng sực nhớ ra điều gì, bác Rêu mắng, "Thôi nào, thật lắm lời. Hãy ngậm miệng lại để giữ sức."

Nhập dòng Snake không bao lâu là tới Hells Gate. Hells Gate có nghĩa là Cửa Địa Ngục. Chỉ nghe cái tên đàn cá đã nao núng. Ôi, mới đây mà chúng phải chết ư? Để trấn an, bác Rêu bảo, đừng lo, địa ngục thật sự là ở nhánh sông kia, bác vẫy cái vây về phía trái. Đó là con sông Salmon, rất hiểm trở, nhiều ghềnh thác, trông như một cái thang nước bắc ngược lên trời. Sông Salmon còn gọi là Dòng Sông Không Trở Lại.1 Ở đó, sau mỗi chuyến hồi hương lên thượng nguồn, tuyệt không có một con nào sống sót.

Thật may mắn, nó không phải là cư dân của sông Salmon. Nhưng mà ở dòng Clearwater, quê hương của nó, chuyến trở về cũng khó mà sống sót. Chả phải bác Rêu kể, cá chết cả đàn đó sao. Bạc định bụng, khi ra khơi, nó tìm dịp trốn ở lại. Đại dương mênh mông lẽ nào không tìm được một chỗ trú thân. Một hốc đá, một nhánh rong cũng đủ cho nó một mái nhà. Nó hình dung ra một cuộc sống cô đơn ngoài biển lớn, nhưng mà còn hơn là trở về để chết. Ừ, thôi thì cứ quyết định như vậy.

Chạy dài sáu mươi dặm, dòng Snake nhập vào con sông Columbia, con sông chính lớn nhất Bắc Mỹ, bắt nguồn từ Canada. Lòng sông Columbia rộng, nhiều chỗ trở thành hồ. Mặt sông êm, nước lững lờ, xanh như biển. Lúc trời mờ sáng, sương sa trắng xóa mặt sông, trời và nước liền nhau một màu lam thẫm. Ở dòng sông này, chúng nó thấy những giống cá Hồi khác. Đông nhất là những con cá Hồi của dòng Salmon, "Một Đi Không Trở Lại."1 Nhưng mà hình như chúng nó không biết đây là chuyến đi định mệnh nên hăm hở lắm. Thật tội nghiệp, Bạc thở dài. Ngoài số phận khắc nghiệt, chúng nó là đồng loại, chỉ khác nhau đàn.

Nước chảy chậm, sức cản lớn, đàn cá phải bơi cật lực, chúng phải ra biển trước khi Hè thật sự tới. Bấy giờ, Bạc ngó lên bờ. Hai bên thông trùng điệp. Rừng vô tận. Thông là loại cây duy nhất ở đây, màu xanh chập chùng phủ khắp núi đồi. Bạc dùng đuôi quẩy nhẹ, hai vây khoác nước đều, thân nó băng băng rẽ sóng. Hai hàng thông chạy giật lùi, bỏ lại đồi núi mờ nhạt đằng sau.

Càng ngày, đêm ngắn dần. Mặt trời như chỉ qua lại giữa hai đầu sông. Đàn cá mải miết bơi. Dần dần, rừng thông thưa hẳn, những hải cảng hiện ra với những con tàu trắng có cột buồm cao ngất. Ngửi trong hơi nước có mùi lờ lợ mặn, hình như muối. Cả đàn reo lên, biển. Chúng tung tăng mừng như ngày hội. Nhiều con định bơi ngang để đo chiều rộng cửa biển. "Ê, cái lũ ngu." Con Đầu Sắt vừa mở miệng tính quát cho một chập thì sóng đã đánh ập tới.

Buổi chiều hôm đó, một con sóng lớn cuồn cuộn đã cuốn nguyên cả đàn ném vào biển. Cái ném mạnh, chúng có cảm giác bị liệng vào một thế giới khác. Đại dương bao la vô tận, đó

là một bầu vũ trụ lỏng. Và nó có cảm giác đang lạc vô cõi ta bà.

Bạc không biết mình đã ngất đi trong bao lâu. Khi tỉnh dậy, nó thấy chỉ mỗi một mình. Đàn cá tan tác hết. Cảm giác lạc lõng giữa biển khơi làm nó hoảng. Nó sợ hãi, gào to, "Rooo...Rooo...2 " Kêu khản giọng, không có một tiếng nào vọng lại, âm thanh chỉ tan vào trong nước. Bây giờ nó bỗng thấy khó thở. Nước biển là một thứ dung dịch mặn làm nó ngộp. Bạc sặc sụa liên tục. Phải lấy thăng bằng, nó nghĩ, Bạc đứng nguyên tại chỗ và bắt đầu mở miệng hớp từng ngụm nước nhỏ rồi thở ra từ từ.

Khi hơi thở đã điều hòa, thình lình một con cá to từ phía sau cắn mạnh vào đuôi làm nó giật bắn. Chưa kịp quay đầu thì Bạc hoa mắt. Một con cá xanh lè dí sát mặt nó.

"Ối trời ơi, Bác Rêu." Bạc mừng rỡ.

"Đồ điên." Tảng Rêu giận dữ, mắng. "Ngoài biển, chớ bao giờ đứng yên một chỗ, rõ chưa?"

"Ở đây đâu có ai?" Bạc nhìn quanh quất, biển vắng ngắt, bốn bề tịch mịch như tờ.

"Sao không? Bọn cá Mập, Kình ngư, cá Kìm, Lưỡi Kiếm, Trạch, Đuối, Hải Cẩu, Hải Sư,... đầy dẫy ở đây. Chúng có thể từ một nơi nào đó bất ngờ xẹt tới nhanh như chớp. Có thể mình bị đớp trước khi nhìn thấy chúng."

"Eo ơi!" Bạc rùng mình kêu nhỏ.

"Mày đứng im giống hệt như một miếng mồi mắc vào cái lưỡi câu, trông cũng hấp dẫn lắm." Chế giễu xong, Bác Rêu lôi nó bơi song song.

"Lúc sống trong sông, kẻ thù ta ở trên bờ. Ngoài biển, kẻ thù đều là những loài dưới nước. Chúng kề cận ta, to hơn, mạnh hơn và bơi nhanh hơn ta. Còn nữa, răng chúng sắc, ngạnh dài và cứng như một ngọn giáo có thể đâm thủng bất cứ thứ da vẩy nào."

Bạc chột dạ, "Như vậy, vũ khí chúng ta đâu?" Nó đảo mắt nhìn mình, nó không có râu, không có ngạnh, bảy cái vây đều mềm như bảy giải lụa.

"Chúng ta không có vũ khí." Bác Rêu chép miệng, thở ra. Những bong bóng nước bay lên trông méo mó như những giọt lệ chảy ngược lên trời.

Bạc nao núng, "Vậy thì lấy gì chiến đấu?"

"Không có chiến đấu."

"Trời đất! Chẳng lẽ cả đàn nhắm mắt chịu chết ư?" Bạc thảng thốt kêu.

"Chúng ta phó mạng cho trời. " Bác Rêu nguẩy đuôi, mắt buồn xo, "Mình chỉ ước tính thành bại trên sự thiệt hại nhiều hay ít thôi."

"Nhiều, ít thế nào?"

"Gặp cá Mập mình chết cả đàn, nếu là Hải Cẩu thì mất một vài con." Bác nói thêm, "Nếu còn sống, kể như đã thắng."

Bạc chua xót, "Không có cách nào đối phó ư?"

"Chỉ còn nước chạy." Bác Rêu phán, "Tẩu vi thượng sách."

"Bốn biển mênh mông, biết chạy đàng nào?"

"Thì dùng sợi chỉ bạc trên lưng này, đó là sợi dây thần kinh cảm giác, có thể đánh hơi kẻ thù từ xa cách mấy dặm."

Bạc ngạc nhiên, định hỏi, "Sao sợi chỉ bạc của nó lâu nay chẳng ngửi thấy mùi gì cả?" Thì bác Rêu đã nói, "Muốn đánh hơi phải tập cái đã. Quan trọng nhất là phải bơi nhanh hơn nữa."

Điều này thì nó hiểu, nhận biết sự nguy hiểm gần kề mà bơi chậm thì khó thoát.

"Kể ra thì sợi chỉ bạc trên lưng mình cũng xem là thứ vũ khí duy nhất của trời ban." Bác Rêu tự trào.

"Ông Trời đáng ghét!" Bạc phẫn uất. Thật bất công, Tạo Hóa trớ trêu sao tước đoạt đi quyền tự vệ của chúng nó chứ.

Đàn cá bắt đầu xuôi theo dòng hải lưu, lên phương Bắc. Càng ngày khí hậu càng dễ chịu. Gió lành lạnh, nước trong suốt. Xa xa, ở tận chân trời, những dải núi tuyết nhạt nhòa hòa cùng mây trắng.

Gần đến cực Bắc, dòng hải lưu cuốn mình và rẽ ra khơi.

Nước gần bờ trong xanh, ra xa xanh thẫm, rồi xanh đậm, tới giữa khơi ở những vùng biển sâu nước đen như mực.

Bạc bơi cuối đàn. Nó thích ngắm hình ảnh cả đàn lao vút như một đàn chim bay trong nước. Chúng lóng lánh và đẹp như những mũi tên.

Những con như cá Đầu Sắt, Tảng Rêu, Vây Rách, và Móc Quặp bơi như điên. Không biết mục tiêu đến những đâu mà nhóm đầu đàn róng mình thi với dòng nước chảy. Đằng sau, bọn của Bạc theo muốn đuối. Khi Bạc quay lại, một nhóm Hải Cẩu đông tới mấy chục con đang phóng mình vụt tới. Chúng há miệng táp ngang thân những con cá bơi chậm. Hai cái nanh vàng cáu như hai cây đinh cắm phập trên lưng một con Hồi xấu số. Bạc chưa kịp nhìn thấy một dòng máu đỏ nào chảy ra thì nó đã quay ngoắc, bơi bán mạng qua mặt cả đàn. Khi bắt kịp cá Đầu Sắt, Bạc mới định hồn.

"Ông Đầu Sắt ơi! Hải Cẩu, Hải Cẩu kìa." Bạc thở hổn hển, mắt nó tròn xoe kinh khiếp.

"Bình tĩnh nào. Lũ khốn đó bị mất dấu rồi." Cá Đầu Sắt trấn an.

Bạc quay lại nhìn, Hải Cẩu đã biến mất. Bấy giờ, cả đàn cá đang bơi trong cảnh thanh bình. Bạc ngạc nhiên quá đỗi.

"Ô hay! Ông đã thấy à?" Nó giận dữ, "Sao ông không cứu họ?"

"Cứu? Làm sao cứu?" Ông Đầu Sắt điềm tĩnh, "Tao chỉ cứu tao thôi."

"Đồ ích kỷ." Nó phẫn nộ hét.

"Hồn ai nấy giữ. Đó là quy luật của cá Hồi, mày chưa biết à?" Đầu Sắt vẫn tỉnh bơ.

Bạc tức tối, quy luật gì tàn nhẫn vậy. Nhưng nó chưa kịp phản đối đã có tiếng đồng thanh.

"Phải, phải, quay lại là chết." Cá Vây Rách chen vào. "Mỗi con phải biết tự cứu mình."

"Cứu mình tức là cứu đàn." Đầu Sắt nói,

"Chỉ cần bất kỳ con nào sống đều có nghĩa là đàn vẫn

sống."

"Nhưng làm sao để sống?" Hình ảnh một đám Hải Cẩu hung dữ như đàn sói biển vẫn còn đọng trong đôi mắt nó.

"Thì mày cứ bơi như hồi nãy đó." Đầu Sắt buột miệng khen, "Trong phút chốc mà qua mặt được cả đàn, giỏi lắm."

"Lúc nãy là bơi bán mạng." Bạc nói. Cho tới bây giờ nó cũng không hiểu nó lấy sức đâu mà vượt trong lúc rã rời như vậy.

"Lúc nào cũng bơi bán mạng, mày sẽ thọ nhất đàn."

Bạc nghĩ, lúc nào cũng bán mạng thì nó sẽ đứt hơi mà chết.

Nhưng bơi bán mạng cũng chưa đủ, sau này con Vây Rách dạy Bạc hụp. Phải biết hụp, biết ngoắc phải, ngoắc trái thật bất ngờ mới thoát hiểm. Vây Rách bảo, khi bị cá Mập đuổi, có bơi bán mạng cũng không kịp. Khi cá Mập sát bên, phải hụp lúc chúng sắp há miệng, như vậy mới tránh được sức nước đang lùa vô miệng chúng. Chính Vây Rách là một bằng chứng. Có lần nó hụp, đuôi bị một con Lưỡi Kiếm chém trúng nên bị rách, đúng ra phải gọi là Đuôi Rách. Còn cách ngoắc phải hay ngoắc trái khi bị tấn công đồng loạt hoặc lúc lọt vào vùng nguy hiểm.

Bạc cảm thấy rùng mình. Nó nghe nói đàn cá cũ trước đây đã từng đi qua biển Cá Mập, không hiểu đàn làm sao để thoát hiểm. Và trong chuyến này, chúng có phải qua những vùng đàn đã từng qua, gặp những kẻ thù mà đàn đã từng gặp? Mà dòng hải lưu này có phải cũng là dòng hải lưu xưa, xuôi trong đại dương theo những chu kỳ bất biến? Và tại sao chúng nó phải bơi theo hải lưu kia chứ? Tại sao không rẽ qua một dòng nào khác? Hay chiếm một vùng san hô hiểm trở để trú ngụ, an toàn hơn?

Khi Bạc hỏi Bác Rêu mấy điều này Bác lấy cái vây đập vào đầu nó.

"Hỏi một hồi, dám chừng mày sẽ hỏi tại sao chúng ta ra biển?"

Bạc gật đầu lia, "Phải, phải. Sống trong sông, đỡ nguy hiểm hơn."

"Ở trong sông, cá Hồi đâu lớn nổi. Mày mãi mãi chỉ là thứ lòng tong khờ dại." Bác Rêu lượn một vòng rồi ngắm nghía, "Coi, ra biển mấy tuần mà mày đã lớn hẳn."

"Thật ư?" Bạc tự ngắm mình, lần đầu tiên nó đã nhìn được cái đuôi của mình. Lưng nó cũng cứng cáp nhờ một lớp vẩy mỏng tang, trong vắt. Chao ơi, nó đã lớn, biển đã nuôi nấng và giúp nó trưởng thành.

"Mày lớn, nhưng chưa thể gọi là trưởng thành." Bác Rêu chận nó lại, "Muốn trưởng thành phải làm được những thứ tao đã làm."

"Như những việc gì?"

"Đánh hơi, nhảy sóng."

Bạc sực nhớ, sợi chỉ bạc trên lưng nó vẫn lóng lánh, nhưng quả, bấy lâu nay không ngửi được mùi gì. "Làm sao để đánh hơi?" Nó hỏi.

Bác Rêu không trả lời, mà hỏi lại. "Mày biết biển có mùi gì không?"

Bạc hít một hơi sâu, rồi nén hơi, thở ra nhè nhẹ bằng go. Nước trào qua kẻ mang, mở ra từ từ hai bên má. Một lúc sau, nó vẫn không phát hiện được mùi gì. Biển vẫn trong lành.

"Không có mùi gì là tốt rồi. Khi ngửi được bất cứ mùi gì lạ, cần phải kêu lên, báo động cho cả đàn."

"Rồi đàn làm gì?"

"Lúc đó tất cả túa ra mọi hướng, hễ ngửi hướng nào không mùi thì báo tin tốt ngay. Đàn sẽ lập tức theo hướng đó."

"Vậy lúc đó mình không cần theo hải lưu nữa ư?"

"Tạm thời không. Nhưng sau đó phải trở lại. Theo hải lưu là bơi xuôi dòng, ngoài dòng là bơi ngược. Khi bơi ngược tốc độ chậm, khó tránh nguy nếu bị loài khác tấn công."

Theo Bác Rêu, Bạc phát giác, tốc độ bơi chính là một thứ vũ khí để tự vệ. Ngoài ra, đánh hơi, nghe ngóng cũng giúp chúng phát hiện được kẻ địch. Rèn luyện bản thân thôi cũng chưa đủ, chúng nó phải tìm hiểu tính cách, bản năng của các loài khác. "Biết địch, trăm trận trăm thắng." Bác Rêu bảo thế.

Đàn cá Hồi của dòng sông Clearwater đã ở vùng biển Alaska suốt mùa Hè năm ấy. Ở đây cuộc sống tương đối an lành. Chúng sống chung với những loài Cua biển, Tôm hùm, Bạch tuộc, Hải sâm và vô số những thủy tộc khác. Chúng cũng gặp những đàn cá Hồi khác từ những con sông quanh đó đổ về. Những đàn Hải cẩu, Hải sư, Hải mã, Rái biển, Hải ly từ khắp nơi trên Bắc Cực cũng kéo về bắt đầu mùa săn bắt. Sự nguy hiểm giăng đầy mặt biển. Để trốn tránh, đàn của Bạc lặn sâu dưới đáy. Chúng lẩn vào những rặng san hô chập chùng như những cánh rừng của biển. Bạc mò mẫm tìm những nhánh san hô bám đầy rong để đánh một giấc ngon lành.

Cuối Thu, hải lưu đổi chiều. Đàn cá lên đường xuôi Nam trước khi nước đóng băng.Trên trời những đàn chim cũng bắt đầu đi trốn lạnh.

Càng về Nam, biển càng rộng và sâu. Khi trời bắt đầu lạnh, đàn cá Hồi đã xuống tới Thái Bình Dương. Một khối nước khổng lồ, ngút ngàn phủ kín chân trời. Nhìn ra tứ bề, trời biển giao nhau bằng một đường cong tím nhạt. Trái đất bây giờ là một hành tinh nước. Đại dương mênh mông, đàn cá cảm thấy mình nhỏ nhoi như những giọt nước. Bỗng nhiên, chúng bơi rúc vào nhau. Tội nghiệp cho những ai sống cô đơn ngoài biển. Lần đầu tiên Bạc phân vân về ý định trốn lại biển một mình.

Mùa Đông, mùa giông bão. Sấm nổ rền trời. Lẫn trong những đám mây vần vũ, chớp giật liên hồi. Những tia lóe sáng ngời run rẩy làm bầu trời sắp rạn bể. Rồi gió giật, và mưa đổ. Sóng dậy. Mặt biển chao nghiêng. Nước chực đổ tràn ra ngoài vũ trụ. Từng cơn sóng cuồn cuộn cuốn mình như muốn nhón tới trời xanh. Nước vút lên rồi vụt xuống, hết lớp này tới lớp khác, rượt đuổi nhau róng riết trên mặt biển.

Đàn cá lặn tuốt dưới đáy tránh bão. Suốt đêm Bạc không ngủ. Tim nó đập thình thịch. Bạc lắng nghe tiếng trống tim nhỏ xíu chen lẫn tiếng sóng gầm gừ gào thét trên không. Trời đất đang nổi cơn thịnh nộ. Cả đàn im thin thít. Cơn bão có thể kéo dài. Bạc nằm im, lững lờ ve vẫy hai vây. Lòng nó cũng đang có sóng, sóng từng cơn, háo hức. Nếu không có đàn, nó bất kể tất cả nguy hiểm để phóng mình lên. Bạc ước trong đời tận mắt nhìn những bông hoa sóng. Nó nghe kể, khi sóng đập vào gềnh, ngọn nước tóe ra những bông hoa sóng trắng xóa. Hoa sóng tích tắc nở, rồi rơi xuống tan ngay vào biển. Bạc ước, nếu hớp được một cánh hoa sóng ấy rồi có bị sóng dập chết cũng cam. Nhưng mà bấy giờ, nó không thực hiện được ước mơ điên cuồng ấy trước mắt cả đàn.

Không biết thời gian trôi qua bao lâu. Bão tạnh. Cả đàn nghếch mỏ im nghe. Những tiếng ỳ ầm tắt bặt tự bao giờ. Biển lặng như hồ. Lũ cá lao nhao, bắt đầu một con rồi hai con, bọn trẻ phóng mình vụt lên xem biển. Không ai có thể kềm giữ nổi lũ trẻ. Thời gian chờ bão dài như thời gian bị giam trong chốn ao tù.

Khi Bạc ngoi đầu lên, biển đang tí tách mưa. Những hạt mưa nhẹ như bụi, mờ mờ như sương giăng đầy trên biển. Và trên cao, lộ giữa bầu trời hoang tàn, lẻ loi một vầng trăng xanh vừa đi qua trong mưa. Bạc cảm động, trong lúc nó chui rúc vào chốn an toàn thì mảnh trăng này đã chia sẻ cùng trời đất, trăng là chứng nhân duy nhất nhìn thấy bao giông bão chôn lấp nhau giữa chốn mịt mùng.

Qua đêm sau, trời xanh ngắt, trăng chót vót cao. Ánh vàng rót tràn xuống biển. Nước lấp lánh, nhấp nhô cả một biển vàng. Đàn cá tung tăng. Bọn chúng thi phóng mình đón trăng. Khi Bạc tung mình lên, đột nhiên nó nhìn thấy có một bóng vàng vừa rơi xuống nước. Lần nào như lần nấy, nó ngạc nhiên. Không phải trăng rơi, mà là có một con cá với sợi chỉ lưng màu vàng, óng ánh quá đỗi. Màu chỉ của con Vàng cứ như màu trăng đã thu vào đấy. Đẹp quá, Bạc ngưỡng mộ, bất giác nó thấy sợi chỉ bạc của mình tối tăm như màu chì. Đột nhiên, giữa lúc ấy có tiếng rót vào mang nó.

"Em đẹp quá, Bạc ơi." Một con đực to lớn, vây dài, vẩy

cứng phe phẩy bên nó.

"Thật ư?" Bạc lui ra. Nó ngó con Vàng, "Kia mới đẹp kìa."

"Không đâu, Bạc mới đẹp." Đực chê con Vàng, "Màu bạc lóng lánh, sáng át ánh trăng." Nói xong, Đực dùng vây vuốt nhẹ dọc trên sóng lưng của Bạc. Bạc rùng mình, nó lảng ra xa, rồi bắt đầu tung mình nhảy sóng. Nó muốn xem, màu bạc của nó có át được màu trăng. Cá Đực cũng phóng theo nhưng mới mấy cái Đực đã chán. Nó lẩn quẩn bên những nàng cá khác.

Bạc siêng lắm, bất kể mưa nắng, nó tập phóng liên miên. Cao hơn nửa thước, Bạc phóng như bỡn. Những con đầu đàn cũng khen ngợi. Phóng cao một thước, xác suất sinh tồn cũng cao hơn. Bạc nhớ lại những khúc có nhiều ghềnh thác, bơi ngược dòng thật không dễ. Nó nghe nói, có truyền thuyết nói về một loài cá Chép phóng rất cao, vượt vũ môn để hóa thành Rồng. Nó ngưỡng mộ cá Chép lắm. Nhưng mà phóng thế nào để vượt vũ môn, mà vũ môn là ở đâu kia chứ? Nó hỏi Bác Rêu. Bác Rêu mắng, "Hoang đường. Rồng là con vật tưởng tượng. Chưa có con cá Chép nào sống sót khi ra tới biển." Bác Rêu nhắc nhở, cuộc đời ngắn lắm, phải thực tế thôi.

"Mày có ai chưa?" Lần nào gặp nó, Bác Rêu cũng hỏi câu này.

"Chưa." Bạc đáp.

"Kiếm một đứa đi, cho có đôi có bạn." Bác Rêu khuyên.

Bạc ngó quanh, nó nhác thấy con Đực ve vãn con Vàng. Nó xao lòng, giọng buồn thiu.

"Để làm chi?"

"Để còn sinh đẻ chứ. Ai cũng như mày, đàn tuyệt giống."

"Sinh đẻ làm sao?" Nó vẫn cái giọng lười biếng, đều đều hỏi.

"Khi trở về nguồn, cá cái tìm chỗ, cá đực đào lỗ, con cái đẻ trứng, mấy ngàn cái trứng, rồi cá đực phủ tinh lên trứng, tinh sẽ giúp trứng nở thành con, và tinh cũng là thức ăn để nuôi ấu trứng."

"A!" Bạc la lên. Nó chợt nhớ ra, cũng vì cái vụ đẻ đái này

mà vợ chồng cá đều kiệt sức chết cả đôi. Nó nghiệm ra, giống cá Hồi chết vì kiệt sức do sanh sản, chứ nếu vượt nguồn thôi thì chưa chắc chết. Nó vội nói điều này với bác Rêu.

"Chết không đáng sợ." Bác Rêu buồn bã. "Cái đáng sợ là sau khi chết, đàn của mình không ai sống cả." Giọng bác bi thương, "Giống cá Hồi sẽ biến mất trên thế gian này."

"Biến mất thì biến mất, sợ chi?" Bạc chán đời, "Cái vòng sinh diệt của cá Hồi là cái vòng lẩn quẩn. Sinh ra trong sông ngòi, lớn lên giữa đại dương, tranh đấu để sống còn, chúng ta tận sức vượt bao ghềnh thác, bơi ngược dòng để trở về, sinh đẻ rồi chết. Vậy mà chúng ta phải kéo dài cái vòng sinh tử này ư?"

Nó hỏi ngược bác Rêu, "Vậy sống có ý nghĩa gì?"

"Ai mà biết! Nhưng mà Bạc ơi," Giọng bác Rêu trầm hẳn, "Một hạt lúa nếu không được nẩy mầm để trở thành cây lúa thì hạt lúa đó rồi cũng sẽ mục rữa trong lòng đất mà thôi."

Bạc quyết định, nó không thể trở thành hạt lúa lép, nó sẽ nẩy mầm, đơm bông để cho đời trăm ngàn hạt lúa mới. Nó định, hễ con Đực trở lại có lẽ nó sẽ không từ chối nữa. Mấy ngày nó để ý tìm nhưng Đực mất tăm. Hỏi khắp nơi, lũ cá cái đều mắng, Đực là tên dâm tặc, một cây ve vãn có tiếng.

Bạc muốn quên Đực ngay, quanh nó còn biết bao con đực khác. Một con Hồi thân tròn, mập ú như cá Flounder cứ lượn lờ quanh nó. Con khác ốm nhom, thân dài như cá trạch. Có con đen thùi như cá lòi tói, con trơn lui như cá da trơn, con thì lấm tấm rổ như cá nhám, có con đẹp dáng lại hết sức vô duyên. Nói chuyện với đám này Bạc có cảm giác Bạc nhìn thấy chúng, nhưng chúng không nhìn thấy Bạc. Trước những lời tán tỉnh, Bạc vô tri như một con cá giả, một thứ cá bằng nhựa màu mè vẫn thường thấy mắc trên các lưỡi câu.

Biển Thái Bình không bình yên như tên gọi. Giông bão trên biển không đáng sợ, nguy hiểm tiềm tàng thường nằm sâu dưới đáy đại dương. Thường thì đàn tránh đi vào những vùng nguy hiểm như vùng Cá Mập, biển tử thần (vùng nước xoáy), san hô đỏ (loại có độc), hay rừng Sứa (sứa giăng dầy như lưới). Cá Đầu Sắt, Móc Quặp, Vây Rách, Đuôi Xòe đều là những con thuộc lòng hải trình. Cái khó không phải chuyện tránh đi vào vùng nguy hiểm mà là sự chọn lựa khi gặp cả hai. Nhưng cũng có những thứ nguy hiểm mà Đầu Sắt không thèm né.Ví dụ như gặp một bầy cá Đuối mấy chục con, đàn cá mất mấy chục mạng. Gặp cá Lưỡi Kiếm, Đầu Sắt cũng không màng, kết quả có cả chục con bị xiên một lượt. Bạc nghĩ, Đầu Sắt không những có cái đầu cứng như sắt mà tim cũng bằng sắt, nó không biết thương xót cho thân phận đồng loại.

Trước khi kêu ca về điều này, Bạc chợt nhận ra đàn cá Hồi đông cả chục ngàn con của mình cũng là một thứ hung thần trong biển cả. Những vùng chúng nó qua không một sinh vật nào sống được. Quy luật cá lớn nuốt cá bé đã tiêu diệt những loài sinh vật nhỏ không có sức tự vệ. Cái vòng sinh tử, ôi tàn nhẫn làm sao. Nhưng mà, Bạc không có thời gian thương cảm lâu, nó phát giác có mùi máu. Nó đánh hơi một lần nữa, sợi chỉ Bạc trên lưng nó rung lên, như có một luồng điện rần rật khắp châu thân. Nó la lên, lúc ấy phía trước cũng có tiếng báo động. Một con cá trạch nhỏ vừa bị hai con Hồi cắn xé, thân cá trạch tét đôi, máu đổ linh láng, dấu máu loang dài theo đường bơi. Đây là dấu hiệu cho Cá Mập đánh hơi tìm tới. Lúc bấy giờ theo kinh nghiệm của Đầu sắt, Móc Quặp, có chạy đàng trời cũng không thoát. Cá Mập thân to, vây lớn, có bảy lớp mang, sức bơi nhanh như chớp, phút chốc sẽ tới. Nhanh như cắt, Đầu Sắt phóng tín hiệu, "tan hàng". Đàn cá bung ra trăm hướng. Chúng tản mác khắp nơi. Cả vùng biển sâu rộng thoáng chốc trở thành một vùng trời tan tác.

Khi Cá Mập tới, Bạc đã nấp sâu dưới một nhánh Kelp3. Kelp là một loại rong to bản, lá xanh như loài dương xỉ của biển. Lá Kelp dài mười mấy thước, rậm rạp như một rừng lau sậy an toàn. Bạc nấp trong rừng Kelp, ngước mắt nhìn lên. Một con Mập đang bơi ngay trên đầu nó, giống như chiếc tàu ngầm chầm chậm lướt qua. Thấy đàn cá rời rạc, cá Mập thất vọng. Nó há miệng lớn như chiếc tàu há mõm. Nước cuốn bầy cá ùa vào miệng Mập mạnh như nước lũ tràn bờ. Lặn sát gốc Kelp mà Bạc còn xính vính vì sức nước. Nó cắn chặt gốc Kelp, thân lơ lửng, lắt lay theo nước. Hình như là hai con Mập chứ không phải một. Chúng đảo quanh nhiều vòng như vớt cho hết đàn. Gần cả ngày hai con cá Mập mới rút lui. Đợi chúng đi hẳn, vài giờ sau mới nghe tiếng đàn "ru.. rúc" gọi nhau. Khi Bạc lên, đàn vẫn chưa tập hợp đủ. Những con đầu đàn vừa bơi quanh đó vừa "rúc.. ru.. ru" từng hơi dài. Bạc và đám còn lại cũng bắt đầu bơi theo sau phụ lực. Đầu Sắt đợi một hai ngày sau mới ra lệnh khởi hành. Qua chuyến này kiểm điểm đàn mất một phần ba.

Bạc theo đàn rời khúc biển đó mà lòng như để lại. Nó bơi nhưng thỉnh thoảng cứ quay lui, không biết có còn sót ai. Một phần ba đàn đã mất. Một phần ba thân thể bị chặt lìa. Lòng Bạc tê tái. Nhưng mà trong đàn không có con cá nào khóc cả.

Nó hỏi. Bác Rêu nói, "Mắt cá không chớp nên cá không biết khóc."

"Không lẽ trái tim cá không biết xúc động ư?" Nó muốn giận thật sự.

"Mày có thấy nước biển mặn không?" Bác Rêu hỏi ngược nó. "Nước biển là nước mắt của tổ tiên tất cả các loài cá đã khóc đấy."

"Tất cả à?" Nó ngạc nhiên, "Kể cả tụi cá Mập, cá Voi, cá Heo ư? Cá lớn nuốt cá bé, vậy đâu có ai nuốt nổi những con này."

"Ừ, nuốt không nổi. Nhưng mày có biết những con kình ngư chết như thế nào không?"

Bạc không trả lời.

"Đói mà chết đấy." Bác Rêu tiếp, "Chết vì đói nên nó biết trước cái chết của mình. Khi gần chết, nó thường tìm những hố sâu nhất của biển mà cắm đầu vào. Trước khi trút hơi nó rống

lên những tiếng kêu thảm thiết lắm. Đó gọi là cá Voi trầm sát."

"Chết thì chết, tại sao phải thế?"

"Ai biết đâu." Giọng bác Rêu bắt đầu nhão, "Chắc nó oán trời đất. Có sinh mà không có dưỡng."

Kết thúc câu chuyện, bác Rêu buông thõng một câu, "Kể cũng tội nghiệp."

Tội nghiệp lũ cá Mập sao? Lòng của cá Rêu ắt rộng như biển. Thương cả kẻ thù à? Trái tim Bạc không đủ rộng lượng như vậy.

Trải ba năm sau, chứng kiến nhiều trận sống chết ở đời, Bạc mới hiểu. Định mệnh của loài cá không nằm trong biển, chúng sống dưới nước nhưng chết trên bờ. Gởi xác trong biển đúng ra đã là một phúc phận.

Bây giờ, hơn lúc nào hết, Bạc nhớ quê kinh khủng. Nó hình dung ra dòng sông Clearwater, nước trong vắt, đáy in cả một mảnh trời xanh ngắt. Nó mơ nhìn lại mấy chòm mây trắng bay. Một dòng sông êm ả, thanh bình. Ôi ! quê nhà yêu dấu ơi!

Nỗi nhớ quê hương tha thiết của Bạc truyền đi rất nhanh. Cả đàn đều muốn trở về. Nhưng những con đầu đàn quyết liệt phản đối.

"Về bây giờ là tự sát." Đầu Sắt tuyên bố, "Phải chờ hải lưu đổi chiều."

Nỗi nhớ quê nhà da diết đã làm cả đàn thất thần, ngơ ngáo. Không ngờ chính vì đó mà chúng lạc vào một tai họa bất ngờ.

Đuôi Xòe phát giác trước tiên, nó báo động, phía trước là một dãy núi san hô đỏ, loại có độc. Trước mắt chúng, một vùng biển rựng sáng, ánh hồng rọi như vầng dương sẽ mọc lên từ đáy biển.

Cá Đầu Sắt ngừng lại, ngắm hướng. Móc Quặp cũng từ phía khác bơi về, một bầy sứa nhiều như rừng đang giăng kín khắp nơi.

Những con đầu đàn chụm đầu bàn tán. Đi hướng nào? Dãy núi san hô đỏ chập chùng, dài vô tận. Loại san hô đỏ hồng như những ngọn lửa than, chất độc lan tỏa trong nước, đàn cá bơi ngang chưa qua khỏi thì đã trúng độc. Có cách nào thoát? Không ai nghĩ ra.

Nhưng mà rừng Sứa, cũng khó mà lọt qua. Những con Sứa trắng mờ hình dáng như những chiếc dù tung cánh, phất phơ trong nước, mềm mại như những làn khói mỏng. Vướng vào Sứa như dính vào mạng nhện, khó mà cục cựa, đừng nói chi bơi.

Rừng Sứa dầy đặc, kín mít giống như một cái lưới giăng phủ khắp nơi. Đàn cá Hồi đã bị bao vây trong một cái bẫy khổng lồ.

"Phải mở đường máu ngay." Đầu Sắt thấy, càng lúc vòng vây càng siết lại.

Móc Quặp, Vây Rách, Đuôi Xòe dẫn theo một đoàn một trăm con xung phong. Chúng nó phóng thật nhanh vào rừng Sứa. Đội tiên phong vừa bơi, vừa tự lăn tròn, quấn mình vào lũ Sứa. Lăn càng nhanh, càng quấn được càng nhiều, cho đến khi đội xung phong nằm im, trông chúng bây giờ như những kén tơ trắng muốt. Một con đường máu lộ ra. Đầu Sắt giục, cả đàn phóng như bay. Những con cá giống như những mũi tên phăng phăng xé nước.

Khi cả đàn thoát qua rừng Sứa, chúng để lại ba ngàn con, đàn còn non một nửa. Một sự mất mát đáng kể, trong đó có những con đầu đàn, toán cảm tử và cả con Vàng nữa. Khi liều mạng băng qua, Bạc thoáng thấy một sợi chỉ vàng lấp lánh gói gọn trong một cánh dù trắng muốt. Không thấy con Đực, sau này Bạc cũng không biết nó sống chết ra sao.

Đêm hôm ấy, Bạc ngoi đầu lên mặt nước. Qua bao biến cố dồn dập, trên cao trời vẫn lồng lộng xanh. Một ngôi sao Hôm lấp lánh chực rơi xuống địa cầu.

Một mùa Hè nữa lại tới. Hải lưu đổi chiều, dòng nước lạnh chuyển mình ra Bắc. "Về nguồn", tín hiệu vui phát từ đầu đàn. Sung sướng, bọn Bạc mừng rỡ nhảy cỡn. Cả đàn tức tốc lên đường.

Đường về quê xa xôi diệu vợi, đàn phải tăng sức gấp ba.

Chúng đua hết tốc lực, không có đêm và ngày, không có thời gian ăn uống nghỉ ngơi, không còn lòng dạ cho trăng, sao và gió nữa. Đàn cá vượt qua những rừng rong, bơi qua những rặng san hô hiểm hóc, bên dưới là những hố sâu thăm thẳm. Ban ngày, mặt trời lên, ánh sáng xuyên thấu qua mặt nước thành một một vầng hào quang mờ ảo lung linh. Chúng nương theo bóng mặt trời, đêm theo dấu những vì sao. Khi trời không trăng, bóng tối vây quanh, chúng cũng liều đầu vô vùng đen trước mặt. Bởi vì, qua đó là quê nhà.

Quê nhà xa lắc xa lơ đó,

Ngoảnh lại tha hồ mây trắng bay4

Bạc ngó đăm đăm vào vũng đen, nhưng trong trí hiển hiện dòng sông Clearwater. Đàn cá phải trở về đúng vào mùa Thu. Bạc nhớ mặt sông, trời chiều nắng rải lấp lánh, hai bên bờ lá phong chín vàng. Nhớ mùa Thu, mặt sông phẳng lặng, đồi núi in bóng im lìm, Bạc thích ngắm những chòm mây trắng chầm chậm trôi bóng dưới đáy sông. Chao ơi, tim Bạc nhói đau. Nó quay quắt nhớ những lúc nghe gió xào xạc khua hai bờ lau sậy. Đó là bản trường ca tưởng không bao giờ dứt.

"Phải về thôi," Bạc tự nhủ. "Về bằng mọi giá."

Nhưng đường về không dễ, bên phía trái, ba con cá Đuối bất chợt xuất hiện. Chúng nhào tới như ba cánh diều, đớp gọn ba con Hồi. Mặc kệ, đàn vẫn bơi. Không con nào có thời giờ chậm lại. Mấy ngày sau, lại gặp một cặp cá Heo nhào lộn như đang biểu diễn. Đàn vẫn cứ bơi, không ai để mắt tới đám xiếc. Cũng may, cặp đó không nhìn thấy chúng. Gần ra phía Bắc, đàn gặp một con cá Voi khổng lồ đang di chuyển xuống miền Nam, lưng nó phun thành từng cột nước trắng xóa. Đàn Hồi lủi vào một rặng san hô, nhưng cuộc hành trình vẫn cứ tiếp tục. Chúng len lỏi trong những cành san hô, tìm con đường ngắn nhất. Trước khi chuẩn bị vào cửa biển Astoria để nhập sông Columbia, đàn còn thấy một đám cá Chuồn xanh đậm đang bay la đà trên mặt biển. "Thôi nhé đại dương," cả đàn ngoái đầu nhìn, "Chào vĩnh biệt." Bạc xúc động nhìn màu xanh của đại

dương, dù gì nó cũng sống ba năm ngoài biển cả.

Hành trình trở về bến sông xưa ví như cuộc hành hương trở về đất thánh. Bạc nhận ra nó đang lần theo dấu vết của tổ tiên mười mấy ngàn năm trước.

Khi nhập vào sông Comlumbia, để tránh lưới, đàn của chúng lặn sâu dưới đáy. Chúng bảo nhau phải tránh lờ, vó, câu đặt lẻ tẻ dọc hai bên sông. Chết ở đây, với bất cứ lý do nào, cũng thật oan.

Bơi dưới đáy, sông im như tờ. Cả đàn không ai bảo ai, miệng ngậm tăm và mải miết bơi. Bạc đếm từng nhánh sông một, Cowlitz, Lewis, Rock, Willow, Umarilla5 A! Sắp tới Snake. Đàn phóng như bay. Tim Bạc đánh trống trận. Bơi ngược dòng không phải dễ. Hơn nữa, sông Snake như một dòng lũ tràn xuống, tuôn qua ghềnh thác. Hai bên bờ nhiều Chồn, Cáo, chó Sói, Gấu rình rập. Loại Gấu nâu, nhiều con đói, lội sông ra đứng giữa ghềnh chờ.

Nước từ trên ghềnh bắn tung xối xả. Bạc lấy trớn, nhảy. Qua con sóng thứ nhất. Lội ngược dòng rất chậm, đến chừng mươi thước gặp con sóng thứ hai, nhảy. Lại chật vật lội tiếp, con sóng thứ ba, lại nhảy. Bạc nhớ lúc xuôi dòng ra khơi, thật dễ dàng. Có lúc, nó không cần bơi, cứ tự buông mình theo dòng nước.Vậy mà bây giờ, nó phải vận hết sức. Máu trong thân rần rật chảy, đến nỗi da nó đã ửng hồng. Nhìn quanh nhiều con trong đàn còn tệ hơn, da thịt đỏ au, giống như màu son máu.

Khi qua Cửa Địa Ngục trên dòng Snake, đàn thấm mệt. Cũng ngay lúc sắp nhập vào con sông quê hương Clearwater, Bạc chính mắt thấy khi cá Đầu Sắt tung mình nhảy, nó rơi tòm vào miệng một con gấu. Bạc kinh hãi, nó chết khiếp khi chứng kiến cái chết của Đầu Sắt. Bạc rúng động, tội cho Đầu sắt không được nhìn thấy quê hương một lần cuối. Chết ở đây là chết trước cổng thiên đường. Mà không phải chỉ có Đầu Sắt, nhiều con cũng chôn mình trong miệng thú.

Cả đàn Hồi xúc động khi được bơi trên dòng sông xưa. Một

chiếc lá khô rơi trước mũi Bạc.

"Ngô đồng nhất diệp lạc. (Một lá ngô đồng rụng)

Thiên hạ cộng tri thu." (Thiên hạ biết Thu về)6

Thu đến rồi ư? Nó ngoi đầu nhìn hai bờ sông. "Bạc ơi". Có tiếng ai đó gọi nó phía trước."Phải gấp lên thôi." Bạc nhảy qua một con sóng cao ngất. Một con và một con nữa, Bạc phóng mình đi, hướng về thượng nguồn. Những con cá quẳng mình từng nấc lên tới khúc sông xưa. Bạc mệt đứ, nó đã ngất ngư mấy chục lần như muốn chết đi sống lại.

Khi về tới khúc sông cũ. Cả đàn Hồi đều đuối. Không có ai còn sức để mừng. Và Bạc lịm mình đi như một con cá chết

Khi Bạc tỉnh lại, nó vẫn chưa thể nhúc nhích, chỉ có hai cái mang hấp háy. Nó thở nhè nhẹ và đưa mắt nhìn quanh. Những con cá Hồi thân đã đổi sang màu đỏ, từng cặp một, vợ và chồng đang lui cui kiếm chỗ. Một cái hốc đá, một cái khe hay một lỗ cát cũng làm thành ổ. Bấy giờ là lúc cá cái chúi xuống, rặn hết sức. Những cái trứng đỏ hồng như ngọc rơi ra. Con đực lập tức phóng tinh phủ lên trứng. Màu đỏ hồng biến mất, bây giờ trứng được bao bọc bằng một lớp vỏ trắng phau, nằm lẫn với những viên đá cuội bình thường. Khi sinh sản xong, vợ chồng cá chìm lỉm. Bạc gọi chúng, "Ơ, này...." Nhưng chúng không nghe, thân của chúng mềm nhũn, dập dềnh trôi theo nước.Từng cặp, từng cặp một.

Không biết thời gian trôi qua bao nhiêu lâu, khi Bạc hồi sức, chung quanh nó không còn ai. Nó bơi lung tung, hớt hãi như một kẻ điên. "Đàn ơi. Hồi ơi... Ớ ơ... Hồi.". Không có tiếng vọng về. Không có dấu hiệu sống sót nào quanh đây. Nó kinh hãi quá đỗi. Đàn chết hết rồi ư?

Khi Bạc xông xáo bơi xuống phía dưới, gần bên bãi đá, một cảnh tượng kinh hoàng hiện ra. Bãi đá đỏ ối. Cả đàn đang phơi xác tại đây. Lũ chó sói, chim chóc đang róc rỉa gần hết. Dưới ánh nắng, xương xóc, gan ruột đã bắt đầu khô. Không thấy bác Rêu đâu, tim Bạc thắt lại, lòng quặn đau. "Ôi, trời ơi." Nó muốn khóc thật lớn, nhưng nước mắt loài cá đã khô lâu lắm rồi.

Chợt một tiếng động làm lay mặt nước. Bạc quay lại, sau

lưng nó khoảng mươi con Hồi còn sống. Tụi nó cũng đang xúc động. Cả bọn rúc vào nhau, tìm hơi ấm. Chúng là những con sống sót.

Đêm Hai Mươi Tháng Chín, trời trở gió. Qua hôm sau, thời tiết thay đổi trong nội một ngày. Buổi sáng lá còn xanh mơn,...

Bạc ngoi đầu khỏi mặt nước, nó nghiêng mắt ngắm mùa Thu bay.

Rồi Đông đến.

Và Xuân sang.

Bạc ngơ ngác, đây là bến sông xưa, là quê nhà, sao thấy nhiều đổi khác. Hoa đã nở, nhưng màu không thắm như xưa. Những lau sậy hai bên bờ cũng eo xèo, không có gió. Trời cao tít, mây và trăng đều nhạt.Và những tiếng ễnh ương, cóc nhái của ngày xưa cũng im bặt từ lâu.

...

Bạc bắt chước ông Đầu Sắt, khởi đầu bài học vỡ lòng. "Theo truyền thuyết, cuộc đời chúng ta là một chuỗi luân hồi. Có nghĩa là chúng ta sinh ra nơi nào thì sẽ trở về nơi đó. Mười mấy ngàn năm, quy luật đó không bao giờ thay đổi."

"Ai nói vậy?" Một con cá nhỏ xíu, ngóc mỏ khinh khỉnh.

"Mốc xì, ai muốn đi thì đi. Tụi này không đi đâu hết." Một con lòng tong hỗn láo cướp lời.

"Ai bảo ông đi, ông đục bỏ mạng." Tiếng của một tên nhóc, không biết trời cao đất rộng là gì.

Bạc lẳng lặng quay đầu vô vách khe. Nó lạ lẫm trên chính quê nhà của nó. Lần đầu tiên, nó có cảm giác lạc lõng giữa đàn. Bạc chợt ước, phải chi nó chết ở một nơi nào đó trên đường trở về. Để cái quê hương dấu yêu kia mãi mãi vẫn còn trong tim của nó. 

Nov.15/2008

1Sông Salmon ( No Return river), Clearwater, Snake là những con sông chính, đầy cá Hồi của tiểu bang Idaho, USA.

No Return Rviver là biệt danh cho sông Salmon vì có nhiều ghềnh thác hiểm trở.

2Sockeyes tên một loại cá Hồi vùng Bắc Mỹ.

3 Kelp là một loại rong biển, lá lớn, mọc dưới đáy biển. Ngành công nghiệp hóa học Mỹ dùng Kelp chế biến thành hàng trăm loại sản phẩm từ lá Kelp.

4 Thơ Nguyễn Bính

5 Cowlitz, Lewis, Rock, Willow, Umarilla là tên những nhánh sông nhỏ đở ra dòng sông Columbia của bang Oregon US

6 Thơ Lý Bạch

# mén

Ngày cuối Đông trời vẫn còn lạnh buốt. Nửa khuya gió thổi tứ bề, tới sáng thì ngưng. Không gian mù ẩm. Bên kia vầng thái dương đỏ nhừ lừng lững mọc. Càng lên cao mặt trời càng nhỏ dần, từ đỏ chuyển sang vàng cam, vàng óng rồi chói lòa. Khi những tia nắng đầu mùa chưa chạm đất, một con cóc xù xì trong hang, ngoác mồm kêu,"Oo... ọp" rồi phóng ùm xuống ao. Thấy động, một con kiến dưới kẽ đá thò đầu nghe ngóng. Trên gò đất vài nhánh tuyết trĩu cành rơi độp. Giật mình, chú kiến thụt đầu, vừa chạy vừa la inh ỏi, "Xuân tới,... Xuân tới... rồi."

Tiếng kêu dội từ đầu tới cuối hang. Lũ kiến loi ngoi thức. Có con giơ râu, dụi mắt, có con hả hàm toang hoang ngáp. Trong góc sâu, một con ấu trùng chợp mắt. Chung quanh tối thui. Nằm im một lát, nó bắt đầu ngo ngoe định leo khỏi kén. "Ô, dậy rồi à?" Có tiếng kêu khẽ. Trong bóng tối lờ mờ, một con kiến già cúi xuống vỗ về, "Ngủ đi, ngủ thêm tí nữa. Bên ngoài trời còn lạnh lắm." Nói xong, lão trùm mình lên kén. Hơi ấm dễ chịu làm mắt nó ríu lại đánh thêm một giấc ngon lành.

Khi mặt trời lên cao, nó choàng tỉnh khi bóng nắng lung linh dọi qua khe hở, len tận chỗ nằm. Lão kiến già vẫn chực sẵn kế bên, đưa chân vuốt ve nó một hồi rồi đỡ dậy. Leo ra khỏi kén, nó bỡ ngỡ. Chung quanh đông lắm, cơ man toàn là kiến. Đa số kiến con nhỏ xíu, mình mẩy trong ngần thấy tận gan ruột. Chúng còn yếu nên nằm im, thỉnh thoảng chỉ đưa mắt nhìn hay vểnh râu nghe ngóng. Khi tới bữa, một nhóm kiến già kéo tới dùng mồm đút cho cả bọn.

Mươi ngày sau, kiến con lớn nhanh như thổi. Mỗi ngày nó ngạc nhiên thất thân thể dần dần chuyển sắc, từ trắng ngà sang hồng, hồng sang nâu, nâu thẫm rồi thành đen. Rảnh rỗi chúng tập đi bằng sáu chân. Nhiều đứa tưởng dễ nhưng lóng cóng một lúc thế nào cũng té bò ra đất hay giơ chân chổng ngược lên trời. Cuối cùng, khi cả bọn cứng cáp, một anh kiến lớn chạy vào truyền lệnh tập hợp. Được di chuyển, đám trẻ mừng rỡ, reo hò.

Vừa tới đầu ngõ, nó kinh ngạc, cái hang rộng đến không ngờ. Con đường chính thẳng tắp thênh thang, hai bên nhiều ngõ ngách. Ngõ nào cũng có kho lương thực, kho chứa lá, có ngõ chất đầy những cọng rơm. Dọc đường, kiến nối nhau thành hàng dài, ra vào nườm nượp. Chốc chốc, chúng dừng lại cụng râu, trò chuyện. Hỏi, anh kiến lớn bảo, mới đầu mùa đất còn lạnh, cả tổ phải thay phiên dang nắng hứng nhiệt để ủ ấm cho chúa có sức đẻ lứa đầu Xuân.

Đi một hồi tới bãi đất rộng, cả bọn dừng lại. Đây là sân tập, còn gọi là thao trường. Lũ kiến từ các nơi đổ về đông nghẹt. Khi tất cả đã đầy đủ giờ điểm danh bắt đầu. Chúng mau mắn xếp hàng và đếm số. Bắt đầu bằng số một, tới nó đã lên tới số chín ba ba. Bấy giờ, cái anh lớn hồi nãy lỉnh đi đâu mất. Nó xoay mình kiếm thì bị một bác kiến thân đen như mực, chừng là đội trưởng đá nhẹ vào chân, "Chín Ba Ba, vào hàng." Hoảng hốt, mặt nó bối rối. Bác kiến trêu nhẹ, "Chúng ta dùng số làm tên. Chú nhỏ như một con mén mà mang số lớn, thật bất công." Nói xong, bác cười khì. Đàng sau, vài tiếng khúc khích hùa theo. Nó đỏ mặt làm thinh, vờ chỉ chú tâm phía trước.

Trên khán đài, đúng ra là miếng gạch bể, một con kiến to tướng uy nghi, dõng dạc, "Hỡi các bạn trẻ, chúng ta, kẻ trước người sau, đều do mẹ chúa sinh thành. Trong tổ, là anh em; ra ngoài, là đồng đội. Sinh ra là kiến thợ, nhiệm vụ suốt đời của chúng ta là xây tổ, nuôi tổ và bảo vệ tổ. Trong mươi ngày tại thao trường, chúng tôi sẽ truyền dạy các bạn những thao tác, kinh nghiệm săn bắt và khiêng mồi." Nói đoạn, nó leo xuống.

Trên khán đài bấy giờ là một con hàm to và bạnh, tên là Kiến Càng chỉ dẫn, "Trước tiên các bạn học cách sử dụng chân, hàm và râu. Chân để đi và chạy. Nó giơ sáu chân lên. Rồi tiếp, "Hàm tức là răng. Răng trên dùng để khiêng, vác." Dứt lời, nó nhe hàm ra trông to như hai cái càng cua. Ai nấy liền hiểu tại sao biệt danh nó là Kiến Càng. "Hàm dưới để nhai." Nó ngước hàm dưới lên, giả bộ nhai. Rồi pha trò, "Chắc không ai cần học nhai và nuốt chứ?" Bên dưới, không trả lời. Thấy vậy nó nghiêm mặt, cúi đầu vuốt hai sợi râu dí sát xuống đất rồi bất ngờ buông. Hai cọng râu bật ngược, rung rinh trong gió. "Râu để ngửi, đánh hơi, định phương hướng, sờ mó, tìm kiếm, chuyện trò, thông tin,..." Nói xong, Kiến Càng sửa điệu bộ. "Đầu tiên, chúng ta học đi." Phía dưới có tiếng dè bỉu. "Xì, ai lại không biết đi. Khéo vẽ chuyện." Nghe vậy, Kiến Càng quay lại, ngoắc kẻ nói gièm. "Lên đây, xin mời anh đi thử cho chúng tôi xem nào." Anh kiến con lúng túng, nhưng cũng lên sân khấu đi vài bước. Bên dưới cả nghìn cặp mắt mở lớn, theo dõi. Tướng anh lất khất, nhưng đâu sao. Kiến Càng lắc đầu, châm biếm, "Vâng, nếu anh đi tiêu, đi tiểu thì đi thế nào, chúng tôi mặc." Bên dưới cười ồ. "Nhưng đi khuân, đi vác thì khác. Phải nhớ có hàng trăm, hàng ngàn kẻ khác cùng đi. Trật một nhịp, kẻ khốn chính là anh." Nói xong Càng xua râu. Kiến con tiu nghỉu đi xuống.

Khi tất cả im lặng, Kiến Càng bắt đầu. Nó giơ chân phải, dõng dạc đếm, "Một,..." Bên dưới lũ kiến đồng thanh, "Một,..." Kiến Càng giở chân trái, rồi tuần tự, "Một, hai. Ba, bốn. Năm, sáu." Xong, nó đi mẫu từng bước. "Khi giơ chân một, phải tống chân hai. Nào, đi từng cặp một nhé." Nó hô to, "Một, hai... Một, hai... Bước đều. Bước."

Phút chốc, chỉ còn tiếng bước chân sầm sập. Cả thao trường rung chuyển. Mặt đất rung rinh. Ngàn bước đi mà tưởng chừng như một.

Đợi chúng thuần, Càng tập cách chuyển vị. Tiến. Lùi. Trái. Phải. Đám kiến đen xê dịch đồng bộ. Từ trên cao nhìn xuống, như thấy được thế: đất lở, sông bồi.

Buổi chiều bãi tập, từng đội tuần tự rời sân, khác với hàng ngũ lộn xộn lúc đến. Quả, thao trường đã thay đổi hẳn lũ kiến.

Đội trưởng đội Chín Trăm, bác Mực, ai cũng gọi thế, vì thân đen như nhúng mực, dẫn cả đội về chỗ mới.

Ăn uống xong, đám kiến mệt, lăn bừa ra ngủ. Mén leo lên một hòn đá gần cửa hang, nằm duỗi chân. Bấy giờ, nó mới cảm thấy rã rời. Những đôi chân hầu như không còn dính liền thân xác. Cơn đau làm Mén trăn trở. Nó ngước cổ nhìn ra cửa hang. Một khoảnh trời xanh trong vắt. Ngàn sao nhấp nháy như những con mắt vũ trụ đang ngắm nghía thế gian. Thật kỳ lạ, ngắm càng lâu nó có cảm giác những con mắt trời cũng đang ngó nó. Đêm tĩnh mịch. Bốn bề vắng ngắt. Mén nhổm dậy, định bò ra ngoài nhìn cho kỹ. Bỗng, một bàn chân to tướng của ai đè nó lại. "Ngủ đi, Mén." Ô, thì ra là bác Mực. Nó định chỉ cho bác xem những con mắt trời, nhưng nghĩ sao lại thôi.

Làm thinh một lúc, nó than, "Mỏi chân quá." Bác Mực nhìn nó thông cảm.

"Nhức mình quá." Nó rên tiếp.

"Chưa đâu con," Bác bật cười khan, "Còn ngày mai nữa." Bác cảnh báo, "Khiêng, vác bằng răng mới khốn nạn. Chú mày sẽ ê càng mấy tuần, không ăn uống được."

"Chết chửa! Rồi làm sao chịu nổi?" Nó hốt hoảng la khẽ.

"Không nổi cũng phải nổi." Bác nói chắc nịch, "Cái đau này gối đầu cái đau kia, tới một lúc chú không phân biệt được, thế là hết." Ngẫm nghĩ một chút, bác đính chính, "Thật ra, quên hay quen, thì cũng thế."

Cả hai im lặng một hồi, nó lại hỏi. "Trong tổ, những ai không phải khiêng mồi."

"Có. Trên là kiến chúa. Kiến chúa là mẹ sinh ra tất cả chúng ta, là sự tồn vong của cả tổ. Ngoài ra, còn có kiến đực để truyền giống, kiến già chăm sóc trứng." Xong, bác vò đầu Mén, "Sinh ra là kiến thợ chúng ta phải làm việc cả đời thôi. Đó là số phận."

Mén thở dài, "Kiến ăn ít, sao kiếm mồi cả đời vẫn không đủ?"

Bác Mực lắc đầu, "Rồi chú sẽ thấy cái vinh dự của loài

kiến. Kiến là một trong những sinh vật có mặt từ thuở sơ khai. Hãy xem, loài to nhất là khủng long, mỗi ngày chúng lót lòng bằng năm ba con sói, trong mươi bữa thì mất một đàn. Cứ như thế, rừng cạn thú. Chắc chắn chúng chết vì đói chứ không phải do thiên tai, hay gì khác. Khi muôn loài sinh sôi nảy nở càng đông, nạn đói càng lớn. Ăn nhiều chết trước, ăn ít chết sau." Nói đến đây, bác cười ha ha, "Rồi chú xem, chúng ta là sinh vật đầu tiên và cũng là chứng nhân cuối cùng trên trái đất."

Thuyết một hồi thấy Mén vẫn rầu rĩ, bác Mực hạ giọng, "Thật ra, chúng ta vất vả suốt đời vì chạy ăn cho cả tổ."

"Nhưng kiến thợ đông vậy sao vẫn lo không nuôi nổi chúa và mấy mươi con đực?"

"Ơ hơ, đừng tưởng bở. Chúa đẻ mỗi lứa cả ngàn con, đủ ăn là may. Lại còn phải đề phòng thiên tai, bão lụt,... và lúc khan hiếm. Này, chú mày tưởng thức ăn từ trên trời rơi xuống hử?" Bác cười khẩy, "Chúng ta kiếm mồi gian nan như thợ săn lùng thú. Đổ mồ hôi hay đổ máu, là thường."

"Thật ư?" Mặt nó thoáng nghi ngờ. Có thể bác chỉ dọa. Nguy hiểm vậy sao lại để trẻ nít ra ngoài.

Chưa hỏi cho ra lẽ, bác Mực đã đứng dậy ngáp dài. Trước khi về chỗ ngủ, bác nhìn Mén thương hại, "Đừng lo, chú không khổ vì vất vả nhưng sẽ khổ vì hoài nghi. Đó là thứ bệnh nan y, không thuốc chữa."

Quả, bác Mực nói đúng. Chưa hết mỏi chân thì Mén ê hàm. Răng không phải chỉ dùng để khiêng vác mà còn được sử dụng như một loại thập bát ban vũ khí. Lúc ở trên thì chém xuống như dao, khi ở dưới lại đâm ngược trở lên như cù móc. Thậm chí trong lúc xáp lá cà có giở ngón cấu, véo, cắn, kẹp hoặc... chích đít thiên hạ đều được cả. Ngón nào Mén cũng tận lực nhưng tối về nó tự hỏi, thân mình tí tẹo, có cắn chỉ cầu cho họ giật mình chứ làm sao giết nổi ai?

Sau hàm tới râu, chúng học ngửi, đánh hơi, định phương hướng, dò đường,... Mén ngạc nhiên, thay vì dạy từ dễ tới khó, họ lại đi ngước từ khó tới dễ. Hỏi, bác Mực cười xòa, "Ấy, khi quen việc khó trước, các chú mới không so bì, sanh nạnh nhau sau này."

Mấy ngày sau, chúng chia phe đánh trận giả. Nhiều kẻ cố ý lựa những anh nhỏ con, chậm chạp. Biết được, bác Kiến Điên, huấn luyện viên chiến trận sỉ vả thậm tệ. "Hèn, hèn, hèn. Đúng là tồi." Bác đi qua, đi lại, giận dữ, "Thật nhục nhã. Các anh đẩy kẻ mạnh cho anh em, tức dồn đồng đội vào thế tử." Bác chống càng, hầm hè, "Các anh tưởng khi đụng trận, các anh có thể lựa chọn kẻ thù sao? Đồ ngu. Không có cơ hội đâu, nghe chưa? Tôi nhấn mạnh, không có cơ hội." Kiến Điên gằn từng chữ, "Kẻ thù càng mạnh, chúng ta càng sát cánh. Lấy đông hiếp ít, tập hậu bất ngờ. Đó là cách yếu thắng mạnh, nhỏ thắng lớn." Nghe nói, bác là tay thiện chiến, từng vào sanh ra tử nhiều phen.

Không phải chỉ vì Kiến Điên nói hay, hùng hồn mà chính sự quả cảm và thành tích của bác dễ thuyết phục chúng hơn. Lúc đó Mén cảm động lắm, nhưng ngay hôm sau nó đâm ngờ. Đâu thể lúc nào cũng có thể cứ sát cánh bên nhau là chiến thắng? Thí dụ, khi hành quân hay lúc bắc cầu. Họ dạy, thấy kẻ trước chết, không được nao lòng, ta tự nâng số và tiến lên phía trước. Hoặc lúc cần, phải lấy thân làm cầu cho đồng đội qua sông. Mén thầm kêu khổ, họ coi chúng là cái giống gì đây, hở trời? Có con nào trên đời không muốn sống? Lấy đâu ra can đảm để ung dung đi vào chỗ chết như bài học mới hôm nay?

Ngày mãn khóa, các huấn luyện viên trắc nghiệm lại lần chót. Nhiều câu hỏi được đặt ra như: Kẻ thù nguy hiểm nhất của kiến là ai? Cả thao trường nhao nhao.

"Cóc."

"Nhái."

"Sai. Thằn lằn, tắc kè, rắn mối."

"Không. Chắc chắn là tụi chuồn chuồn." Một anh càng to, quả quyết. "Đừng lo, có dịp tôi sẽ cho chúng một trận. Lớn chớ hiếp nhỏ." Nói xong, anh ta quay lại nhe răng bén ngót, trông dễ nể.

Một anh khác, hẳn là dân keo kiệt có giòng, e dè nói, "Kẻ

thù muôn đời của kiến bao giờ cũng là con ve." Ai nấy chưng hửng, quay lại nhìn.

"Không phải sao?" Anh giải thích, "Trong lúc chúng ta làm việc vất vả, lũ ve suốt ngày ca hát. Tới khi đói, đầu gối chúng mới bò. Ta yếu thế, đành bấm bụng cho vay. Có nợ không đòi được, thế là công toi. Đấy, truyện ngụ ngôn vẫn kể thế."

Cả hội trường công phẫn,"Không, nhất định không cho vay." Có kẻ lớn tiếng kêu gọi, "Mặc tụi nó năn nỉ, thương họ là tàn nhẫn với chính mình đó, các bạn ơi."

Một anh ốm tong, mặt mày sáng sủa, từ tốn nói, "Tôi nghĩ, kẻ thù nguy hiểm nhất của kiến chính là kiến."

"Ô! Sao lại thế được?" Chúng ngơ ngác, nhìn lên khán đài chờ đợi.

Một bác huấn luyện viên gật gù, ra vẻ tán đồng, "Cũng có lý." Rồi bác hắng giọng giải thích, "Ở đời, những kẻ cùng ăn một thứ tất phải tranh ăn; ở cùng một chỗ khiến phải giành chỗ. Đáng sợ là kẻ biết bụng dạ nhau." Đảo mắt quanh đám trẻ, bác dặn dò, sau này thấy các giống kiến lạ phải tránh. Thí dụ như kiến lửa có độc; kiến mật màu vàng, bụng to như có chửa; kiến mộc màu đen, to xác, rất hung dữ; kiến cát, đầu to đít teo,... Ngừng một chút, bác nói tiếp, "Nhưng kẻ thù nguy hiểm nhất của chúng ta chính là bệnh hoài nghi. Nó phá hoại thế đoàn kết sống còn của loài kiến."

Sợ bọn trẻ chưa hiểu, bác Kiến Điên nãy giờ vẫn đứng đằng sau bước ra kêu gọi, "Một con kiến sống hay chết, không có gì thay đổi. Sinh mạng chúng ta là sinh mạng cả loài. Hiểu được điều này các bạn mới có thể đặt sự đoàn kết lên trên tất cả. Kiến còn, chúng ta còn."

"Kiến còn, chúng ta còn." Tất cả hô to, nghe như một lời thề quyết tử.

Tan buổi học, trên đường về, bác Mực nói, "Thật ra thì tình đồng đội mới là chất keo dán chúng ta thành một khối."

"Tình đồng đội là gì?" Mén thắc mắc hỏi.

"Là chú phải biết thương yêu kẻ khác." Vừa nói bác vừa chỉ trỏ những đứa trong đội Chín Trăm.

Nhìn lũ bạn, Mén hả họng kêu trời. Làm sao nó thương nổi

tụi này? Cứ lấy vài đứa thí dụ. Thằng Kiến Voi, một đứa to xác, hợm hĩnh, lúc nào cũng muốn làm trùm thiên hạ. Tên Kiến Keo, bủn xỉn thuộc hạng hiếm có trên đời, khi nó ói, cũng lén đem cất vào một xó. Còn thằng Kiến Xanh, mặt mày tái mét như tàu lá, không biết ăn trúng thứ gì, lúc nào cũng tất tả như sắp tè ra đất.

Những bài học ở thao trường khiến Mén lờ mờ hiểu, bên ngoài nhiều hiểm nguy đang rình rập đợi chờ. Trước khi đi, Mén lẻn vào thăm chúa. Dù gì thì cũng phải gặp đấng sinh thành. Nó hồi hộp, lòng đầy ắp cảm xúc. Nghe nói, mẹ chúa đã tỉnh sau giấc ngủ Đông.

Len lỏi qua nhiều ngõ vào tận hang cùng, Mén gặp mẹ. Thấy nó mẹ chúa đưa mắt ơ hờ rồi thôi, không hỏi tới. Nó thất vọng, hình như mẹ kiến không đoái hoài chi tới con cái. Mén bối rối một hồi rồi bỏ ra phía sau. Thân chúa to lắm, nhất là cái bụng, đen và bóng như hạt dẻ, dưới đít có cái ngòi dài, khi đẻ trứng từ trong đó tuột ra. Mén đến gần, nhón chân vói đo. Khiếp. Nó chỉ cao bằng nửa bụng mẹ. Săm soi chán, nó đi ra.

Khi về, Mén quên lối. Vòng vèo một hơi nó lạc vô một ngõ cụt. Vừa định quay ra chợt nó nghe tiếng vo ve liên hồi. Nó tò mò, nghển cổ nhìn vào trong. Chao ơi, lần đầu tiên nó thấy mấy anh đực. Họ to lớn và đẹp đẽ làm sao. Chân dài, vai rộng. Lưng mang cặp cánh trong suốt gợn những đường gân nâu. Khi bay, kiến đực rung cánh ro ro như tiếng nhạc khiến nó nghe mê mải.

"Mén ơi, về." Có tiếng bác Mực gọi giật.

Mén lầm lũi đi theo. Gần tới đội, nó nói, "Mấy anh đực thật sướng. Họ to khỏe, đẹp trai, lại có cánh bay xa mà không cần làm lụng, học hành vất vả."

"Ồ, kiến đực không học cách kiếm ăn, họ chỉ học để yêu."

"Yêu là gì?" Mén ngạc nhiên hỏi.

"Không biết." Bác Mực lắc đầu, "Cứ mỗi độ đầu Hè, khi chúa con bắt đầu rời tổ, kiến đực cũng lập tức đuổi theo. Hễ ai bắt kịp sẽ được tình yêu với chúa."

"Sau đó thì sao?"

"Làm tình xong, con đực kiệt sức té xuống, gãy cánh chết. Con chúa tiếp tục bay về một nơi nào đó tự đào lỗ chôn mình, chờ sanh đẻ xong sẽ lập thành tổ mới."

"Còn những con không đuổi kịp thì sao?"

"Đó là một cuộc đua trí mạng. Kiến chúa to, sức bay mạnh và xa lắm. Tất cả con đực đều chết vì đuối sức trên đường bay."

Mén chua xót kêu, "Thật oan quá, họ chết mà không được gì à?"

Bác Mực thở dài, "Có thể tình yêu là một cuộc phiêu lưu không có đường về."

Mấy ngày sau, Mén chưa hết hoang mang. Nó nghĩ, tình yêu phải là cái chi mầu nhiệm lắm. Có vậy, lũ kiến đực mới chịu sống chết vì tình. Nhưng còn mình? Những đứa như nó, chẳng lẽ suốt đời chỉ đeo đuổi miếng ăn?

Buổi chiều, Mén thơ thẩn ngoài cửa hang. Một dải mây tím vắt ngang vầng kim ô đỏ ối. Gió hây hây thổi. Nó leo tuốt lên đọt cỏ, ngắm mặt trời chìm dần vào đất. Trên không một cánh én chao mình. Nó ước, nếu trong đời có một lần được cất cánh bay lên, rồi chết cũng không tiếc.

Chờ tối, nó đem những điều suy nghĩ kể cho bác Mực. Không ngờ bác lăn ra cười ha ha, "Kiến đực và kiến chúa vì khác nhau mà thương nhau, đó gọi là tình yêu. Còn chúng ta vì giống nhau mà thương nhau, gọi là tình đồng đội."

Nghe vậy, nó ngóc đầu lên nhìn. Mới đây, tụi bạn đã ngủ say như chết. Có đứa mớ, mồm còn nhai ngấu nghiến như đang được chè chén trong mơ. Cái đám tim óc trống nhưng lúc nào bao tử cũng đầy.Vậy mà, nó phải yêu những đứa này ư? "Đừng có hòng." Đột nhiên nó hét thật to. Tiếng la tưởng có thể đụng tới trời.

Ngày hôm sau, đội Chín Trăm được lệnh ra ngoài. Trời

hừng sáng, Mén chạy u ra ngoài. Vừa tới cửa hang bỗng có kẻ níu chân. Nó quay lại, thì ra là Kiến Voi. Cái thằng thích làm nổi, hắn không muốn Mén đi đầu. Chưa kịp cự thì Kiến Voi chỉ, cửa hang đã bị bít. Mén đứng lại nhìn kỹ. Một tấm lưới mỏng như tơ trời giăng kín mít. Kiến Voi la, "Coi chừng lưới nhện. Để tao." Nó phóng mình lên, dùng răng cắn. Không ngờ chỉ lưới mỏng nhưng dính như keo. Kiến Voi vùng vẫy kêu cứu, nhưng không làm sao nhấc chân ra được. Một con nhện cái bụng tròn đen như hột nhãn, dưới có chấm đỏ, thoăn thoắt xông tới. Nhanh như cắt, nó chích Kiến Voi một phát. Lập tức Kiến Voi im bặt, mình mẩy tê cứng.

Lúc bác Mực, bác Kiến Điên ra tới thì Kiến Voi đang thở trút. Bác Kiến Điên lắc đầu, không cứu được, nhưng phải phá lưới. Bác dẫn cả đội hì hục khiêng những chiếc que khô chọc thủng mạng nhện. Một cơn gió thoảng qua, chiếc lưới rách bươm tấp ngay vào đám cỏ gà.

Khi ra ngoài, bác Mực dẫn đầu, lũ kiến xếp hàng một lặng lẽ theo sau. Buổi ra quân vương màu tang tóc, im lìm như một đám đưa ma. Cả bọn men theo lối cỏ vượt qua gò đất. Gió Xuân rười rượi một hồi rồi cũng thổi nỗi buồn của chúng bay xa. Cuối cùng, cả đàn lọt vào cánh đồng đầy hoa dại. Mén theo lũ bạn leo lên cánh cao nhất, tuột xuống đài hoa rồi vục mồm hút nhụy. Đó là thứ rượu ngọt của cây cỏ, uống quên trời đất. Nhiều đứa say, đi ngả nghiêng. Mén uống nhiều, càng uống hình ảnh Kiến Voi càng rõ. Cái thằng cứ thích chơi trội, xông xáo đi đầu trong mọi chuyện. Nó chợt rùng mình, nếu không có Kiến Voi cản chân, chính Mén mới là kẻ mắc mình trên mạng nhện.

Xế chiều cả bọn thay phiên ngậm nhụy về tổ. Đường xa, đàn kiến dài, những phiến nhụy mỏng phất phơ như hàng lá phướn. Lần nào về tới cửa, Mén cũng ngậm ngùi, xác Kiến Voi nhẹ tênh, lủng lẳng đưa trong gió.

Buổi tối, bác Mực dặn, ra vào phải cẩn thận, nhện đang chờ chất độc ngấm mềm ruột Kiến Voi sẽ trở lại hút xác. Đó là giống nhện Góa, độc nhất trong các loài nhện, nó ăn luôn con đực và con đẻ nên lúc nào cũng sống cô đơn.

Nửa khuya, Mén rấm rứt một mình. Bên ngoài gió Xuân

xào xạc thổi, nghe nao nao như tiếng gọi đâu về. Trước khi ngủ, Mén thầm nghĩ. Quên, nó chưa cho bác Mực biết, cái bệnh đa cảm còn nguy gấp mấy lần cái chứng hoài nghi.

Liên tiếp nhiều hôm, sáng đi chiều về, lũ kiến đã dạo khắp cánh đồng. Mén phát giác, đây là đất sống cho muôn loài. Thực phẩm không phải từ trên trời rơi xuống, mà từ dưới đất trồi lên, nhưng không dễ mang về. Của trời cho cũng phải tranh, phải cướp. Đó là hôm nó đang lui cui cắn nhụy, chợt nghe tiếng vo ve trên đầu. Chưa kịp ngước lên thì một con ong đã sà tới. Mặt ong đen sì, dí sát cằm Mén. Nó kinh hãi thét to. Thời may, bác Kiến Điên đứng gần bổ tới, quơ càng quào ong tới tấp. Đau đớn, ong nổi giận, vừa vụt bay lên đã xoay đít dùng kim trở mình đâm ngược. Tức khắc, Kiến Điên né nhào. Rồi nhanh như cắt nó quay lại ôm chặt ngòi chích của ong đang cắm lút đài hoa. Diễn biến nhanh đến nỗi Mén chỉ trố mắt nhìn sững. Tới khi Kiến Điên la nó mới sực tỉnh, lýnh quýnh nhào tới tiếp sức. Trong tích tắc lũ kiến bu lại rần rần. Mỗi con tìm chỗ bám, giữ chặt kim. Cuối cùng khi ong nhấc mình lên được thì cũng gãy ngòi, bể đít. Ong lảo đảo mấy vòng rồi bổ đầu xuống đất. Lũ kiến lập tức tung quân lùng sục khắp nơi. Chiều đó, cả bọn xúm khiêng xác ong. Đường về tổ rộn ràng, vui như hội.

Thoáng đó, mùa Xuân qua rất mau. Hoa nhuốm tàn, cánh đồng chỉ còn trơ cuống nhụy. Vài con bướm quẩn quanh tiếc mùi cỏ nội, cuối cùng cũng bỏ đất bay đi. Khó kiếm ăn, lũ côn trùng xoay ra săn bắt nhau. Đồng hoang thành bãi chiến, nhìn đâu cũng có kẻ thù. Mà kiến chỉ là thứ đối thủ đáng thương.

Đầu Hè, gió oi nồng. Thỉnh thoảng có đám mưa rào lướt qua vội vã. Đất ngây mùi ẩm. Những hạt bông cỏ bén hơi cũng bắt đầu chín tới. Lũ kiến bảo, đó là giống lúa trời, không mời cũng hái.

Mới hừng sáng, cả đàn gọi nhau ơi ới. Đi đầu vẫn là bác Mực, đoạn hậu có Kiến Càng. Tất cả xếp hàng một, bươn bả ra đồng. Chúng men theo bờ đê. Mưa mới phớt đất, cỏ đã nhón

mình. Có ngọn vượt khỏi ghềnh đá, phất phơ như bóng cờ lau.

Vừa kéo đi một đỗi, đột nhiên một lằn chớp đỏ lòm từ trong bụi phóng ra. Cùng một lúc mười đứa mất tích. Đám kiến giữa hàng rùng rùng bỏ chạy. Một con rắn mối lú đầu, ngóng cổ, nghiêng mắt nhìn. Chiếc lưỡi nhọn hoắc, đầu lưỡi tẻ đôi, còn lấp liếm ra vẻ thèm thuồng. Mén quíu giò, dợm chạy, nhưng đàng sau có tiếng quát tháo dồn dập, "Tiến lên. Tiến."

Bác Kiến Càng tách ra khỏi hàng, nhào lên phía trước, vừa chạy vừa gào, "Nhìn trước. Thẳng." Tiếng kêu có hiệu lực như một loại bùa chú khiến đám kiến quay về vị trí. Cả hàng di chuyển chậm lại. Chân Mén rùn xuống như dính vào đất. Đằng trước lại có tiếng rú lên kinh hãi. Rắn mối mới thè lưỡi tợp thêm mấy mạng. Nước miếng mối như có keo, đụng ai dính nấy. Mén khiếp đảm muốn quỵ, nhưng đằng sau cứ thúc đít, "Tiến lên. Tiến." Bụng nó gào lên, "Tiến? Lệnh gì quái đản? Không lẽ xếp hàng tiến vào miệng mối?" Mất tự chủ, Mén bị phía sau xô tới, nó đành nhắm mắt trân mình lết.

Khi Mén mở mắt, rắn mối đã phóng đi mất. Nghe tụi bạn kể, bất ngờ thấy một con cánh cam trên cỏ nên rắn mối bỏ kiến, đuổi theo. Cánh cam lưng lốm đốm đen, nhỏ bằng hạt đậu, bay dở nhưng búng mình rất tài. Khi gặp nguy, cánh cam tiết ra mùi hôi nồng nặc, có nuốt vào rồi cũng phải ói ra.

Mấy ngày sau, giữa trưa nghe sấm rền, kiến lật đật dời tổ. Khi chuyển đồ lên gốc cây sồi, nó phát giác chỗ giấu thức ăn của Kiến Keo. Hỏi ra mới biết hắn đã mất tích trong ngày gặp rắn mối.

Xế chiều, không gian sũng nước. Mây đen kéo nghịt trời rồi mưa rơi tầm tã. Mén nấp sau vỏ cây ló đầu nhìn ra. Màn nước trắng mờ xóa nhòa vạn vật. Đến tối, mưa nhỏ dần rồi tạnh hẳn. Một lúc sau chỉ còn nghe tiếng gió ào ào sa vào đồng ruộng, tiếng ếch nhái, ễnh ương lạc đường não nuột tìm nhau.

Sáng ra, bốn bề lênh láng nước. Cả đàn còn chen chúc trong hốc sồi ngủ kỹ. Mén mon men mò xuống phía gốc xem sóng vỗ. Bác Mực trông thấy chạy theo la, coi chừng cóc nhái, không biết hang hốc ở đâu cứ mưa xuống là chui lên. Bọn này rộng họng, tham ăn, nuốt kiến cả đàn cũng chưa thấy đủ.

Qua ngày sau, nước rút. Đất chưa khô, lũ kiến lại ra đi. Chúng thay phiên cõng thóc về. Đường xa, lầy và trơn, hạt thóc nhẹ đâm ra nặng. Vừa ngậm, vừa khiêng, Mén bỗng nhớ Kiến Keo. Cái thằng ốm nhom nhưng lúc nào cũng tham vác. Hạt để cho tổ, hạt giấu cho mình. Cắc củm một đời cuối cùng lại bỏ mình trong miệng mối, chết ở nơi không có thiên đàng hay địa ngục. Mén tự nghĩ, không thể nào chết oan như Kiến Keo. Một đời để sống. Ai cũng bảo mạng kiến rẻ nhưng với nó đáng quý biết bao. Rút kinh nghiệm, nó định bụng, khi gặp nguy sẽ bỏ chạy. Những hình thức kỷ luật, những danh hiệu tôn xưng dù cao quý tới đâu cũng là thế xui chúng vào chỗ chết. Ai cười chê, mặc.

Một tháng sau, cánh đồng đã vơi đi hơn nửa. Nửa kia nuôi các loại sâu bọ, chim trời hoặc rơi rụng đâu đâu. Đôi lúc nhìn lại Mén ngạc nhiên, cái tổ nhỏ xíu hình như không đáy. Đàn kiến tha lâu sao tổ vẫn chưa đầy?

Ngày Hè, gió khô nắng cháy. Mấy con ve vui chi cứ ra rả cả ngày. Tối về mưa dai dẳng, lũ côn trùng nỉ non than khóc suốt đêm. Nửa khuya, nhiều con tắt thở, thây bỏ phơi sương. Đó là thứ mồi ngon cho cả đàn chè chén. Sau này, lũ kiến xoay qua săn lùng xác chết.

Đang đêm, cả đàn cũng kéo nhau đi. Những đội hình di chuyển âm thầm. Khi đến bờ ao, bác Mực thì thào, tụi cóc nhái thính lắm, đang bơi ngoài xa vẫn nghe được tiếng bước chân của kiến. Đi mấy bước, bác quay lại dặn, lỡ gặp chúng phải giả chết. Bọn này thuộc loại ăn tươi nuốt sống, vật không nhúc nhích, chúng chừa. Dặn dò cẩn thận vậy nhưng một chút sau tình cờ gặp hai con cóc nằm chồng lên nhau, bác la ong óng kêu bọn trẻ lại xem. Vợ chồng cóc im ru như đá, bốn mắt đờ đẫn chẳng ngó ai. Đêm động phòng giữa đồng không, tênh hênh mà náo nhiệt. Đám kiến bu coi chán mới bỏ đi.

Tối đó, một đêm may mắn. Chúng men theo gió, rình bắt một con dế hết hơi, một con ốc đang bò trối chết, một con trùng ngủ quên chưa kịp chôn mình. Đàn kiến xúm xít khiêng mồi, vượt gò, băng ngàn lau sậy. Niềm vui tràn ra đồng nội, rơi rớt dọc đường về.

Hết mưa dầm rồi nắng ráo, thời tiết cứ luân phiên nuốt trọn mùa Hè. Mặt trời mọc và lặn. Trăng khuyết rồi lại đầy. Hạt thóc trên lưng ngày mỗi lớn. Giờ khiêng mồi, nó không còn là một tên nhóc lăng xăng chạy trước dọn đường, mà sẵn sàng ghé vai chung sức. Gánh vác nhiều bạn bè đều phục, chỉ có bác Mực hay răn đe, chiều cao thể xác không bằng bề dầy kinh nghiệm, chú còn phải học hỏi nhiều.

Ngẫm nghĩ, ngày nào nó còn thở, niềm tự hào vẫn đấy. Sự sống chẳng phải là một bằng chứng cho cái kinh nghiệm ở đời ư? Nếu ngu ngơ, nó đã chết từ lâu.

Cuối Hè, sen đã tàn. Mặt hồ trơ những đài gương trụi cánh. Gió lao xao xô những cánh lá to tròn, phẳng phiu. Một con chuồn chuồn đỏ hoét đang quần sát mặt nước kiếm muỗi mòng. Mén lủi vào cỏ, núp. Đầu chuồn chuồn tròn, hai mắt kép to choán gần hết mặt, lộ cái nhìn hung hiểm, tối sầm. Cánh chuồn giang rộng, rung liên hồi phát ra những tiếng lè xè. Khi trời nhá nhem, chuồn chuồn đảo cánh bay mất.

Vừa bước ra, Mén đã nghe cả bọn xôn xao. Trong cuống lá héo, xác một con chuồn chuồn chết khô trên mặt nước. Chúng xúm lại bàn tán. Cuối cùng phải dùng thân làm cầu để đem mồi vào. Cả đàn xếp hàng tiến ra bờ hồ. May nhờ, rủi chịu. Bác Mực bám rêu lội trước. Có mấy đứa phóng theo, chưa kịp bám chân thì đã bị gió hất cuốn ra xa.Vài thằng khác mới nhào lên đã rơi lõm bõm. Mén xanh mặt nhìn. Một hồi có đứa lêu bêu cũng quơ bắt trúng chân bác Mực. Rồi con thứ ba bắt đầu bò lên thân hai con trước, ngoéo chân nhau. Đoạn cầu từ từ dài ra, tới Mén thì đã ra khúc giữa. Nó thụp xuống, hai chân bấu vào con trước, rồi gập nửa thân mình xuống nước. Phút chốc, để chắc ăn, nó cong mình móc thêm hai chân giữa. Đúng lúc đó Kiến Xanh phía sau chồm lên bắt hai chân sau của Mén. Hụt. Nó ngã ùm xuống nước. Gió gợn, sóng lăn tăn. Kiến Xanh trồi hụp giữa tiếng la hét trên bờ. Nhanh như cắt, Kiến Càng phóng mình theo. Sáu chân bơi lia lịa như ba cặp chèo. Khi bắt kịp, nó hả càng kẹp một chân Kiến Xanh lội ngược vào bờ.

Trên đường về, mặt trời đã tắt từ lâu. Một dải mây mù che khuất làm trăng tối sầm. Xác chuồn chuồn to, đôi cánh cứng đơ được công kênh đi trước. Kiến Xanh bị thương, Mén cõng nó, lẽo đẽo theo sau. Chuyến về im lìm không ai nói câu gì. Được mồi to nhưng đàn kiến trả giá đắt. Mén bước đi mà tâm trí còn để lại bên hồ. Những đứa chết đuối giờ trôi dạt nơi nào? Mén rùng mình, lần này may nó thoát, nhưng lần sau thì sao?

Đi một đỗi gặp đoạn đá gập ghềnh, Kiến Xanh trên lưng tỉnh giấc, rên khẽ. Bác Kiến Điên đi kế bên dỗ, "Ngủ đi, sẽ đỡ đau." Kiến Xanh nhìn xuống khuỷu chân lặt lìa, lo lắng. Kiến Điên an ủi, "Chú mày té xuống nước, còn sống là may." Mén chợt nghĩ ra điều gì, nó góp ý, lẽ ra ở thao trường nên mời mấy tay có kinh nghiệm dạy về bơi lội. Kiến Điên lắc đầu, những kẻ bơi giỏi đã chết đuối cả, đâu còn. Kiến thở bằng rốn, xuống nước là nguy. Chính Kiến Càng cũng không biết bơi, vì cứu bạn phải liều, đó là tình đồng đồng đội.

Đường về xa. Khi ngang cánh đồng sâm sấp nước, chúng lội bì bõm. Trong ruộng sâu, có tiếng dế nhà ai thong thả thở dài. Ngoài này có đứa buồn tình cất tiếng ca.

Đêm dài. Trăng thấp thoáng.

Gió thổi. Phụt. Sao mờ

Chúng ta đi.

Bàn chân hờ trên đất.

Hơi thở nhẹ. Vũ khí giấu trong tim.

Chúng ta bò đi.

Chúng ta rình rập.

Nghe đâu đây tiếng đồng vọng đưa về.

Ngó ngàn lau lách.

Đợi suốt đêm thâu.

Nghe tiếng vạc kêu rớt giữa lưng trời.

... Chúng ta đi.

Người thợ săn không vũ khí.

Gươm giáo ơi! Ai cất ở phương nào?

Sau tai nạn ở hồ sen, Kiến Xanh bị què được miễn ra ngoài. Ngày nào khiêng mồi về, Mén cũng lén dành cho nó một chút làm quà. Những lúc đó, đôi bạn nhìn nhau, bốn mắt âu sầu. Thời gian làm lành chân của Kiến Xanh nhưng lòng Mén vẫn còn khấp khiểng, nhất là khi Kiến Xanh tỏ ra biết ơn khiến Mén càng ray rứt. Thấy nó bỗng nhiên trầm lặng, bác Mực nói, gian khổ làm Mén trưởng thành. Bác lầm. Sự hối hận làm nó già trước tuổi. Bây giờ nó biết, những kẻ sống lâu không phải là những tay kinh nghiệm giỏi giang gì mà chỉ là những con may mắn.

Một sáng thức dậy, trời chuyển sắc. Không gian bàng bạc. Sương dày đặc, quyện như khói, lãng đãng bay. Gió heo hắt, se lạnh. Thu về.

Chiều đầu Thu nắng ấm, cả tổ lũ lượt ra đồng xem kiến bay. Đó là mùa rời tổ, ngày lễ Tình Yêu của kiến.

Trên cánh đồng hoang, đàn kiến dàn quân đông nghịt. Chân chúng bíu đất, mặt ngẩng lên trời. Nhiều con leo tuốt lên đọt cỏ chót vót xem cho rõ. Mén ra sớm. Nó chọn một nhánh cỏ may cao nhất rồi ngóng cổ nhìn. Vậy mà khi mấy anh kiến đực búng mình thử sức, vụt một cái đã bay khỏi đầu. Nó đâm kính nể, và mơ ước được một lần nhấc chân lên khỏi đất.

Cuối cùng, chúa con bước ra. Cả lũ reo hò tở mở. Khi đủ lông cánh, kiến chúa con bắt đầu rời tổ để lập giang sơn riêng. Thân to, chúa bò chậm rãi. Khi ra tới giữa đồng, nó đập cánh liên hồi. Tiếng cánh rung lè xè làm lũ kiến đực náo nức, nhảy nhổm. Chưa chi nhiều anh dợm mình đón ngay đầu chúa. Chờ gió nổi, chúa ngoái đầu nhìn tổ cũ rồi cất mình bay về phía mặt trời lặn. Đám kiến đực lập tức tung cánh rượt theo. Chỉ thoáng chốc, chúng mất dạng. Lũ kiến thợ ngẩn ngơ, tiếc rẻ. Cuộc vui mới đó đã tàn.

Khi cả bọn kéo nhau về, Mén còn ở lại. Nó thơ thẩn thả bộ theo đường kiến bay.Và nghĩ vẩn vơ, sao kiến chúa bay về hướng Tây? Sao lại chọn sự khởi đầu vào lúc ngày tàn? Đi một đỗi xa, bất chợt nó thấy một cặp cánh gãy của ai rơi trên cỏ. Nó ngậm cặp cánh rồi leo lên một nhánh cây khô gần đó, dõi mắt kiếm. Có thể có một anh kiến đực nào đó đuối sức rớt đâu đây. Chung quanh, bốn bề lặng ngắt. Trên cao, mặt trời đứng yên một mé, tỏa những tia nắng vàng trong và nhẹ thêu kín không gian. Gió hây hây thổi như xô nắng về chung với đất. Mén chợt hiểu, thì ra chúa đuổi theo ánh chiều tà để bắt kịp phút cuối cùng của trời đất. Mén lấy cặp cánh, kẹp bằng hai càng. Nó đứng thẳng, ưỡn ngực, sẵn sàng bay. Từ đây phóng xuống, đập đôi cánh, sức gió sẽ đẩy nó bay lên. Nó sẽ chấp chới trong lòng nắng, mới nghĩ thôi đã ngây ngất như say. Nó ngoái đầu nhìn lại, xin giã từ tổ, chào Kiến Càng, Kiến Mực, Kiến Xanh,... Nghĩ tới Kiến Xanh, Mén bàng hoàng. Không có nó, Kiến Xanh sẽ ra sao? Tim nhói, nó quặn lòng nghĩ tới những ngày đàn kiến thất thểu kiếm mồi lại trở về không. Nó nhìn ra xa, chân trời mù mịt. Nó sẽ bay tới một phương trời vô định, ở đó không có đàn, có thể chưa có ai từng nghe trên đời có kiến. Đôi khi, sự cô đơn đáng sợ hơn cái chết. Suy nghĩ hồi lâu, Mén nhìn trời đất nghêu ngao.

Mây trắng ơi, về đâu?

Khói lam chiều, nhẹ khuất.

Chút nắng lả lơi, soi

Chiếc cầu nhỏ chông chênh

Nước lững lờ trôi. Chiếc lá khô lìa cành.

Dưới mặt đất là tổ ấm của ta.

Trời xanh, giấu nhau chi?

Những cánh chim bặt tăm.

Như những giấc mơ bay đi, không giã từ.

Mới đó Thu đã tàn. Đông về, phủ lên vạn vật một màu băng giá. Đất trơ mình, im nghe gió Bắc lồng lộng trên không. Tuyết lác đác rơi. Lớp nọ phủ lớp kia bày cảnh núi non chồng chất. Dưới đất, lũ kiến ôm nhau ngủ vùi.

Rồi Xuân đến, băng giá cũng chưa tan. Nắng yếu ớt rải nhẹ những nụ đào mới hé. Mươi ngày sau, gió Nam tới. Trời quang hẳn. Ánh nắng trên cao ngạo nghễ xua đuổi giá băng. Tuyết tan.

Đang ngủ, lũ kiến giật mình thức dậy. Nước tràn từ cửa hang, chảy như vỡ bờ. Giòng nước cuồn cuộn như lũ. Một cơn lụt thình lình. Chúng quýnh quáng gọi nhau. Kiến thợ tức tốc vào vị trí. Nhiệm vụ chính là đưa kiến chúa và di chuyển trứng tới chỗ an toàn. Đàn kiến chạy rần rần. Gặp chỗ ngập chúng bò ngược lên trần. Một nhóm cấp tốc khoét lỗ thông ra ngoài.

Khi bác Mực dẫn Mén xông vào ngăn chúa ở bất ngờ gặp Kiến Càng, Kiến Điên đã chờ sẵn. Nước tràn quá nhanh, kiến chúa mất tích, không biết sống chết. Bàn bạc chưa ra, Kiến Điên điên tiết nhảy xuống nước kiếm. Sức nước càng lúc càng mạnh, thoáng chốc Kiến Điên mất hút. Đợi một lúc không thấy Kiến Điên trở lại, Kiến Càng nóng ruột tìm bạn cũng nhào xuống bơi. Trên bờ, bác Mực lắc đầu bảo Mén, chia nhau đi tìm.

Mén men theo bờ. Bây giờ mực nước dâng cao, xác kiến lềnh khênh đen kệch giòng. Nó đi ngược lên trên gần cửa hậu. Khắp nơi một số kiến khác cũng đổ về. Chúng bàn bạc khiêng đất lấp nước cứu tổ. Một tên mặt mày hung tợn, xưa nay chuyên dọa kiến con, lên tiếng, "Yêu tổ phải cứu tổ. Ai không đồng ý, xin rời tổ." Nói xong, nó lao xuống vác một cục đất to liệng ùm xuống nước để làm gương. Một bọn a dua cũng hùa theo, "Phải, ai không làm xin rời tổ." Những con khác thấy vậy đâm sợ cũng tụt xuống khiêng.

Qua hôm sau bác Mực mới lò dò ra. Mén kể hết mọi sự. Bác không nói gì, chỉ bảo, ai thích thì theo bác. Nói xong, bác đi trước. Một đám lẽo đẽo theo sau. Đi một khúc, cả bọn quay lại, bùi ngùi nhìn tổ lần cuối. Mén uất ức hỏi, "Tại sao chúng ta phải bỏ đi? Nếu cần, phải dạy cho chúng một bài học." Nhiều con gật đầu đồng tình, "Phải, cho bọn chúng biết thân." Nhưng bác Mực lắc đầu, "Cả đàn chịu cảnh nước lụt quá đủ, sao bày chi thêm cảnh tương tàn?" Một lúc sau, lại nghe bác thở dài, "Không có chúa, tổ không còn, thuyền không bến lênh đênh đâu cũng được."

Đi tới chiều, bọn Mén vượt qua một ngọn đồi thấp, vào một khu vườn hoang. Bác Mực chọn một gốc cây sung còi cọc để trèo. Mấy con khác phản đối, ở đây thiếu chi mận bưởi, sao phải sống trên một gốc sung xanh, chát ngắt. Hỏi, chưa kịp đáp, chúng đã bỏ đi.

Buổi tối, trước khi ngủ, bác Mực bảo, loại cây quả ngọt thường nhiều sâu, chim chóc và những loài ăn thịt cũng vì sâu mà tới, chắc chi sống được để hưởng quả lành.

Đêm đó, Mén ngủ trễ. Sáng thức dậy, mặt trời đã chiếu xuyên cành lá. Nó vùng dậy, chạy loanh hoanh đi kiếm bác Mực. Khi leo tới đọt cây, bắt gặp một con cào cào xanh mướt đang gặm nhấm một chồi non. Chao ơi, cái màu lá mạ mới đẹp làm sao. Mén đang ngẩn ngơ ngắm, bác Mực không biết từ đâu đập vào lưng nó, "Hay chi cái giống này. Khi gặp nguy chỉ biết tè một đống rồi bỏ chạy." Bác lôi Mén tới một cháng ba, rẽ vào một khu cành quả xanh. Cả hai hì hục đục lỗ. Hết trái này tới trái khác. Bác Mực bảo, chui vào quả, vừa có ăn vừa an toàn, lại tránh được mưa gió. Vừa nói xong, nhác thấy bóng một con bọ ngựa từ đâu bò lên ngọn cây. Nhanh như chớp, Mén chui tọt vào quả rồi ló đầu tò mò xem. Trên kia, con cào cào không để ý lững thững xuống. Mặt bọ ngựa hình tam giác, hai mắt lồi to. Nó đứng xổng lưng giấu cái đít chè bè. Hai chân trước lúc nào cũng cung lại, thủ trước ngực. Đợi cào cào tới gần nó bất ngờ tung những cú đấm thôi sơn vào mặt đối thủ, rồi lừa thế, kẹp cổ rồi ngoạm ngay cái đầu.

Sau cái chết của cào cào, bác Mực cẩn thận hơn. Bác dặn Mén, loài bọ ngựa không thấy mặt mũi mình nên không phân biệt được đồng loại. Với nó, sinh vật nào cũng là mồi ngon. Mấy ngày sau, bọ ngựa phát giác đây là một cây còi, ít sâu, bỏ đi mất.

Chẳng bao lâu, sung chín. Mén ăn cả ngày không hết. Bác Mực kêu, nó ngắt thả xuống cái lạch con bên dưới. Có thể nước xuôi giòng sẽ đưa thức ăn trôi về tổ cũ. Mén nói, không chắc gì kiến trong tổ ăn được những thức này. Xong nó lại rủ rê, đợi nước rút sẽ về, dù sao bác cũng có một vị thế trong tổ. Bác trố mắt hỏi lại, trở về để giành lấy chỗ đứng cho một con kiến ư? Rồi bật cười ha ha, bỏ xuống đồi.

Thấm thoát thời gian trôi. Một sáng dậy, bác Mực vẫn nằm lỳ trong quả. Mén chui vào, thấy bác yếu lắm. Nó buồn rầu nhận ra râu bác Mực trụi nhiều. Nó hứa, từ nay sẽ cáng đáng mọi việc. Bác Mực mỉm cười, cõng một miếng mồi với kiến không khó. Tuổi già đuối sức vì nỗi buồn chồng chất trên lưng.

Mấy hôm sau, bác Mực bảo Mén cõng ra cánh đồng xưa. Vừa đi bác vừa kể, hồi nhỏ bác cũng từng mơ được chắp cánh bay. Nhưng ngày mỗi lớn, ước mơ cũng nhỏ dần. Mén hỏi, sau này bác mơ gì? Kiến Mực cười, bác chỉ mong làm một con kiến vui vẻ. Nói một hồi mệt, Kiến Mực lim dim ngủ.

Khi tới nơi, cỏ hoang ngập lối. Mén định lay bác Mực dậy, không ngờ thân Kiến Mực mềm nhũn, chưa chi đã tuột xuống cỏ. Nó giơ râu sờ rốn, hơi thở không còn.

Mén chọn một nơi bằng phẳng giữa đồng, lập mộ. Xong xuôi, nó lấp cỏ rồi về. Khi lên tới bờ đê nó ngoái đầu nhìn lại. Sóng cỏ rập rờn không còn nhận ra nơi chốn, nhưng nó biết, chính cánh đồng này là chỗ chôn dấu ước mơ xưa. Không khóc mà sao mắt cứ ràn rụa. Nó vừa đi vừa nhủ, mình sẽ là một con kiến vui vẻ. Tới khúc đê cuối nó sực nhớ. Quên, chưa hỏi bác Mực, sự vui vẻ bắt đầu từ đâu? 

# rừng gọi

"Một dân tộc không có rừng thì dân tộc đó sẽ chết."

André Theuriet

Năm đó nó quyết định bỏ rừng mà đi. Rừng? Đó còn gọi là rừng được ư? Người ta phác quang rồi cắt rừng bằng những con đường tráng nhựa thẳng tắp. Những lối mòn được dọn phẳng phiu, hai bên cỏ xén, hoa trồng. Điểm thêm năm ba con lạch nhỏ nước bơm dẫn từ nguồn sông ở bìa rừng. Đó còn là rừng ư?

Nó quyết định đi. Cùng bỏ đi còn có một con báo, một con sói, mấy con mèo rừng, cầy vằn và khướu. Chúng đều là những con có tên trong Sách Đỏ. Cuốn sách liệt kê các loài sắp tuyệt chủng, cấm săn.

Đi. Cái quyết định này có thể cũng không cứu nổi nó. Nhưng ở lại, đó là một hành động tồi. Chỉ có những loài chim chóc, sóc, thỏ, các loại gà rừng, công, ngỗng, bò sát, côn trùng, cóc nhái, rùa và cá ở lại. Nhiều nhất là chim và dơi. Nổi bật hơn cả là khỉ, vượn, các loại linh trưởng như vọoc má trắng, mông trắng, vọoc đen, vọoc xám, vượn đen, khỉ nâu, khỉ vàng,... không chịu đi. Các loài này có lẽ nghĩ, hình thể chúng gần với người có thể chúng sẽ được đối xử như người với người chăng? Nó đi, không phải vì sợ người. Một tiếng gầm rung chuyển rừng núi cũng đủ làm lũ người trong cái khách sạn lèo tèo kia bỏ chạy. Nó đi, chỉ vì chúa sơn lâm không thể sắp hàng cho loài người đếm số điểm danh. Đó là sự sỉ nhục cho tất cả các giống cọp trên đời. Nó đi, vì rừng không còn là rừng. Rừng Cúc Phương đã trở thành Trung Tâm Bảo Vệ Động Thực Vật Hoang Dã Cúc Phương, nhưng thực tế họ bảo vệ rừng nguyên sinh theo kiểu mẫu xây dựng công viên quốc gia, một thứ trung tâm du lịch dã ngoại vốn ít lời nhiều. Nó tạo cho du khách cảm giác phiêu lưu, mạo hiểm trong an toàn. Cũng may, họ chưa bỏ vào đó một chú Tarzan thích leo trèo, một đám Bạch Tuyết \- Bảy Chú Lùn để biến khu rừng này thành một cánh rừng trên sách.

Đi. Đi đâu? Nó cũng chưa biết. Quyết định bỏ rừng làm nó đau xót lắm. Cánh rừng này là cánh rừng già nhất Việt Nam. Chưa đi mà nó đã nhớ. Nó ngước nhìn những cây chò, cây sấu, cây đăng,... Đây là những cổ thụ cao ngất từng xanh, gốc phải đến mấy chục người ôm. Những tàng lá mà nó đã từng ví như mái tóc của Trường Sơn. Vậy mà cảnh rừng bí hiểm nay không còn. Bóng rừng thâm u bây giờ quang đãng xanh tươi như là vườn cây kiểng. Những động con Moong, những hang tiền sử bây giờ trông giống như những lều trại được quét dọn sạch sẽ. Đêm cuối cùng nó phóng mình lên Đỉnh Mây Bạc. Một màu tím loang nhẹ nhuộm khắp đất trời. Một vầng trăng bạc vừa mới nhú trong mây. Trời vẫn vậy, đất cũng y nguyên, chỉ có thế gian này đột nhiên thay đổi.

"Bỏ rừng thôi". Nó phóng mình đi ngay trong đêm đó. Người ta xuôi ngược vô Nam, nó quyết định men lên phía Bắc. Trời tháng Sáu, những cơn mưa rừng bắt đầu tầm tã. Bóng nước xóa mờ cây cối. Nó len lỏi trong rừng, lầm lũi trong đêm. Nguy hiểm nhất là đôi khi phải băng ngang những dãy đồi trọc, cỏ lún phún chỉ phủ ngang chân. Nó tránh những làng mạc của những sắc dân thiểu số. Chỉ cần có người thấy bóng nó thoáng qua, người ta sẽ gõ chiêng gióng trống kinh động cái tĩnh lặng của rừng. Dân làng bản vừa sợ vừa thờ. Họ sẽ tế gà, heo... và kêu nó bằng Ông. Ông Hùm, Ông Hổ, Ông Ba Mươi, Ông Kễnh, Cọp, Chúa Tể Rừng Xanh, Chúa Sơn Lâm,... Nhưng cánh thợ săn mừng kinh khủng. Bắt được một con cọp giống như bắt được của trời cho. Họ sẽ giăng bẫy, cầm súng cày nát rừng sâu để lùng sục. Nhưng nó không sợ đám thợ săn. Đa số bọn họ cả đời cũng không săn được cọp. Chúa săn thật sự chính là nó. Mười lần săn không trật một. Điều nó sợ là đã bao nhiêu ngày trôi qua, tuyệt không hề nghe hơi được đồng loại. Không lẽ rừng ở đất nước này không còn cọp? Đồng loại của nó đã tận tuyệt vì bị săn bắt? Hay nạn phá rừng đã đẩy chúng trôi giạt tha phương? Băng qua những cánh rừng quê hương, dù vào mùa mưa, cây lá cũng không um tùm. Rừng bây giờ thưa đến lạnh mình.

Những ngày tiếp nối là những ngày lang thang vượt lên mạn ngược. Nó quyết định tìm đến Tà Sùa. Đấy là cánh rừng già quý nhất tỉnh Sơn La. Rừng Tà Sùa nổi tiếng nhờ nhiều thứ gỗ, quý nhất là đinh hương (pơ-mu), hạp hương, cẩm lai,... Rừng cây quý ngàn năm với những ngọn cao tưởng như có thể chọc thủng trời. Đây là cánh rừng trong mơ của nó.

Sơn La, cao nguyên hùng vĩ mênh mông. Núi liền núi, rừng nối rừng. Nó trèo lên những con dốc dựng đứng, bước từng bước trên những đường mòn cheo leo như được khắc tựa trên lưng núi. Đó là con đường bản địa do tổ tiên những người hái thuốc, hái lan rừng tạo ra. Địa thế hiểm trở làm chậm hành trình nhất là vào mùa mưa. Những cơn mưa rừng nhiệt đới như trút trời tạo thành những cơn lũ quét nguy hiểm. Nhảy qua những chỏm đá phủ đầy rêu trơn trượt, dù có móng sắt bấu víu cũng rất dễ ngã. Đỉnh núi cheo leo, độ cao 2,000m. Từ trên nhìn xuống, chung quanh là những lũng, vực sâu không thấy đáy. Mùa mưa, khí trời se sắt, sương trắng giăng giăng giống như một dải khăn voan mỏng vắt ngang đồi núi.

Sông vòng theo núi chảy

Rêu đượm nước mưa đầy

Đứng cao nhìn xa tít

Ngỡ mình lạc trong mây1

Nó đến Tà Sùa sau một đêm thức trắng. Rừng ngập nắng. Ánh sáng vàng tươi tưới ngập núi đồi. Cả cánh rừng rực rỡ chói lòa. Nó ngạc nhiên quá đỗi. Bóng rừng thâm u đâu? Chả lẽ nó lại lầm? Cúi xuống ngửi đất xong, nó áp tai nghe ngóng định hướng một hồi. Không lạc được. Đây chính là Tà Sùa. Khu rừng ngàn năm tuổi đây mà. Rừng Tà Sùa chính là cái đuôi phía Nam của dãy Hoàng Liên Sơn. Nó phóng mình vờn quanh qua những triền núi. Những ngọn pơ- mu đâu? Không có một ngọn

cây nào vượt qua tầm mắt.

Thoáng chốc mặt trời bắt đầu lên cao. Bóng nắng lưa thưa lao xao hàng lá. Một cơn gió mơn man thổi ngược về nó. Hinh hích mũi ngửi, nó linh cảm có điều gì bất thường. Mùi nắng? Mùi khét? Mùi khói? Không lẽ nơi đây đã xảy ra nạn cháy rừng? Tại sao cháy? Cháy ở đâu? Trăm ngàn câu hỏi bất chợt hiện lên. Có thể nào? Mùa mưa mới qua, mùa khô chưa tới. Mà đây cũng không phải là nơi người ta đào nương đốt rẫy. Mùa này hơi đất vẫn còn ẩm, lá chưa khô. Lửa nào bén trong thời tiết như vầy? Nó săm soi nhìn kỹ từng chiếc lá, nhánh cây vương vãi trên mặt đất rồi đảo mắt nhìn quanh. Ánh mắt nó ngừng khi cúi về phía lũng. Rừng động. Có những tiếng động ỳ ầm vang lên từ khe núi. Thợ rừng? Phường săn? Hay những người hái thuốc, hái rau, đào củ? Nó nhún mình, phóng xuống núi.

Loài người gọi nó là cọp. Cọp là gì? Hổ. Hùm... những cái tên chả có ý nghĩa gì. Người phương Tây gọi nó là Tiger. Tiger, nguyên gốc từ chữ "tigris", có nghĩa là mũi tên. Bây giờ nó phóng nhanh như bay. Một mũi tên vừa bật khỏi cung. Lướt mình qua rừng cây. Nó tung mình băng qua những khe đá. Rừng lá còn ướt. Đất dậy mùi ẩm của sương muối từ đêm qua. Không có mùi lá nát, mùi rệu rã của rêu xanh, mùi gỗ mục dưới chân.

Càng xuống dưới, rừng càng trụi. Những thân cây cháy xém in hằn dấu tích nơi đây đã trải qua một vụ cháy rừng. Gần xuống đáy lũng, nó đứng sững lại. Cả một rừng cây cháy đen, loang lổ. Mặt đất đó đây vương vãi những cành cây cháy dở. Nó kinh hoàng quá đỗi. Đây không phải là một vụ tai nạn. Đây chính là một vụ đốt rừng. Cả một vùng pơ-mu bị tàn sát. Nó chồm lên một gốc pơ-mu bị cưa trụi lủi. Mặt gốc nhẵn thín, đen nhẻm. Nó dùng vuốt sắc cào cào mấy lượt. Qua lớp muội than, gỗ pơ-mu vàng óng hiện ra. Đích thực người ta đã cưa trộm gỗ và phi tang bằng một vụ cháy rừng. Cả một cánh rừng già chết thảm. Nó nghiêng đầu dáo dác ngó quanh trên mặt đất lởm chởm. Đó đây những chồi xanh mới nhú. Vài chiếc lá mầm đơn lẻ, nhỏ nhoi. Phải mất cả nghìn năm cái cây mầm này mới lớn bằng cái gốc vừa mới đốn. Nghĩ tới đó, toàn thân nó nóng rần, mắt rừng rực như tóe lửa, nó rùng mình giận dữ gầm lên. Tiếng thét phẫn uất vang dội khắp núi rừng. Từ trong mấy khe núi, từng đàn chim hoảng hốt đập cánh phần phật bay ra.

Buổi chiều hôm đó, nó băng mình chạy như điên ra khỏi rừng Tà Sùa. Sau lưng rừng, mặt trời đỏ ối đang lừng lững cuối trời. Ánh nắng loang dài như một vệt máu hắt qua những hàng cây. Sau này nó cũng không nhớ lúc đó nó nghĩ gì. Nó chỉ nhớ trong cơn cuồng nộ, nó chỉ muốn đâm mình vào cõi chết. Nó chạy. Thần kinh không kiểm soát được bốn chân. Gió ù ù vùn vụt thổi ngang tai. Nó đang đuổi bắt bóng mặt trời. Và chỉ muốn nhảy vô cái khối cầu đỏ lửa. Rồi cũng không nhớ lúc nào thì nó đuối sức. Nó trượt chân ngã mình xuống dốc, rồi nằm lăn ra thở. Lúc hơi thở đều hòa là nó lại rơi vào giấc ngủ. Khi thức dậy, mặt trời đã biến mất. Một mảnh trăng cong như cái lưỡi hái treo ngược trên đầu núi. Trời trong xanh ngắt. Bên dưới, tiếng nước sông dội vào chân núi ầm ỳ như đá lở.

Sáng hôm sau khi bóng tối còn chưa tan, nó đã nghe tiếng cười nói ơi ới gọi nhau trong gió sớm. Bên dưới, xa xa, thỉnh thoảng có tiếng động cơ nổ dòn, hàng đèn pha soi rõ mấy giàn cần cầu chỏng chơ trong màn sương. Một ngày mới của thủy điện Sơn La bắt đầu. Tuy đứng trên mỏm núi cao nhất, nó cũng không nhìn thấy hết công trình. Nước sông chảy xiết, tiếng nước đổ ầm ầm từ mặt đập phá vỡ không gian vắng lặng. Khu đập kéo dài từ Tạ Pú tới Pa Vinh, chiếm diện tích cả 7 xã. Cả trăm ngàn dân bị lùa lên núi, phá rừng làm rẫy, lập thành những làng mạc mới. Núi đồi trùng điệp thâm u giờ đông đúc bóng người. Đất không linh, rừng hết thiêng. Đây không còn là nơi để trú ẩn.

Ngược lên hướng Bắc, nó băng qua những thung lũng mù sương. Có những khe sâu không bao giờ thấy ánh mặt trời. Từ những chốn thâm u, sơn cùng thủy tận này đôi khi nó nghe được những kêu răng rắc khe khẽ trong lòng đất. Tiếng đá nứt? Tiếng bùn trôi? Tiếng trượt nhẹ của những tầng địa chất? Nơi này chắc chắn sẽ có động đất. Nó linh cảm thế. Phải chạy khỏi vùng này. Viễn ảnh một cơn động đất làm núi lở, đá bay, đập thủy điện tan tành. Đập Sơn La là cái đập lớn nhất Đông Nam Á. Nó tưởng tượng một cơn lũ khổng lồ phăng phăng cuốn trôi tất cả. Nước sẽ tràn về đồng bằng. Cả một vùng châu thổ sông Hồng sẽ chìm trong biển nước. Một trận Đại Hồng Thủy sẽ nhấn chết cả chục triệu người. Kinh khủng quá. Lấy hết sức bình sinh, hai chân sau rùn xuống, ngược ưỡn ra, cổ rướn cao hết cỡ, nó gầm lên dữ dội. Âm thanh dội vô lòng núi rồi như sóng lan ra khắp núi đồi. Rừng lá rung rinh. Nó muốn cảnh báo cho muôn loài một tai họa lớn.

Khi phóng mình đi, nó còn nghe tiếng gầm thê thiết rơi rớt đâu đó ở sau lưng. Nó đi, cũng chẳng biết đi đâu. Lẩn quẩn ở đâu nó cũng gặp toàn đất dự án, vùng quy hoạch, làm đường, xây cầu, dựng phố xá. Những rừng cây có đánh dấu thập, những bảng cấm,... Người ta lợi dụng những kế hoạch treo để phá rừng. Từng đoàn xe nối đuôi nhau tải những thân gỗ quý ngang nhiên ra khỏi rừng qua biên giới.

Ngược sông Đà mươi ngày đường, nó vào sâu trong địa phận Điện Biên. Đứng cheo leo trên những triền núi lở lói nhìn xuống, từng nấc ruộng bậc thang xếp lớp đưa xuống những lớp địa tầng xanh ngát bên dưới. Ruộng lúa non, nương sắn, và những vạt ngô cong cong, uốn mình.

Một rẫy lau cao làn gió chạy.

Mấy hàng thưa lá sắc vàng phai.2

Thấp thoáng bên dưới có bóng những manh áo chàm phong phanh. Nó rùn mình thấp xuống, đi luồn dưới những hàng ngô, tới gần. Một người đàn bà ốm o, bụng chửa, đèo đôi bương nước, gương mặt nhăn nheo khắc khổ. Nó lừ mắt quan sát. Con mồi đang lơ đãng. Vồ người này, ăn chẳng ngon. Trong làng

nhất định có heo, gà,... Tối nay, nó sẽ xuống.

Nó rời làng trước khi tiếng cồng, tiếng kẻng khua lên. Nó chạy trốn như một tên ăn trộm. Dựa vào những dấu chân, móng vuốt để lại, người ta sẽ đoán ra là cọp. Chỉ có cọp mới thịt hết một con heo. Mấy ngày sau, họ sẽ đào hố đặt bẫy, hay tổ chức đội canh phòng. Cùng lắm, họ chỉ khua phèng la hay đốt lửa dọa. Nó bỏ đi không phải vì mấy trò này mà chỉ vì nó không muốn dây dưa với loài người. Trong mắt người, nó là một loại hung thần ác sát. Nhưng chim cũng là loài ăn thịt lại được con người xem là con vật dễ yêu, mang biểu tượng hòa bình. Nó săn bắt để sống, còn con người giết vì nhiều lẽ, để ăn, để chơi và đôi khi cũng chẳng cần một lý do nào cả. Mà đôi khi họ còn giết lẫn nhau. Vậy mà loài người vẫn tự hào là một sinh vật khôn nhất. Bấc giác, nó nhớ tới câu truyện "Trí Khôn Loài Người". Truyện kể, có một con cọp thấy một người nông dân đang nghỉ trưa dưới một gốc cây, nó đến gần hỏi, "Nghe nói, loài người là sinh vật khôn nhất muôn loài. Vậy, trí khôn của ngươi đâu đem ra cho ta xem." Người nông dân thấy cọp hoảng quá, ấp úng nói "Trí khôn tôi để ở nhà." Rồi bảo cọp, để ông ta về nhà lấy. Cọp đồng ý. Người nông dân lại bảo, sợ trong khi ông ta về cọp lại bỏ đi bèn đề nghị lấy dây trói cọp lại. Cọp đồng ý. Sau khi trói cọp xong, ông ta lấy gậy quất cọp tới tấp. "Trí khôn tao ở đây nè."

Câu truyện thật buồn cười. Nó khẩy mũi, mắt chiếu ra những tia nhìn khinh mạn. Cái dại của người nông dân là dùng gậy đánh cọp. Đánh không chết thì mới khốn. Xưa nay, chưa có kẻ nào tấn công nó mà sống sót.

Vừa đi vừa săn, bôn ba một mình trong đêm tối. Khi đến gần Pac-ma nó bỏ sông hướng về phía Tây Bắc. Mục tiêu bây giờ đến Mường Nhé. Đây là cánh rừng già gần biên giới Lào Việt, một khu rừng kỳ ảo mà trước nay nó nghe nhắc đến nhiều. Hy vọng của nó tăng dần khi thấy đường đi xa diệu vợi. Đó là nó đi tắt, đi theo đường chim bay. Nó tránh những bản làng, đường xá, và cả những nơi loáng thoáng bóng người. Nằm gần

biên giới ắt hẳn Mường Nhé còn là cánh rừng hoang vu.

Nó không nhớ mình đã vượt qua bao nhiêu núi, mò mẫm bao nhiêu ngày để tìm đường leo lên những vực sâu mới đến được Mường Nhé. Nhưng Mường Nhé là tên của huyện. Ban đêm nó lòng vòng ra huyện để ngửi đất. Mùi rừng ngai ngái bốc từ đất. Có những mảng đất phẳng lì mà nhìn kỹ thì không phải đất. Đó là những trảng rừng bị đốt trui. Nó cào cào mặt đất. Dấu của một gốc cây đường kính gần 2 mét bị cưa sát đất. Quả, nơi đây đã từng là rừng.

Trưa hôm sau nó dầm mình xuống một con suối sâu, nước ngập phủ lưng. Lội ngược con suối này lên thượng nguồn là đỉnh mây mù Chung Chải. Bấy giờ là mùa Xuân, hoa ban li ti ngợp trắng trời, nước trên núi chảy xiết. Nó vất vả lội ngược từng bước một. Đá sỏi xô lệch sau mỗi bước chân của nó. Con suối ngoằn ngoèo, nước róc rách. Sức nước yếu dần khi lên gần đỉnh. Đứng trên đỉnh nhìn xuống lũng, mây mù ngưng đọng không bay. Đó chính là khu tâm điểm của rừng Mường Nhé.

Từ mép vực trên đỉnh Chung Chải nó ngửi được mùi lá cây, mùi nhựa gỗ thơm thơm trong gió. Nó lần mò xuống vực. Dọc đường nó kinh ngạc nhận ra một lối mòn có dấu xe chạy. Càng xuống sâu nó càng kinh hãi. Thấp thoáng xa xa một hai mái lá ẩn hiện sau những vạt lúa vàng ươm. Rừng đâu? Nó dớn dác ngó. Đó đây một vài thân cây ngã rạp đè ngang mấy nương sắn. Những bộ rễ cây lồi lõm ngoằn ngoèo như thân con mãng xà bị chặt đứt từng khúc vương vãi khắp nơi. Rừng lởm chởm toàn những gốc cây đầy thương tích. Một cảnh tàn phá dở dang chẳng khác cảnh chiến tranh.

Trong lúc đang còn ngỡ ngàng chợt nó nghe có tiếng trẻ con văng vẳng. Ngạc nhiên quá đỗi, nó phóng mình theo hướng phát ra tiếng khóc. Một cảnh tượng làm nó sửng mình. Giữa khoảnh đất trống vừa mới quang, ba đứa trẻ bụng ỏng, ở truồng, ngồi khóc trên sàn tre cao. Tự nhiên theo phản xạ, nó thu mình trong bụi lá để quan sát. Sàn tre cao là một loại sân chơi tránh thú dữ của người miền núi. Sàn không cao lắm, vừa tầm nhảy của nó. Giàn làm bằng những thân cây nhỏ được cột kỹ bằng những dây rừng. Sát đó là một căn nhà sàn sơ sài mới dựng. Màu vách mới, mùi nhựa cây hăng hắc. Ai lại sống giữa rừng như vầy? Đang suy nghĩ miên man bỗng nó giật mình, từ đàng xa một người đàn ông nhỏ thó vác mác xông tới. Theo sau là một người đàn bà đen đủi quơ quơ cái liềm, miệng la inh ỏi. Nó rùn hai chân sau, hai chân trước xòe vuốt bấm sâu vào đất, sẵn sàng trong tư thế tấn công. Nhưng hai người hình như không thấy nó, họ chạy đến bên đám trẻ. Thì ra, đây là một gia đình thuộc loại "đông tre ấm bụi", ý chừng đã hết đất sống với thế giới bên ngoài.

Nó lầm lũi bỏ đi trước khi họ nhìn thấy. Những ngày kế tiếp là những chuỗi ngày đầy thất vọng. Đi đâu nó cũng nhìn thấy thấp thoáng bóng nhà cửa. Gỗ bị đốn, từng cây, từng cây một. Những cổ thụ cao lớn ngất ngưỡng với trời xanh, bây giờ giống như những người khổng lổ bị trói tay, lặng lẽ đứng chờ người ta chém gục. Rừng bị tàn sát, thân đổ ngổn ngang. Thung lũng Chung Chải hoang tàn như bãi chiến trường. Người H'mong vượt biên giới vô rừng vác gỗ thuê. Thấy đất thung lũng tốt, họ kéo vợ con lũ lượt sang dựng nhà, lập bản, làm nương rẫy. Làng mạc mọc lên. Rừng biến mất.

Rời Chung Chải, nó mang theo một nỗi chán chường. Đi sang Na Hì, Chà Cang, Quảng Lâm, Nậm Kè, Mường Toong,... Rừng mất dấu. Biên giới cũng không còn. Đi đâu cũng thấy người H'mong. Một cuộc xâm lăng không tuyên chiến. Tuyệt vọng, nó lang thang lên vùng địa đầu. Chưa đến gần biên giới phía Bắc, nó phát hiện những chuyên viên đo đạc người Tàu. Mới đầu, nó còn tưởng đã quá trớn sang biên giới, nhưng không, họ làm việc cho công ty trồng rừng. Nó kinh ngạc, không hiểu nổi. Vì cớ gì người Việt phá rừng rồi lại trồng rừng? Ai ngang nhiên dẫm bừa pháp luật? Hàng trăm ngàn thước gỗ quý kéo đi đâu? Ai đã cắt đất giao cho Tàu trồng rừng? Giao đất, dễ. Đòi đất, khó. Người không biết giữ đất, làm sao giữ được rừng?

Lang thang trong cánh rừng trọc mấy hôm, nó phát hiện trên những cành cao người Tàu gắn những chiếc máy camera. Định thu hình nó ư? Nó nhíu mắt nhớ ngay chuyện Zhenlong Zhou3, cái anh chàng thợ săn nộp hình cọp giả để lấy thưởng năm nào. Cái con cọp giấy cắt dán trong hình cũng đã làm Zhenlong Zhou ở tù vì tội giả mạo. Chưa hết, cả tá quan chức từng lấy đầu ra để bảo chứng cho tấm hình giả cũng bị bay chức. Có ai còn dám khinh thường cọp, dù chỉ là cọp giấy? Nghĩ tới đây bỗng nhiên nó thấy vui. Nó muốn chạy nhảy, gầm hét trước ống kính thu hình... cho bõ ghét. Nhưng rồi nhớ tới cái oai phong của chúa sơn lâm, tới danh dự của loài tộc nó lại thôi. Loài người có thể sống giả dối, bịa bừa ra những chuyện Võ Tòng đả hổ, Lý Quỳ giết cọp,... để trấn an cho sự yếu đuối của mình. Nhưng nó thì không. Luật rừng xanh, không ai sống bằng những hoang tưởng.

Lang thang, lẩn quất cả năm trời trên núi rừng Tây Bắc vẫn không kiếm được một nơi trú thân, nó dọc xuống biên giới rồi xuôi Nam. Đến khi cật lực đuổi theo một con hoẵng chạy trối chết, nó lạc vào dãy Trường Sơn lúc nào cũng không biết. Núi biêng biếc bên trái và mặt trời mỗi chiều đỏ ối bên phải. Đây chính là Tây Trường Sơn. Một con đường độc đạo nhìn trên cao giống như con bạch xà đang trườn mình chúi mút vô rừng sâu. Trong chiến tranh, đây là con đường tuyến lửa tải đạn, tải người. Đại ngàn Trường Sơn như một chiếc áo tàng hình che giấu cả một triệu quân. Vậy mà bây giờ nó nghe nói người ta muốn phá rừng, xây một con đường cao tốc xuyên suốt Trường Sơn.

Nó thở dài. Ngước đầu nhìn trời, mây ở đây có hai mầu, bao giờ cũng thế, sắc sáng bên Đông, màu thẫm bên Tây. Trường Sơn Đông đang có phong trào trồng rừng. Rừng đặc dụng, chuyên trồng một thứ cây, như rừng bạch đàn, rừng trắc, rừng thông, rừng tràm, chè, tiêu... Không có con thú nào sống nổi trong những khu rừng đặc dụng. Rừng không có thú, sao

gọi là rừng?

Đêm qua, trong lúc cuộc săn gần tàn, nó nghe có tiếng gà rừng eo óc. Nó mừng rỡ, vụt mình theo tiếng gà. Khi gần tới nơi, nó hãm mình lại, rón rén từng bước một. Nó chưa từng cảm ơn Tạo Hóa đã ban cho nó một sức mạnh trên cả muôn loài, nhưng nó thầm cảm ơn Ngài đã cho nó những dúm thịt nằm dưới bốn chân và một bộ lông mượt như nhung. Nó đi không tiếng động. Chui vô những lùm bụi, vạch kẽ lá không làm đau ngọn lá. Tất cả để khởi đầu cho một sự tấn công bất ngờ. Mà tạo được sự bất ngờ thì đã có hơn năm mươi phần trăm chiến thắng. Hãy tin nó. Cuộc đời chẳng mấy khi dùng hết sức trời cho. Ngoại trừ khi nó phải chiến đấu với sư tử, voi, báo,... Mà sư tử thì sống trên những cánh đồng cỏ tận Phi Châu. Còn voi, "trăm voi không được một bát nước xáo", giết để làm gì? Con báo, con beo là họ hàng gần, chúng thường chia nhau lãnh địa để sống. Kẻ dù mạnh tới đâu đi nữa cũng không thể lấy sức mạnh để sống mãi. Điều quan trọng là phải biết giấu mình. Vì chỉ bị phát hiện một lần thôi cũng đủ làm muốn loài xa lánh. Nó sẽ đói mà chết.

Buổi sáng hôm sau, nó lại nghe tiếng voi ré. Trong lúc ngừng lại nghe ngóng thì phát hiện ra một cái hang. Hang không rộng lắm. Cửa hang trổ ra ngay lưng chừng núi. Một lối mòn dẫn ra con suối nhỏ xíu, nước hầu như đọng lại. Lối mòn cheo leo, có thể là con đường thú đi qua. Bước vào hang, nó rùn chân bước những bước thăm dò. Hang kín, và lạnh, chắc bỏ hoang lâu ngày. Đây là một nơi dừng chân lý tưởng. Ban ngày, nó sẽ ngủ đây. Trưa, ra suối dầm mình. Tối, săn bắt. Trong khi săn, nó sẽ thám thính quanh đây. Chắc chắn nó sẽ tìm ra được bầy voi. Có voi là có khỉ. Nó không ăn thịt khỉ. Nhưng khỉ là dấu hiệu của một khu rừng yên tĩnh. Nó mong sẽ tìm được nai, mễn, hay một con sao, hoặc ít ra cũng có chồn hay thỏ.

Quả như nó nghĩ, đây là một khu rừng lý tưởng. Mặc dù sau khi nó đến không lâu, bầy voi đã bỏ đi. Voi sống thành bầy và di trú theo một hành trình nhất định. Năm sau bọn chúng lại về. Sau voi tới khỉ. Đàn khỉ bỏ đi vì có một con trong đàn tình cờ trông thấy nó. Hôm đó là mùa Hè, nóng kinh khủng. Những ngọn gió khô từ Lào như muốn nung chín đá. Nó nhảy xuống con suối, dầm mình suốt cả ngày rồi ngủ quên. Một con khỉ trên cao trông thấy, thế là cả đàn hoảng loạn, chí chóe gọi nhau.

Khi khỉ đi rồi, nó cũng bắt đầu nghĩ tới những chuyến đi xa. Và hơn thế nữa, nó muốn tìm một con cái. Đã đến lúc nó cảm thấy một thứ tình yêu thôi thúc như muốn đẩy nó đi vào một thế giới bí hiểm. Giòng máu của nó phải được lưu truyền. Không phải tự nhiên mà những ngày này nó đâm nhớ thời thơ ấu. Những kỷ niệm cũ lại trôi về, cái thời bốn anh em nhà nó lẩn quẩn bên mẹ. Mấy anh em cùng tập săn bắt và vồ mồi. Thời gian mới đó mà,... Bây giờ chúng như mây trời tản lạc. Bấc giác nó ngó lên trời. Mây vần vũ như muốn sa xuống ngọn rừng. Trời gầm. Sấm chớp lóe. Cả bầu trời rung chuyển. Rồi mưa. Nước trút như thác đổ. Nó rút vào hang, dúi đầu nghe mưa. Ngày mai, khi bình minh trở lại, rừng như mới tắm gội. Một màu lá mới nhởn nhơ. Rừng đã thay da.

Lọt vô địa phận Lào, vượt qua một cánh rừng dầy nó đến bản Nậm Hu. Đây là một cái bản nhỏ nằm giữa rừng, bìa giáp với một con đường liên tỉnh heo hút. Vậy mà chính nơi đây nó được gặp đồng loại. Một chiếc xe tải dừng lại, ghé vào bản. Linh tính hay linh khí làm chúng ngửi thấy nhau. Nó băng qua đường, đi vòng quanh xe, rồi cấu vuốt chân vào giật phăng tấm bạt. Trên xe, hai con hổ đang loay hoay trong hai cái cũi sắt cúi xuống ngoạm ngoạm vào cái khung. Nó cũng chồm lên chộp lấy những thanh sắt để cắn. Nhưng nhanh chóng chúng cùng nhận ra, mọi cố gắng giải cứu thành vô vọng. Hai con hổ trong cũi nhìn nó bằng ánh mắt tuyệt vọng. Còn nó cứ hăm hở, cố tìm cách lôi cái cũi ngã xuống. "Còn nước, còn tát", chắc nó nghĩ thế. Đột nhiên, một con trong cũi gầm lên, rồi con kia cũng gầm theo. Có lẽ chúng muốn xua đuổi nó tránh xa vùng tai họa.

Nó chạy về rừng trước khi người tài xế quay lại. Đứng

trong một tán lá thấp quan sát, nó có thể xông ra, chộp và xé tên này trong nháy mắt. Sau đó, có thời gian sẽ kiếm cách phá cũi sau. Nhưng mà, nó cũng không hiểu, giữa thời khắc quan trọng đó, tự nhiên bốn chân nó như dính trong đá. Nó chỉ bất lực đưa mắt nhìn theo khi chiếc xe tải xa dần.

Nó trở về. Nhưng bước đi không còn hăm hở nữa. Tâm trí nó cũng đang đuổi theo chiếc xe tải. Không biết họ chở hai con cọp kia đi đâu? Lòng nó ngổn ngang. Hèn chi, suốt từ Bắc vô Nam, trèo núi băng rừng mà không hề thấy dấu vết của bất cứ một con cọp nào. Giống cọp đang bị truy tận, giết tuyệt. Chúng đang đi trên con đường tuyệt chủng. Vậy mà, con người vẫn tự hào là giống sinh vật thượng đẳng có văn hóa đi bảo vệ muôn loài. Nó biết, ngay cả khi người ta thành lập những trung tâm gầy giống nuôi hổ thực chất cũng chính là hợp thức việc mua bán để chế tạo nhiều loại thuốc. Người ta tin dùng Cao Hổ Cốt, Ngũ Hổ Quần Dương thì sẽ mạnh như hổ. Thật nực cười. Nó khịt khịt mũi mấy cái như nhạo báng một điều không tưởng. Chưa có ai chứng minh được điều này. Mà nó cả quyết, loài người dù có một bộ xương như xương cọp đi nữa cũng không bao giờ có được sức mạnh như nó. Huống chi Cao của họ có thể là Cao Chó, Cao Mèo,... Khi đã nấu thành Cao thì không còn nhìn thấy cái "mắt phượng" nằm giữa những ngón xương chân, lúc đó ai mà biết xương nào là xương nào. Chính nó, nó cũng chưa từng nhìn thấy được xương của mình.

Lủi thủi một mình trên đường về cái hang cũ, mấy lần nó ngoái nhìn lại phía sau. Bóng rừng trơ trụi. Lối mòn của thú đầy những hơi hướm lạ. Mùi thịt tươi và những hơi thở như còn rơi rớt lại trên cành lá. Nó đi chậm lại, cảnh giác những bẫy rập giăng đặt đâu đây. Đêm xuống, tiếng côn trùng rả rích than van. Có tiếng một con nai lạc mẹ kêu thảm thiết. Nó rùn mình xuống, chui dưới đám lá. Bóng con nai nhỏ vừa nhô lên, hơi thở hổn hển. Có lẽ, con vật đang hốt hoảng vì sợ hãi. Nó ngắm con mồi một hồi lâu rồi bỏ đi. Nó không săn khi không đói. Cũng không giết để chơi. Nó hiểu rất rõ, mọi sự giết tróc giữa thú

rừng đều là sự lựa chọn sống chết cho mình.

Tới sáng, nó về tới cửa hang. Mới mấy ngày, cái hang lạ hẳn. Có thể có một loài thú nào đã bước vô đây. Nó nhìn quanh quất, không thấy gì khác. Nó yên trí đánh một giấc lấy lại sức sau một chuyến đi xa.

Khi nó tỉnh dậy, mặt trời đã đứng bóng. Mùa khô, những luồng gió rạt hơi lửa. Trời nóng ran. Không khí đặc quánh. Nó lững thững ra ngoài, lần xuống con suối. Tiếng suối róc rách. Hơi nước mát lạnh phà lên mặt làm nó tỉnh hẳn. Nó nhúng chân xuống nước, đạp phải một viên đá nhỏ, trật bước. Thân mình của nó đổ sập, bổ nhào xuống nước. Trước khi nhắm mắt, nó vẫn nhớ tai còn nghe một tiếng "phập", đau nhói tận bên hông. Rồi nó chìm vào giấc ngủ, sâu và lâu nhất trong đời.

Khi nó tỉnh lại, điều đầu tiên nó nghĩ, phải chi nó chưa từng tỉnh lại. Một phát súng tranquilize4 không đủ làm nó chết. Nó bị bắt sống, bị đưa qua nhiều chuồng trại, đi nhiều nơi, gặp rất nhiều người. Ban đầu nó còn lồng lộn, gầm thét, cào cấu tưởng như có thể xé rách hay bẻ gãy cái cũi sắt. Nó thề, chỉ cần thoát được dù trong một phút ngắn ngủi, nó sẽ nhào tới cắn cổ bọn ác nhân, không chừa một mạng. Nhưng rồi chưa tìm ra một cơ hội nào thì nó đã bị đưa vào Vườn Bách Thú. Ở đó, người ta đẩy nó vào chuồng sắt cao to, ba mặt kín, một mặt hở rào kín bằng hai lớp song sắt. Giữa chuồng có ngọn giả sơn nhỏ, nước rỉ rả chảy ra từ những khe đá, một dúm cỏ xanh, mấy nhánh dây leo quấn sơ lưng chừng trên nóc chuồng. Ở đây, nó gặp một con cọp già. Trong lúc nó đi lại, tới lui, đo đạc cái chuồng, thò chân thử ra ngoài song sắt, ngắm nghía ngọn giả sơn hay quơ quào bứt mấy dúm cỏ thì con cọp già vẫn nằm yên, đầu gác lên hai chân trước, hai chân sau xoãi ra, mắt diu díu ngó về phía nó. Nó quanh đi quẩn lại một hồi lâu rồi lại gần, đá chân khều cọp già. Đá mấy cái, cọp già vẫn nằm yên bất động. Hình như cọp già đã hết hơi hoặc gần chết.

"Này, này... Bác có sao không?" Nó lay lay cọp già.

"Câm miệng ngay." Con cọp già gầm gừ nho nhỏ, "Chú mày cứ om sòm, chúng tưởng ta sắp đánh nhau nên kéo tới đông nghịt bây giờ."

Ngạc nhiên, nó định hỏi, chúng là ai. Nhưng vừa quay ra sau lưng nó chợt hiểu. Một đám đông đang vây kín chuồng cọp, mấy trăm cặp mắt người ta đang đổ dồn về nó.

"Nằm xuống ngay." Cọp già nói ư ử trong miệng như sợ ai nghe. "Này, giả ngủ đi."

Nó vâng lời, nằm xuống duỗi thẳng cẳng, không nhúc nhích. Quả như lời bác cọp, chẳng mấy chốc đám đông tản dần.

Bị coi ngó thật khó chịu, nhất là ngày nào cũng có cả trăm, cả ngàn cặp mắt chăm chăm quan sát từng cử động nhỏ. Nó cảm thấy bị tù túng trong mọi cử động. Muốn tránh, nó và bác cọp phải giả ngủ hay giả chết, hạn chế tối đa mọi cử động. Bác cọp nói, loài người không có kiên nhẫn như loài thú. Khách đứng xem không thấy chúng động tĩnh chi sẽ mau chán và bỏ đi. Đó là bài học kinh nghiệm đầu tiên trong sở thú.

Buổi tối hôm đó là một buổi tối sầu thảm. Nó nằm nghe tiếng muôn thú kêu gào. Tiếng voi ré thảm thiết ở đầu vườn. Tiếng vượn hú nghe não nuột. Tiếng sư tử phẫn nộ rống từng hồi. Trong khi tất cả muôn thú lên tiếng, chỉ có nó và bác cọp im lìm. Cọp không biết than khóc. Nó chỉ gầm khi giận dữ và những lúc tử chiến. Bây giờ, gầm ai nghe?

Đêm tù đày dài vô tận. Để giết thời giờ, nó thử phóng mình từ bên này tới bên kia, nhưng chiều dài cái chuồng quá ngắn, chỉ phóng một bước là cùng. Phóng qua phóng lại tới chán, nó bắt đầu nhảy lên chụp mấy ngọn dây leo thả lưng chừng trên nóc chuồng. Một chút sau nó và bác cọp vờn bắt nhau quanh ngọn giả sơn. Bác cọp già nói, đây là cách vận động cơ thể mà không ai dòm ngó. Nghe tới đây, mắt nó lóe lên một tia hy vọng.

"Phải, phải. Chúng ta cần vận động để lấy sức." Nó hăm hở nói.

"Lấy sức để làm gì?" Cọp già hỏi. Rồi không cần nó trả lời,

cọp già nhìn nó với ánh mắt lười biếng, "Vận động nhiều để ban ngày ngủ cho yên giấc."

"Chỉ để ngủ thôi ư? Không đâu." Nó ngoác mồm ngáp, khi có dịp chuyển chuồng hay di chuyển nơi khác, thế nào cũng có dịp nó sẽ xông ra xé xác lũ độc ác kia rửa hận.

"Này, mày đã vô đây là hết đường. Không có con cọp nào vô đây mà ra được. Nơi này là chỗ an nghĩ cuối cùng của chúng ta thôi." Cọp già tuyệt vọng, mặt nó rũ xuống, hơi thở bỗng trở nên nặng nề.

"Hừm. Không lẽ cuộc đời của chúng ta bây giờ chỉ có ăn và ngủ?" Nó bất mãn ra mặt. "Nếu chỉ có vậy, chúng ta sống để làm trò tiêu khiển cho loài người ư?"

"Không, sống là để tồn tại. Mày có biết chúng ta đang đi trên con đường tuyệt chủng không? Tao không muốn là con cọp cuối cùng trên trái đất này."

Nó chợt nhớ hai con cọp trong cũi trên chiếc xe tải hôm nào. Không ngờ kể cho bác cọp, bác tỏ ý khinh rẻ.

"Cọp nuôi đấy." Bác nói, bây giờ lấy danh nghĩa bảo vệ cọp, người ta lập ra các trại nuôi. Họ nhân giống cọp. Cọp đẻ và được nuôi trong trại tới lớn. Họ bán cọp nấu Cao, nấu thuốc, bán cả da và thịt. Họ nuôi cọp như nuôi heo, nuôi bò. Cọp lớn trong chuồng không có sức mạnh và khả năng săn bắt như cọp rừng. Nó chỉ là một loại mèo lớn, hay chết yểu.

Nghe tới đây, nó phẫn uất, "Thật xấu hổ. Không lẽ chúa sơn lâm mà bây giờ trở thành một thứ gia súc ư?"

Để tránh làm trò tiêu khiển cho loài người, ban đêm nó chạy nhảy leo trèo, ban ngày nằm ngủ suốt. Khi nào không ngủ được nữa thì nó ngồi ngây ra như một con cọp giả. Nó nghiệm ra, luyện được cách ngồi bất động, mắt không chớp cũng là một thứ công phu tuyệt kỹ. Du khách đứng xem một hồi lâu chán, có người bực dọc buột miệng chửi,

"Đồ cọp ngu."

"Con cọp què."

Mấy đứa trẻ nghịch ngợm lấy đá chọi. Nó cũng trơ trơ.

"Chắc không phải cọp thật." Có người lại nói, "Cả tiếng đồng hồ rồi mà có thấy nó nhúc nhích đâu?"

Càng nghe chửi, nó càng khoái. Làm cho con người thất vọng, ít ra đó cũng là một sự "trả tay".

Người coi nó, nó cũng coi người. Khi nhìn ngắm con người, trí óc nó thường nhổ phăng lớp hàng rào đi. Nó khoái những cảm giác khi chỉ có nó và những con người trơ trọi lại đối diện nhau.

Mỗi sáng, người ta quẳng thịt vào. Thịt bò đã sậm. Thứ này không được tươi lắm, có thể do cất từ hôm qua. Nó nhìn miếng thịt ngán ngẩm. Nó nhớ những con gà rừng khi bị chộp còn kêu quang quác. Những con nai, con hoẵng run rẫy dưới móng vuốt của nó. Nó cảm nhận máu con vật rần rật chảy và tim chúng nó đập thình thịch liên hồi. Ôi, những món ngon bây giờ chỉ còn trong hồi tưởng. Bất giác, nó ngoãi đầu, liếm mép.

"Ăn đi." Bác cọp già kêu, "Đừng chê khen gì nữa." Bác chậm rãi nói tiếp, "Có ăn đã là quý rồi."

"Thịt cũ, thịt thiu mà quý gì?"

"Ậy, tao nghe nói ngày xưa họ còn cho mình ăn rau nữa đấy."

"Ăn rau? Ối trời ơi! Cọp ăn rau?" Nó kinh ngạc quá đỗi. Không tin vào tai của mình, nó hỏi lại, "Họ cho bác ăn rau ư?"

"Không. Không phải tao." Bác cọp nói, "Đó là câu chuyện tao được nghe kể lại khi mới vào đây."

Thấy nó chăm chú nghe, bác kể, chuyện xảy ra vào thời khi họ mới vào. Có lần, phái đoàn các nước Xã Hội Chủ Nghĩa anh em tới thăm, do đồng chí lãnh tụ Fidel Castro của Cuba đi đầu tới thăm Sở Thú. Khi đứng trước chuồng cọp, chứng kiến thấy một con cọp đang ăn rau, đồng chí cất tiếng thán phục, "Tiến bộ, tiến bộ quá. Không ngờ cọp của nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam cũng biết giác ngộ trước tình hình cách mạng như thế." Bất ngờ, cọp nghe thấy thế bực mình gắt, 'Giác ngộ cái gì? Bây giờ, đến cứt cũng bị nhà nước quản lý, không

ăn rau thì chết đói à?"

Nó ngẩn người, "Thế sao bây giờ người ta lại cho mình ăn thịt?"

"Bây giờ là thời đổi mới. Vả lại, Sở Thú cũng kiếm ra tiền. Chú mày không thấy du khách nườm nượp đó sao?"

Ngẫm nghĩ một hồi, bác cọp già lại bảo, "Cứ một miếng thịt quẳng vào đây là phân nửa phần của mày còn ở ngoài đấy."

Khi nó bắt đầu ngoạm miếng thịt, bác cọp già ngăn lại, "Khoan, phải ngửi trước xem có mùi lạ không đã. Phải cảnh giác những thứ bị đánh độc."

"Họ thuốc chúng ta để làm gì?"

" Cái chết vì bệnh là một cái chết hợp pháp. Người ta có thể đem mày đi nấu Cao đấy."

Mãi sau này, nó nghiệm ra, sống trong chuồng nhưng nguy hiểm vẫn cứ rình rập. Sự nhiễm độc do ăn uống không đáng sợ bằng sự nhiễm độc trong tinh thần. Nó nhận ra được điều này sau cái chết của bác cọp già. Chỉ mấy ngày trước đây, bác cọp ăn rất khỏe, nhiều khi còn "chén" thêm phần nó. Nhưng hai hôm sau, bác yếu dần, yếu dần. Ban đêm, mắt không còn đỏ. Đôi mắt như hai ánh đèn lu mờ rồi tắt hẳn. Trước khi trút hơi, cọp già căn dặn, nếu có cơ hội hãy trốn về rừng. Trả thù, rửa hận gì đó... cũng chỉ là tự mắc vô một cái vòng lẩn quẩn khác. Bác cọp nhìn về phần thịt còn đang ăn dở, "Trong thịt có độc, chớ ăn." Thì ra, bác cọp già đã tự quyết định số phận của mình. Bác đã mãn nguyện, bác không phải là con cọp cuối cùng trên trái đất.

Sau khi cái chết của cọp già, nó không còn chạy nhảy leo trèo. Nó nằm im như đá, nhìn trời đất và nghe sự tĩnh mịch của đêm đen. Nó nghĩ về cái chết, không chỉ là cái chết của cọp già, mà của cả giống cọp trên đời. Chúng nó đang đi trên con đường tuyệt chủng. Ai sẽ là con cọp cuối cùng trên trái đất? Mà cái cuối cùng hay cái đầu tiên thì có gì quan trọng. Không có ai nhớ con khủng long đầu tiên và con cuối cùng. Người ta chỉ dựng hình chúng bằng những khúc xương hóa thạch rải rác khắp nơi, để chứng minh khủng long đã từng có mặt trên trái đất này. Vậy còn cọp, ai sẽ dựng hình dạng khi chúng chết chẳng còn xương?

Mãi về sau, nó hình như quên đi cái thân phận của chính mình. Nó bắt đầu nghĩ tới số phận của muôn loài. Ba con voi ở đầu vườn với sáu sợi xiềng, quanh đi quẩn lại cả đời trong bốn thước vuông. Mười con khỉ chuyền chung một cành cây. Một con gấu lò dò dưới một cái hố khô to hơn miệng giếng. Nửa tá cá sấu lớn nhỏ cùng bơi chung trong một cái rãnh cạn xìu...

Mùa mưa tới. Khách vãng lai thưa dần. Những đêm mưa rả rích, muôn thú yên giấc. Nó nằm im nhớ tiếng mưa trong rừng. Tâm trí đắm chìm trong ký ức. Mắt nó thấy những giọt mưa từ trời đang búng mình trên lá. Những cổ thụ đang nứt vỏ để đón chờ một ngàn năm tới nữa. Những cánh hoa ban nở trắng đầy trời, ngườm ngợp hương đêm.

Khi trí nhớ về ngang con suối nhỏ, mưa đã tạnh tự lúc nào. Trăng lồng lộng sáng. Nó nhìn xuống mặt nước tìm bóng mình. Nó không thấy nó. Nhưng trăng sao và cả bầu trời đang vằng vặc dưới đáy. Nó đưa chân khua nhẹ, nước gẫy khúc, trăng sao tan. Nhưng chỉ trong khoảnh khắc, trăng sao lại lành lặn hiện về.

Quá khuya, khi trăng đã ngả về Tây, bóng núi in xuống đất. Nó lững thững đi lên con dốc về đến cái hang xưa. Con dốc ngập xác lá. Trước cửa hang, vài nhánh cây khô nhô ra từ kẽ núi. Một nấm mộ của ai nằm chắn lối đi. Không về thăm được cái hang xưa, nó tần ngần đứng lại rất lâu.

Đôi khi

những giọt mưa

trên đầu ngọn lá

bóng nắng bên thềm

hòn đá, và những bông hoa dại

mặt trăng treo đầu ngọn khô

một nấm mộ- không phải mộ nó

bên cạnh gốc sồi già

ôi! nhớ...

nhưng không nhớ

một thuở nào

có mặt ở trần gian.5 

Tháng 6/2010

1.Thơ Nguyễn Quang Bích

2.Thơ Tản Đà

3.Tháng 12/2007, Zhenglong Zhou, một nông dân 53 tuổi, ở Zhenping( Nam Trung Quốc), đã dùng photoshop để ngụy tạo một bức hình hổ để lãnh thưởng. Cùng bị truy tố với Zhenglong còn có một số quan chức trong tỉnh và các chuyên viên thẩm định xác định bức hình của Zhenglong Zhou cũng bị sa thải vì thiếu trách nhiệm.

4.Tranquilizer: súng gây mê.

5.Thơ T.A

# qua khe cửa

Yết đế, yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế...

"Đi. Đi qua. Đi qua nữa. Đi qua nữa. Nữa,..."

Bát Nhã Ba La Mật Đa

Ngày hôm đó là một ngày đẹp trời. Nắng vàng hanh và trên cao mây trắng trôi lang thang kết thành từng mảng lớn. Anh ngồi trước sân, lơ đễnh ngắm giàn mướp vừa thả xuống vài trái. Mướp non, trái thon nhỏ, giống như những ngón tay xanh nõn trỏ xuống đất. Dưới giàn, mấy con ong vo ve lượn lờ quanh những búp vàng mới hé. Gió phơn phớt mát da. Ngọn gió Hè thơm thơm mùi cỏ cháy. Anh nhắp một ngụm cà phê. Hương vị tan loãng ngấm trong miệng tràn lên ký ức. Cũng trên cánh đồng trước nhà, đám cỏ gà này và tuổi thơ anh cùng lớn. Đám cỏ, anh có cảm tưởng cũng là đám cỏ cũ, thân thiết ngày nào. Và trăng sao, cũng trong vòm trời này, cũng đứng nguyên ở đó. Những tối khuya trốn ngủ, anh vùng chạy khỏi những trang sách đang đọc dở, thả mình trên cánh đồng này, ngước nhìn nghìn sao lả tả. Đêm lấp lánh rơi xuống trong anh. Rơi. Rơi mãi. Bây giờ thì tóc anh điểm trắng. Anh tin, đó là những bụi sao trời còn sót lại. Bất giác, anh định đưa tay phủi phủi mấy ngọn tóc lòa xòa, nhưng mấy ngón tay cứ lóng cóng thèm quen một điếu thuốc.

Gần trưa, mặt trời bắt đầu đứng bóng. Mặt đường bốc hơi. Đất đá, sỏi cát... bỗng mờ hoặc, lung linh như ảo giác. Con đường hình như đang mềm ra, ngoặt ngoẹo cố giữ cho còn là một đường thẳng.

Cả ngày hôm đó, hình ảnh ngay đơ của một vạch thẳng: thẳng đứng, thẳng ngang, thẳng xiên ám ảnh anh suốt. Làm thế nào để sống giữ mình như là một đường thẳng? Bữa cơm tối xong, anh vẫn còn loay hoay với chiếc đũa trong tay.

Tám giờ tối, một chiếc SUV xịch đỗ trước ngõ. Một tốp công an áo vàng có vũ trang nhảy xuống xe, hối hả tràn vào nhà. Họ hỏi tên anh. Một người ra dáng chỉ huy móc trong túi tờ pháp lệnh, hấp tấp đọc. Anh sửng sốt với tội danh bị bắt. "Tuyên truyền chống phá thành quả cách mạng. Âm mưu lật đổ nhà nước Chủ Nghĩa Xã Hội." Anh định cãi. Người công an chỉ huy gấp tờ pháp lệnh làm tư bỏ vô túi, dứt khoát bảo, mọi ý kiến về cơ quan sẽ giải quyết. Họ xét nhà. Thực ra, từ sau năm 75 qua mấy lần khám, căn nhà đã trống hoác từ lâu, nhìn quanh cũng không có gì để khám. Một vài cuốn vở không có chữ để trên góc bàn, kê sát vách. Một cây viết bi chảy mực gác trên mẩu giấy. Một hai người đi loanh hoanh, rờ mó cho có lệ. Họ liếc vô buồng, căn buồng ngăn nắp, trống huơ. Họ bước ra, cho phép anh thu xếp vài thứ vật dụng quần áo.

Khi đi ngang qua cửa buồng, anh nghe được hơi thở run rẩy của vợ, tiếng tim đập thình thịch cơ hồ muốn vọt khỏi lồng ngực. Đôi mắt ngó anh thất thần, chị lạc giọng hỏi, "Bây giờ, mình phải làm gì đây anh?" Anh cũng nhỏ giọng, thầm thì, "Cứ cho nhiều người biết. Càng nhiều, càng tốt."

Những người công an bẻ tay anh, còng quặp sau lưng. Hai người cặp tay anh đi ra xe. Trời tối, hai bên đường đông nghịt, những người hiếu kỳ dạt vô lề. Anh cố tìm ra một gương mặt quen. Nhưng chịu. Ngọn đèn đường tắt ngúm, bóng tối đã bao trùm. Anh ngoái nhìn căn nhà của mình. Mắt anh mở lớn như muốn thu hết hình ảnh ấm cúng thân thương một lần cuối. Có phải đây là lần cuối? Có thể lắm. Mọi chuyến đi của anh đều là định mệnh. Mắt anh nóng hổi. Chuyện bị bắt lại lâu nay anh vẫn nghĩ tới. Tin đồn râm ran trong giới bạn bè mấy ngày nay. Nhưng đó là tin đồn. Điều bất ngờ nó tới với anh, mà lại tới quá sớm. Anh hầu như chưa chuẩn bị gì cả. Đột nhiên anh cảm thấy hối hận,tự trách. Đầu óc anh lan man loáng thoáng một vài địa chỉ quen. Anh tự rà lại mình, anh chẳng làm gì sai. Từ khi tù về, anh vẫn rắp tuân theo mọi quy định quản chế của địa phương. Không vắng nhà, không tụ tập bè bạn, không tuyên bố một điều gì, cũng không viết ra một câu thơ nào. Thơ, anh làm trong đầu, viết trong đầu, người ta không thể tìm ra một chứng cớ. Vậy, tại sao anh bị bắt? Cả trăm câu hỏi lảng vảng nhảy múa trong tích tắc. Khi chiếc xe lăn bánh, anh cố ngoái đầu nhìn lại. Có bóng người chạy lúp xúp theo khi chiếc xe lăn bánh. Chắc chắn, đó là vợ con anh.

Đoạn đường từ nhà anh tới trại biệt giam 3C Tôn Đức Thắng không bao xa. Đường xá Sài Gòn quen thuộc như trong lòng bàn tay. Nhưng chiếc xe công an cứ chạy vòng vo như nhằm đánh lạc hướng, họ định tung hỏa mù hay tránh những bất trắc nào đó. Xe chạy, mắt anh nhấp nhổm nhìn quang cảnh hai bên đường. Bây giờ là thời đổi mới. Buổi tối, thành phố sáng choang, tiếng nhạc xập xình phát ra từ những quán cà phê ôm. Anh vẩn vơ hy vọng, ước chi có một người qua đường nào đó thấy anh. Xe vẫn chạy lòng vòng. Anh cố gắng phác họa bản đồ tưởng tượng theo đường xe lăn. Tim anh nhói khi nghĩ tới những trại tù, những mùa đông dài trôi nổi trên những núi rừng miền Bắc. Giờ này, chắc là những lán trại không còn ai. Những bạn tù xưa, kẻ vượt thoát, người trôi giạt lây lất sống qua ngày. Cầu trời anh không bị bắt đi xa, hay ít nhất trong thời gian bị giam anh vẫn còn đâu đó trong thành phố. Còn ở đây, còn hy vọng. Ôi, cái thành phố của anh!

Mười Một giờ tối, xe dừng lại trại 3C Tôn Đức Thắng. Hơn hai tiếng đồng hồ quanh co trên đường phố, anh chuẩn bị trong đầu cả chục kiểu thẩm vấn, điều tra. Sẵn sàng tranh biện những cáo buộc, áp đặt. Anh tự nghĩ, điều chứng minh duy nhất là họ không có bằng cớ. Bởi vì, bấy lâu anh chẳng làm gì cả. Mà trước đó thì anh cũng chẳng làm gì. Cả cuộc đời anh chỉ muốn đọc sách và làm thơ. Sách, anh đã ngưng đọc.Và thơ, chỉ làm ở trong đầu. Vậy cớ gì họ bắt? Dự kiến những tình huống tồi tệ nhất có thể xảy ra. Họ muốn thủ tiêu anh? Điều đó dễ ợt mà không cần phải bắt bớ.

Nửa đêm, họ lôi anh đi qua những dãy hành lang dài và

hẹp. Xuống vài bậc thang, rồi tống anh vô căn xà lim tối ám. Cánh cửa sắt bít bùng đóng sầm. Tiếng sắt nghiến ken két để lại một âm thanh khô và lạnh. Một mùi hôi ẩm trộn lẫn những mùi khai nồng nặc đập vào mũi. Anh nín mũi và tập thở bằng miệng để quen mùi. Bắt đầu định thần, anh ngồi xuống quan sát. Căn khám nhỏ xíu. Đúng ra nó là phòng biệt giam cho những tội phạm nguy hiểm. Bốn bức tường xám ngoẹt. Trần thấp. Trên có một bóng đèn mù mù, ánh sáng không đủ để soi đường. Mấy con thiêu thân bay vo ve, bóng động đậy bám vào ánh đèn.

Thời gian tích tắc trôi qua từng giây một. Anh dựa lưng vào tường, tay ôm túi đồ vào lòng để giữ một chút hơi ấm. Thời gian trôi qua lâu, rất lâu... Anh nhắm mắt, cố dỗ giấc ngủ. Mắt đã mỏi, tay chân rã rời, anh cần ngủ một giấc để lấy sức. Ngày mai sẽ là một ngày căng thẳng. Mắt nhắm, nhưng anh "thấy" rõ mồn một quang cảnh thẩm vấn. Thần kinh anh căng cứng như một sợi đàn.

Hình như anh chợp mắt được mấy phút thì tỉnh dậy. Có tiếng xe chạy.Tiếng động cơ xình xịch nổ. Tiếng bánh xe nghiến trên đường phố. Tiếng bước chân lẹp xẹp. Tiếng dép kéo lê. Rồi tiếng người. Những tiếng nói xa xôi, âm vọng đâu đó. Thi thoảng, anh nghe như không thật. Có thể đó là tiếng nói từ trong trí tưởng. Mà cũng có thể đó là tiếng rao của người hàng xóm ngoài ngõ nhà anh mỗi sáng. Anh lắc đầu, lắc mạnh như thể muốn hất văng những tưởng tượng bám rễ trong ký ức. Tiếng động phát từ trên cao không phải ngang mặt đất chỗ anh đặt chân đứng. Anh sực nhớ những bậc thang dẫn xuống xà lim này. Đích thực anh đang ở dưới mặt đất. Anh bị giam trong căn phòng này. Phòng biệt giam? Nó không hẳn là một căn phòng. Chu vi nhỏ xíu, nền tráng xi-măng cũ kỹ, bốn bề kín mít. Mặt trước có một cánh cửa bằng sắt dầy, có một ô cửa nhỏ vừa bằng nắm tay cài then bên ngoài để đưa cơm nước. Căn phòng hầm, ẩm mốc, thông thương với thế giới bên ngoài chỉ bằng một khe cửa. Anh phát hiện ra khe cửa khi trời sáng. Một đường kẽ dưới cánh cửa tù hở với mặt đất chừng khoảng một đốt tay. Ánh sáng rực rỡ vạch nên một đường thẳng nằm ngang cũng ở bên ngoài.

Qua khe cửa, anh phát giác ra nhiều thứ không thuộc về thế giới bên ngoài. Ngày hay đêm, căn phòng vẫn tối ám. Ánh đèn tù mù trên trần chỉ đủ cháy đỏ tim, chứng minh nó chưa tắt. Mấy con thiêu thân vẫn gắng sức bay lòng vòng không biết trời đã sáng. Anh đưa tay lần mò trên tường tìm chữ viết. Có thể trong số bạn bè anh có người đã từng bị giam ở đây. Hoặc giả, bất kỳ ai, bất cứ một cái tên nào, của ta hay của địch. Chỗ này từng là nơi giam những người tình báo hoạt động nội thành. Những dòng chữ của họ đâu. Trại 3C này anh không lạ, trước đây anh đã từng ra vô và làm việc ở đây. Nhưng chưa bao giờ anh ngờ mình bị trở lại với thân phận một người tù. Anh thở dài, nuốt nước miếng, cổ họng khô khốc. Anh đưa tay gõ gõ. Âm thanh như đọng lại trong bức tường. Không có tiếng phản hồi. Những miếng sơn mới khô rơi lả tả. Anh lấy móng tay cào gỡ. Chữ đâu? Anh mở lớn mắt tìm.

"...Ta nhìn lên những dòng chữ trên tường

Viết bằng gạch, bằng than và hình như bằng cả máu

Những phẫn nộ, quyết tâm, nguyện cầu, ký thác, than van,

Ngày tháng năm, tên họ...

Như những nổ lực tuyệt cùng lưu hậu bản thân

Đang khốc liệt đương đầu những bất trắc dập xóa,

Như những mưu toan vô vọng ra khỏi chính mình,

Trốn chạy dày vò

Của những người ở trước

Nay về đâu?

Ta cũng hình dung sau những lớp cáo chung vôi sơn chồng cộm,

Những lời lẽ tối tăm tương tự

Cất lên từ những thời thế đã đi qua.

Căn phòng này hồi trước nhốt Việt Cộng,

Bây giờ nhốt phản động...

Lịch sử đổi phiên người gác ngục..."

Anh cúi mình, ghé sát mắt qua khe cửa. Có nhiều tiếng chân đang đi tới. Anh ngồi bật dậy. Tiếng chân ngừng trước cửa phòng. Tiếng khóa lách cách. Tiếng rút then. Cửa bật ra. Cái vạch thẳng ngang dưới đất mở thành hình tam giác. Ánh sáng lùa vào. Anh nheo mắt vì chói. Người ta gọi anh đi thẩm vấn. Anh vuốt sơ quần áo, bước ra ngoài. Đứng bên ngoài anh mới thấy. Quả, phòng biệt giam là căn tầng hầm, hơn nửa nằm sâu dưới đất. Hèn chi, anh nghe tiếng động, tiếng người đi lại ở trên đầu.

Anh đi theo hai người mặc sắc phục. Bây giờ đã là trưa, không phải sáng. Vậy mà trong căn phòng đó anh cứ ngỡ trời mới sáng. Mặt trời ngay trên đỉnh đầu. Anh đạp lên bóng mình mà đi. Anh đi chầm chậm, cố kéo dài thời gian để thở. Không khí trên này hình như loãng hơn, trong hơn và thơm hơn. Anh tham lam hít những hơi thật sâu để lùa oxy đầy nhóc hai buồng phổi.

Khu chỉ huy nằm bên trái. Họ đưa anh vào một căn phòng. Căn phòng này trước đây anh đã từng vô. Anh nhìn bàn ghế, đồ vật. Chịu, không thể nhận ra. Cách trần thiết chói chang bằng một màu đỏ. Lá cờ, khẩu hiệu, khung hình,... hệt như văn phòng của những ủy ban phường.

Ban thẩm vấn gồm ba người. Một mặc quần áo dân sự, mắt đeo kính trắng, trông giống cán bộ văn hóa. Hai người kia mặc sắc phục. Họ kéo ghế, mời anh ngồi. "Cán bộ văn hóa" chìa ra một gói Hoa Mai đang hút dở, mời. Một người khác rót trà, đẩy cái ly trước mặt anh.

"Đêm qua, anh ngủ ngon chứ?" "Cán bộ văn hóa" hỏi.

Anh nhắp một ngụm trà. Rồi ngụm nữa. Anh phát giác, cổ họng khô kinh khủng. Có uống hết một bình trà kia may ra mới đỡ khát.

"Tôi bị bắt vì tội gì?" Anh hỏi thẳng.

"Ố kìa, anh không biết sao?" Tên đeo kính nhếch mép, rút

từ hộc bàn tờ pháp lệnh bắt giam. Hắn đọc. Anh ngạc nhiên, đây là tờ pháp lệnh mới, không phải là tờ hôm qua.

"Tội danh: làm thơ mạ lỵ, phỉ báng, chỉ trích Đảng và nhà nước." Hắn rút trong hộc bàn một tờ giấy học trò chép tay. Miếng giấy nhàu nát, những dòng thơ viết vội.

"Ta nhặt từng trang sách rách toang

Đứa ngu đã xé vứt ra đường.

Ta gom từng hạt cây luân lạc,

Mong mỏi gầy lên một địa đàng.

... Bao giờ ta trở về dương thế,

Sống đáng vinh danh lại kiếp người,"

"Ngu? Anh chửi ai ngu?" Hắn lừ mắt nhìn anh.

"Đứa nào xé sách, đứa đó ngu." Anh nói. "Lịch sử xưa nay chỉ có những kẻ bạo ngược như Tần Thủy Hoàng mới đốt sách, chôn học trò. Không phải sao?"

Hắn đằng hắng lấy giọng, tảng lờ lái sang chuyện khác.

"Tội danh 2: làm thơ tuyên truyền chống phá chủ trương chính sách nhà nước."

"Sai. Cáo buộc vô căn cứ."Anh phản đối, "Tôi không làm thơ tuyên truyền. Cũng không có câu nào chống phá chính sách chủ trương nhà nước."

"Còn không ư?" Tên kính trắng lôi ra một trang báo ngoài nước, chỉ vào một bài thơ. "Bằng chứng đây. Chế độ luôn bắt đúng người, đúng tội."

Cầm bài thơ đã được cắt ra từ một trang báo hải ngoại, tay anh run, bụng sướng rơn. Bài thơ anh làm dạo mới ra tù không biết ai truyền ra nước ngoài, đã đăng khắp nơi.

"Bài thơ này tôi chỉ nói lên cảm xúc của chính mình. Trong 124 câu, chẳng có câu nào tuyên truyền chống chính sách nhà nước." Anh nói quả quyết.

"Cán bộ văn hóa cười khẩy, giật lấy bài thơ trong tay anh, chậm rãi đọc từng chữ.

"Mười năm, mặt xạm soi khe nước,

Ta hóa thân thành vượn cổ sơ."

"Chế độ đã khoan hồng, thả anh ra. Vậy mà anh nhạo báng, chỉ trích chế độ đối xử khắc nghiệt biến anh thành vượn ư?"

Anh bật cười thầm, "Tôi không chỉ trích hay nhạo báng ai cả. Trong tù, tôi thấy mình giống vượn. Tôi nghĩ sao viết vậy. Có thế thôi."

"Anh làm thơ phát tán ra nước ngoài. Liên lạc với ngoại quốc, thư từ chứng cớ chúng tôi đều có cả." Tên kính trắng nói, "Anh hãy thành thật khai báo, sẽ được khoan hồng. Anh liên lạc với những ai?"

Họ đặt một tờ giấy trắng và cây bút bi Hồng Hà ngay trước mặt. "Anh khai tất cả vào đây."

"Bạn bè viết thư gửi tôi, tôi không cấm họ được. Tôi không liên lạc với ai. Thư từ gửi tới các anh tịch thu cả. Tôi không còn gì để khai."

"Hừm. Anh ngoan cố hả?" Tên đeo kính đập bàn, lớn tiếng đe, "Làm thơ chống chế độ. Liên lạc hoạt động gián điệp với nước ngoài. Âm mưu lật đổ nhà nước. Ba tội danh này, tội nào cũng đụng tới khung tử hình. Anh không đủ mạng để đền tội đâu."

Anh giận dữ, la lớn, "Tử hình? Muốn tử hình, phải đưa tôi ra tòa. Các anh không có quyền hành sử bằng luật rừng."

Một tốp công an lôi anh ra ngoài. Anh còn ngoái cổ, thách họ ra tòa.

Ra tòa. Anh tin, anh đủ sức tự bào chữa. Phải cố đòi ra tòa cho được. Không phải anh hy vọng ở tòa án của họ có một thứ gì khác. Nhưng ra tòa, anh tin anh có cơ hội. Cái cơ hội không bị thủ tiêu lặng lẽ.

Trở về căn phòng biệt giam, niềm tin lập tức biến mất. Bên ngoài nắng còn gay gắt, căn phòng vẫn tối mù mù. Nó giống như một thứ hầm mộ. Chui xuống đây, mọi tiếng động ngoài đời trở thành một âm hư xa lắc. Có thể một tối nào tùy thích, dăm ba tên tràn xuống. Họ có thể bắn anh, đâm anh, siết cổ, đè đổ thuốc độc. Một cái chết không gây tiếng động. Rồi lấp đất lại. Nơi đây sẽ là huyệt mộ của anh. Ai hay?

Qua vài lần thẩm vấn nữa, anh chợt hiểu. Ban thẩm vấn không phải đang điều tra. Họ tìm cách chụp mũ và cà khịa đủ thứ chuyện. Trong khi anh gân cổ tranh cãi bở hơi thì họ nhếch mép cười. Những lý luận, nguyên tắc, quy ước, luật lệ,... đều vô ích. Họ nghe anh như vịt nghe sấm. Óc họ đặc nên không còn nghe ra một lý lẽ nào khác. Hay anh đang nói với những người không cùng tiếng nói. Khi nhận ra điều này anh ngưng bặt. Lời nói bỗng vô ích. Trước mặt họ, anh đã là một người không tồn tại.

"... Tôi giựt giành đổ máu với tôi

Từng chữ một

Những tên cai ngục

Ngôn ngữ bất đồng.

Với thứ linh hồn quốc cấm,

Tôi tù tội chung thân..."

Một hai lần sau, anh dùng chính cách của họ để đối phó. Anh kể lể những chuyện trên trời dưới đất. Và uống trà, uống rất nhiều. Khi những cuộc thẩm vấn đã trở nên vô bổ thì họ ngưng.

Mỗi ngày qua. Mỗi tuần qua. Mỗi tháng qua. Hầm mộ tối tăm như cổ mộ. Thời gian ở đây như đọng lại. Không khí đặc quánh. Mọi tiếng động đã trở nên huyễn hoặc. Thế giới sinh động đang ở trên kia, loài người như ở một cõi xa xăm nào khác. Còn anh, mỗi ngày một đi sâu xuống địa huyệt. Chính anh, đã lâu lắm rồi anh cũng chưa nhìn thấy mình. Anh đưa tay sờ mặt, râu tóc lởm chởm, da sần sùi, mắt sâu hoắm, môi nứt nẻ. Anh tưởng tượng mình giống như những người tiền sử, tóc cứng chân trần. Một xác chết còn suy nghĩ. Một xác ướp. Một Pharaong đang sống lại không ai hay. Đôi khi ngẫm nghĩ anh lại tự trách, trước đây mình đã lãng phí quá nhiều thời gian cho những việc không đâu. Anh đã làm gì trong lúc tự do? Hình như phần lớn anh chẳng làm gì cả. Anh không biết quý thời gian của chính mình. Bây giờ thì đã hết. Có lẽ anh sẽ kiệt sức và chết ở đây. Bốn bề vây hãm. Bỗng dưng anh rớt nước mắt. Những giọt nước mắt nóng hôi hổi. Anh tự hứa với lòng, sau này nếu ra khỏi, anh sẽ dùng thời gian còn lại để thở, thở cho hết cái thứ không khí thơm tho trong lành ngoài đời. Anh sẽ đi nhiều hơn, sẽ nhìn nhiều hơn. Anh chợt ngộ ra, được đứng tự do ở ngoài trời thôi, cũng đã là một ân sủng của Tạo Hóa. Nghĩ lại, đột nhiên anh tự giận chính mình.

Hình như đã lâu lắm, lâu lắm, anh có một thói quen: gõ tay lên tường. Sáng, trưa, chiều, tối. Rảnh, anh gõ. Thức, anh gõ. Nhớ ra, anh gõ.

"...Ta ngồi dậy

Và như một thói tật,

Gõ gõ hỏi han

Hai bên tường tả hữu.

Có ai không?

Không có ai sao?

Ta khắc khoải chờ nghe

Những tiếng động của người,

Tiếng động nào bất kể,

...

Bây giờ là mấy giờ?

Ta ước lượng thời gian

Như mò tìm một khe hở bất ngờ

Trên trường thành dằng dặc những thiên thu..."

Bốn bề vắng ngắt. Một sự im lặng đặc sệch. Bây giờ nỗi ao ước thèm nghe tiếng người lớn hơn tất cả. Anh khan giọng cất tiếng kêu, để lắng nghe tiếng của chính mình. Cổ anh nghẹn, âm thanh ú ớ trong cuống họng. Anh đằng hắng, lấy giọng, định đọc một câu thơ. Nhưng tiếng nói không phát được. Anh phát hoảng khi chợt nhớ, hèn chi, trong những truyện đường rừng, người ta hay mô tả những sơn nhân quên tiếng nói của mình.

Trại biệt giam 3C khá rộng, trại không dành riêng để nhốt chỉ mỗi một mình anh. Mãi về sau, anh nghiệm ra, người ta giam anh bằng bốn bức tường không khí. Cố cách ly anh với thế giới loài người. Không phải ngẫu nhiên mà họ lấy vôi sơn chồng chịt bốn bề. Không đọc được chữ. Không nghe tiếng người. Không tiếp xúc với ai. Họ không phải chỉ giam thân xác anh. Họ muốn cùm kín tư tưởng anh, triệt tiêu mọi cảm xúc. Anh như bị lưu đày ra giữa khoảng không vô tận, đầu óc chới với không tìm ra điểm tựa. Người ta khiến anh sống đời sống thực vật, không còn suy nghĩ. Mục đích cuối cùng để anh không thể làm thơ.

Mùa mưa tới. Anh ngửi mùi không khí ẩm ướt. Trên kia, tiếng trời đất chuyển động. Gió lồng lộng thổi. Và mưa, bắt đầu tí tách. Nửa đêm có tiếng ếch nhái, ễnh ương hòa lẫn tạo thành một bản trường ca bất tận. Anh ngồi bó gối, kiểu ngồi bất động như đã từng ngồi đây suốt cả trăm năm. Mấy lúc gần đây anh chợt liên tưởng đến cái chết. Khi chết, mình ở trong tư thế nào. Chết ngồi bó gối, hay xác bỏ cong queo. Suy nghĩ vẩn vơ, anh nhìn qua khe cửa, lũ gián, chuột lội mưa lốp ngốp bò vô.

"...Ta nhìn theo

Mấy con thằn lằn uể oải,

Lũ gián lào xào,

Con nhện bỏ trống lưới giăng xong,

Bầy chuột phóng chạy..."

Anh cầm que nghịch chơi, khều con gián. Con gián khựng mình lại, rồi quày quả quay đầu. Chặn đầu này nó quay hướng khác. Đường đi trăm ngã. Còn người? Sao lẩn quẩn có một sự lựa chọn. Chết trong này hay sống ở ngoài kia? Thậm chí anh không có tự do như một con gián.Tự nhiên ra vào qua khe cửa. Còn anh, mỗi ngày chờ đợi người ta mở cửa, như chờ đợi một điều gì mới mẻ, lớn lao

"...Bao giờ cửa mở?

Bao giờ?

Lịch sử dường như đã ngất lả

Sau những liên hồi vật vã điên cuồng..."

Mùa mưa dứt. Trời nổi gió. Anh áp tai xuống đất mà nghe gió quyện lên trời. Cuối năm, thời tiết thay đổi bất thường. Thân nhiệt anh tăng dần. Đầu nặng chịch, tay chân rã rời. Nửa đêm anh lên cơn sốt. Trong cơn mê sảng, anh nghe được còi tàu rúc về sáng. Tiếng rúc thê thiết như tiếng con thú trúng thương. Anh nhớ những con tàu quay đầu ra biển ngày xưa. Anh đứng trên boong, và vẫy. Trên bến, từng người tình trông theo chào biệt. Nhưng mà trong mơ, anh kêu lảm nhảm. Con tàu lướt sóng Trường Sa, rồi cất mình bay lên khỏi mặt nước. Anh ngước đầu nhìn. Đột nhiên con tàu rùng mình biến thành chiếc trực thăng. Ngó xuống dưới, "Bờ bãi hỗn mang, dòng bát ngát," Phá Tam Giang, Phá Tam Giang đây mà. Người tình áo trắng của anh đâu? "Chiếc trực thăng bay là mặt nước" Một tà áo lụa phất phơ. Anh cất tiếng kêu. Bóng trắng quay lại. Gương mặt thần chết với hai lỗ mắt sâu hoắm, giơ lưỡi hái, phá ra cười.

Có tiếng người đẩy then, mở ô cửa đưa cơm kêu vói. "Này, này. Dậy uống thuốc." Anh lừ đừ chống tay, rồi ngã sập. Cơm chiều qua, anh bỏ. Cơm trưa nay, cộng với hai viên thuốc, còn nguyên.

Cả ngày hôm đó, anh nằm bất động. Lúc tỉnh, lúc mê, lúc mơ màng. Không lúc nào như lúc này, đầu óc anh dính chặt với cái chết. Chết bây giờ, dễ như lật một trang sách. Trang sách nào? Đời anh đã nghe qua biết bao tiếng lật những trang sách. Cái chết của những người lính. Của những người tù. Của bạn bè. Với anh là cái chết của một thi sĩ. Anh còn nhớ trong vở kịch Cuộc Chiến Thành Troy1 của Jean Giraudoux2 Màn cuối, khi quân lính tràn vào thành, kẻ chiến thắng giơ cao ngọn giáo đâm xuyên qua ngực người thi sĩ cuối cùng của thành Troy. "Thi sĩ thành Troy đã chết. Lời nói thuộc về thi sĩ Hy Lạp."3 Cái chết của người thi sĩ trong vở kịch trở thành một nỗi day dứt bây giờ đang chực nghiền nát anh. Định mệnh ư? Chẳng phải anh đã từng ước ao được chứng kiến cái chết của chính mình. Với ước mơ, mình không phải là thi sĩ cuối cùng phe thất thế. Cái chết của anh, ôi mong sao chỉ là sự ra đi.

"... Ra đi như một bình minh lạ

Trên kỷ nguyên chưa kịp hiện hình.

Thi sĩ Bắc, Nam đều chết rạp.

Ba trăm năm lịch sử làm thinh..."

Những đêm liền anh mê sảng. Hồn phách lửng lơ ra vào giữa sống và chết.

Nếu chết đi. Anh đã quay lưng với cuộc sống. Như có lần anh đã quay đi. Nhưng mà ở phía nào? Trong cơn mơ anh loay hoay không định được hướng. Lòng anh nặng như núi. Hơi thở vẫn tự nhiên thổi vào hai buồng phổi. Tim vẫn đập, từng nhịp một như được điều khiển từ đâu. Có một điều gì đó khiến anh sống, vực anh nửa đêm đứng dậy.

"...Tháng tháng năm năm,

Lòng như núi nặng.

Ta đứng lên,

Đi tới đi lui

Trăm lượt nghìn lần

Như một hồn ma cổ đại

Trong hầm mộ muôn đời

Vì một đôi điều sinh thời chưa thỏa nguyện.

Ta cố nhớ giấc mơ

Nhưng rồi không nhớ được.

Ta nằm xuống,

Dỗ mình hãy cố ngủ,

Tập quen dần với giấc thiên thu."

Cuối cùng, cái chết vẫn chưa đến. Cuộc sống vẫn thoi thóp chờ anh ở phía trước. Mà cái chết cũng chưa bỏ hẳn. Nó như đôi bạn đồng hành. Như chân phải, chân trái, đi song song mà rượt đuổi nhau. Như anh đã từng quay lưng với thực tại, với người yêu.

"...Sao đôi ta không cùng quay lưng đi

Đến với rừng xanh, với núi đỏ,

Vùi trọn giấc hoành môn,

Không buồn trở dậy nữa.

Đôi khi hạnh phúc ngợp trời cũng chỉ là một cái buông tay

Nhẹ nhàng không nghĩ ngợi.

Ờ, sao chẳng là cặp tình nhân thứ nhất trên trần gian

Sẵn sàng đổi bỏ cả vĩnh cửu,

Đạp vô thường đổ nát mà đi?

Ờ, sao chẳng ở lại đây luôn

Với rừng xanh, với núi đỏ,

Đơn độc tột cùng

Như con thú đã già,

Chọn lấy cho mình một cách sống,

Chọn lấy cho mình một cách chết?..."

Anh nghĩ đến Adam và Eva. Trước tình yêu, họ đã quyết định đổi bỏ cả cuộc sống vĩnh cửu, vô thường trong Địa Đàng. Sống u mê sao bằng chết trong tỉnh thức? Adam, Eva đã quyết định cho số phận của cả nhân loại. Con người từ đó đã thoát ra vòng kềm tỏa của Thượng Đế để tự định đoạt số phận của mình. Sống và Chết. Còn anh? Sao anh lại để số phận mình trong tay người khác?

Anh quyết định, anh phải sống. Anh còn nhiều việc phải làm. Những bài thơ chưa viết. Những bạn bè chưa gặp. Những cuộc tình chưa yêu...

Hôm đó là ngày thứ mấy? Anh cũng không nhớ ra. Điều đó, chẳng còn quan trọng nữa. Sau cơn bệnh, anh tỉnh hẳn. Anh thường ép đầu sát đất để hé mắt qua khe cửa. Một vệt đất sáng, tối, đậm, nhạt khác nhau giúp anh ước đoán thời khắc. Nó không làm anh thấy được thế giới bên ngoài, nhưng tâm anh thấy. Thần trí anh xuyên suốt qua bốn bức tường. Tư tưởng anh được tự do. Ký ức bay nhảy qua những miền không gian rộng mở. Anh còn nhớ, những đêm trăng trên ngọn Hoàng Liên Sơn đã làm anh bàng hoàng. Trăng đẹp lạ thường. Bóng rừng sáng rực dưới ánh sáng huyền hoặc của trời đất. Anh run rẩy trong sự xúc động, choáng ngợp trước vẻ đẹp lớn lao dị thường này. Trong phút chốc anh nhận ra mình như con chim núi trong câu thơ "Nguyệt xuất kinh sơn điểu" của Vương Duy. Trên đầu anh, và dưới, dưới chân anh nữa, vũ trụ bao la đang ôm ấp. Hàng triệu triệu vì sao lấp lánh. Và cả anh. Mỗi con người ví như một thiên thạch, một hạt bụi nhỏ nhoi nào đó đang vận hành theo quỹ đạo trong trời đất, và ngay của chính mình. Hạt- bụi- anh, tình cờ mà ghé qua đây. Tạm trú trên đời. Sống thử kiếp người. Vinh nhục khổ đau, hay yêu thương thù hận rồi cũng qua đi. Cuộc du hành đang còn ở phía trước, kể cả sau cái chết.

"...Ta đến đây

Bờ bãi hỗn mang

Những di thể lên nấm lên rêu

Của những gì một thuở huy hoàng,

Làm khách tạm,

Những chiều hôm nhìn lửa nhớ tiền thân.

Nào phải chỉ đêm nay

Mà hằng đêm

Mà mãi mãi,

Ta ngồi, đầu đẫm trắng sao sa...

Nào phải chỉ đêm nay

Mà hằng đêm

Mà mãi mãi,

Lòng cời thao thức sáng âm u...

Hành giả ơi,

Gà lay tỉnh một mé rừng hư định..."

Rạng đông, trời đã dậy. Anh tưởng tượng mặt trời rải hồng trên bến cảng. Tiếng người xôn xao văng vẳng với gió sông. Anh bỗng vui vì anh còn sống. Ít nhất là tới hôm nay.

"...Trời dậy sáng

Như một lời nói mới.

Hồng loang đám ruộng xa, hồng lên khóm tre cao,

Mặt trời xao xuyến mọc...

Ôi có hừng đông nào chẳng làm ta muốn khóc?

Một ngày nữa xuống với đời ta,

Vui biết mấy

Và cũng buồn biết mấy."

Anh nhìn những ngày "sống" trôi qua. Mỗi một ngày, mất một ngày. Mất vĩnh viễn. Không ai bắt giữ được từng giây, từng phút đang trôi qua. Trong không gian tù mù này, sự sống đang tuồn tuột vơi. Anh lắng nghe tiếng thở của mình. Ngày hao hụt.

Bây giờ, mỗi sáng anh ngồi dậy, nhìn qua khe cửa, đoán những bước chân đi tới. Anh tin, mình từ một nơi nào đó. Anh ở đây. Và chờ đợi. Tù ngục này, cũng là một điểm đến, một điểm dừng, một nơi phải đi qua. Một lúc nào đó cánh cửa này sẽ mở. Cho anh tiếp tục cuộc hành trình.

"...Đời ta sáng mượn ánh tàn dư

Đến từ một hành tinh đã tắt nghỉ.

Cánh cửa lớn lao nào

Mở ra và đóng lại

Nhanh thật nhanh,

Tưởng chừng không đóng mở.

Cánh cửa lớn lao nào

Mở ra và đóng lại

Kín như bưng,

Tưởng chừng không có cửa.

Cánh cửa này, ta cũng sẽ đi qua."

Yết đế, yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế...

"Đi. Đi qua. Đi qua nữa. Đi qua nữa. Nữa,..."

15.7.2010

Chú thích: Những đoạn thơ chữ nghiêng trong bài này được trích từ Thơ Tuyển Tô Thùy Yên xuất bản năm 1994 tại USA. Xin chân thành cảm ơn nhà thơ Tô Thùy Yên đã cho phép được trích dẫn. NTTA

1.Tên vở kịch "La guerre de Troie n' aurait pas lieu."

2. Jean Giraudoux là kịch tác gia của Pháp (1882-1944), nổi tiếng với những vở bi kịch chiến tranh như "La guerre de Troie n'aurait pas lieu", Électre, Ondine, Sodom and Gomorrah

3. Le poète troien est mort. La parole est au poète grec.

#  người tốt việc tốt

Viết theo tin Laodong.com.vn

Nói về kinh nghiệm nghề nghiệp ư? Làm sao nói hết một khi tôi đã trải qua 20 năm làm báo? Kể ra thì lâu rồi, từ thời còn bao cấp, cái thời con người chỉ biết đánh vật với cái ăn, còn viết, bài nào cũng na ná, nếu không phải phổ biến những thông tư, nghị quyết thì cũng là tin tức sản xuất đại loại như "lúa nhảy múa", "lúa reo cười" vì trúng mùa hoặc những tin chiến thắng từ xa do cấp trên đưa xuống. Kinh nghiệm thời đó là kinh nghiệm bỏ đi, nghề ra nghề phải kể từ thời đổi mới. Thời đổi mới, xã hội thay đổi với tốc độ chóng mặt. Thành phố đối diện với những vụ tham nhũng truyền kỳ liên quan tới những cán bộ cao cấp, tỉnh ủy, thành ủy, kể cả những thành phần "già tuổi Đảng, sạn tuổi đời" mà đầu mối còn lằng nhằng tới tận Trung Ương. Rồi còn biết bao vụ băng đảng, trộm cướp, sát nhân, mại dâm, ma túy, lường gạt, tiền bạc, ghen tuông... và những sì-căng-đan cỡ lớn.

"Anh thấy không, chưa bao giờ xã hội lại đầy rẫy tội ác như bây giờ." Chủ nhiệm kiêm tổng biên tập nói. "Đổi mới chẳng bao lâu mà mình cứ như là đang sống trong thời kỳ quá độ, ngay cả Paris, New York cũng không bằng."

Tôi không hiểu, ý ông muốn nói quá độ cái gì, Xã Hội Chủ Nghĩa hay Tư Bản Chủ Nghĩa? Tuy nhiên, tôi phụ họa, "Trước khi mưa bao giờ trời chẳng chuyển giông? Cứ coi như mình đang sống trong thời kỳ tồi tệ đi."

"Rồi mọi thứ sẽ qua thôi". Ông gật gù, "Quan trọng là mình xây dựng một cơ chế thị trường tự do có định hướng, phải không?"

"Ờ," tôi ậm ừ cho qua, trong đầu mường tượng hình ảnh một đàn cá tung tăng bơi trong một cái rọ. Cả cụm từ này hình như đã là một mâu thuẫn lớn. Nhưng tôi làm thinh vì chủ nhiệm đang cao hứng. "Trong đó nhiệm vụ báo chí phải là một cây kim chỉ nam dẫn đường." Chủ nhiệm tiếp. Tôi ngạc nhiên, không lẽ ông ta muốn lộn lại thời bao cấp. Kinh tế thị trường cạnh tranh khốc liệt như chiến trường, làm báo như cũ, ai mua? Chưa kịp mở miệng, ông ta đã cướp lời. "Tôi đã thấy những thứ như chồng giết vợ, con lừa cha, cháu chắt bóp cổ ông bà chỉ vì mấy chỉ vàng." Ông ta nhíu mày, nhìn thẳng soi vô mắt tôi như thể tôi chính là nạn nhân hay thủ phạm. "Ngày nào cũng toàn những tin cà chớn không à... tôi có cảm tưởng chúng mình đang quậy lên một dòng nước vốn đã đục rồi."

"Nhưng mà... đó là hiện thực." Tôi chống chế, "Mình cũng đâu có bịa mấy thứ đó ra được đâu?" Tự nhiên tôi chợt nhận ra cái giọng mình yếu thấy phát sợ.

Cũng may, chủ nhiệm không để ý. Ông ta rút một điếu thuốc rồi đẩy nguyên cái bao về phía tôi. Trở ngược cán thuốc, ông gõ gõ mặt bàn vài cái trước khi đưa lên môi. Tôi cũng đỡ lấy một điếu, lập bập ngậm. Một đốm lửa từ cái Zippo giả lóe lên kéo hai mái đầu chụm lại. Rít một hơi, cả hai cùng ngửa mặt lên trần, thở ra khói. Lim dim, mơ màng nhưng tôi biết, giờ phút này một quyết định nào đó đã hình thành.

Tiếng máy lạnh dỏm chạy sè sè, hơi không đủ xua khói thuốc đang mù mịt trong căn phòng nhỏ xíu. Nóng, lưng tôi tươm mồ hôi. Giọng chủ nhiệm cũng bắt đầu hấp tấp.

"Bắt đầu từ tháng sau, tôi muốn mình phải có những tấm gương điển hình trong xã hội. Nói chung, cái tốt phải đẩy lui cái xấu. Mình sẽ góp tay xây dựng lại."

"Ờ," tiếng ờ nhẹ hều ai ngờ cũng làm ông ta phấn khởi.

"Này, anh lo mục Người Tốt Việc Tốt, được chứ hả?"

"Úi trời ơi!" mình mẩy tôi giật nẩy. Điếu thuốc mới bật ra khỏi môi. "Trần Thượng Nhân đâu? Hắn vẫn trách nhiệm mục này mà."

Mười trang báo, không có mục nào tôi ghét như mục này. Xã hội nhiễu nhương đầy ắp cả mười trang, duy chỉ có một góc nhỏ trang ruột của Trần Thượng Nhân cứ như là thiên đường. Cả tòa soạn không ai biết hắn đào đâu ra những tấm gương Người Tốt Việc Tốt. Vậy mà đều đều, mỗi ngày hắn đẻ một người. Cứ như là thần thoại. Mà nói chi, ngay cả bút hiệu cũng đã hoang đường. Trần Thượng Nhân hay Hà Thiện Nhân cũng là một. Hắn giải thích, Trần Thượng Nhân tức người cao thượng vẫn đang ở trần gian; còn Hà Thiện Nhân (?) đúng ra đó là một câu hỏi người thiện ở đâu (?). Rồi hắn chỉ ngay vô cái mục Người Tốt nở một nụ cười xảo trá, "Thì ở trong đây nè."

Nghe hỏi tới hắn, chủ nhiệm xua tay, "Cứ xem như hắn mất tích với cái đám Người Tốt của hắn đi." Lật bật dụi đầu thuốc, ông ta than, "Cái thằng... chỉ biết viết mà không đọc lại. Cái mục Người Tốt Việc Tốt mà hắn cứ viết giống như mục vui cười." Rồi ông mở ngăn kéo, lấy ra mấy bài bút khoanh đỏ hoét được cắt cẩn thận từ trong trang ruột.

...

"Tôi cầm tờ giấy dẫn đường vẽ nguệch ngoạc theo cú điện thoại người khách hàng vừa gọi hôm qua. Đây phường 20, quận 6, hẻm 259/79/... Con hẻm dành cho những người dưới quê tràn về thành phố kiếm việc. Lối đi hẹp, ngoằn ngoèo, sâu hun hút. Hai bên, nhà lụp xụp chen chúc dưới những tấm bạt rách bươm. Chân bước thấp bước cao, đôi khi tôi phải phóng qua những thau nước rửa chén người ta bày biện giữa đường. Một con bé độ mười tuổi đang ngồi bệt trước cửa, vừa húp cơm xì xụp, vừa giương mắt hỏi, "Chú kiếm ai?" Tôi nói, tôi kiếm Nguyễn Văn Thiệt, lái taxi... chưa nghe hết con bé đã bỏ tô cơm xuống, reo lên, "A, chú Thiệt Cần Đước phải hông? Con biết rồi, mấy ngày trước có người khách bỏ quên bọc tiền 35 triệu trên xe nên chú phải kiếm người ta trả lại." Tôi hỏi, "Sao con biết?" Con bé nhanh nhảu, "Cả xóm ai cũng biết" Rồi nó tài lanh, "Sau đó, chú được thưởng một triệu đồng nữa nè." Con bé đắc chí nhìn tôi, hất mặt tự tin như nó là người biết hết trơn mọi sự..."

...

"Có lẽ ở những người dân huyện Long Thành không ai là không biết bác Trần Văn Rõ, người nông dân ròng rã hơn ba năm trời đã cất ba mươi căn nhà tình thương để tặng cho bà con nghèo trong huyện..."

...

"Những người dân ở miền đất mũi Cà Mau đều gọi chị công nhân Lê Thị Thủy là thiên thần của những người mù trong tỉnh bởi năm năm liền chị đã bảo trợ cho một trăm ca giải phẫu thủy tinh thể thành công, đem ánh sáng đến cho cả trăm cuộc đời tăm tối..."

...

"Mấy người này... không có thật à?" Tôi vừa lật sơ thêm mấy mẩu giấy nữa vừa nghi ngờ hỏi. Chủ nhiệm ngả người trên ghế xoay mộ vòng rồi cười lớn. "Chú nghĩ sao?"

Tôi cười gượng, lúng túng chưa biết trả lời sao thì ông chợt nghiêm giọng, "Thật giả không cần biết, điều quan trọng là phải nhân được điển hình. Muốn vậy phải viết thật sống động, bởi vậy nên mới chọn anh. Thôi, anh nhận cho tôi nhờ."

Nghe khen, lẽ ra mũi tôi đã nở to, nhưng cái viễn cảnh "mò kim đáy bể" để kiếm người tốt trong những ngày sắp tới khiến tôi khó thở.

"Chủ nhiệm..." tôi nằn nì, "Chưa viết mục này bao giờ chỉ sợ tôi viết không đạt. Hay chủ nhiệm cứ để tôi lấy những tin hình sự, băng đảng, xã hội đen... đen cỡ nào tôi cũng săn được những tin giật gân về, như vụ Năm Cam, Hai Chi chẳng hạn."

"Phải, công nhận anh là một ngòi bút sắc bén, một mũi nhọn của tờ báo. Nhưng mà..." Chủ nhiệm ra chiều chăm sóc, "Chúng mình lớn tuổi rồi, còn vợ con chi? Mấy vụ nguy hiểm hãy để tuổi trẻ."

Nhắc tới vợ con là tôi mềm lòng, lẽ ra tôi phải kiên trì dứt khoát, thuyết phục đủ điều ngay thời khắc đó. Rằng thì là tôi có thể lấy tin kinh tế, thể thao, lễ lộc, hội hè... thậm chí những trang hiếu hỉ, ma chay, tìm trẻ lạc hay bất kể những mục linh tinh nào cũng được, trừ Người Tốt. Nhưng mà lúc đó không hiểu sao tôi lại làm thinh. Một sự xuôi xị hèn hèn mà sau này nghĩ lại tôi phải hối hận.

Tôi còn nhớ lúc đó chủ nhiệm đứng lên kết thúc câu chuyện bằng một tiếng thở phào, "Thôi, cho tụi trẻ có cơ hội, để chúng nó ra ngoài lấy kinh nghiệm." Rồi bất chợt ông đổi đề tài, thân mật hất hàm, "Cà phê không?" Và chẳng thèm nghe tôi đáp, ông ta bước vội ra ngoài.

Chúng tôi cùng băng qua phía bên kia đường. Quán cà phê Cõi Riêng mới mở mấy ngày nay. Đây là quán thứ tám trên một khúc đường chỉ đúng một trăm mét.

Tôi vốn nghĩ, trời sanh đàn ông đàn bà là đã đặt họ ở hai thái cực. Hễ cái gì tôi cho là khó thì vợ tôi nói dễ, và khi tôi nói dễ thì vợ lại than khó. Bữa tối hôm đó thấy tôi lo ra, vợ tôi phá lên cười. Bả nói như chơi, cả xóm mình ai cũng làm cật lực, sống bằng mồ hôi nước mắt của mình, không trộm cắp, tơ hào, tham ô, móc ngoặc, mánh mung, luồn lách, chạy chọt... đều là người tốt cả, tha hồ mà lên báo. Tôi nhăn mặt, "Đó là người lương thiện, không phải là người tốt." Ý tôi muốn nói người tốt điển hình kia nhưng nhất thời cấp bách, giải thích không rõ ràng làm bả nổi sùng. "Bộ người tốt của anh không cần phải lương thiện sao?" Linh cảm cho tôi biết chiến tranh đang châm ngòi và chỉ cần tôi mở miệng là bùng nổ ngay. Mà không khéo thì trước sau tôi cũng là nạn nhân của những cuộc cãi vả tầm phào. Tôi vội lôi mấy bài của Trần Thượng Nhân mà chủ nhiệm đưa. Vợ tôi xem xong, phán "Mấy người này là người khờ đâu phải người tốt." Rồi bả chép miệng, thời buổi này kiếm đâu ra người tốt tới cỡ này. Mà có kiếm được, cho lên báo cũng chẳng ai cảm phục mà bắt chước đừng nói chi tới vụ nhân điển hình. Điểm này tôi hoàn toàn đồng ý với vợ. Tôi không tin những kẻ bịp bợm, xảo trá, hiếp dâm, cướp bóc, giết người khi cầm tờ báo lại dán mắt tới cái mục này.

Mấy ngày sau, tôi bắt tay ngay vào việc. Mục tiêu là những cơ quan, trường học, trung tâm cô nhi viện, trung tâm bảo trợ người cùi, trung tâm nuôi dạy người khuyết tật... Mấy nơi này tiếp tôi bằng những nụ cười ảm đạm, tôi biết ngay mình là khách không ai đợi. Người họ mong là các vị Mạnh Thường Quân, những người vai vế có thể tổ chức lạc quyên hay phát động những phong trào toàn dân đóng góp. Phải kiên trì, tôi nhủ thầm, và liên tiếp tôi ròng rã khắp các phường xã quận huyện nội ngoại thành. Những nơi tới được đều đã tới, những nơi xa quá đành gọi điện thoại để giữ liên lạc. Nhiều chỗ người ta lắng nghe như nghe chuyện trăng sao trên trời. Một vị chủ tịch huyện ái ngại bảo tôi, người tốt việc tốt thật ra không thiếu, nhiều người tâm huyết có đề án bắc cầu, làm đường cho dân nhưng huyện nghèo, thiếu ngân sách đành gác lại. Tôi ngẫm ra, người tốt không cần khen, họ cần tiền, cần rất nhiều. Có tiền, người tốt mới làm nên chuyện tốt. Nhưng mà, Nguyễn Văn Thiệt nghèo rớt mùng tơi, Trần Văn Rõ tá túc trong căn nhà lá (bức ảnh do Trần Thượng Nhân đăng cạnh bài báo), Lê Thị Thủy sống với đồng lương công nhân thì tiền ở đâu để cất nhà, tiền đâu trang trải y phí cho dân. Có một điều tôi chợt nhận ra, kể từ lúc giữ mục này hầu như không lúc nào tôi không nghĩ đến Trần Thượng Nhân. Hắn và những Người Tốt của hắn. Nói người ta không tin chứ thiệt ra có lần tay tôi đang ôm vợ mà tâm trí cứ quay quắt nhớ Trần Thượng Nhân kinh khủng.

Trong một lúc, "cùng tắc biến, biến tắc thông" tôi phát giác mình ngu dễ sợ. Các bạn hẳn còn nhớ những câu đố bằng hình vẽ trong sách giáo khoa hồi nhỏ. Đại khái là tìm lối ra cho con chuột hay thỏ, kế bên có một sơ đồ vẽ đường ra lối vào trong một hang động ngoằn ngoèo như một tổ ong. Hồi đó tôi đã nhức đầu, hoa mắt cả buổi để dò tìm lối ra, sau cùng mới khám phá câu đố dễ ợt. Bạn cứ chọt bút ngay lối ra rồi kéo ngược thẳng tới hướng vào. Đó là đáp án, nhanh và gọn. Còn bây giờ, thay vì đi kiếm người tốt, tôi kiếm Trần Thượng Nhân, chẳng phải hắn đang nắm trong tay một tấm địa đồ dẫn tới những người tôi muốn kiếm đó sao?

Theo chỉ dẫn, đi tìm Trần Thượng Nhân không khó. Tôi

gặp hắn đang phì phèo bên tách cà phê trong quán Mimosa. Cái quán này tôi biết, nó đang trong tầm ngắm của công an, báo chí

thỉnh thoảng cũng gài người đến đó.

Trong khi tôi kể mọi sự gian nan vất vả từ khi giữ mục Người Tốt Việc Tốt (cốt ý gợi lòng thương hại để hắn chỉ cho vài chiêu) thì hắn cười sặc sụa.

"Ối trời! Tội nghiệp bố tôi quá đi mất,"

Nói xong, hắn vẫn cười đến chảy nước mắt. Tôi im lặng chờ với sự chịu đựng.

"Người tốt thì không có tiền, người có tiền thì không tốt. Bố nhìn xem..." Hắn đảo mắt một vòng. Tôi nhìn quanh, đây là một quán cà phê sang trọng, thiết trí theo kiểu Tây Phương, tường có thác nước lấp lánh, tiếng chảy róc rách reo vui như nhạc, giữa quán có sàn diễn catwalk cho thời trang theo mùa vào cuối tuần. Khách hàng một ít là người nước ngoài, số còn lại có vẻ là cán bộ, giám đốc, chủ doanh nghiệp, dân môi giới, dân chạy án. Mỗi bàn được trang điểm bằng một hai em "chân dài". Cả quán, nếu tính luôn tiếp viên thì xem ra tôi với Trần Thượng Nhân là nghèo nhất.

"Ê..." Tôi huých nhẹ hắn, "Cà phê ở đây bao nhiêu một ly?"

"Ba mươi lăm ngàn?"

Mắt tôi trợn ngược. "Tiền đâu mà trả?"

Hắn ung dung cười. "Công tác phí chi."

"Cái gì?" Tôi lắp bắp và chợt hiểu. Thì ra hắn chuyển công tác đến đây trong khi tôi phải ôm của nợ do hắn bỏ lại. Chưa nhắp một giọt cà phê nào mà tôi đã đắng lòng đắng dạ, nhất thời quên béng mục tiêu tới đây. Nhưng Trần Thượng Nhân không quên, hắn nói.

"Đừng ghen bố ạ. Truy lùng kẻ xấu cũng gian nan như đi tìm người tốt vậy." Rồi hắn lắc đầu làm bộ chán, "Bắt hết kẻ xấu, cái xấu vẫn còn."

"Vậy anh có tin nêu gương..." Tôi chưa dứt lời hắn đã ngắt ngang, trở giọng bỡn.

"Bố khỉ ơi... Tới giờ này mà bố và cha chủ nhiệm còn chạy theo mấy vụ nhân điển hình đó hả?" Hắn đâm cười lớn, "Tôi giữ mục ấy 5 năm, đọc đi đọc lại những tấm gương người tốt đến mòn con mắt, đến bây giờ vẫn chưa tốt nổi đây."

Nói xong hắn nâng tách cà phê lên nhắp, cung cách rất sành.

Thời may, tôi sực nhớ ra mục tiêu của mình.

"Quới nhân..." Tôi hạ mình hết cỡ, "Làm ơn chỉ cho tôi làm sao kiếm ra những người như Nguyễn Văn Thiệt, Trần Văn Rõ, Lê..."

"Nguyễn Văn Thiệt nào?" Hắn nhíu mày hỏi.

"Thì Nguyễn Văn Thiệt, người Cần Đước, lái taxi..."

Chưa nghe hết lời hắn đã chận ngang, giọng mềm như bún.

"Thôi, lạy bố. Bố làm ơn xem như những người tốt của con đã chết hết cho con nhờ."

Mấy ngày sau, khi trở về tòa soạn, tôi có tin nhắn của Hội Phụ Nữ. Chị Cao Thị Miệt, ba mươi ba tuổi, bị liệt hai chân, một mình nuôi ba em tốt nghiệp đại học. Một tấm gương thật. Một tấm lòng vàng. Một sự hy sinh cao cả, tận tụy, vô bờ. Như bắt được của, tối hôm đó tôi chuẩn bị câu hỏi và phim ảnh để sáng mai qua sông sang quận 8. Đúng, phải sang sông mà không phải phóng xe bon bon qua cầu theo đường bộ. Có cảnh sang sông, bài viết mới sống động, nhân vật của tôi sẽ nổi bật. Chưa gặp Cao Thị Miệt nhưng sự hy sinh của người đàn bà bị liệt hai chân đã đánh động trái tim tôi. Và tôi muốn, độc giả cũng rung động như chính bản thân tôi đã.

Sáng hôm sau, tôi gửi xe trên bến Lê quang Liêm rồi gọi đò qua sông sang quận Tám. Mới quá chín giờ, nắng đã gắt như sắp đúng Ngọ. Đò trôi lừng lững, chiếc sào đẩy mạnh, gió háo hức mơn man thổi lồng trong áo. Bên kia sông, dưới hàng dừa rợp bóng, nắng rọc không gian thành một bức tranh lập thể hai mầu.

Thoáng chốc, đò cập bến. Tôi cẩn thận bước lên chiếc cầu liêu xiêu bắc lỡ. Một phiên chợ nhỏ quanh quẩn bán đồ ăn sáng. Tôi đi dọc bờ sông, dò theo những quán cóc lô nhô bày giữa lối đi. Tay cầm mảnh giấy mà địa chỉ đã thuộc lòng, hẻm 13, nhà số 33B, màu xanh, trước hiên có phơi những bó cói.

Khi tôi đứng trước nhà, mấy chị trong hội Phụ Nữ cũng đến sẵn từ sớm. Trong khi vồn vã chào hỏi, tôi liếc mắt quan sát. Căn nhà nhỏ, vách cây, mà là đủ thứ cây ván tạp nham đóng lại. Dọc theo vách là cói, những bó cói cuộn tròn, dựng men theo hai bên vách. Bàn ghế đơn sơ, nền xi măng bóng lưỡng như được lau chùi kỹ.

Cao Thị Miệt không đứng được nên tất cả cùng ngồi đất. Chị Hội Trưởng bày trà nước và bắt đầu câu chuyện bằng một giọng ngậm ngùi. Khi mới sanh ra, chị Miệt vốn là một đứa trẻ bình thường, đến lúc lên ba thì bị một cơn bệnh thập tử nhất sinh lớn nhất trong đời. Cơn bệnh qua đi, khi hồi phục lại, cha mẹ mới phát giác đứa con gái nhỏ của mình sẽ không bao giờ còn cơ hội đứng lên được nữa. Mọi nỗ lực cứu chữa đều vô vọng trước căn bệnh nan y. Đôi chân mỗi ngày mỗi teo, cơ bắp rút lại, chỉ có đầu gối là to ra. Người đàn bà ba mươi ba tuổi mang đôi chân của một đứa trẻ mười ba.

Kể tới đây, mấy chị giục chị Miệt vén quần lên. Hai ống chân nhỏ xíu, tong teo duỗi ngay ra trông giống như hai khúc củi cong queo, khô đét. Cứ nhìn xương thịt con người ta bị biến dạng thì tôi bị sốc. Trong khi mọi người xuýt xoa thương xót thì chị Miệt che miệng cười miết. Chị nhột vì bị săm soi, hay từ lâu sự bất hạnh lớn nhất trong đời đã biến thành một điều gì đó nhỏ nhoi, bình thường không đáng kể.

Nếu không kể về bệnh tật đã cướp đi quá nửa đời sống thì tôi tin giờ này chị đã có một gia đình khá. Bề ngoài không đẹp lắm, nhưng làn da trắng mịn đã thắp sáng ánh mắt và nụ cười đôn hậu. Một người đàn bà bình dị, dễ chấp nhận mọi nghịch cảnh. Chị kể, khi cha mẹ lần lượt qua đời năm chị mười lăm. Không thể đi đâu được nên chị nhờ bà con trong xóm giúp đỡ xin vào tổ hợp Mây Tre Lá lãnh cói về đan. Chị chống hai tay, lết thụt lùi, xoay trở gọn gàng bằng sức mạnh của một nửa người, rồi đem mấy cái khay bằng tre đã đan xong đưa tôi xem. Tôi coi sơ sơ, cái vụ Mây Tre Lá xuất khẩu này tôi biết quá rõ vì con gái lớn ở nhà cũng lãnh về làm trong những dịp Hè. Vợ tôi dị ứng với vụ này, bả thấy con làm thì chửi, chửi tổ hợp, chửi cán bộ thu mua rồi chửi luôn nhà nước. Một cái khay đan mất cả ngày mà họ trả chỉ khoảng bốn ngàn (chỉ đủ mua một cái trứng). Như vậy, không biết Cao Thị Miệt làm sao nuôi nổi gia đình chỉ bằng cái vụ Mây Tre Lá? Nghĩ vậy nhưng tôi không dám hỏi.

Chị nói, cả nhà làm cật lực thu nhập cũng không nhiều. Ba người em tiếp tay nhưng tụi nó mau chán, chỉ có chị đóng trụ là lao động chính. Nhưng cũng chưa có ngày nào được hơn mười cái. Mỗi ngày chị sống với hy vọng, ngày mai rồi sẽ vượt. Và ngày nào cũng có mây tre để làm.

Mười cái? Tôi giật mình, kinh ngạc trước sức làm việc kinh khủng của một người đàn bà tàn tật. Có lẽ khi con người bị đẩy tới đường cùng mới bật ra một sức mạnh phi thường?

Nhưng đã vậy chưa hết, mấy chị trong hội Phụ Nữ tán thêm. Ngoài việc nhà, chị còn tham gia đóng góp nhiều phong trào tại địa phương. Bà hội trưởng ca ngợi không tiếc lời, Cao Thị Miệt còn là một phụ nữ tiên tiến, điển hình của phường, của quận trong năm năm liền. Năm nay, hội dự định đưa chị lên thi đua danh hiệu cấp thành.

Sau đó, chúng tôi mỗi người một câu, tất cả đều ngưỡng mộ và thán phục trước những thành tích của chị.

Đang nói chuyện thì người em kế chị về. Một cô gái khá xinh, cao ráo, tương phản với người chị bé nhỏ, choắt cheo. Cô bé không ở lâu, thoắt về rồi đi như một cơn gió. Chúng tôi bắt đầu nói về cô.

"Hết cơn bĩ cực tới hồi thới lai". Tôi nói, bây giờ các em đã tốt nghiệp, có việc làm, chúng nó sẽ chăm sóc chị."

"Con nhỏ đó sắp lấy chồng, tụi nó xin ra riêng sau khi

cưới." Chị bật cười, giọng chất đầy mãn nguyện, "Mình cũng mong mấy em lớn lên đều hạnh phúc như vậy."

"Còn hai đứa kia?" Tôi hỏi. Chị thở dài, lo lắng. "Một đứa đang lông bông, còn đứa kia mới kiếm được một chỗ nhưng xa lắm, nay mai còn phải kiếm cho nó một chiếc xe làm chân đi lại."

Buối tối hôm đó, tôi soạn một bài thật công phu. Chủ yếu làm nổi bật nghị lực phi thường, sự hy sinh vô tận và sức làm việc không biết mệt mỏi của chị Cao Thị Miệt. Sáng hôm sau chủ nhiệm đọc, khen nức lời. Chúng tôi vội giao bài cho tổ kỹ thuật, rồi về.

Thường ngày tới khâu này là hết. Nộp bài xong thì tôi quẳng sự việc lên chín tầng mây và kiếm một đề tài mới. Nhưng lần này thì khác. Hình ảnh Cao Thị Miệt cứ lởn vởn trong tôi như một nỗi ám ảnh không rời. Chỗ này thì Cao Thị Miệt đang cúi mặt, hai tay bấu lấy khung mây, mười ngón tay thoăn thoắt. Hình như tôi thấy cả mười ngón cùng đan chứ không phải chỉ có hai ngón trỏ và hai ngón cái. Góc kia thì đầy rẫy hình ảnh Cao Thị Miệt lết, hai tay chống đất như hai cái trụ, nhấc đít lên, cả thân hình tiến thoái tới lui trong bốn góc nhà. Ngươi đàn bà này làm cho người ta vừa thương hại vừa kính nể. Hẳn, khi bài lên báo, cả nước đọc, ắt chị sẽ hãnh diện và tự hào lắm. Nhưng mà điều này giống như một con dao hai lưỡi. Chị sẽ cố gắng không ngừng, và phải phấn đấu liên tục để đạt thành tích hoặc phá kỷ lục của chính mình. Người ta sẽ có cách để những anh hùng lao động, những chiến sĩ thi đua không có chỗ dừng chân. Chế độ không chấp nhận những thành tích thụt lùi. Không có ai vỗ tay hoan hô những người ngưng chạy. Vậy thì Cao Thị Miệt sẽ tới đâu trong cái vòng đua không có đích? Mà chính tôi và bài báo cũng đang góp sức xô Cao Thị Miệt tiến về phía trước. Một con người lẽ ra cả gia đình và xã hội phải có trách nhiệm chăm sóc, thăm nom.

...

Mấy tuần sau có tin vui từ Đông Hà, Quảng Trị. Lần nầy tôi không phải nhọc tâm vì "đụng" với anh hùng lao động hay chiến sĩ thi đua. Đây là một tấm gương chung thủy. Một túp lều tranh, hai quả tim vàng. Anh tên Phạm Văn Minh, chị là Hà Thị Nguyệt, cưới nhau năm mười tám, hai năm sau chưa kịp có con thì chị bị bán thân bất toại. Anh, với tình yêu vô bờ, hàng ngày vẫn cơm bưng, nước rót, tắm rửa cho vợ mà không một lần than vãn. Trải bốn mươi năm, tình yêu của họ đúng như tên gọi, sáng như trăng rằm.

Bất chợt, trông người mà nghĩ tới ta, tôi xấu hổ. Lấy nhau hai mươi năm, chưa lần nào tôi tặng vợ một món quà ra hồn. Còn vợ tôi cũng vậy, chửi nhiều hơn nói. Không sao, tôi nghĩ mình nghèo. Cái nghèo khiến những lo toan trong đời sống vật vã nhau. Nhưng mà, anh Minh chị Nguyệt, họ đang sống ở Đông Hà, một địa danh nổi tiếng trong chiến tranh, cái vực máu và nước mắt của hai miền Nam Bắc. Thời bình thì là xứ "chó ăn đá, gà ăn muối" thế mà họ vẫn yêu nhau thắm thiết đó thì sao?

Chuyến ra Đông Hà, chủ nhiệm cho quá giang bằng xe hơi, lượt về tôi phải đón xe ghé Huế trước khi về thẳng thành phố. Đây không phải là lần đầu công tác xa, tôi đã ra Đông Hà, tới Gio Linh, Vinh, Thanh và Nghệ. Càng ra Bắc, đất nước càng nghèo. Cái nghèo ẩn hiện, bàng bạc khắp nơi, cảnh vật giống như một bức tranh thiếu màu, nhợt nhạt. Tôi đã từng ghé qua, từng hít thở trong cái không gian khô khốc và buồn tênh, từng ngắm nghía những doi đất trơ trụi, những làng cát chạy dài, những thôn xóm xác xơ, những con người nhếch nhác... với một chút niềm thương cảm ơ hờ.

Nhưng mà chuyến đi kỳ này tôi đặc biệt được anh em trong tòa soạn giao "trọng trách". Thứ nhất, nắm bắt chiếc chìa khóa tình yêu của anh Minh chị Nguyệt. Thứ hai, giải mã ẩn số của hạnh phúc. Buổi tối hôm qua, Tuấn Kiệt (người đẹp trai và lịch sự nhất tòa soạn), nói như thật.

"Chộp ngay hay cướp lấy đều được cả, bố phải giật cho bằng được chiếc chìa khóa để cứu con."

"Sao phải cứu?" Tôi hết sức ngạc nhiên, vợ Kiệt tôi biết, là con gái đẹp, nhà giàu, làm quản lý ở khách sạn ngoại quốc.

Anh em vẫn trêu, hai vợ chồng xứng đôi nhất nước.

Thi sĩ Ớt (một tay chăm sóc Vườn Thơ Cay), ghé tai nói nhỏ, "Chúa Nhật tuần sau là ngày cưới của vợ Kiệt, chú rể mới là Kim-Yung-Yi."

"Tài tử Hàn Quốc à?" Tôi trố mắt hỏi.

"Không phải, Kim-Yung-Yi là chủ khách sạn Đại Hàn."

Tôi vẫn chưng hửng, đưa mắt nhìn quanh tưởng như mình bị gạt. Nếu là đùa, anh em có kẻ đã phá ra cười, nhưng bây giờ ai nấy đều cúi mặt.

Gia Huy, phụ trách mục tư vấn Pháp Luật, nói. "Theo thống kê, bên Tư Pháp báo động, năm rồi có hai mươi lăm ngàn ba trăm đơn ly dị, Kiệt không phải là trường hợp duy nhất đâu, đừng có buồn."

"Hèn gì hồi đám cưới, tôi chả nhận được tấm thiệp nào có ghi "Trăm năm hạnh phúc" hay "Răng long đầu bạc". Con người bây giờ thực tế đến dễ sợ, ở được mười năm thì đã trọn kiếp ba sinh, còn hơn nữa có thể là oan nghiệt tiền duyên, tôi cũng không biết nữa."

Hôm qua, thi sĩ Ớt nói, tôi viết một mẩu chuyện vui mà cười không được: Có hai vợ chồng mới cưới nắm tay nhau đi dạo, ai cũng hiểu, "À, họ hạnh phúc"; Ba mươi năm sau, thấy họ cũng tay trong tay, mọi người đều hỏi, "Ủa, tại sao?" Kể xong, thi sĩ nhìn tôi thở dài, "Anh ra gặp anh Minh chị Nguyệt, hỏi giùm tôi một tiếng, tại sao?"

"Tôi cũng muốn biết." Gia Huy lên tiếng.

"Tôi nữa." Bích Ngọc cộng vào.

"Tôi với." Tuấn Kiệt cũng giơ một ngón tay.

Mang trong mình "sứ mạng" của anh em giao phó, lần này đi tôi chăm chú quan sát nhà cửa, người và vật. Xe chạy chầm chậm khi qua những căn nhà tạm bợ, phong phanh dựng sát hai bên bờ quốc lộ. Mắt tôi luồn tuột qua những liếp cửa mở hờ soi mói tận bên trong, làm như thể mỗi một nhà đều có một anh Minh chị Nguyệt. Và trong tâm trí, tôi tưởng tượng ra trăm ngàn hình ảnh của họ. "Đầu tôm mà nấu ruột bầu, Chồng chan vợ húp, gật đầu khen ngon." Nhưng mà bây giờ đập vô mắt tôi là những căn nhà trống hoác, đồ đạc lỏng chỏng, trẻ con ở truồng nheo nhóc, ruồi bu không đuổi. Xa xa, đằng sau những xóm nhà là những doi đất lở lói, khô cằn, cây cỏ héo queo. Mùa Hè, những cơn gió Lào hong tới bừng mặt. Môi tôi khô, mắt nóng ran, cơ hồ tôi đang thấy nhựa đường bốc hơi, không khí như tan loãng qua lần cửa kính. Tôi đã qua đây nhiều chuyến mà chưa lần nào tệ như lần này, không hiểu con người ở đây làm sao bám nổi cái mảnh đất "cày lên sỏi đá". Hoặc không có sự lựa chọn, hoặc người ta phải yêu nơi chôn nhau cắt rốn bằng một thứ tình sâu đậm lắm. Chỉ có sức mạnh mãnh liệt của tình yêu mới làm con người chịu đựng được hoàn cảnh khắc nghiệt để tồn tại. Lý giải như vậy nhưng trong thâm tâm tôi vẫn cảm thấy có điều bất ổn. Nhan nhãn hàng ngày trên mặt báo không thiếu chi những người bỏ làng xóm lấy chồng Đài Loan, Đại Hàn, Singapores để đổi đời. Tối qua khi tiệc tàn, Tuấn Kiệt nói, "Thời buổi bây giờ hôn nhân là phương tiện, tình yêu phải có điều kiện." Nói xong, mắt hắn đỏ hoe. Tôi định nói một lời chi đó để an ủi nhưng cuối cùng vẫn không mở miệng. Có lẽ nghèo tới một mức nào đó thì người ta không chấp nhận nổi hay mỗi con tim đều có một giá biểu riêng?

Cuối cùng rồi xe bỏ tôi xuống Đông Hà. Thị trấn nhỏ, đi loanh hoanh một hồi tôi cũng tìm được địa chỉ. Họ không nghèo như tôi tưởng. Một ngôi nhà vườn, ngói đỏ, ba gian, chung quanh có rào bao bọc. Đằng sau là khu vườn rộng, những hàng cau thẳng tắp xen giữa là đám lá trầu xanh mơn mởn. Cơ ngơi này, mấy mươi năm một tay anh chăm sóc. Anh Minh tuy lớn tuổi nhưng trông còn phong độ, chị Nguyệt dáng mảnh khảnh, da mướt xanh, nằm dốc người trên chiếc gối thêu. Cả hai đều tiếp tôi niềm nỡ. Họ ăn ý tới nỗi mỗi người một câu kể cho tôi nghe chuyện tình của họ. Mà họ tin, duyên nợ là số mệnh, dây tơ hồng đã buộc chặt họ từ năm mười sáu. Thuở ấy anh Minh là học trò nghèo, làm thuê do cha chị mướn về. Vườn

cau nhà chị do anh tưới tiêu từ dạo ấy.

"Một trăm cây cau ngoài ấy đều có tên cả anh ạ." Chị cười vui vẻ, "Một trăm cái tên như một trăm đứa con, nhà em thuộc lòng từ tên một đấy."

"Nằm đây cả ngày không thấy mặt 'con' mình có buồn không? Anh Minh bóp nhẹ bàn tay chị, pha trò.

Úi chao! Những lời đường mật như vậy vợ chồng tôi đã quên phứt tự kiếp nào.

Tôi nhìn quanh giữa căn phòng lờ mờ, chị nằm đó trong tư thế bất động, mọi sự sống tập trung trên gương mặt. Quan sát một hồi tôi phát giác, người đàn bà này "đi" bằng đôi mắt. Một cặp đồng tử khô nhỏ và đen, linh hoạt di chuyển trong khi anh Minh đi đứng tới lui. Ánh mắt chỉ "bước" qua tôi khi anh Minh ra ngoài có việc. Nhân tiện tôi muốn hỏi chị nhiều thứ riêng tư trong đời sống, về tình yêu, về hạnh phúc, về bệnh tật, về những bất tiện trong việc ăn uống tắm rửa và những sinh hoạt riêng tư. Nhưng nhìn chị nằm một chỗ tôi lại ngại, không khéo mình khơi trúng vết thương của họ. Rà soát lại những câu hỏi trong đầu, tôi đổi ý. Bốn mươi năm mà phải tắm rửa, sữa sùng, tả tiết cho con cũng đuối huống chi cho vợ. Có lẽ tình yêu của họ là một ngọn lửa mãnh liệt và bền bĩ lắm. Nhưng nhiên liệu của nó là gì? Không có tình dục, tình yêu giống như một ngọn lửa thiêng bập bùng mà không có khói. Suy cho cùng, anh Minh mới là người giữ lửa, điều này chờ có dịp tôi phải hỏi riêng cho ra lẽ.

Chị Nguyệt hình như đọc được những suy nghĩ của tôi, chị lên tiếng, "Nghĩ tội cho anh Minh, nhiều lần em xin anh ấy kiếm một người đàn bà khác mà anh cứ gạt ngang." Mắt chị rươm rướm xem như mình có tội. "Em cũng chả biết làm sao hơn."

Hình như trong nước mắt có pha lẫn một chút gì kiêu hãnh nên tôi không đưa ra lời an ủi nào.

Cơm trưa hôm ấy, anh Minh tăng cường thêm chai nếp than làm quà khai vị. Nhắp một chút rượu anh Minh huyên thiên kể về sự nghiệp của mình. Một trăm cây cau ngoài kia quả thật là một trăm "đứa con", cây này khô rễ, cây kia vàng lá, anh thuộc làu làu chứng bệnh từng "đứa". Cũng có lẽ anh yêu trầu cau ngang bằng như yêu vợ. Mà "Miếng trầu là đầu câu chuyện", chúng tôi lan man qua những chuyện tình ngang trái bắt đầu từ truyện Trầu Cau. Nhắc những nhân vật xưa tôi mới có dịp thán phục anh, một tấm lòng thủy chung tưởng chỉ có trong cổ tích.

"Số mệnh sắp cả, anh ạ." Anh Minh giải thích.

Tôi không tin trên trời có một Đấng Cao Xanh nào đó tỉ mỉ sắp xếp số phận buồn vui của mấy tỉ người. Số mệnh ư? Con người vẫn có quyền chọn lựa cơ mà. Ví như như những tuyến đường Đông Tây, bạn có thể chọn hướng nào là tùy bạn. Nếu đi tuyến Đông sẽ gặp mặt trời mọc, đi hướng Tây sẽ gặp mặt trời lặn. Quy luật đã có sẵn nên người ta gọi đó là số mệnh chăng?

Cơm trưa xong, anh Minh rủ tôi ra vườn. Đi giữa hai hàng cau xanh mướt mà trong lòng ngổn ngang trăm mối. Đang tìm cách gợi chuyện thì anh kêu chỉ cho coi một bộ rễ cau treo hay còn gọi là rễ cau nối, một phần rễ cau còn lơ lửng trên mặt đất. Anh cười, giới thiệu, đây là thuốc Viagra "ta" đấy, "ngon lành" hơn Viagra Tây nhiều. Tôi chưa kịp bái phục kinh nghiệm tưới tiêu của anh, lại đi từ ngạc nhiên này tới ngạc nhiên khác. Với một người vợ bại liệt, người chồng sắt son như anh cần chi nghiên cứu những thứ này. Anh Minh vẫn chưa để ý tới tôi, điềm nhiên chỉ vẽ, dùng dao cắt bộ rễ thành từng đoạn, mỗi đoạn cỡ 2 phân, đem sao vàng, hạ thổ, cứ lấy 5 lạng sắc bốn phân còn một, dùng trước khi "hành sự" khoảng ba mươi phút, bảo đảm an toàn và hiệu quả một trăm phần. Nếu lấy rễ lúc trời sắp mưa, đầu mút có màu trắng thì tác dụng sẽ cao hơn.

Tới đây, không nhịn được nữa, tôi cười lớn. "À há! Thôi, mau mau khai cho tôi nghe những mối tình ngoài luồng của anh đi."

"Tình ngoài luồng?" Anh Minh ngạc nhiên. "Làm gì có?"

Tôi không tin, tôi nói. Vả, chứng cớ nghiên cứu Viagra còn rành rành ra đó.

Anh Minh vẫn chối bai bãi. Anh than, tiêu, trà, cà phê đều xuất khẩu được nhưng trầu cau thì không, sự nghiệp của anh đành dậm chân tại chỗ. Nghiên cứu những vị thuốc là để tìm lối thoát cho cau trầu.

"Thật không?" Tôi gằn giọng.

"Thật." Anh cương quyết, chắc như đinh đóng cột.

"Nhưng đàn ông mà, làm thế nào mà anh 'nhịn' được?" Tôi vẫn chưa hết nghi ngờ, "Chả lẽ, nhịn cả đời à?"

Anh Minh cười cười, "Tôi có bài thuốc nhịn, anh có muốn nghe không?"

Hôm ấy, trong chuyến về Nam lòng tôi bất ổn. Tôi viết gì về chuyến đi này? Nhất là làm thế nào trả lời cho đám bạn đã ủy thác ở nhà. Cái cảm giác vào đền không gặp thần, vào cung không gặp vua ám ảnh tôi nặng nề. Anh Minh nói, nhịn gì anh cũng chịu ngoại trừ nhịn đói. Điều này anh đã học từ năm mười sáu. Bỏ vợ ư? Anh không nỡ. Và anh cũng không biết sống ra sao nữa? Anh nói, tình yêu không tồn tại trong xác chết. Trước khi yêu, con người phải sống cái đã. Tôi nghĩ, đó không phải thuần khiết là tình yêu. Khi yêu, người ta mong "cho" hơn là "nhận", cảm thấy hạnh phúc trong sự hy sinh, phải thấy mình nhỏ nhoi, không đáng kể. Nhưng mà, tình yêu là gì?

Tới Huế, tôi đang tìm vé về thì gặp người quen. Một đồng nghiệp báo LĐ đang tháp tùng chiếc xe Hội Chữ Thập Đỏ trên đường ra Hà Nội. Tôi hỏi, đi đâu? Anh nói, làm phóng sự. Một thanh niên bị liệt bẩm sinh tự nguyện hiến đôi mắt để tặng ánh sáng cho một người con gái mù nào đó. Tin tức phát sóng mấy ngày nay, làng mù khắp nơi xao động.

Tôi không mù mà cũng bị sốc. Hai con mắt còn quý hơn hai hòn ngọc. Vậy mà có người muốn xả thân để cứu người ư? Chao ơi, sao mà cảm động. Ai nói trên đời không có tình yêu, tự thân trước hết không phải nó là tình người với người đây sao? Một niềm cảm xúc dâng trào khiến tâm trí tôi liên tưởng tới hình ảnh Đức Phật xẻ thịt để nuôi sống diều hâu hay Chúa Jesus đang trân mình chịu ném đá. Không cưỡng được, tôi cũng nài nỉ xin theo.

Suốt trên đường đi, đầu óc tôi đầy dẫy hình ảnh của Du Thản Chi. Bạn nào đã lớn lên trong Nam trước 75 đã từng đọc truyện Kim Dung phải biết bộ Lục Mạch Thần Kiếm. Đây là một pho kiếm hiệp nổi tiếng được đăng hàng ngày trên báo Tia Sáng thuở trước. Nó nổi tiếng đến nỗi đã được chuyển thể thành tuồng cải lương Kiều Phong A Tỷ. Trước khi nhắc đến Kiều Phong A Tỷ, phải nói sơ qua nội dung của Lục Mạch Thần Kiếm.

Lục Mạch Thần Kiếm là tên một pho kiếm pháp tuyệt học bị thất truyền mà cả câu truyện là một cuộc truy tìm, tranh đoạt. Bối cảnh là một nước Tống loạn lạc trước âm mưu xâm lược của người Khiết Đan (Mông Cổ). Vì vậy, Lục Mạch Thần Kiếm trở thành hy vọng chống xâm lăng của người Tống, là hy vọng giữ nước của hoàng gia Đại Lý, và người Khiết Đan cũng bí mật đi tìm thứ vũ khí này.

Mượn nội dung đó nhưng tác giả muốn lồng vào một chủ đề lớn hơn, đó là tình yêu muôn đời của nhân loại. Chủ đề này được dàn dựng xoay quanh chữ tình của bốn nhân vật. Kiều Phong, nhân vật chính trong truyện, một chánh nhân quân tử, một đại anh hùng tài ba đảm lược được mọi người tôn kính để trở thành minh chủ trong cuộc chiến chống âm mưu xâm lăng của người Khiết Đan. Nhưng sau này khi biết mình lại chính là người Khiết Đan, Kiều Phong đã trở về Bắc. Chính trên quê hương mình, Kiều Phong mới nhận ra cuộc sống của người Tống hay người Khiết Đan đều cùng khổ như nhau, cả hai dân tộc đều bị đẩy vào cuộc chiến và trở thành vật hy sinh cho tham vọng của bọn vua chúa. Đặc tính nổi bật ở Kiều Phong là tình yêu giữa người và người, tình quê hương, tình bằng hữu. Trong mắt Kiều Phong,Vương Ngọc Yến (đại mỹ nhân trong truyện) không khác gì con số O, (còn thua bà lão ăn mày). Trong lúc nhân vật thứ hai là Đoàn Dự (thái tử Đại Lý du hành) lại đúng là một anh chàng dại gái. Chàng tôn thờ sắc đẹp đến nỗi bằng lòng đánh đổi giang sơn vì Vương Ngọc Yến, (trong khi Vương Ngọc Yến xem chàng như một thứ công tử bột, lông bông, rỗi nghề). Người Vương Ngọc Yến hết lòng yêu thương chính là Mộ Dung Phục( đây là nhân vật thứ ba trong truyện). Mộ Dung Phục là một vị vương gia cuối cùng của tôn thất nước Yên, mang hoài bão phục quốc suốt cuộc đời. Tình yêu của Mộ Dung Phục là sự đam mê quyền lực, tham vọng cuối cùng mơ ước được ngồi trên ngai báu (cho dù phải bán luôn Vương Ngọc Yến). Đối với Du Thản Chi (nhân vật thứ tư), loại tình như vậy tình bỏ đi. Tình yêu của Du Thản Chi là một thứ tình tuyệt đối. Khi yêu, Du Thản Chi tôn thờ người yêu ngang bằng thánh nữ và hạ mình làm kẻ tôi đòi. Vì yêu, Du Thản Chi cam tâm biến mình thành một thứ đồ chơi cho người yêu tiêu khiển. Trong khi A Tử (người yêu của Du Thản Chi, thực chất là một nữ ma đầu, một thứ cùng hung cực ác) suốt ngày chỉ mơ tưởng tới Kiều Phong và xem Du Thản Chi còn thua súc vật.

Vở cải lương Kiều Phong A Tỷ trích đoạn và xoay quanh mối tình tay ba: Kiều Phong, A Tỷ và Du Thản Chi. Đoàn Hương Mùa Thu trình diễn với Diệu Hiền vai A Tỷ, Tấn Tài vai Du Thản Chi. Tôi nhớ tới đoạn trong trại quân Khiết Đan, Du Thản Chi quần áo tả tơi, bị trói và cột như một con chó. A Tử sai quân quất những trái cầu gai vào người Du Thản Chi. Mỗi lần bị trái cầu gai xáng trúng đầu, Du Thản Chi thét lên đau đớn, A Tử lại cười ré.

Tới những đoạn này, đám khán giả con nít hồi xưa lết gần tới ti vi, phẫn uất chửi.

"Đồ đĩ ngựa."

"Con đĩ chó."

"Mày mà ra đây, tao xé miệng mày." Một đứa thách thức.

Nhưng Du Thản Chi mấy ngày không thấy bị đem ra làm tấm bia thịt thì lo lắng, chỉ sợ A Tử buồn. A Tử trông thấy "tên tội đồ" đầu cổ máu me te tua quá bèn truyền niền đầu Du Thản Chi bằng một cái lồng sắt cho đỡ gớm. (Trên sân khấu người ta chụp vào đầu kép Tấn Tài một cái cối nhôm sáng loáng). A Tử trông thấy thích chí, gọi là "thằng mặt sắt". Rồi nghĩ ngay ra một trò chơi, bắt "thằng mặt sắt" đút đầu vào chuồng thú cho sư tử nhai. Bị con sư tử (giả) ngoạm lấy đầu cạp cạp, Du Thản Chi kêu rú thất thanh. A Tử khoái trá, nhảy lưng tưng, vỗ tay đôm đốp. Từ đó, cứ buồn thì A Tử lại bắt "thằng mặt sắt" ra chơi. Du Thản Chi tuy kinh khiếp và đau khổ nhưng vẫn thấy an ủi vì mỗi ngày đều được gặp mặt A Tử. Chàng hy vọng một ngày nào đó A Tử sẽ động lòng và thay đổi. Mơ ước lớn nhất của chàng là được hôn vào chân của A Tử một lần.

Tới đoạn gần cuối, A Tử bị mù. Du Thản Chi đau đớn và tuyệt vọng. Chàng dẫn A Tử lang thang khắp nơi đi kiếm danh y để hiến đôi mắt cho người yêu.

Coi tới đây, bà Hai hàng xóm nổi dóa, "Đồ ngu."

"Thằng bư." Một bà khác phang thêm.

"Cái đồ đần."

Người ta bắt đầu quay ra tấn công nạn nhân. Tới một mức nào đó họ cho rằng thái độ của nạn nhân tiếp tay cho thủ phạm.

Sau khi A Tử sáng mắt, Du Thản Chi bị mù. Tuy cảm động nhưng A Tử vẫn không yêu được Du Thản Chi. Phần đoạn kết, Kiều Phong bị lôi kéo vào cuộc chiến tranh không tránh khỏi. Để không phải tàn sát người dân vô tội, Kiều Phong đã nhảy xuống vực sâu. Quá tuyệt vọng, A Tử cũng lao đầu chết theo. Cảnh hạ màn, khi mọi người lục tục ra về, trên đỉnh núi chơ vơ chỉ còn một mình Du Thản Chi đứng ngửa mặt mà cười. Kép Tấn Tài rất nhập vai ở chỗ này. Tiếng cười thê thiết, chơi vơi. Tôi không hiểu cảm giác của Du Thản Chi lúc đó. Một giọng cười đau khổ, cười phẫn uất hay cười tự ngạo? Mấy chục năm qua nhiều khi nhớ lại tôi cũng chưa diễn tả được.

Bây giờ, hơn lúc nào hết tôi muốn gặp người thanh niên có tấm lòng vàng này. Một Du Thản Chi bằng xương bằng thịt, sống thật ngoài đời.

Đoàn Chữ Thập Đỏ dừng chân ở gần con đê ven sông Hồng.

Nói là "đê" nhưng nhà cửa, tiệm quán đã mọc tràn lan khiến không ai còn nhận ra được nữa. Mùa Hè, mực sông thấp, nước cạn trông rõ cả đáy. Mấy bè rau muống được cắm sào, thả lơ thơ. Đó là tài sản duy nhất của gia đình "Du Thản Chi".

"Du Thản Chi" thật ra không phải là đứa con duy nhất bị liệt bẩm sinh. Nhà có 5 người, trước cậu còn có một người anh trai cũng liệt, và sau là đứa em gái mới 4 tuổi. Cha mẹ đã ngoài sáu mươi, ngồi trước sân, vừa bó từng bó rau, vừa kể với chúng tôi. Mấy tháng trước, hàng ngày nó cứ bắt ông cõng đi khắp nơi gần xa để tìm vợ. Nó sắm được cái này, ông lục trong túi ra một cái khăn gói cẩn thận bỏ trong cái bọc nylon mới tinh. Một cặp nhẫn cưới mỏng dính như sợi chỉ. Với cái này mà đòi mua con gái người ta ư? Ông bật cười khan, bây giờ nó lại nghĩ ra một trò mới cơ đấy. Tặng mắt? Mắt mày có mấy đôi hở?

Từ trong nhà, "Du Thản Chi" lết vọt ra, nói như thét, "Thế sau này bố mẹ chết, ai nuôi chúng tôi?"

"Thế mày tặng mắt, người ta lấy mày à?"

"Tôi giao trước chứ, mà còn phải lựa nữa. Một người con gái phải ngoan, phải hiền, phải siêng năng, và chung thủy nữa."

"Ơ hơ," Ông bố lại cười khan, "Nằm mơ con ơi! Mày tìm người mù chứ có kiếm người ngu đâu?"

"Câm ngay." Trong nhà, một tiếng quát dữ dội kèm theo tiếng đồ đạc vỡ loảng xoảng vang ra. "Câm hết cho tôi nhờ". Cậu con lớn nổi giận.

Chúng tôi lục đục ra về sau khi để lại những món quà khắp nơi gửi tặng. "Du Thản Chi" có vẻ hể hả tuy rằng người Chữ Thập Đỏ giải thích ước mơ của cậu không thể thực hiện. Cho tới bây giờ y học vẫn chưa ghép mắt được.

Lượt về, xe chạy bon bon xuôi thẳng về Nam, nhưng sao tôi có cảm giác lòng mình đang dạt về hướng khác. 

Atlanta, Aug.2008

# tình cũ

Thụy nhảy chồm về phía điện thoại nhưng phải đợi chuông reo đến lần thứ năm nàng mới nhấc ống nghe. Giọng nói đầu giây bên kia trầm ấm, "Anh đang trên đường đi, kẹt xe lắm, khoảng sáu giờ, sẽ đến." Thụy nhẩm tính - Sáu giờ, bây giờ mới có bốn giờ, còn những hai tiếng nữa. Dễ chừng, nàng đã chờ anh bao nhiêu lâu rồi nhỉ? Hai mươi năm? Hơn thế chứ. Hai mươi năm và sáu tháng. Thụy còn nhớ như in, lúc ấy là mùa Hè, vừa tốt nghiệp Cao Đẳng xong, Thụy đã lo được một chân nhân viên ở Sở Du Lịch. Thời đó, bán căng-tin cho Sở thôi cũng kể là "chuột sa hũ nếp". Còn Phong thì khá hơn, không biết bằng ngõ ngách nào mà lọt được vào Công Ty Giao Thông Đường Sông. Từ sông ra biển chỉ có 3 tháng, anh vượt biên. Đêm chia tay mà Thụy cũng chưa biết, họ quấn vào nhau như những con sâu cuộn mình trong lá. Sáng ra, trước khi đi anh vẫn không nói gì, chỉ trang trọng đeo cho Thụy một xâu chuỗi bằng những hạt đá li ti kết lại. Tuy không phải là vật đính hôn nhưng đã làm Thụy đinh ninh đó là lời hứa hẹn. Bẵng đi hai tuần thì có điện tín, anh đang ở Bi-dong, trại tỵ nạn Mã Lai. Vậy là Thụy hận. Hận thâm xương. Hận thấu tủy. Bao nhiêu thư từ gửi về Thụy xé hết. Không đọc, Thụy thề, cũng không nghe thêm bất cứ một câu nào. Ai đời, cùng chìm trong bể khổ mà khi thoát thì chỉ tính thoát thân lấy một mình. Bạn bè an ủi, thì Phong là gió mà, đến rồi đi, ai biết được. Nhưng mà Thụy biết, và Phong biết, anh đã mang đi cái quý giá nhất của một người con gái. Sự mất mát làm Thụy hụt hẫng như bị người ta giật nợ. Mấy năm sau, tin tức bặt tăm, nỗi hận cũng nguôi ngoai, Thụy mới tự cứu mình. Nhờ xinh đẹp nên nhiều người theo, nhưng Thụy không chọn người, nàng chọn tiền. Sau khi ông thủ trưởng tặng Thụy hai đứa con và cả cơ ngơi ông tích lũy một đời thì mất. Không thề thốt nhưng Thụy vẫn là tiết phụ nuôi con. Sống một mình, Thụy trở nên đảm đang, nhất là mấy năm sau này kinh tế xoay chiều, Thụy đầu tư vào bất động sản, mua một bán mười. Hai đứa lớn đang tạm ở riêng để giữ hai căn nhà đang rao bán. Những lúc như bây giờ căn nhà này trở nên tịch mịch lạ thường. Thụy biết, không bao lâu con cái sẽ lập gia đình, chỉ còn một mình nàng trơ trọi. Nàng bỗng yêu tiếng động, yêu cả những tiếng dép lẹp xẹp kéo lê ngoài đầu ngõ, tiếng xe nổ, tiếng hàng xóm cãi cọ ngoài kia. Nàng mở radio, mở phim bộ suốt ngày là vì thế. Nhiều lúc, Thụy sực nhớ những mỹ nhân trong lịch sử bị biếm mình trong cung cấm, họ giống như những đóa hoa hương sắc đặt trong bốn bức tường. Tàn tạ rồi chết. Thụy rùng mình khi mường tượng ra chẳng bao lâu rồi mình cũng sẽ biến thành một bà già lụ khụ, tóc bạc da nhăn, tay chân lẩy bẩy, mắt mờ nhìn không qua ngưỡng cửa. Không lẽ đó là một kết thúc khuôn mẫu đã định sẵn. Không, không đời nào để mình như vậy. Cái chết của nàng ước chi là một cái chết êm như giấc ngủ, chết giữa lúc đương nhan sắc như ánh chiều ửng rực chợt tắt ở lưng đồi.

"Mỹ nhân tự cổ như danh tướng,

Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu."

Hồi nhỏ đọc hai câu này Thụy vô cảm. Cứ tưởng tượng Dương Quý Phi chống gậy, mắt mũi lem nhem thì chết là phải. Cũng có lúc Thụy linh cảm, hai câu thơ giống như một lời nguyền. Nhưng từ khi nhận được điện thoại của Phong thì khác, Thụy thấy lời nguyền trở nên vô nghĩa và có phần buồn cười. Tình cảm bỗng nghiêng về Phong, nhất là nghe tin mấy lần về nước anh đều tìm nàng trong đám bạn cũ. Thụy hình dung ra Phong ngày trước, dáng dấp thư sinh và mái tóc bồng. Nàng nhủ thầm, nhất định phải cho thấy mình đẹp như lúc anh chàng mới bỏ đi mới được. Không thể để lộ những nếp nhăn hay dấu vết của tuổi tác. Trước hết phải tắm cái đã. Thụy gọi cô bé giúp việc pha nước rồi đi lấy áo.

Thụy đong đúng hai nắp dầu hoa bưởi vào bồn tắm rồi

khuấy đều. Vừa để thân mình ngấm từ từ trong làn nước ấm vừa tát nước nhè nhẹ lên cổ, vai rồi chụm hai tay đắp nước vỗ lên má nhiều lần. Trời tháng Bảy gió hâm hấp, mồ hôi vã nhiều, Thụy muốn ngâm mình lâu hơn. Phải canh sao cho khi Phong đến, da dẻ vẫn còn tươi mát và chưa có một hột mồ hôi nào. Mỗi lần đi đâu, Thụy vẫn ghét chen lấn trong đám đông và khó chịu khi ngửi thấy mùi mồ hôi nhễ nhãi, mùi da thịt hăng nồng của thiên hạ.

Thụy duỗi hai chân, cặp giò dài và trắng, lộ những đường gân xanh nổi rõ dưới da. Nàng xoa mạnh tay để đánh tan những mạch máu ngầm, rồi gấp gối lại, tát nước vào chỗ hũng giữa bụng và đùi để nhìn thấy nước được giữ lại và thích thú vì thân thể mình vẫn còn săn chắc. Mỗi lần tắm, trong đầu Thụy đầy dẫy hình ảnh những thân hình bụ bẫm, mủm mĩm trong những bức tranh lõa thể thời Phục Hưng, nàng chú ý tới những mạng mỡ dư thừa mà không hiểu sao thời xưa họ lại thích. Nghĩ đến đây bất chợt Thụy luồn tay vào đùi, vừa vuốt ve vừa tưởng tượng như đây là bàn tay của một người nào khác. Nàng thích thú thấy da thịt mình vẫn còn mềm mại và láng lẫy, êm ái cứ như đang vuốt lên một tấm da gấu trơn lùi.

Tắm xong, Thụy bắt đầu trang điểm. Nàng lấy nước đá đập nhỏ, quấn vào khăn mỏng rồi chà lên hai má. Cái lạnh làm đôi má ửng đỏ một cách tự nhiên mà không cần dùng tới phấn hồng. Sau đó nàng đánh một lớp phấn lót rồi thoa một lớp kem ngoại có pha glycerine, da mặt trở nên mượt mà, tươi tắn. Kề sát mặt gương, Thụy bặm chặt cho môi mềm ra xong dùng chì màu viền rồi thoa đều trên dưới. Không bao giờ Thụy dùng son, nhất là những màu đỏ chói, chỉ tổ tố thêm cái tuổi già. Thụy cũng không sơn móng tay, chỉ cắt da, dũa tròn móng rồi chà chanh cho kỹ, điệu đàng lắm thì phủ một lớp sơn bóng là cùng. Xong xuôi, Thụy thoa một ít nước hoa lên cổ, vai và mu bàn tay, nơi người nước ngoài thường cầm hoặc hôn tay người phụ nữ.

Phải hơn năm giờ Thụy mới thay áo. Nàng chọn một cái

váy nhạt và một chiếc áo cổ bẹt màu hồng có thêu những chùm hoa trắng li ti, trang nhã và thanh tao. Những năm sau này Thụy tránh mặc những màu sậm hay hoa hòe sặc sỡ. Không bao giờ sắm những chiếc áo dài thêu rồng phượng dát đầy kim tuyến và cũng chớ hề rớ tới những bộ âu phục nội hóa rẻ tiền. Nàng chọn sợi dây chuyền có đính hột xoàn, kinh nghiệm cho biết đeo hột xoàn làm người ta chú ý cái vùng ngực của mình hơn. Ở cổ tay trống trải, Thụy chọn một chiếc lắc có gắn hai cái chuông vàng, khi cử động chuông sẽ phát ra tiếng nhạc. Có tiếng nhạc câu chuyện sẽ rôm rả hơn. Phải tạo một bầu không khí thân mật, dễ thương, làm sao thâu ngắn cái khoảng thời gian xa cách. Để khi Phong về vẫn còn luyến tiếc những cảm giác lãng mạn và sống lại trong kỷ niệm xưa của "hai đứa". Xong đâu đấy, Thụy hớp một chút rượu nhẹ rồi đi súc miệng thật kỹ. Kinh nghiệm của người đàn bà cho biết, rượu quý gấp mười lần bất kỳ một thứ mỹ phẩm nào, nó làm cho mắt người ta phớt một màu hồng và mở to một cách long lanh.

Xoay mình trước gương mấy lần Thụy mới ra ngoài. Thụy lướt mắt nhìn quanh, trên bàn đã dọn sẵn một bình hồng đỏ thắm. Buổi sáng nàng đã chọn sẵn một giò lan, nhưng mà nghĩ lại hoa hồng hay hơn, dù sao nó cũng biểu tượng cho tình yêu. Từ khi liên lạc với Phong, lòng Thụy bỗng dưng rung động. Mọi vật chung quanh đều trở nên sáng sủa và dễ thương. Chắc chắn là Phong muốn tìm về dĩ vãng. Hẳn Phong vẫn nhớ nàng. Bất chợt trong phút chốc những kỷ niệm xa xưa chợt dội về ào ào như sóng vỗ. Miên man với những hồi tưởng, Thụy linh cảm cuộc đời nàng có thể sẽ thay đổi, nhất là qua bạn bè, biết Phong đã ly dị, thành công trong kinh doanh, nhưng rất cô đơn trên xứ người. Nếu tái hợp, những ngày tháng sau này của cả hai sẽ là một màu hồng, nàng có nơi nương tựa, hai đứa con sẽ tiếp tục học ở nước ngoài. Thụy nhẩm tính, cho tới bây giờ nàng đã mất khá nhiều cho các trung tâm tư vấn du học mà cũng chưa có đứa nào đi được.

Gần 7 giờ Phong mới đến. Cô bé giúp việc ra mở cổng. Từ

trong nhà, Thụy hơi ngạc nhiên khi thấy Phong dẫn chiếc xe Dylan loay hoay tìm chỗ đậu. Thông thường Việt kiều sợ đi xe gắn máy, sợ cái lối chạy xe hỗn loạn của dân trong nước nên đa số đều dùng taxi. Nhưng Thụy đã không kịp hỏi khi Phong ngước mặt nhìn nàng. Tuy đã thấy Phong trong hình trước đây, giờ đối diện cũng làm Thụy ngẩn ngơ, Phong thay đổi nhiều, như là một người khác. Trong lúc đó Phong chỉ hơi bối rối, rồi anh chàng bắt đầu tự nhiên cứ như là mới xa Thụy hôm qua.

"Nhìn ra chưa?" Thấy Thụy chưa trả lời, anh lại cười cười, "Nè, không đến nỗi hỏi, anh tên gì chứ?"

"Anh thay đổi nhiều quá." Thụy chơm chớp mắt.

Phong đứng trước mặt nàng, nghiêm trang đưa mắt ngắm từ đầu tới chân như người ta ngắm một con búp bê, "Còn em vẫn đẹp như xưa, không khác mấy." Rồi anh chàng lấy tay vỗ trán, vờ như thật, "Mình chia tay mới hai tháng thôi, phải không? Vậy mà anh cứ tưởng 20 năm rồi chứ." Miệng vẫn giữ nụ cười trêu.

Thụy nhủ thầm, không biết đây là một câu đùa hay là một câu tán. Và nàng chợt nhận ra, Phong thay đổi không phải chỉ bên ngoài.

Phong lễ mễ mang nhiều quà từ trên xe xuống. Một chai rượu nho, mấy hộp chocolates, phô-mai và bánh ngọt. Đến chiếc ghế bành, anh buông mình xuống một cái phịch. Mặt ghế lõm xuống lòi ra những đường nhăn.Trông Phong bây giờ cao lớn, mập mạp, bệ vệ ra vẻ một thương gia. Áo sơ-mi thẳng nếp, quần tây xám phẳng phiu, đôi giày đen bóng lưỡng. Hai má phính làm gương mặt hơi tròn, cái cằm liền với cổ nhờ một mạng mỡ thừa. Nổi bật nhất là cặp kính mát hiệu Giorgio Armani và bộ ria mép được cắt tỉa cẩn thận làm Phong giống hệt như một đại gia. Đấy, chữ nghĩa báo chí bây giờ thường gọi. Nhìn Phong, Thụy ngờ ngợ, nàng thường gặp những mẫu người như vầy ở đâu đấy nhỉ?

"Em khỏe không? Chồng con sao rồi?" Giọng Phong trầm ấm.

"Em khỏe. Mấy mẹ con vẫn sống với nhau." Nàng hỏi lại, "Còn anh?"

"Anh ly dị, hiện đang sống một mình."

"Tại sao?"

"Tại trời." Phong nhún vai, "Sống ở Mỹ, đàn bà Việt cũng thành đàn bà Mỹ thôi."

"Vậy sao?" Thụy rót trà ra tách, nàng nhoẻn miệng cười, "Em không tin đâu. Có thể, anh khó tính quá chăng?"

"Cũng mong như vậy." Phong cười, rồi bỏ ngang câu chuyện, chàng bắt đầu xoãi chân, lưng dựa hẳn vào thành ghế và đưa mắt quan sát mọi vật. Căn nhà thiết kế theo kiểu ngoại, có quạt trần, cầu thang xoắn, cửa trong ăn thông với những phòng riêng.

"Wow, căn nhà này đẹp thật, không thua chi ở nước ngoài." Phong thầm nghĩ, không biết hiện thời nhà như vầy giá bao nhiêu, chắc là không rẻ

"Không bao nhiêu, đây là nhà hóa giá, sau đó mới tân trang lại."

Thụy nhớ, chồng nàng đã phải vất vả chạy chọt cả năm trời mới giữ được căn nhà này. Chính sách hóa giá những căn nhà tịch thu của chế độ cũ là một cái phép màu biến của công thành của tư. Sau khi tân trang, giá nhà tăng gấp hai trăm lần, Thụy đem thế chấp để làm vốn kinh doanh.

"Làm sao bì được nhà anh bên đó." Thụy hỏi dò.

"Nhà ở Mỹ là nhà của ngân hàng, có phải của mình đâu."

Lúc đó, cô bé giúp việc mang một cái khay có hai cái ly và một đĩa bánh ngọt để lẫn với chocolates ra bàn. Phong vói tay lấy một cái ly cao đựng rượu rồi xoa xoa trong lòng bàn tay.

"Em sống thoải mái quá hả?"

"Đâu có." Thụy phân bua, "Cũng 'tay làm hàm nhai' như ai đó chứ."

"Chối chi vậy? Không có ai hỏi tiền đâu?" Phong khui rượu, rồi rót một chút ra hai cái ly, nâng lên mời mọc.

"Nè, cạn ly." Chàng trấn an, "Rượu này là rượu nho, ngọt

lắm."

"Nhưng em không biết uống rượu."

"Không biết cũng phải uống, nhắp một chút cũng được, mừng tụi mình tái ngộ." Để làm gương, Phong nâng ly uống một hơi, rồi chúc ngược cái ly, không một giọt rượu nào rơi xuống.

Thụy cũng nâng ly và nhắp một chút, một mùi men hăng nồng xông tràn lên hốc mũi. Thụy sặc sụa, nước mắt chực trào ra. Trong thoáng chốc, bỗng dưng Thụy nhớ ra, cặp kính đen, cái bụng phệ, bộ ria mép cắt tỉa tỉ mĩ, mẫu người của Phong nàng thấy nhiều trên sàn giao dịch, trong những buổi đấu thầu, ở những câu lạc bộ chuyên ngành, ở những quán cà phê sang trọng, ở bar biếc, và cả những tụ điểm karaoke tối mò. Cái thói quen uống rượu ực một cái rồi giơ ly chúc ngược xuống, Thụy vẫn thấy người ta biểu diễn hoài. Mẫu số chung của họ là khả năng đánh hơi về tiền bạc và đàn bà rất nhạy.

"Em khá lắm." Tự nhiên, Phong buột miệng. "Giỏi thật đó."

"Giỏi cái gì?" Thụy hơi ngạc nhiên.

"Ngoài đời biết bao nhiêu người đói khổ mà ở đây vẫn đầy đủ, sung túc như thường." Chàng nhìn Thụy vẻ giễu cợt, "Hay có ông nào take care em rồi, chứ gì?"

Thụy đoán, ý Phong muốn hỏi đến bạn trai, bồ bịch. Đa số Việt kiều đều nói độn, Thụy không lạ.

"Ai mà thích em chứ ?"

"Nói dối."

"Thật mà."

"Anh không tin."

Thụy ghét kiểu nói chuyện dấm dớ như vậy, nó giống như một cuộc tra hỏi, mà nàng là kẻ bị tình nghi. Nhưng mà làm sao để khơi chuyện xưa? Làm sao lôi Phong về khung trời kỷ niệm, thời của hai đứa, thời đồng cam cộng khổ? Cũng có thể Phong nhớ cái ngày chia tay, anh chàng khó nói vì bỏ đi một mình.

Rượu đã vơi nửa chai mà Phong cứ tự rót lấy một mình.

Hết ly này tới ly khác, nhẩn nha như ngưởi độc ẩm. Hình như giữa hai người có một khoảng cách. Phong ước, chàng có cách xóa bỏ thời gian. Làm thế nào để chặt đứt cái khoảng hai mươi năm đi. Không có khoảng thời gian đó, chàng sẽ giống như xưa, đi mấy bữa trở về, rồi hai đứa dạo chơi và chia sẻ với nhau bất kể là chuyện gì. Nhưng bây giờ mới vài ba câu đã hết chuyện. Một sự im lặng ngột ngạt, giống như cờ bị dồn vào thế bí. Không biết làm thế nào để hỏi mà không đường đột, tò mò quá. Thật ra, Phong rất muốn biết nhiều thứ về Thụy. Nghe bạn bè nói, mấy năm nay nàng phất lên nhờ địa ốc, nhưng đầu tư thế nào, nguồn vốn từ đâu, và có những dự tính chi, không ai biết. Tốt nhất, tìm cách nào để Thụy tự kể, như vậy tự nhiên hơn.

"Nè, anh đang uống rượu, không phải uống nước đâu?" Thụy gõ gõ mặt bàn, cười mỉm.

Phong cất tiếng ngâm nga, tay vò vò cái ly không, miệng nở một nụ cười.

"Thượng Đế tạo ra cây nho.

Phải chăng đó là một tội?

Con người chế ra rượu nho

Để chôn nỗi buồn trong đó."*

Mắt chàng ướt, long lanh, cứ nhìn nàng không chớp.

"Anh nghĩ gì vậy?"

"Nghĩ tới ngày xưa."

Phong đứng dậy, vươn vai, đi qua lại vài bước để lấy cớ ngồi xuống cùng một chiếc ghế dài với Thụy. Phong nghĩ ra một thế gỡ, gợi chuyện với phụ nữ, không gì bằng đánh mạnh vào tình cảm.

"Em còn nhớ Thanh Đa không?"

"Cà phê Thanh Đa?"

"Ừ, bây giờ họ mở rộng, có hồ bơi và sân golf nữa."

"Hồi xưa em hay ngồi ngắm những đám lục bình."

Phong nhắc thêm, "Lúc đó, không có tiền, tụi mình chỉ mua nổi một ly chanh muối uống chung. Nhớ không?"

Thụy chớp chớp mắt, cười. Phong thấy khi cười, đuôi mắt Thụy có dấu chân chim.

"Hôm nào có dịp mình lại đi nữa nha?" Phong rủ.

Thụy gật, "Anh thường ra đó à?"

"Mỗi lần về, anh đều tới đó." Phong rút một điếu thuốc, gắn lên môi, "Mà tới cũng chỉ để ngắm lục bình thôi." Mới nói, Phong đã thấy mình hớ, nghe nói sau này có nhiều ghe hút cát lậu dưới đáy sông làm vỡ kè, người ta đã kéo lục bình đi đâu mất.

"Thật ư?"

Trong lúc cảm động, Thụy sực nghĩ ra, phải khơi cho Phong nhớ về ngày xưa, nàng cố đánh thức một mối tình đang ngủ kỹ. Đây là lúc nối lại sợi dây tình cảm. Nếu khéo léo, ít nhất cũng có thể nhờ Phong bảo trợ cho hai đứa nhỏ đi du học. Chắc chàng sẽ không từ chối. Thụy đứng lên đi về phía cuối phòng đến bên một chiếc tủ bằng gỗ trầm hương, bên ngoài chạm trổ thật tỉ mỉ. Thụy dừng lại mở tủ, rồi mang ra một xâu chuỗi có kết đá li ti đã trổ màu đưa cho Phong.

"Anh có còn nhớ cái này không?"

"À há?" Phong nhíu mày, nghĩ ngợi. "Nhớ chứ. Không ngờ em còn giữ tới bây giờ." Chàng đoán mò, đây chắc là kỷ vật của hai người, nhưng tặng lúc nào thì không nhớ nổi. Chàng vội lái câu chuyện sang hướng khác.

"Về lần này, may nhất là gặp lại em."

"Anh thường về nước lắm à?" Thụy lại hỏi. "Về mấy lần rồi?"

"Lần này là lần thứ năm."

Thụy hơi thất vọng, về nước năm lần, bây giờ mới tới thăm mình. Nàng nghe người ta chế Việt kiều về quê, lần thứ nhất thăm mẹ, lần thứ nhì thăm cha, lần thứ ba thăm những người chưa từng gặp qua. Chắc bên này, anh chàng cũng có khối cô trẻ đẹp vây quanh.

"Bên này thay đổi nhiều, về xem coi có làm ăn gì được không?" Phong nói thêm.

"Anh có tính làm gì chưa?"

"Định làm địa ốc đây. Em có kinh nghiệm hay mối mang gì chỉ cho anh với."

"Ôi chao! Nhà cửa đang tuột dưới giá vốn. Thị trường đóng băng, bây giờ anh nhảy vào làm gì?" Thụy ngạc nhiên.

Phong không trả lời mà hỏi tiếp, "Giá thấp là lúc mua vào, em có mua thêm căn nào chưa?"

"Có. Kẹt hai căn, từ đầu năm tới giờ vẫn chưa bán được." Thụy chép miệng, thở dài.

"Hai căn giá bao nhiêu?"

"Anh hỏi làm chi?" Thụy nghi ngờ. Những người hỏi giá, mười người chưa có một người mua. Họ chỉ đi thăm dò.

"À, hóa ra anh đến thăm dò chứ đâu phải thăm em."

"Không, không. Đến thăm thật mà. Hỏi cho biết vậy thôi." Phong phân bua, "Nghe nói, bây giờ người ta mua nhà trên giấy, chỉ đặt tiền cọc rồi sang tay, vốn ít mà lời nhiều."

"Xưa rồi, đấy là thời của mấy năm trước. Từ khi xăng tăng giá, cái gì cũng tăng theo nên nhà xây chậm mà lãi suất đến 19, 20 phần trăm. Bây giờ nhiều người còn phải bỏ cọc, chạy nợ đấy."

Phong làm thinh, chàng nhẩm tính. Hai căn nhà đã tân trang, cộng thêm cái nhà này. Đột nhiên Phong ngước mặt lên trần, chàng nghĩ ngợi. Với tình trạng này xoay một, hai trăm ngàn đô, với Thụy chắc không khó.

Thấy Phong có vẻ suy tính, Thụy khuyên.

"Thị trường ở đây bất ổn, nạn bè phái khiếp lắm, anh tính cho kỹ, đừng bước vào chốn 'gió tanh mưa máu' làm gì."

Phong gắn điếu thứ hai lên môi, chàng rít một hơi dài, rồi chu miệng thổi những lọn khói tròn thành những chữ O đuổi nhau trong không khí. Chàng có cảm giác Thụy đang đề phòng. Có lẽ những người có tiền đều cẩn thận như thế cả, nhất là khi đề cập những chuyện liên quan. Một, hai trăm ngàn đô, một con số lớn hơn sự tưởng tượng. Ở nước ngoài, kiếm vài ngàn đô còn khó nữa là. Phong nhớ lại cái phòng trọ nhỏ xíu của mình bên Mỹ, những việc làm tạm bợ bấp bênh, những thất bại liên miên trong cuộc sống. Tất cả chỉ vì một chút sơ xuất, chàng uống rượu lái xe. Phong nghĩ, cái thằng cảnh sát cho chàng cái ticket DUI** ắt cũng sẽ hối hận nếu biết chàng ra nông nỗi. Ở Mỹ, không có hãng xưởng, cơ quan nào chấp nhận người từng say rượu lái xe. Càng không có người đàn bà nào chấp nhận người chồng triền miên thất nghiệp. Sau khi kiếm việc một thời gian, Phong nghiệm ra, có một người đàn bà là có tất cả. Muốn chinh phục họ, trước hết cần phải có bề ngoài.

Phong nhìn Thụy, chàng đang cố hình dung ra hình ảnh Thụy ngày trước để so sánh. Nhưng kỷ niệm ngày xưa đã chìm sâu đâu mất, không hiểu sao trong đầu chàng chỉ hiển hiện những bờ vai tròn trịa, những gương mặt búng sữa ở mấy cái quán karaoke. Dù sao người đàn bà này là người đầu tiên trong đời, vậy mà bao nhiêu năm chàng quên lửng. Bây giờ, trông Thụy già dặn và kín đáo, nhưng đường nét vẫn còn gọn, điều quan trọng là không biết tình cảm của Thụy thế nào. Nếu chàng nắm tay, không biết Thụy phản ứng ra sao. Dù gì, cũng phải thử. Chàng tin, với bản chất yếu đuối, không có người đàn bà nào không cần nơi nương tựa. Vả lại, chồng mất đã lâu, chắc là Thụy cô đơn lắm. Nếu tái hợp thì khác nào 'nắng hạn gặp mưa rào'. Bạn bè chàng nhiều tên cũng đã lập 'phòng nhì' ở bên này. Nhưng mà bọn chúng dại, cặp với mấy cô trẻ đẹp giống như sắm một cái máy xay tiền, chỉ tổ mệt. Phong nhớ một câu đã đọc ở đâu đó, "Đàn bà chỉ hấp dẫn hơn khi người ta ngả vào cánh tay họ mà không rơi vào bàn tay của họ."

"Thụy này," Giọng chàng trầm xuống. Phong nhẹ nhàng nắm thử tay nàng. Bàn tay mềm, mát rượi như một giải lụa. Thụy e dè, nhưng nàng vẫn để yên.

"Gì ạ."

"Có thể xem anh như ngày xưa, được không? Có khó khăn gì, cứ nói. Nếu giúp được, anh sẽ giúp."

Thụy hy vọng, Việt kiều đa số đều rộng rãi, biết đâu Phong

sẽ giúp nàng. "Khó khăn của em là hai căn nhà chưa bán được."

"Sao không đợi giá lên hãy bán."

"Không chờ được. Lãi suất bây giờ cao lắm."

"Cứ hạ giá nữa. Thế nào rồi cũng bán được."

"Hạ quá thì lỗ nặng."

"Đừng lo lỗ." Phong nói, "Anh có cách bù."

"Cách gì?" Mắt Thụy sáng lên.

"Đầu tư ở Mỹ." Không đợi Thụy hỏi, chàng giải thích, "Tụi mình có thể mua nhà bên đó rồi cho thuê, lợi nhuận tính bằng đô, cao hơn nhiều."

"Nhưng nghe đồn, ở bển lúc này cũng bị khủng hoảng nhà cửa mà?"

"Tạm thời thôi, rồi kinh tế sẽ phục hồi."

"Em ở đây, làm sao mua bán bên đó?"

"Cứ tin anh." Phong trấn an, "Để anh mua bán giùm cho."

Thụy kinh ngạc, nàng nghe lầm hay Phong đang nói giỡn. Mua bán kiểu này có khác chi quăng tiền xuống giếng.

Tuy không ưa đề nghị của Phong nhưng Thụy vẫn làm thinh. Nàng nhìn mái tóc phồng của Phong đang lâm râm điểm bạc. Tuy nét trẻ trung không còn nữa, nhưng sự cường tráng của người đàn ông ở tuổi trung niên vẫn còn đó. Nhưng mà đâu rồi cái ngọn lửa nồng nhiệt của ngày xưa? Qua biết bao năm tháng, kỷ niệm đã mờ mịt, tình yêu cũng lụi tàn. Bây giờ hai người ngồi đây như hai khúc củi ướt, khó mà nhóm lên một ngọn lửa nào.

"Có quen ai, hỏi dùm anh một trăm ngàn, được không?"

Mắt Thụy tròn xoe, nàng không tin vào tai mình, "Một trăm ngàn đô?" Phong chưa gật, nàng đã kêu trời, "Một trăm ngàn đô, nhiều quá. Ở đây, đâu ai có nhiều dữ vậy."

"Năm chục ngàn, có không?" Phong mau mắn, hạ giá.

"Cũng không có đâu." Thụy lắc đầu nguầy nguậy, ánh mắt vẫn tròn xoe kinh ngạc.

"Anh trả tiền lời thật cao, 20, 25 phần trăm hay hơn nữa cũng được."

"Thế sao anh không ra ngân hàng?"

"Việt kiều không vay được, mà đang cần gấp lắm." Chàng nói thêm, "Anh có một số máy móc mới nhập về nên kẹt thuế. Đóng xong, lấy khỏi kho là có tiền ngay."

"Em không có tiền, mà cũng chẳng quen ai."

"Em không tin ư? Ngày mai anh dẫn em đi coi máy." Phong cố gắng chứng minh.

"Vấn đề không phải tin hay không, mà là không có tiền." Nàng nhăn mặt, khó chịu.

"Ráng xoay cho anh một ít, bao nhiêu cũng được." Phong nằn nì, "Giúp anh lần này, anh sẽ đền ơn em thật nhiều."

Phong đề nghị, "Hay mình thế đỡ căn nhà này, được không?"

Thụy choáng váng. Nàng nhìn vào miệng Phong, hai hàng ria như hai con sâu ngọ nguậy trên mép.

"Căn nhà này đã cầm rồi. Nợ từ đầu tháng đến nay vẫn chưa có để trả đấy." Nàng cười khẩy.

Một sự yên lặng ngắt ngang câu chuyện. Hai người theo đuổi hai ý nghĩ riêng tư. Một bầu không khí tẻ nhạt đang tràn ngập. Bên ngoài trời đã tối. Ngọn đèn đường vàng vọt, lẻ loi. Trong nhà chỉ còn tiếng quạt trần kêu lè xè.

Thụy đứng lên, định vờ đi châm trà để vòng qua chiếc ghế bên. Thật chán ngắt. Và vô duyên. Bây giờ mọi cử động đều trở nên máy móc, đầy kịch tính. Nàng muốn tống anh chàng đi như tống mấy người khách chuyên môn đến dò giá.

Trên chiếc ghế dài chỉ còn một mình Phong ngồi, mắt lim dim như sắp ngủ gật. Được một chút, Phong mở mắt, ngơ ngác như không hiểu tại sao mình lại ở đây. Chàng đưa tay lấy ly trà ực một cái, trà nguội ngắt. Rồi tỉnh hẳn. Phong đứng lên, chàng vươn vai, ngao ngán, cảm thấy giữa đàn ông và đàn bà mà không đậm tình thì người đàn bà cũng chỉ là một người đàn ông nhỏ con.

"Thôi anh về." Giọng chàng mệt mỏi.

Thụy cũng mau mắn, mời lơi.

"Khi nào có dịp, anh lại ghé chơi."

Nàng đứng vẫy cho đến khi chiếc xe Phong khuất hẳn. Tự nhiên, Thụy mơ hồ có cảm giác như đêm chia tay của hai mươi năm về trước. Bây giờ nàng mới biết, đó là đêm vĩnh biệt.

(Sept.2008)

# dẫn bóng

Có lẽ điều không may cho một mối tình là lúc chuyện chưa tới đâu đã bị vỡ lở. Bây giờ nhớ lại tôi cũng không hiểu vì sao chiều hôm đó mọi người biết Mẫn hẹn tôi ở ngoài quận. Tưởng cũng không có gì nghiêm trọng, ai ngờ mới sửa soạn cô Năm đã chận tôi lại bằng một trận lôi đình.

"Đi đâu? Đi gặp thằng Mẫn hả?"

Tiếng quát bất ngờ làm tôi giật mình.

"Cái thằng... đầu to đít teo," Cô Năm cười khẩy, giọng chắc nịch, "Mới nhìn sơ cũng biết ngay là thứ gian tà."

"Sao cô biết?" Tôi lí nhí hỏi. Mở màn cãi vã bằng cái giọng yếu xìu tôi biết ngay mình thua.

"Sao lại không?" Cô hất hàm thách thức.

Trong đầu tôi có ngay hình ảnh Mẫn, mái tóc anh bồng bềnh nhưng đầu đâu có to. Còn đít? Hình như cũng không... teo mấy. Có lý nào? Hay cô lầm? Hình ảnh những gian thần lẫy lừng kim cổ lần lượt xẹt nhanh trong trí. Tôi ấp úng, tìm cách chống chế, "Những kẻ gian thương... bụng to mắt hí," Nhưng mới nửa câu tôi biết ngay mình lạc đề, thay vì chứng minh Mẫn không phải kẻ gian, tôi lại cố chỉ cho cô thấy kẻ gian không giống Mẫn.

"Ơ ... đó là đào kép trong tuồng. Ra sân khấu, hề phải độn gối trong bụng." Cô cười đắc thắng.

Tôi cứng họng, tức tối. Nhất thời không biết làm sao, trong khoảnh khắc mắt mũi bắt đầu đỏ ửng.

Dì Mười từ đầu vẫn làm thinh, bấy giờ cũng lên tiếng khuyên, "Thằng Mẫn rún lồi, số nghèo lắm. Thương nó, con sẽ khổ."

"Sao Mười biết?" Tôi sửng sốt hỏi.

"Thì chính dì đỡ cho nó mà." Giọng dì dịu dàng. Những lúc

như vậy tôi chỉ muốn ngả vào lòng dì để chờ nghe an ủi.

Tối đó, cả nhà tắt đèn ngủ sớm. Trằn trọc tới nửa đêm, tôi lẩn thẩn suy gẫm về cái rốn và số phận những người nghèo. Không hiểu cái rốn lồi khiến người ta nghèo hay khi nghèo thì rốn sẽ lồi ra.

Lan man nghĩ ngợi một hồi tôi lại nhớ nhà, nhớ thành phố, nhớ những con đường vàng hiu ánh điện, nhớ những vỉa hè về khuya đầy dẫy kẻ không nhà. Gần sáng, tôi mới sực nhớ đến Mẫn, đêm đó không biết anh bỏ về từ lúc nào.Tôi thiếp đi trước khi nghe tiếng gà đầu tiên gáy. Trong giấc ngủ, tôi mơ thấy Mẫn vẫn còn lang thang ngoài quận để chờ tôi tới sáng.

Năm mười tám tuổi, tôi trượt thi vào đại học. Cái tin đó không làm mẹ tôi rúng động bằng tin chính quyền mới phát động phong trào thanh niên xung phong. Để giải quyết nạn thất nghiệp ở thành phố, những người chưa có việc làm sẽ bị lùa đi xây dựng nông tường ở những vùng khỉ ho cò gáy. Cả tháng trời mẹ tôi đôn đáo khắp nơi cuối cùng mới giành được một chỗ trong tường Trung Học Y Tế.

"Làm y tá?" Tôi lắc đầu nguầy nguậy, "Không đời nào." Cái nghề tôi không có ưa.

"Không ưa rồi cũng phải ưa." Mẹ đe, "Còn hơn lông bông có ngày bị bắt thì rồi đời."

Thấy tôi làm thinh, mặt trơ như đá, mẹ đổi giọng than thở, "Mẹ bán hết hai cái nhẫn chỉ lo được chừng này. Con không học mình cũng không đòi lại được."

Mẹ tiếc của chưa khóc thì mắt tôi đã ướt. Chưa ừ tiếng nào mà mọi việc coi như xong.

Bốn tuần sau, tôi đi học với tâm trạng kẻ chán đời. Trung Học Y Tế là ngôi trường khang trang, mặt chính quay ra đường Trần Hưng Đạo, mặt sau rào kẽm bít bùng. Trước lầu hai có căng một tấm biểu ngữ trắng chữ đỏ, "Lương y như từ mẫu." Mẫu chữ to gấp bốn lần tên trường. Bữa đầu tiên, thầy giám hiệu giảng, đó là sự cố ý, bởi vì châm ngôn của trường là đặt lương tâm trên nghề nghiệp. Mỗi một học viên phải học cách thương yêu bệnh nhân như con đẻ. Bên dưới có tiếng cười khà khà. Từ mấy chữ này đầu óc chúng tôi liền đẻ ra những câu châm ngôn độc địa, "Lương y như kế mẫu", "Thầy thuốc như phù thủy"...

Khóa học mười tám tháng. Thời gian đầu chúng tôi học chung những kiến thức căn bản như y học, tâm lý học, những phương pháp cấp cứu thông thường, thuốc men và bệnh lý... Nửa năm sau, phân khoa và thực tập. Phần lý thuyết, ưa hay không chúng tôi cũng có thể nuốt chửng dễ dàng, nhưng khi sang thực tập thì giống như bệnh nhân tới thời kỳ ói mửa. Hễ bước vào bệnh viện một lúc thể nào cũng có đứa chóng mặt, hoa mắt, nhức đầu, riêng cái mùi Ê-te cứ làm tôi 'điếc' mũi. Liên tiếp mấy tháng học cấp cứu nhiều đứa thấy máu mặt vẫn xanh. Phần tôi, cứ cầm ống chích là tay chân run lẩy bẩy. Chưa hết, khi phân khoa, ngành nhàn nhất là điều dưỡng thì tôi bị xếp vào lớp hộ sinh. Cạy cục lắm mới tìm ra chị bạn trong khu điều dưỡng cũng muốn đổi lớp. Hỏi ra mới biết, bên điều dưỡng còn kinh hơn. La liệt đủ thứ, từ tiêu chảy, phù thủng tới giang mai, lậu mủ... Nhiều nam bệnh nhân trần truồng còn hôn mê, bổn phận y tá là phải chăm sóc, kể cả việc giúp họ tiêu tiểu. Chị uất nghẹn kể, thằng cha bác sĩ còn trơ trẽn hơn, hắn nói tỉnh bơ, có mắc cỡ thì mang mặt nạ mà làm.

Tôi ở lại lớp hộ sinh tới cuối khóa. Ngày ra trường, chộp được mảnh bằng là bắt đầu chạy khắp nơi cầu cứu. Cái gay là tìm cho ra một chỗ làm để bám thành phố. Sau 75, các nhà bảo sanh, bệnh viện tư bị xóa sổ. Ngoài những bệnh viện lớn, thành phố chỉ còn những nhà thương quận tập trung từng khu vực. Thiếu y tá, nhưng những nơi này không sẵn sàng nhận người. Muốn lọt vào trong phải có quen biết, có phe phía. Đợi trường phân nhiệm, may mắn thì xuống trạm xá phường hoặc bị đẩy về các nhà thương tỉnh. Làm y tá phường chỉ có mỗi việc phát một thứ thuốc Xuyên Tâm Liên cho mọi thứ bệnh. Còn về tỉnh, lương tháng không đủ mua một cái vé xe đò. Vả, không thể sống báo cô gia đình lâu, tôi cần phải có việc làm ngay để đỡ đần cho mẹ.

Tất bật cả năm, cuối cùng chạy đâu cũng thấy cảnh đầu va vào tường. Mấy đứa em còn trêu, cứ đợi chúng lớn, lấy vợ sanh con thì hết lo thất nghiệp. Tôi căm, mặt lầm lì. Mẹ nạt chúng im. Bởi sự im lặng của tôi cũng giống như cái im lặng của trời đất trước cơn giông bão.

Trong lúc tinh thần tôi suy sụp thì ngoại lên thăm. Ngoại nói, cái nghề của tôi thành phố không xài nhưng dưới quê quý lắm. Dân quê ít chữ, ai có tú tài thì được gọi là thầy, còn y tá họ coi ngang hàng như bác sĩ. Rồi ngoại cười móm mém, mình có làm sai cũng không ai dám nói. Tôi sực nhớ ra cô Năm, dì Mười suốt đời chỉ lo đỡ đẻ mà được cả làng quý trọng.

Không còn cách chi, thôi thì ừ, theo ngoại về quê. Dù sao cũng đỡ một miệng ăn cho mẹ. Ngoại hết rủ rê tới an ủi, theo cô Năm dì Mười học lấy kinh nghiệm trước, sau này tùy tôi chọn lựa. Ngày đi, mẹ dặn dò như tiễn tôi xuất giá, "Từ nay con phải ngoan, biết vâng lời. Đừng gàn bướng như ở nhà với mẹ." Tôi ừ iệc cho qua. Khi xe lăn bánh, thành phố lùi dần rồi biến mất. Con đường liên tỉnh thẳng tăm, hai bên là những cánh đồng trơ trọi. Mùa mưa chưavề, cỏ đứng xác xơ. Bất chợt, lòng tôi cũng tiêu điều như một gốc cây vừa mới bị bứng.

Quê tôi miền Đông, vùng nước mặn, mỗi năm làm lúa một mùa. Người miệt khác cho đó là nơi "làm chơi, ăn thiệt". Mùa khô, biển ngấm mặn ruộng, người ta xoay đóng đáy, cào hào, đào ao, phác giồng, nuôi cá ... Việc quê tất bật quanh năm, coi lại chỉ có mình tôi rảnh rỗi. Chuyện học việc chẳng có gì, sáng pha trà, chiều nấu cơm, cũng không khác lúc ở nhà thất nghiệp. Chưa đầy một tháng, tôi nghiệm ra, cái nghề làm mụ miệt vườn đúng là cái nghề làm chơi mà ăn cũng chơi tuốt luốt.

Nhàn nhã hoài phát chán, để giết thời giờ tôi bắt đầu soi mói những chuyện chung quanh. Thật kỳ lạ, có nhiều điều làm tôi ngạc nhiên quá đỗi. Thí dụ như ngay trong nhà. Ngoại tôi có mươi người con, dì Mười thứ út. Năm mười sáu, ngoại gả chồng, đến hai mươi, dì góa bụa. Nghe nói, sau khi mãn tang nhiều người ngấp nghé nhưng duyên không thành. Theo ngoại, hình như dì đang chờ ai đó. Mãi về sau, khi hy vọng lụi tàn, dì tôi chán ruộng đồng, bỏ nhà theo cô Năm làm mụ. Từ khi làm mụ thì tuyệt hẳn, đàn ông không còn dòm ngó. Đó là mối lo mà ngoại tôi xót ruột khi nghĩ tới sau này. Đôi khi ngoại trách trời, trách người chồng chết sớm của dì rồi cuối cùng thì trách cô Năm.

Ở quê tôi cho tới bây giờ không ai biết đích xác gốc tích cô Năm. Cô tới đây từ hồi trẻ, phụ việc cho bác sĩ Tây. Khi Tây về nước, cô thay đốc-tờ ra toa, chích thuốc. Về sau, mấy lần tình cờ đỡ giùm những người đẻ rơi ngoài ruộng, cô kiêm luôn làm mụ. Hơn hai mươi năm, từ cô rồi thành bà mụ, chuyến nào cũng trót lọt dễ dàng, kể cả những trường hợp đẻ trâu, đẻ ngược. Nghề mụ mát tay, tiếng nổi như cồn, nhiều người khó sanh ngoài tỉnh cũng nhờ cô đỡ giúp. Có lẽ vậy mà dì tôi nể, dốc lòng theo cô học mụ. Nghề nghiệp kéo hai người đàn bà đơn chiếc trở nên gần gũi. Ngoài điều này, tôi nghĩ khó mà giải thích tình thân của họ. Bởi không chỉ ở bề ngoài mà bên trong họ còn nhiều điều khác biệt. Ví dụ, trong khi dì tôi nhìn đàn ông đầy nghi hoặc thì cô Năm thẳng thừng, khinh khi ra mặt.

"Đàn ông?" Cô cười khỉnh (mỗi khi nhắc tới chữ này), "Toàn là một lũ chỉ chực là dở trò ăn trộm

"Trộm gì?" Tôi kinh ngạc hỏi.

"Trộm trinh con gái." Cô nhếch môi, hắt ra một giọng cười khinh bỉ.

Kiểu nói toác toạc làm tôi đỏ mặt, nhất thời lúng túng như kẻ cắp xém bị quả tang.

Thấy tay chân tôi sượng ngắt, dì Mười kéo vai dỗ ngọt, "Con trai nhà quê bây giờ ma quỷ lắm, không phải như lúc xưa. Con phải coi chừng đó."

Tôi làm thinh không cải, cảm thấy có cái gì hơi quá. Hình như ở những người đàn bà lỡ dở, tâm lý mất thăng bằng, hoặc giả như con chim bị tên thấy cành cong cũng sợ. Con trai nhà quê cục mịch nhưng mặt mày thật thà, loại ruột để ngoài da không thể nào là người trí trá.

Thấy tôi có vẻ nghi ngờ, cô Năm thở dài, tụi con gái thời nay sắp hư hỏng hết. Còn dì Mười ngó tôi như muốn khóc.

Sau hôm đó, có lẽ cô Năm, dì Mười đều nghĩ, trước sau tôi cũng bị người ta gạt nên tỏ vẻ chăm sóc hơn. Đi đâu dì cũng dẫn tôi theo. Nhà chúng tôi biệt lập, cách chợ quận không xa. Trời chưa rạng, người từ trong các gò ruộng đã đốt đuốc gánh hàng ra chợ. Tôi thích ra buổi chợ sớm, thích nhìn những ánh đuốc lập lòe, thích rờ rẫm mấy trái bầu lành lạnh ướt rịn sương khuya. Chợ quê nhóm vội, vừa sáng bảnh đã tàn. Dì tôi thích buổi chợ tàn. Chúng tôi mua sắm qua loa, dì đón người quen, bắt chuyện. Khi nói chuyện, tôi chợt thấy dì trẻ ra, da tóc mượt mà và miệng cười duyên lắm. Thấy tôi chăm chăm nhìn, dì phát nhẹ vào vai, đi chợ chủ yếu để coi tướng. Đàn bà có mang hay ngủ nướng, họ thường ra chợ lúc trưa trờ. Người mới cấn thai thì mặt mét, má thỏn, màng tang lộ gân xanh; hai tháng thì uể oải, yết hầu giựt liên hồi; ba tháng, ngực căng vút, hông bè, bụng ưỡn... Tôi thầm kêu trời, thì ra là dì đi coi khách.

Tôi nhớ có lần đọc đâu đó câu "Người đàn bà chỉ thật sự trưởng thành khi họ có con." Dì chưa kịp có mang thì chồng mất, tính vẫn vui như thời con gái. Bởi ít lâu, dì bắt tôi bỏ vai vế, kêu bằng Mười cho gọn. Tôi kêu mới vài lần đã san bằng tôn ti. Chúng tôi giống như hai người bạn, những lúc buồn có thể nói cù cưa, toàn đủ thứ chuyện trên trời dưới đất. Tôi kể dì nghe những thằng bạn "cù lần" của mình trên thành phố, dì chỉ cho tôi mấy cái "dỏm" của dân cày cuốc miệt vườn.

Dì nói chơi, "Rồi con có chọn được 'cù lần' nào làm vốn chưa?"

"Chưa. Con bị loại." Tôi cười cười, "Tụi đó chỉ thích loại con gái 'nhà quê' trên thành phố."

Rồi tôi bắt đầu chọc ghẹo, "Mười còn đẹp lắm. Sao không

sắm một cái 'lưỡi cày' để hậu thân?"

Dì phá ra cười, "Ở dưới đây mà tắt đèn thì nhà ngói cũng tối như nhà tranh." Dì nói như thiệt, "Dân nhà nông coi đàn bà không cao hơn cây lúa."

"Thiệt hả?" Tôi kinh ngạc hết sức.

Dì ừ một tiếng, chắc mẩm hơn đinh đóng cột.

Con đường cái từ Hòa Đồng qua Long Hựu trồng toàn me, chạy qua những cánh đồng khô nứt nẻ. Mùa Hè rợp bóng, lá xanh ngắt một màu. Sang tháng Tư, trời un nắng, me lủng lẳng đong đưa trong gió. Mỗi trưa, tôi trốn dì, ngồi nhâm nhấm mấy mắt me và ngắm những tán mây đứng bóng. Tới chiều, nắng rụi tàn, mây cũng tản mác. Trên trời trơ trọi một vì sao nhú sớm, khi lấp lánh, lúc lờ mờ. Chiều tắt.

Đầu tháng sáu, trời thấp và đục, mây đen ngoài khơi kéo vào. Mưa xuống. Mới đầu chỉ lào rào ào qua như cơn gió. Rồi mưa tạnh. Đất bốc mùi oi. Mấy ngày sau, mưa trở lại. Tảng sáng chỉ lâm râm, tới trưa mưa nặng hột. Trước còn thưa thớt, về sau, dai dẳng, dầm dề. Mưa rả rích vật vã ngoài khung cửa, rồi gió tạt, mưa ào ào như trút nước. Bị mưa cột chân, tôi lẩn quẩn ở nhà, mặt mày ủ dột nhìn qua làn nước lờ mờ như khói.

Xen giữa những cơn mưa là những ngày nắng lẻ. Cái nắng hanh hao, mới sớm tinh mơ đã lòn qua khe vách. Khi mặt trời lên, nắng đổi màu tươi rói, một màu vàng non tưới ngập đất trời. Tôi vùng dậy, chạy một mạch ra Lộ Me, định vươn vai hít một hơi cho đã. Nhưng vừa thót bụng, tôi đã banh mắt, sững sờ. Trời đất! Cỏ! Cỏ ngập đồng. Cỏ nhà ai xanh mướt, mượt mà như tóc nhung con gái. Tôi ngó ra xa. Một thảm xanh non chạy ngút chân trời. Ngẩn ngơ một hồi, tôi lom khom tìm cách bứng một nhúm. Đang loay hoay thì tôi giật nẩy.

"Ê, sao chị nhổ mạ của tôi?" Một thằng bé đứng ngay bờ ruộng la lớn.

Trên Lộ Me, mấy đứa trẻ dẫn trâu đi tới. Tôi chìa mấy

nhánh non mới bứt, "Đây là cỏ mà." Đám con nít xúm nhau

cười ré, "Đó là mạ, không phải cỏ."

"Thiệt hả?" Tôi giơ nhánh cỏ lên cao.

"Trời ơi, đâu cần coi." Thằng bé giật phăng nhánh mạ mắng, "Chị ngu quá."

Hoá ra, trong lúc tôi than trời trách đất thì người nông dân đang dầm mưa dãi gió, vỡ ruộng cấy cày. Thấy tôi ngẩn ngơ nhìn theo cọng mạ, tụi nhóc con nhe răng cười nham nhở. "Ê, người thành phố sao khờ dữ vậy?" Tức quá, tôi lập bà lập bập, nhưng chưa kịp nói câu nào thì cô Năm từ trong nhà vớ cây sào xông xáo chạy ra. "Đồ mất dạy." Nháng thấy cô, lũ con nít nhanh chân dông mất. Hình như tất cả tụi nhỏ trong xã đều sợ cô Năm, bởi có đứa nào lọt lòng mà cô không cắt nhau, băng rún. Cũng có thể vì cô biết những tì vết trên người chúng quá rõ, như thằng đít xanh (hồi mới sanh mông có đấu chàm), thằng rún lồi, thằng cu quẹo...

Về sau, có lần ra chợ với cô, tôi lại phát giác, không phải chỉ con nít, đàn ông thấy cô cũng tránh. Trong số này, tôi nhận ra có vài người từng mời cô thăm đẻ. Gặp lúc đối mặt, họ nói chuyện nhát gừng, nhưng đôi khi, tôi bắt gặp những ánh mắt nhìn cô lén lút.

Thấy tôi thắc mắc, cô Năm cười khẩy: "Đàn bà dễ thương là đàn bà dại. Đàn bà hết dại, có lạy đàn ông cũng không nhìn." Tôi bật cười ra tiếng. Cô Năm buột miệng khen, nụ cười dễ thương. Tôi đoán, cô muốn nói tôi dại. Chạy theo những điều khôn dại, tôi mệt. Nhưng đi bên cô, tôi luôn có cảm giác an toàn. Ngoài vẻ cao ráo, rắn rỏi như một người đàn ông nhỏ con, cô còn có cái nhìn bao dung, che chở. Cái nhìn, mà sau này tôi phát giác, đã khiến tôi và Mười trở nên yếu đuối.

Qua tháng Bảy, mưa dầm. Trời âm u, mây trĩu thấp như sắp sa xuống ruộng. Lộ Me trước nhà úng ngập, lầy lội, có chỗ nước lên quá gối. Buổi sáng, tôi xách rổ theo cô Năm thăm lờ. Lờ đặt men ruộng, ngang những con lạch nhỏ. Cô Năm đi trước giở lờ, gỡ cá. Mấy con trê, con lóc vàng ươm mới bỏ rổ đã hung hăng quẫy dữ. Bờ ruộng trơn lùi, hai tay tôi kềm chặt cái rổ đầy cá, bước loạng choạng. Cô Năm đi trước, chút chút ngó lại phía sau. Ánh mắt nhìn tôi trìu mến pha lẫn chút lo âu, "Được không con?" Cô hỏi. "Được." Tôi gật đầu, mạnh miệng, nhưng trong bụng rối bời, cứ tưởng ra cảnh hụt chân trợt té, cái rổ bật tung, cá nhẩy về đồng, công cô toi mất. Ôm cứng cái rổ, tôi lựa thế dùng cằm đè luôn miệng nắp.

Đi hết ruộng thấp chúng tôi lên tới bờ giồng. Đây là phần đất cao đợi mưa dầm cấy muộn. Mặt ruộng loang loáng. Bên dưới, mấy cô gái xoắn quần, lom khom cấy. Những cánh tay thoăn thắt, vùi sâu từng ngọn. Họ lùi tới đâu, mạ xanh tới đó. Một cô trong bọn ngoắc kêu ơi ới. Tôi khoái chí, thò chân xuống thử, nhưng cô Năm chụp lại, "Coi chừng, đỉa." Tôi hoảng vía, rúm người. Những con đỉa nhớt nhợt, đen thui, lềnh bềnh bám ven bờ ruộng. Đỉa sống dai nhách, băm vằm không chết, đốt hết thành than mà mưa chừng vài đám thì đỉa lại đầy đồng. Cô Năm dặn kỹ, đàn bà xuống ruộng phải xắn chặt quần, nếu để đỉa chui là vô phương cứu. Khi chúng tôi rời khỏi bờ giồng ra tới Lộ Me, bất chợt gặp người đàn ông trung niên lùa trâu đi tới. Thấy cô Năm, ông đứng lại gật chào. Thật không ngờ, cô hất mặt không nhìn, rồi kéo tôi đi thẳng.

Bữa chiều hôm đó, chúng tôi ba người quây quần trong căn nhà nhỏ. Tôi nhóm lửa. Mười nấu cơm. Như mọi khi, cô Năm dành phần đập đầu, làm cá. Cô nói, "Tội sát sanh để tui gánh, sau này chết có sa địa ngục, cũng để tui".

Xong bữa cơm, chúng tôi nấn ná ngồi quanh bếp lửa.

Gió thốc qua liếp tranh. Mưa lại rơi tầm tã. Không gian sủng ướt. Lòng tôi cũng chìm ngập trong tình thương đằm thắm của hai người.

Dần dà tôi nhận ra, cái vẻ cứng rắn bề ngoài của cô Năm chỉ để che dấu một trái tim chân thành, nhạy cảm. Chẳng có họ hàng mà đôi khi cô Năm thương tôi còn trội hơn Mười. Hễ Mười thương tôi một, cô lo gấp đôi. Thí dụ, Mười mua tôi cái lược thì cô mua gương soi, trâm, kẹp. Hôm nào Mười cho cái khăn, hôm sau cô cho cái áo. Cô và dì thay nhau chăm chút cho tôi từng miếng ăn, giấc ngủ, những lúc trở trời, nắng mưa bất chợt. Sung sướng và cảm động, tôi như bị mê hoặc trước cái hạnh phúc bất ngờ từ trên trời rơi xuống. Mềm lòng nhất là khi bắt gặp ánh mắt chìu chuộng của cô Năm hoặc nghe được tiếng cười hồn nhiên giòn giã của Mười. Tình cảm dễ khiến người ta nhỏ bé, nhiều khi tôi cảm thấy mình như sống lại thời thơ ấu trong vòng tay cha mẹ. Mà hình như cô Năm có cảm giác cũng y như vậy. Cô nói:

"Cái nhà này, tới bây giờ mới có con nít cười."

"Ơ... con lớn rồi mà." Tôi giả bộ cãi.

Mười háy tôi, chọc ghẹo, "Ừ, cũng lớn bộn. Lấy chồng được rồi."

"Lấy chồng làm gì?" Cô Năm bực dọc, "Sống như vầy, không vui à?"

Tôi lật đật dụi đầu vào lưng cô, đưa đẩy, "Thôi, con không lấy chồng đâu. Con sẽ ở với cô... tới già."

Lời hứa suông của tôi không ngờ làm cô, dì tin thiệt. Hai người cảm động cả ngày. Nhìn nét mặt thành khẩn của họ tôi thấy mình có tội. Bất chợt tôi nảy ra ý nghĩ, mình sẽ ở lại đây tới già. Đời sống nhà quê, cơm ruộng cá đồng, thảnh thơi, đơn giản. Mặc kệ thời gian, đêm mưa ngày nắng, chúng tôi ba người đàn bà quây quần bên bếp lửa... Hình ảnh khiến tôi liên tưởng đến ba mụ phù thuỷ trong một câu truyện cổ. Đầu đuôi truyện tôi quên mất, chỉ nhớ trong một khu rừng nọ, có ba mụ già đui mù rất mực thương nhau. Một ngày kia, có chàng hoàng tử đi qua, thương tình tặng cho một con mắt ngọc. Ba người bạn, từ đó, biến ra là ba kẻ thù, giành nhau con mắt sáng. Nhưng mà tôi không biết, nếu ba người sáng mắt, họ giành nhau cái gì?

Tháng tám, trời ngớt mưa, lúa trổ đòng đòng. Rồi tháng chín nắng hanh, hong vàng đồng lúa. Mỗi chiều, tôi lại ra ngoài hóng gió. Sóng lúa rập rờn, thoảng trong gió nhẹ thơm mùi bông chín. Tôi yêu những buổi chiều, yêu cảnh mặt trời rớt rơi trên đất đai đồng ruộng, yêu từng nhành lúa mới... Say sưa với trời đất như vậy đến khi sập tối mới quay về. Lúc gần tới nhà bất chợt tôi thấy, từ trong gò ruộng một người gánh lúa đang lảo đảo bước ra. Hình như người đàn bà có chửa, sắc mặt chị xanh mét, nhợt nhạt. Tôi hoảng hốt kêu lên một tiếng rồi ù một mạch về nhà. Khi cô Năm chạy ra, vừa thấy chị đã la trời, "Lụa, mày điên hả". Chị Lụa đặt gánh xuống, cười hổn hển. Hoá ra, đầu đuôi là vầy, chị đi thăm ruộng, bất ngờ thấy một vạt lúa chín bị gió đè ngã rạp, sợ bị gặt trộm nên chị nhanh tay gặt trước đem về.

Cô Năm gánh lúa, còn tôi dìu chị Lụa về nhà. Người ra đón ngoài cổng là Mẫn, em trai chị. Nhà của họ nằm sau trường tiểu học, kiểu ba gian, đằng trước có sân gạch tàu và một hàng cau. Sau mấy lần thăm thai rồi sanh nở, gia đình Mẫn trở thành quen thuộc. Chị Lụa là con gái lớn, vừa lấy chồng ra riêng. Mẫn, con một, trước học sư phạm trên thành, nay về quê theo nghiệp cha dạy học. Cái khoảng thời gian "trên thành" của Mẫn làm chúng tôi dễ mở đầu câu chuyện. Chúng tôi hỏi nhau về trường lớp, kể tên một vài con đường, nhắc nhau những quán cóc, những gánh hàng rong... Nhưng chúng tôi chỉ trở thành bạn thân vào một buổi chiều mây đen vần vũ. Lúc đó, tôi vừa thăm hai mẹ con chị Lụa và chuẩn bị về. Nhưng vừa tới cửa thì mưa đã đổ. Mẫn tức cảnh, sinh tình:

"Vũ vô kiềm toả năng lưu khách.

Sắc bất ba đào dị nịch nhân."

(Tạm dịch: Mưa không giam hãm mà giữ được khách.

Sắc không sóng gió mà làm đắm được người.)

Mẫn nói, "Mưa cuối mùa độc lắm, khoan về."

Không để ý Mẫn, tôi thầm kêu trời, "Hèn chi, tôi ở đây mới bốn tháng không hiểu sao cứ cảm giác mình đã ở mấy năm." Rồi xoay qua Mẫn, tôi buột miệng, "Thì ra, một tháng không nghe thơ, người ta sẽ già đi một tuổi." Mẫn cười cười, "Yên chí đi, tôi thuộc nhiều thơ lắm."

Nhưng về sau, mỗi lần Mẫn đọc thơ, chúng tôi cãi nhau chí

choé. Tôi nói, người làm đắm lòng người, nếu chỉ có sắc đẹp thôi, e chưa đủ. Trong khi Mẫn chỉ chú ý thời tiết, mưa dai dẳng mới giữ được khách, chắc Lý Bạch làm thơ vào lúc cuối mùa, đúng vào lúc nhà nông đang thời gặt hái.

Đến nhà Mẫn, tôi thường gặp lại chú Thà, người đàn ông lùa trâu mà cô Năm ghét. Thấy tôi đến, chú Thà vui lắm, thường ron ren hỏi chuyện của Mười. Nhưng khi Mười tới thì chú lủi đi mất tiêu. Tôi lờ mờ đoán ra sự liên hệ của hai người. Có thể, chú là người mà Mười đã phí công chờ đợi. Không biết chuyện ra sao, nhưng tôi tin chú Thà. Chú là người tốt, một nông dân thứ thiệt. Loại tay cày, tay cuốc, hễ "tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ". Lúc nào chú cũng bận rộn, mùa gối mùa. Tôi và Mẫn thích ngồi trên bờ ruộng, nghe chú hát hò.

"Hò ơ,... Anh đi thuyền gạo Gò Công,

Anh về Bao Ngược bị giông rách buồm,

Rách buồm nước chảy có luồng,

Anh đi về đó dựng buồm chạy luôn."

Những câu hò mộc mạc, đơn sơ, bộc lộ tâm tình đời sống người dân quê đơn giản. Mẫn nói, dân quê trọng người có chữ, nhưng bản thân ít chịu học hành. Trường tiểu học chỉ dạy đến lớp Năm, nhưng không có ai học hết. Anh tỏ vẻ nhiệt tình, năm nay trẻ không tới trường, trường sẽ tới trẻ. Các thầy quyết định xung phong đến từng thôn xóm, tổ chức lớp tại nhà. Nghe Mẫn nói, tôi chợt nhớ ra con Chót. Đứa con gái nhà quê chừng mười lăm, mười sáu. Chót nhà nghèo, ham học, thường cắp sách tới nhà Mẫn học hành. Mẫn kêu nó, thôi đừng học nữa. Con Chót không những bền lòng mà lại còn có nghĩa. Không biết ai xui, nó nói, "Nửa chữ cũng là thày." Huống hồ, Mẫn dạy nó tới mấy chữ. Vin vào đó, nó sớm thăm tối viếng.

Tháng mười, mùa gặt hái. Từ sáng sớm, dân quê nô nức kéo nhau ra đồng. Những tay liềm loang loáng thoáng qua, cánh đồng lúa trĩu bông chỉ còn trơ gốc rạ. Người ta suốt lúa, hò hát thâu đêm. Mùa gặt, mùa vui nhất. Trai gái cũng mở lòng,

quen nhau trên đồng ruộng.

Mấy ngày bặt tin Mẫn, tôi buồn. Tối ngày cứ lóng nhóng đếm từng chiếc xe bò chở đầy thóc mới. Khi Lộ Me bắt đầu thưa thớt thì Mẫn xuất hiện, mặt đầy vẻ lo âu. Mẫn kéo tôi ra đồng, anh cứ lấp bấp khiến tôi phát nóng. Cuối cùng mới nói được, anh xin cưới. Quyết định bất ngờ làm tôi hoảng, không tin chính lỗ tai mình. Thật ra, tôi cứ nghĩ, chúng tôi cần thời gian tìm hiểu.

"Cưới rồi, mình sống làm sao?"

Câu hỏi ngớ ngẩn chỉ cốt tìm kế hoãn binh.

Mẫn nắm tay tôi kêu trời, "Em khờ quá. Nhà có vườn ruộng, lo gì?" Rồi Mẫn đắc chí nghêu ngao, "Trên đồng ruộng, dưới đồng sâu. Chồng cày vợ cấy, con trâu đi bừa."

"Anh tính bỏ dạy sao?" Tôi hết sức ngạc nhiên.

"Đâu có. Anh vẫn dạy chớ, nhưng em đừng làm mụ." Anh ngừng một chút, rồi tiếp, "Đàn bà làm mụ giống như đứng sau lưng đàn ông mà ngó, không ai thích. Mà em cũng đâu muốn nghề này."

Sực nhớ rìa ruộng trên giồng đầy nhóc đỉa, xương sống tôi phát lãnh. "Nhưng em không biết làm ruộng." Tôi tìm cớ thoái thác.

"Dễ ợt. Theo má và chị Lụa ít ngày, em rành như con Chót."

"Thiệt hả?" Tôi rầu rầu hỏi lại.

Mẫn không trả lời, anh ôm vai tôi òn ỹ, "Đôi ta nên nghĩa tào khang, Xuống khe bắt ốc, lên đàng hái rau."

Liên tiếp mấy đêm sau, tôi mất ngủ. Khi chợp mắt được thì toàn là chiêm bao. Có lúc, tôi thấy mình nửa đêm vác rổ, đốt đuốc lên đàng đi bắt ốc. Có khi lại thấy mình đang ở giữa đồng lom khom cấy, khi nhìn lên thấy đỉa khắp nơi cũng đứng dậy làm người.

Mấy lần gặp nhau, Mẫn hỏi, tôi vẫn chưa quyết định. Cuối cùng, Mẫn giận. Tôi cũng tự giận mình. Mẫn nói, em không thương anh. "Yêu nhau mấy núi cũng trèo, Mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua." Tình yêu khiến con người ta không sợ khó khăn, huống hồ chi mấy con đỉa.

"Nhưng mà..." Tôi không biết nói sao. Không lẽ tình yêu của tôi có dính dáng tới mấy con đỉa, con ốc... Thiệt buồn cười. Nhưng nếu yêu Mẫn, tại sao tôi không vượt qua được những khó khăn để chấp nhận tất cả? Rõ ràng tôi không yêu Mẫn. Nếu không yêu, tại sao tôi không từ chối phứt. Tại sao tôi nhớ Mẫn? Lại vui vẻ khi đọc thơ, hò hát với anh?Thì ra tôi là đứa cù nhầy, một con nhỏ lừng khừng, ương ương dở dở. Một kẻ tham lam, muốn được mà không muốn mất. Nhưng nếu yêu tôi, sao Mẫn không hiểu và chấp nhận một người vợ như vậy? Tôi không cần anh phải trèo đèo, lội sông, vượt núi. Cuối cùng, chúng tôi đồng ý, cần có thời gian suy nghĩ. Hôn nhân là chuyện cả đời. Trong thời gian này, Mẫn dẫn tôi đi thăm ruộng. Mùa gặt đã qua mà con Chót còn đi mót lúa. Thấy nó vất vả, tôi hơi buồn. Mẫn đề nghị, hay mình ra chợ quận cho vui.

Điều tôi không ngờ, khi biết chuyện Mẫn, không khí trong nhà trở nên ngột ngạt. Cô Năm thẳng thừng chống đối ra mặt.

"Thằng Mẫn có cái gì làm con thích?" Cô gằn giọng hỏi.

Tôi đỏ mặt, ấp úng. "Ảnh nói, ảnh yêu con."

"Yêu? Hừm, tình yêu hay tình dục?" Cô trừng mắt nhìn tôi, "Nó đã làm gì con?"

Tôi làm thinh không đáp. Gương mặt từ đỏ biến ra tái mét.

"Nói." Cô Năm hết còn kiên nhẫn, quát.

Tiếng quát đe dọa tinh thần, khiến tay chân tôi bủn rủn.

Mười ôm vai tôi trấn an, "Từ từ nói." Dì khuyên nhủ. Tôi lí nhí, rụt rè, "Không có gì. Chỉ mới có nắm tay."

Chỉ chừng đó mà cô Năm khoanh tay, nhìn tôi như bất lực. Trong khi Mười giằng lấy tay tôi, rồi lật đi lật lại "Con có biết thằng Mẫn nắm tay bao nhiêu con gái rồi không?" Mười lắc đầu mai mỉa, "Bàn tay nó chắc đã mòn đi phân nửa."

Trời ơi, tôi kêu thầm để khỏi bật thành tiếng. Hèn chi, bàn

tay anh mềm mại, lòng tay hơi bị lõm. Mắt tự nhiên thấy cay,

tôi chớp chớp để nước mắt khỏi trào. Tôi nói láo. Tôi đã để Mẫn ôm vai và hôn lên mái tóc. Bàn tay Mẫn mềm nhưng cánh tay có sức. Tôi nhớ, mỗi khi Mẫn hôn lên mái tóc, đôi môi anh phù phiếm như thổi sóng vào lưng. Nhưng mà, anh đã ngỏ lời, Mẫn không phải người gian, anh thật tình xin cưới.

"Cưới? Nó cưới vợ làm gì? Kiếm thêm người làm ruộng hay sắm đứa mò cua?" Giọng cô Năm phẫn nộ.

Tối đó, Mười lại hỏi, tôi kể hết mọi chuyện. Mười thở dài, đám cưới biến vợ chồng từ hai còn một. Con phải suy nghĩ kỹ. Còn một nào? Còn con hay còn nó?

Suy nghĩ mãi cũng buồn, tôi lại ra Lộ Me hay cùng Mẫn thơ thẩn dạo chơi trên giồng rẫy. Hết làm ruộng, chú Thà phác liếp trồng rau. Thấy tôi, chú vui vẻ. Hình như chỉ có dì là người duy nhất làm cho chú buồn.

Thấy tôi làm lạ, Mẫn nói, "Chú Thà là người xứ khác, tha phương cầu thực, nhờ cày siêng mà được vợ. Nhưng sau chú thương dì tôi, họ đã từng hứa hẹn nhưng chuyện không thành".

Cái duyên không thành của Mười làm tôi thắc mắc. Không lẽ, tới bây giờ Mười vẫn còn chờ đợi?

Vài ngày sau Mười kể, chuyện không thành vì duyên đã hết. Mười đã nhận ra, chú Thà yêu đồng ruộng hơn con người. Cũng có thể, quê chú người đông, ruộng ít. Kiếm một mảnh đất trống khó hơn kiếm con gái chưa chồng. Thấy đất là thấy việc, cứ mùa này gối hẹn mùa sau, hết mưa tới nắng. Mười nói, ruộng đồng coi vậy mà sâu, nhà nông bước không lên nổi. Câu chuyện tới đó thì ngưng.

Tôi thắc mắc, "Rồi sau này hai người còn gặp nhau không?"

"Có một đêm chú gõ cửa kiếm dì."

Tôi trố mắt kinh ngạc. Trời ơi, không ngờ tình yêu có sức mạnh thiêng liêng kinh khủng.

"Chú định dẫn dì đi à?" Tôi hỏi, bụng hồi hộp chờ nghe một tiếng ừ.

"Đêm đó thiếm Thà sanh, chú nhờ đi đỡ đẻ."

Trái tim tôi thắt lại, giống như chú Thà đã phản bội chính tôi. Cái thím Thà, tôi chưa gặp, nhưng chắc không phải kẻ tầm thường. Tội cho Mười gặp một tình địch mạnh, nhưng mà "họ" đang đẻ, dù sao Mười cũng ở thế thượng phong. Tôi nhớ, trong cuốn tiểu thuyết của Ayako Miura, tác giả đã dùng cả một câu chuyện dài để diễn tả nội tâm của một người thầy thuốc, làm thế nào để thương kẻ địch của mình. Thật tiếc, tôi không có cơ hội chứng kiến cuộc chạm trán giữa hai người.

"Rồi kết quả ra sao?" Tôi chăm chú theo dõi.

"Mẹ tròn con vuông." Dì thản nhiên đáp.

Tôi ngạc nhiên, hụt hẫng, "Ủa, bộ không có gì à?"

"Có cái gì?" Mười cũng ngạc nhiên. Rồi chợt hiểu ra, Mười bật cười, "Trời ơi, người ta chỉ ghét kẻ đang hạnh phúc, đâu có ghen với người đang quằn quại, rên la."

"Khi bả khỏe lại, ai cũng mừng." Dì chặc lưỡi,"Đàn bà sanh năm một như vậy, là may."

Cuối năm, trời trở lạnh. Ban đêm có sương muối. Tới sáng, sương lóng lánh bám trên bụi cây, ruộng cỏ. Gió heo may thổi về. Trên mặt đường, những trái me khô cuốn mình lăn lông lốc. Chuyện tình của dì cũng theo gió bay đi.

Cả tháng trời Mẫn giận tôi, ít lui tới. Tôi cũng lười đi dạo. Mỗi chiều, cơm nước xong, tôi kiếm một bờ ruộng cao, ngồi bệt ngay trên cỏ. Nắng chiều hấp háy, ngọn gió hiu hiu. Đầu óc trống không, chỉ có tôi nhỏ nhoi ngồi chơi cùng trời đất. Sau mùa gặt, đồng ruộng cạn khô, chơ quơ những gốc rạ còi còn đang nhổ dở. Khi nắng tàn, lũ côn trùng ban đêm háo hức nhảy ra. Tôi quơ tay xua đuổi. Bóng một con cào cào màu tím búng qua. Tôi nhổm mình chụp. Hụt. Cái thứ hai, dính. Ha, ha, tôi giơ lên cao. Ô! Một con cào cào, hai cánh tím trong veo xoè ra như bộ váy. Tôi chợt nảy ra ý, đem con vật tặng Mẫn. Anh thường kiếm những con vật làm đồ dùng dạy học. Đây là món quà làm lành có ý nghĩa.

Tôi đến nhà khi trời tối sụp. Chị Lụa nói, Mẫn mới ở sân

sau, rồi đưa tôi cây đèn cốc. Tôi mỉm cười, khoát tay. Tôi muốn dành cho anh sự bất ngờ. Mấy tháng nay chúng tôi thiếu một nụ cười vui vẻ.

Tôi đi khắp sân sau, không thấy Mẫn. Vòng qua bờ lúa, có tiếng người đâu đó. Tôi lần theo vách, vạch phên cửa sổ. Không thấy gì. Trời tối đen như mực. Tôi áp tai vào vách, bên trong có tiếng đồ đạc rớt, tiếng thở mạnh, rồi tiếng con Chót suýt xoa, kêu rên nhè nhẹ. Chân tôi khuỵu xuống, mắt hoa lên như trông thấy mấy ngàn ngôi sao chớp tắt.

Tôi nghe rõ tiếng Mẫn "Suỵt" rồi ngưng bặt. Tiếng động chìm lỉm. Tôi bật dậy, vụt chạy ra đường cái. Đầu tôi nặng chịch, tim đập loạn ngầu, hối hả. Tôi muốn gào lên, tôi hận Mẫn, hận con Chót. Mắt tôi khô queo, tròng con ngươi nóng hổi. Cái nhìn muốn xé toạc đêm đen. Trong khoảnh khắc, tôi muốn giết người. Trời ơi, tôi thèm giết họ. Tôi sẽ băm vằm đến nát nhầu thân xác bởi vì họ đã đập nát trái tim tôi. Máu sẽ chảy, chắc chắn là nhiều máu lắm.

Hình ảnh gục ngã của Chót và Mẫn khiến tôi hả dạ. Tôi cần bình tĩnh lại. Tôi đưa tay lên chận ngực, lấy hơi thở điều hòa. Hít vào rồi thở ra. Cứ như vậy vài lần. Tim bắt đầu đập chậm lại, đầu óc cũng nhẹ đi. Để coi, phi tang hai cái xác không phải là chuyện dễ. Còn máu me nữa, lau dọn rất khó. Thôi, tôi không cần đâm chém. Bắn gọn hơn. Nhưng mà hai cái xác nặng nề làm tôi rụt dạ. Nghĩ ngợi một hồi. Tôi đổi ý. Cái chết chỉ đau đớn trong phút chốc, phải làm sao cho họ sống khổ hơn. Vậy mới độc.

Nhưng bằng cách nào? Vừa đi tôi vừa nghĩ. Mới sơ sơ, tôi đã nghĩ ra trăm phương ngàn kế để hại con Chót. Nhưng mà, ngặt một nỗi, không có kế nào trội. Hay là, bắt đầu từ ngày mai, tôi sẽ đi ra chợ, nói xấu con Chót với bạn hàng khiến nó hết mua bán. Ngày mốt, tôi sẽ dạo khắp làng trên, xóm dưới như mấy con mẹ ngồi lê đôi mách, thọc mạch đủ điều, khiến con Chót nhục, phải bỏ làng mà trốn. Ngày kia, tôi sẽ ra bến xe, ngày nữa tôi vào mấy cái xã xa xa... Tôi sẽ đi khắp nơi, không bỏ sót chỗ nào. Cuộc đời tôi từ đây chỉ sống với mục đích duy nhất, hại con Chót tới chết. Ý nghĩ này chưa thành hình, nhưng đã làm tôi mát ruột.

Gần hết con Lộ Me, tôi thở phào, nhẹ nhõm. Con đường này dài lắm nhưng hôm nay sao thấy ngắn. Bây giờ tôi mới chú ý, đêm nay trăng trắng bạch. Ánh sáng nhợt nhạt không đủ để soi đường. Lộ Me im thin thít, khiến tôi nghe rõ tiếng chân mình nện vang trên mặt đất. Với ý nghĩ trả thù, bắt đầu từ ngày mai, cũng trên con đường này, tôi không là tôi nữa. Tôi tưởng tượng ra mình, rồi bất chợt bần thần. Trời ơi, tôi kêu lên đau xót, tôi chưa hại chết ai thì chính mình đã mất. Một đứa "tôi" nào đó đang lảng vảng trong tôi. Ai đã khiến tôi thay đổi? Chính là Mẫn. Mẫn dồn tôi tới đường cùng. Sao anh lại "dính" với con Chót. Tôi làm như, nếu Mẫn yêu ai ngoài con Chót thì tôi không khó chịu. Chả lẽ, tôi có thể chấp nhận chịu thua bất kỳ ai, ngoại trừ là con Chót. Phải rồi, vì con Chót dốt nát lại xấu hoắc. Tóc nó lỡ cỡ, da đen thui, mốc cời, tay u nần, còn mặt mày khô ngốc. Nhan sắc trời sinh. Không hiểu sao ông trời lại bất công quá nhiều với nó. Trời sinh ra nó lại đầy đọa nó. Để sống còn, Chót chỉ có một ưu điểm, siêng năng và cấy giỏi. Từ hồi nhỏ nó đã đi chân không, lội bùn không biết lở. Nhà nghèo, không có ruộng, nó chỉ nước đi làm thuê, cấy mướn. Hết mùa lúa, Chót gánh rau ra chợ. Nhiều khi suốt buổi chẳng bán được bao nhiêu. Đôi khi tôi và Mười còn bỏ tiền mua giúp. Nghĩ tới Chót, tôi thở dài. Sao tôi lại có thể đi hại một người khốn khổ như nó được? Nó lấy Mẫn là kiếm một chỗ nương thân. Mẫn cưới nó, cũng giống như anh cưới người thợ cấy. Còn tôi muốn phá hoại họ, sao tôi lại muốn giành cái chỗ ngồi của con Chót.

Đi hết con Lộ Me tôi quay đầu nhìn lại. Từ lúc vụt ra khỏi nhà Mẫn cho đến lúc về nhà. Một khúc đường không ngờ đã đưa tôi đi từ hận thù cho tới nơi tha thứ. Thì ra, khoảng cách của tình yêu và tội lỗi lại ngắn ngủi như vầy.

Tôi quyết định giữ kín câu chuyện đêm nay. Nó mãi mãi sẽ

là bí mật của con Lộ Me, không ai biết. Bắt đầu sáng mai, tôi sẽ

là người mới. Cái hạnh phúc lớn nhất của con người không ở đâu xa, chính mình phải là mình trước đã. Tôi sẽ là tôi, như trước và sau khi biết Mẫn. Tôi sẽ quay về với cô Năm, với dì Mười, những người thương yêu tôi đích thật.

Tôi bước khẽ trên sân, tránh gây ra tiếng động. Đêm đã khuya, chắc mọi người đã ngủ. Tôi rón rén vòng qua hè để mở cửa sau. Không ngờ, có tiếng người nói chuyện. Chết! Cô, dì vẫn chưa ngủ. Tôi hụp đầu xuống thấp.

"Rõ ràng Năm có ý mua chuộc. Tui cho nó cái gì Năm cũng tặng gấp đôi." Giọng Mười ganh tỵ.

"Thì tại Mười cho trước mà." Cô Năm cười khục khặc.

"Nhưng nó là cháu tui."

"Cháu hả? Sao bắt nó kêu Mười. Rõ ràng có gian ý."

"Gian ý? Năm ghen thì có. Sợ nó thương thằng Mẫn."

"Bộ Mười không sợ sao?"

Trong nhà không khí bất chợt im lặng lạ thường.

Tôi không hiểu. Họ đang nói chuyện gì?

Bất ngờ, tôi bật người đứng dậy, ló đầu qua khung cửa. Đúng lúc đó Mười cất kêu thảng thốt, "Năm." Một tiếng kêu đứt bặt, lưng chừng.

Tôi ngó thẳng vào trong. Trên giường, lẫn trong đống chăn mền, thân thể Mười rướn cong, đôi mắt đứng tròng đục ngầu như mắt con cá chết. Tôi kinh hãi rú lên một tiếng rồi phóng vụt ra ngoài. Nhảy qua con Lộ Me, tôi băng càn xuống ruộng. Mặc gió tạt ngang tai, chân tôi không bén đất.

Đêm đó, tôi chạy bừa tới sáng. Khi dừng lại cũng không biết mình đang ở nơi nào.

Sau này, đã nhiều năm trôi qua, khi nhớ lại đêm đó, bàn chân tôi vẫn còn thấy thốn.

(March/2003)

# em tập làm văn

Tôi đọc ở đâu đó, người ta viết rằng, "Trí óc của trẻ con như một ngọn nến đốt ở nơi nhiều gió: Ánh sáng của nó xao động luôn." Nhớ lại, thuở bé tôi thường mơ những giấc mơ đội đá vá trời, mà giấc mơ nào cũng là những chuyến viễn du hoang tưởng không có đường về. Sau chuyến bỏ nhà "đi vớt mặt trời" về, cả nhà tôi trêu, "Sáu tuổi mà mơ vớt mặt trời, tới khi sáu mươi tuổi mày chỉ vớt lăng quăng thôi."

Năm lên tám, đường mơ ngắn dần. Tôi bắt đầu chú ý những sự vật chung quanh.

Sách giáo khoa định nghĩa như thế nào nhỉ? Mẹ là người đàn bà sinh ra mình. Thế sao mẹ tôi bắt tôi gọi má Chín là mẹ, mẹ nuôi, trong khi má Chín không có liên hệ chi, lại chẳng nuôi tôi ngày nào. Má Chín là người đàn bà đẹp nhất xóm. Mắt má to, mi dài như hai hàng dừa rợp bóng, da thịt nõn nà. Mẹ tôi nói, má Chín không con nên thương tôi như con ruột. Con người không thể sống nổi nếu không có tình thương, mẹ bảo thế. Ý mẹ muốn tôi có tình thương của hai bà mẹ, tôi sẽ sống khỏe, hạnh phúc nhiều hơn những đứa trẻ bình thường. Nhưng còn má Chín không có tình thương của con cái, má sẽ héo hon như một cái cây không đơm hoa, kết trái. Vì vậy, tôi phải đóng vai như một đứa con ruột thật sự của má Chín. Vai này dễ ợt. Mỗi sáng, tôi soi gương chải tóc và tự nhủ, "Tôi là con của má Chín." Rồi ôm cặp, chạy bay qua nhà má Chín, hôn má trước khi đi học. Trưa về, tôi cũng ghé qua đó, sà vào lòng má, kể lể chuyện học hành. Buổi chiều, tôi tíu tít giúp má xắt hành, đập tỏi, canh củi lửa, rồi loay hoay với má trong bữa cơm chiều. Buổi tối, sau khi học bài, tôi dụi đầu vào ngực má, lim dim ngửi mùi thơm từ hai trái thịt nõn nà nằm sau lớp vải mềm như nhung và nghe má ru bằng những nhịp võng ầu ơ. Đôi khi tôi giả vờ ngủ quên, má Chín bồng tôi trở về giao lại cho mẹ với những lời xin lỗi lí nhí. Lỗi không phải ở má, lỗi của tôi. Tôi mê muội trong cái cảm giác bồng bềnh trên mây khi má khệ nệ ẵm tôi về nhà. Chỉ những đêm ba Chín về thì tôi rút.Tôi ghét ba Chín. Những người hàng xóm thời ấy đều không thích ba Chín. Họ ganh tỵ, còn tôi thì ghen tỵ. Nghe nói, ba Chín không làm gì nhưng giàu lắm, ba Chín mua cho má Chín một căn nhà, một chiếc ô tô và có hẳn một tài xế. Mẹ tôi nói, "Má Chín mày làm bé cho người ta, chứ nếu không, tại sao ba Chín mấy bữa mới về nhà một lần." Tôi nóng mặt, đâm ghét mẹ nói xấu má Chín. Ô, mà hình như mẹ đang ghen. Có lần, mẹ ôm tôi vào lòng, rươm rướm nước mắt và bảo, má Chín thương tôi một, mẹ thương tôi mười. Và hỏi, mẹ với má Chín, con thương ai. Tôi nói, tôi thương mẹ, cho mẹ vui. Thật ra tôi cũng thương má Chín nữa.

Phương pháp "tự kỷ ám thị" thành công quá đỗi. Không những tôi yêu má Chín thành thật mà má Chín cũng yêu tôi. Điều này làm mẹ không vui. Ngày ba Chín chính thức kết hôn và đưa má qua Pháp, họ đến nhà xin đưa tôi theo cùng. Má hứa sẽ cho tôi ăn học tới nơi tới chốn, sau này để tôi phụ giúp gia đình. Mẹ tôi lạnh nhạt, chúng tôi nghèo nhưng không bỏ con. Ba má Chín năn nỉ suốt cả buổi chiều. Tôi nhớ, mẹ không mời má Chín ngồi, thậm chí không có một ly nước trà. Sau cùng, tôi trở thành người quyết định cuối cùng. Mẹ yên chí, tin tưởng tôi. Má Chín cũng yên chí, tin tưởng tôi. Lúc đó tôi tưởng tượng lưu lạc ở nước ngoài, má Chín cô đơn lắm. Tôi quyết định theo má Chín. Mẹ tôi nổi điên, trách má Chín đã dụ dỗ tôi, và mắng tôi ăn phải "bùa mê thuốc lú". Trong cơn mưa chiều hôm ấy, hình ảnh má Chín đứng dầm mưa khóc lóc trước nhà đã ám ảnh tôi mãi đến bây giờ. Còn tôi bị mẹ canh giữ chặt chẽ, sợ tôi trốn theo má Chín. Tôi khóc, mẹ cũng khóc. Mẹ cảm thấy như đang mất một đứa con. Trong ánh mắt ghẻ lạnh của mọi người, tôi là một đứa con phản bội, một kẻ tội lỗi "trời không dung, đất không tha", một kẻ "tham sang phụ khó". Tôi yêu má Chín là có lỗi với mẹ? Nếu tôi không yêu má Chín, tôi cũng có lỗi với má Chín. Phụ lòng một người, tôi tin cảm giác khó chịu hơn bị người ta phụ.

Hai năm sau, má Chín lại trở về, thuyết phục mẹ thay đổi quyết định. Má hứa, sẽ đưa tôi về thăm nhà trong mỗi mùa Hè. Mẹ tôi đuổi má Chín đi. Khi tôi tất tả chạy ra con đường lớn, bóng má không còn. Nhưng tôi tưởng tượng hình ảnh má với bao nỗi thất vọng. Lần đó, tôi đứng ngắm con đường vắng tanh rất lâu. Đó là lần cuối tôi nghe về tin tức má. Nhớ má, tôi giấu nỗi buồn trong lòng. Nhưng mẹ tôi khóc sưng mắt. Mẹ nói, "Bả có giỏi thì đẻ đi, có con rồi mới biết." Tôi thờ ơ coi mẹ khóc như coi người ta diễn kịch trên sân khấu. Trong nhà, tôi là đứa trẻ khờ, mơ mộng viển vông, đầy hoang tưởng, chẳng ai chú ý.

"Mẹ sinh con, trời sinh tính." Tôi không biết cái gì sinh ra tâm hồn con người, hẳn nó có liên quan đến trí tuệ và kiến thức. Chắc không phải mẹ sinh. Nói thì mơ hồ, nhưng những điều đó không phải là những kiến thức vỡ lòng thời thơ ấu ư? Có thể những thầy cô của lớp vỡ lòng cũng là người sinh ra tâm hồn tôi. Nhớ má, tôi bỗng nao nức đi tìm những bà mẹ giấu mặt của mình.

"Ngôi trường" đầu tiên tôi học là trường Duy Tân. Trường ở ngay ngã tư, cách nhà tôi dăm bước. Nói cho ra vẻ chứ đấy chỉ là một lớp học. Người ta nhét gần một trăm đứa học trò đủ mọi trình độ vào chung một lớp. Bởi "trường" chỉ có một phòng duy nhất. Một thầy buổi sáng, một cô buổi chiều, bao biện hết từ vỡ lòng đến lớp nhất. Ông hiệu trưởng là người Bắc di cư, tuổi chỉ ngoài bốn mươi, nhưng để râu ba chòm phất phơ. Các thầy cô giáo đều là con cái trong nhà luân phiên nhau dạy trẻ trong xóm. Trường chỉ dạy đánh vần và thuộc lòng bảng cửu chương. Khi cô Xuân mặc áo dài và lên lớp thì học trò rơi rụng dần. Xuân bằng tuổi chị thứ tôi và mới học Đệ Lục (lớp Bảy bây giờ), mẹ bắt tôi nghỉ và chuyển qua học lớp Cô Mười. Nghe đồn cô dạy giỏi, mẹ tôi nói. Lớp học tại nhà, học trò ngồi chen chúc. Cô là một người đàn bà mập mạp, bới tóc. Hai má phúng phính. Cổ, vai, lưng, đùi và chân cách nhau bởi những lằn ngấn. Cô mặc áo dài, ngồi một chỗ, tay cầm roi nhịp nhịp, kêu tên từng đứa. Chưa làm bài, cô đánh. Quên làm bài, cô đánh. Làm sai, cô đánh. Không biết làm, cô cũng đánh. Trong lớp đứa nào cũng bị đòn. Đi học mới một tuần, hai bàn tay tôi sưng đỏ, không cầm nổi bát cơm. Mẹ tôi điên tiết chửi, con mẹ Mười ác, sử dụng roi vọt không phải là giáo dục. Lần này nghỉ, mẹ bắt chị lớn dạy tôi học ở nhà chờ đến khi đủ tuổi vào trường công.

Nghỉ lớp Cô Mười, tôi mừng hết lớn. Học ở nhà, cô giáo lại là chị, tôi "trở quẻ" ngay. Tôi bắt chị lên thời khóa biểu, phải dạy đúng giờ, phải theo sách vở, mua bảng và phấn, phải có sổ điểm, sử dụng viết đỏ chấm điểm, không được tùy tiện nghỉ hay dời buổi học. Mọi lý do phải có sự gật đầu của tôi.

Chị tôi nghe xong một mớ "nội quy", ôm bụng cười ngặt ngoẽo.

"Mày là cô giáo hay tao là cô giáo?"

"Chị chứ ai." Tôi cầm cây thước trỏ ngay chị.

"Không có trường nào học trò lại ra lệnh cho cô giáo." Chị vẫn cười không ngớt.

"Rủi tao dạy sai hay chấm điểm sai thì sao?" Chị cắc cớ hỏi.

"Học trò làm sai, bị phạt. Cô giáo dạy sai cũng bị... phạt." Tôi ngần ngừ trả lời.

"Phạt làm sao?" Chị ỡm ờ.

"Tối, chị phải ngâm thơ hay kể truyện." Tôi đáp y như nội quy đã có sẵn.

"Còn mày không thuộc bài thì phạt thế nào?"

"Thì em phải nghe chị ngâm thơ hay kể truyện, bất cứ truyện nào, bài nào" Tôi lưỡng lự đáp.

" A! Mày ăn gian." Chưa nghe hết câu chị tôi đã la lên và xông vào cù. Tôi té lăn, vừa sợ, vừa cười, vừa năn nỉ.

Phải công nhận chị tôi là một cô giáo giỏi.

"Quả cau nho nhỏ.

Cái vỏ vân vân.

Nay anh học gần.

Mai anh học xa

Tiền bạc thời của mẹ cha.

Ngòi bút, cây viết thực là của anh."

...

"Khoai lang và khoai sọ

Hai mình gần nhau

Hai ta cùng loại

Lang và sọ, nào khác gì nhau."

Dạy tôi đánh vần và đọc thành thạo chưa đủ, chị còn dẫn tôi ra chợ chỉ cho tôi biết cái nào là lang, cái nào là sọ. Tôi nói, khoai lang là chị, khoai sọ là em, ý nói chị em phải biết thương nhau, đúng không? Chị cú nhẹ đầu tôi một cái rồi cười.

Cái lớp học một thầy, một trò, cột chị và tôi lại với nhau. Và hơn nữa, những hình phạt ngâm thơ, kể truyện là những lớp vỡ lòng, mở ra cho tôi một chân trời mới mà người ta sau này phải đi bằng những đôi hia vạn dặm.

Tôi không nhớ rõ trường tiểu học công lập Tân Phú thành lập hồi nào. Nhưng từ khi nhập học chị không còn dạy tôi học mỗi trưa. Vậy mà mỗi buổi tối, nhất là những đêm trăng, cơm nước xong, tôi trải manh chiếu cũ ở giữa sân giữa những bóng xoài lả lơi in trên nền gạch và chờ chị.

"Em ở thành Sơn chạy giặc về,

Tôi từ chinh chiến cũng ra đi,

Cách biệt bao ngày quê Bất Bạt,

Trời xanh không thấy bóng Ba Vì... "

Những đêm ấy trước hiên nhà, dưới bóng trăng vằng vặc, tôi mơ hồ thấy những cánh đồng loang loáng nước còn xanh rì cọng mạ. Không một bóng người. Chỉ có những dấu chân sục bùn còn sủi bọt tinh tươi. Hình bóng một quê hương xa xôi đã khắc sâu trong tôi từ dạo đó.

Mỗi sáng tôi đi học. Mẹ dúi cho gói xôi. Gói xôi nắm chặt

lại còn nhỏ hơn lòng bàn tay, nó trôi tuột xuống bụng gọn lỏn như người ta nuốt một hòn sỏi. Con đường từ nhà tới trường khá xa, gói xôi không đủ lót lòng, bởi vừa tới trường thì tôi lại đói.

Cảm giác cồn cào trong ruột sẽ chấm dứt khi tôi gặp con Sen. Sen là lớp trưởng lớp Năm (tức lớp Một sau này). Cô Cúc giao Sen làm lớp trưởng với một cây thước dài và quyền hành như một cô giáo. Khi vắng cô, Sen đi lên đi xuống, tay nhịp nhịp cây thước, nó lừ mắt nhìn chúng tôi như cảnh sát canh tội phạm. Ai nói chuyện, nó đánh. Nói khẽ, nói thầm, nó cũng đánh. Thậm chí, nhúc nhích, cục cựa, nó cũng đánh. Sen bắt chúng tôi ngồi im, hai tay để lên bàn, mắt nhìn thẳng. Ngồi lâu ngứa tay, tôi gãi, nó nhào tới đập vào hai tay tôi hằn lên những lằn đỏ. Tôi bặm môi, chảy nước mắt. Nó nhâng nhâng cái mặt, ra vẻ con nhà. Sen ghét hay nói đúng hơn nó "thù" tôi, tôi biết. Bởi buổi vào lớp đầu tiên, những năm ấy người ta xếp lớp nam nữ riêng, thế mà tôi ngang nhiên hỏi Sen, "Mày là con trai, sao vô lớp con gái hả?" Cả lớp cười ré lên. Tôi vẫn ngơ ngác chưa hiểu tại sao. Sen đen thui, cao và ốm, tay chân khẳng khiu. Đã vậy nó còn cắt tóc tém, gương mặt choắt cheo, hai má xương xương với đôi mắt nhỏ xíu khô khốc, không có lông mi, môi thâm và chẳng bao giờ cười.

Mỗi ngày tôi đều bị Sen đánh với nhiều lý do khác nhau. Ngoài chuyện lỡ nhầm nó là con trai còn vô số các nguyên nhân khác. Thí dụ, da tôi trắng, da Sen đen; môi tôi đỏ, môi Sen thâm. Sen cáo ầm lên, tôi thoa son đi học. Tôi phải đứng im để nó khám môi. Các bạn trong lớp thương tôi hơn cũng làm nó căm ghét. Khiếu kiện với cô, chả ăn nhằm. Cô Cúc tin Sen lắm. Có một ngày chị tôi tới tận lớp, chụp cây thước dài bẻ rụp làm đôi trước mặt Sen và dọa, sẽ gập nó làm đôi như cây thước vậy. Con nhỏ sợ xanh mặt.

Ít lâu sau, Sen nghỉ học, nhưng hình ảnh Sen vẫn là nỗi ám ảnh tôi mãi tới sau này.

Năm sau lên lớp Tư. Cô giáo tên Loan, đẹp như ca sĩ Kim

Loan hát bản Căn Nhà Ngoại Ô trong đài phát thanh Quân Đội. Nhưng cô Loan thật sự không dạy, cô giao cho con nhỏ Lê thị Nông lên lớp. Hàng ngày giao bài cho lớp trưởng chép trên bảng xong, cô ra hành lang và nói chuyện cả buổi với ông trung úy của một đơn vị Biệt Khu Thủ Đô đóng ở gần trường. Lũ học trò vừa chép bài, vừa ngó qua cửa sổ. Chúng nó xầm xì, cái ngực cô Loan to bằng cái đầu ông trung úy. Qua cô Loan tôi phát hiện, phụ nữ mặc áo chít eo là để đôn ngực to gấp đôi ngực thật.

Năm lên lớp Ba, nguyên cả lớp không có một đứa nào làm nổi phép tính trừ có nhớ. Sau khi phát hiện sự thật này, mắt cô Liên đỏ hoe và chỉ biết kêu trời. Cô bắt cả lớp mỗi ngày học sớm một giờ để bắt kịp chương trình.

Song song với môn toán, cô bắt đầu dạy môn học mới, môn tập làm văn. Cô nói, sau khi biết đọc, người ta phải biết viết, viết những điều mình nghĩ. Môn tập làm văn là bước khởi đầu cho môn luận văn sau này. Bài tập làm văn lớp Ba đơn giản với cách tìm những chữ đồng nghĩa, trái nghĩa và tập đặt câu. Ví dụ, "Hãy đặt những câu trái nghĩa với những chữ sau đây: cường tráng, tài giỏi, phi thường, thịnh vượng,..."

Khi cô ra ngoài, cái lớp ồn như ong vỡ tổ. Ai cũng hiểu nghĩa những chữ này, nhưng tìm chữ trái nghĩa đứa nào cũng bí. Tôi viết, trái nghĩa với cường tráng là yếu đuối, trái với tài giỏi là bất tài. Từ chữ bất tài tôi suy diễn, bất cứ chữ gì cứ thêm chữ bất, chữ không là thành chữ trái nghĩa. Như, "bất" tài trái nghĩa với tài giỏi, "không" phi thường trái nghĩa với phi thường, "không" thịnh vượng trái nghĩa với thịnh vượng. Viết xong, tôi lại nghĩ, không lẽ bài tập làm văn dễ thế ư? Nếu dễ vậy, cô chỉ cần dặn thêm bớt một chữ "không" hay "bất", cần chi phải cho bài tập. Tôi ngồi cắn bút, suy nghĩ nát óc về vấn đề này. Con nhỏ Dương thị Út, nổi tiếng lanh lợi nhất lớp tôi cũng nghĩ y như tôi. Nó tuyên bố quy tắc này với nguyên cả lớp. Lũ bạn gật gù tán thành. Tiếng ngòi viết đồng loạt rào rào trên

giấy. Đầu cây viết đã bị tôi cắn nát, mơ hồ nhận ra điều bất ổn.

Khi cô trở về, mọi người đã nộp tập lên bàn. Cô kinh ngạc đọc từng bài, đôi mắt mở lớn, rồi lắc đầu bực dọc. Cô mắng cả lớp là một bọn lười, lười suy nghĩ. Cô nói, "Lười chân tay, có thể sau này cá em sẽ nghèo, nhưng lười suy nghĩ sẽ biến các em thành người vô dụng. Trời sinh con người hơn con vật là biết suy nghĩ, nhưng các em đã không sử dụng khả năng suy nghĩ của mình."

Hôm ấy, cô buồn lắm nhưng vẫn chịu khó đọc từng bài và kêu từng đứa lên để sửa từng chữ. Đến phiên tôi, cô nói,

"Trái nghĩa với phi thường là tầm thường, trái với cường tráng là yếu đuối chỉ đúng về nghĩa, nên tìm một từ có gốc Hán tự thì tương xứng hơn như bạc nhược chẳng hạn. Còn mạnh khỏe mới trái với yếu đuối."

"Nhưng những từ này em chưa đọc bao giờ." Tôi phân trần.

Cô Liên giở ngay cuốn sách giáo khoa đầu bàn và chỉ ngay một bài cả lớp mới đọc hôm qua. Tôi chúi mắt nhìn, thì ra cô mắng không sai, tất cả những từ trong bài tập đều có trong những bài tập đọc. Chỉ trách, tôi đọc như con vẹt mà không nhớ một chữ nào.

Những bài tập sau có khá hơn nhưng ngay trong giờ tập làm văn, tôi vất vả lục lọi trong trí nhớ của mình. Tôi nhận ra, cùng một lúc, tôi không thể nhớ hết mọi chữ. Đầu óc con người chứ không phải thư viện có thể lưu trữ tất cả sách vở. Làm thế nào để nhớ nhiều từ ngữ nhất? Cuối cùng tôi nghĩ ra cách, học bài nào tôi đều ghi những từ đồng nghĩa, phản nghĩa vào trong một quyển sổ nhỏ. Tôi để dành nhiều ngày để tra cứu lại những bài đọc cũ, và sau này cả những bài cô không bắt đọc. Quyển sổ nhỏ hết chỗ ghi, tôi mua cuốn sổ lớn. Những buổi trưa Hè, tôi ngồi nhẩn nha đọc lại từng từ. Cuối năm lớp Ba, cô Liên tặng tôi cuốn Em Tập Làm Văn của Bùi Văn Bảo.

Tôi nghĩ, lớp vỡ lòng của tôi chính là năm học lớp Ba. Ngoài sự thương khó, học trò ai cũng yêu mến cô Liên vì nét hiền dịu đẹp đẽ từ trong ra ngoài.

Năm đó chiến tranh, trường Tân Phú di tản tạm thời trong

khu nhà tiền chế. Lớp học chật chội, lại không có cửa. Mỗi khi mưa chúng tôi ngồi chùm nhum giữa lớp để tránh tạt. Tôi nhớ, những năm đó Mỹ có chương trình hỗ trợ học đường, cô Liên đội áo mưa đi lãnh bánh mì và phô mai về cho cả lớp. Chưa đầy hai tháng, cô bảo chúng tôi chương trình hỗ trợ học đường người Mỹ chuyển qua cho Bộ, Sở phân phối. Cô buồn rầu, có thể sau này chúng tôi không được ăn bánh mì và phô mai nữa.

Tôi không tiếc chuyện ăn bánh mì và cũng chẳng lo cho cái bụng đói. Mùa Hè sắp tới, chúng tôi lên lớp và bỏ cô ở lại. Buổi học cuối nhiều đứa níu áo dài của cô khóc. Trong ký ức, tôi xếp cô Liên đứng sau má Chín, bởi cô cũng là một người mẹ, mở cánh cửa cho những tâm hồn non dại.

"Chúng em là lũ chim non,

Là đàn chim nhỏ giữa vòm trời cao,

Là hoa xuân tắm nắng đào,

Là hy vọng của đồng bào Việt Nam,

Mai này gánh vác giang san,

Làm cho nòi giống vẻ vang hùng cường.

Nước nhà trông đợi em ơi,

Hãy nên ghi nhớ những lời thầy khuyên."

Chúng tôi chia tay cô Liên và mang theo những bài thơ cô dạy đi suốt cuộc hành trình.

Mùa Hè năm ấy qua nhanh. Ngôi trường Phú Lộc mới xây khang trang thay thế cho khu nhà tiền chế. Ngày tựu trường, chúng tôi vào lớp mới. Lũ bạn cũ bị phân tán khắp nơi, nghe nói đó là phương pháp giáo dục hiện đại khiến chúng tôi có nhiều bạn hơn. Khối lớp Ba của cô Liên đối diện khối lớp Nhì. Ra vào, chúng tôi vẫn gặp lại cô và cúi chào kính cẩn. Nhưng không còn ai khóc. Con người mau quên đến dễ sợ. Cô Liên cũng chẳng lấy thế làm buồn. Có đôi lúc tôi yên lặng ngắm cô từ xa. Đầu năm, cô tất bật lo cho đám học trò mới, rồi cô sẽ rầy la, sẽ bảo ban như cô đã với lớp cũ. Nhiều năm trôi qua, cô quen như thế. Nhưng mà tôi không quen, lớn lên tôi nguyện sẽ không chọn nghề thầy, để khỏi thấy cảnh, "Trường giang, sóng sau dồn sóng trước."*

Cô giáo năm học mới là cô Mai. Khi cô bước vào lớp, trong đầu của bốn mươi lăm đứa học trò là bốn mươi lăm bảng so sánh. Bốn mươi lăm bảng so sánh cho ra một kết quả. Cô Mai thua cô Liên xa. Cô Mai không đẹp như cô Liên. Da cô Mai ngâm đen, mắt hơi nhỏ, môi tim tím. Giọng cô khàn, lại hay la. Cả lớp chống tay lên càm, nghe cô giảng với bộ mặt eo sèo. Làm sao "nuốt" nổi một năm với cái cô đáng chán này? Chúng tôi thầm nghĩ. Chỉ có một người không chán, đó là cô Mai. Mặc những bộ mặt ơ hờ hay đưa đám, cô Mai vẫn tận tâm giảng. Với những bài toán khó, cô lấy những que tre gắn lên bảng biểu thị từng con số cụ thể cho chúng tôi dễ thấy. Giọng cô khàn, nhiều khi bị ho hay sặc sụa tưởng sắp đứt hơi trong lúc giảng bài.

Chương trình nửa năm sau của lớp Nhì, môn tập làm văn biến thành luận văn. Đề tài là tả đồ vật, con người, súc vật, cảm giác,... Cô nói, một bài luận có ba phần: nhập đề, thân bài và kết luận. Đó là xương sống của một bài văn. Chúng tôi bám sát cái xương sống này và làm luận như một cái máy.

"Nhà em có nuôi một chó. Nó tên là con Mực. Nó có một cái mình, một cái đầu, bốn cái chân và một cái đuôi. Trên đầu có hai con mắt, hai lỗ tai, một cái mõm, một cái mũi. Lông nó đen tuyền,... Kết luận, em thương con chó của em, vì nó biết giữ nhà. Nó là người bạn thân thiết của em."

Bài tả con chó nhà em có bốn mươi lăm bài giống nhau. Điểm khác duy nhất là cái tên chó. Vện, Mực, Kiki hay Tôtô.

Đề tả con mèo, chúng tôi gò lưng viết rào rào. Những dòng mực tím sột soạt, trải dài trên giấy.

"Nhà em có nuôi một con mèo. Nó tên là con Miêu, (Mi Mi hay Meo Meo). Nó có một cái đầu, một cái mình, bốn cái chân, và một cái đuôi. Đầu nó có hai con mắt, hai lỗ tai, một cái

mõm, một cái mũi... Kết luận, em thương con mèo của em vì

nó biết bắt chuột. Nó là người bạn thân thiết của em."

Chúng tôi thở phào, môn luận văn dễ hơn tập làm văn. Lớp Nhì dễ hơn lớp Ba. Bậc thang thứ hai dễ hơn bậc thềm thứ nhất.

Sang đề tài tả con trâu, chúng tôi làm theo "mửng" cũ.

"Nhà em có nuôi một con trâu. Trông nó to như con bò. Nó có một cái mình, một cái đầu, hai cái sừng, bốn cái chân, và một cái đuôi. Đầu nó có hai con mắt, hai lỗ tai, một cái mõm, một cái mũi... Em thương con trâu nhà em vì nó biết kéo cày. Nó là người bạn thân thiết của em."

Chúng tôi nộp bài với niềm hãnh diện. Từ nay, bất kể mèo, chó, cọp, dê, rồng, rắn, kể cả khủng long... gì gì đi nữa, chúng tôi cũng tả được.

Nhưng buổi sáng hôm sau, cô Mai dằn mạnh ba xấp bài, con chó, con mèo, con trâu xuống bàn, mắng té tát.

"Coi đây, bốn mươi lăm bài luận giống nhau như đúc. Bốn mươi lăm con chó, bốn mươi lăm con mèo, bốn mươi lăm con trâu không có con nào khác. Các em nghĩ đi, tôi phải đọc một bài tả con chó 45 lần, coi một con chó tới 45 lần, làm sao chịu nổi?"

"Tại sao?" Cô rảo qua từng hàng ghế, lừ mắt nhìn từng đứa giống như người ta đi duyệt binh. Tới đứa nào đứa nấy cụp mắt xuống, trốn cái nhìn giận dữ của cô. Tôi hơi ngạc nhiên, bài giống nhau là phải, hình như tất cả con chó đều giống nhau kia mà. Con nhỏ Lê thị Hồng "tới số", nó bị cô chỉ, nên đứng lên trả lời y như tôi nghĩ.

"Thật à? Tất cả con chó đều giống nhau?" Cô Mai hỏi đố, "Vậy nếu con chó nhà hàng xóm chạy qua nhà em, em có nhận ra không?" Con Hồng đớ lưỡi.

Cô Mai lên bảng, cô vừa lấy mấy trang luận văn trải ra trên bàn, vừa đọc vừa ghi.

"Nhà em có nuôi một con chó" Câu này 45 đứa viết giống nhau, cô Mai nói, và lườm con mắt như quét ánh đèn pha ngang qua lớp.

"Con chó có một cái mình, một cái đầu, bốn cái chân và

một cái đuôi." Cô lấy phấn trắng vẽ vội lên bảng một con gì đấy cũng có mình, đầu, đuôi và bốn cái chân.

"Đầu có hai lỗ tai, hai mắt, một mũi và một cái mõm." Cô điểm sơ sơ trên đầu cái con chi đó đầy đủ chi tiết vừa nêu. Xong, cô trỏ lên bảng, hỏi. "Con này là con gì?"

"Con chó." Cả lớp đồng thanh. Có vài đứa nói, "Con mèo."

Cô Mai lắc đầu, "Tôi nói, nó là con nai, tôi sai chỗ nào?" Chúng tôi ngớ ra.

Được thể, cô liệt kê một hơi, "Nó cũng có thể là con dê, con ngựa, con lừa, con la, con cừu, con sói,... Cũng được nữa, phải không?"

"À há." Tôi nghĩ thầm, với từng ấy đầu, mình, chân, đuôi, mắt, mũi, miệng,... thì con gì cũng có. Cô mắng là phải.

Để chúng tôi suy nghĩ, cô soạn ra những bài đã đánh dấu. Đây, 25 con chó tên Mực, 10 con tên Phèn, 5 con Kiki, 5 con Tôtô. "Không có con chó nào tên khác cả?" Cô hỏi.

Không một ai trả lời.

Sang bài con trâu, cô Mai mang bài chúng tôi ra đọc, "Nhà em có nuôi một con trâu." Cô mắng ngay, "Ngốc ơi là ngốc? Nhà các em ở thành phố, nuôi trâu để làm gì hả?" Cô đọc tiếp, "Con trâu to như con bò." Cô lắc đầu, "Nếu đề tả con bò, các em sẽ lại viết là con bò to bằng con trâu, phải không?"

Để ra cả nửa giờ, cô hướng dẫn cả lớp phân tích đặc điểm của các loài chó, mèo, trâu, bò. Cô bảo, trên đời không có vật nào giống vật nào, người ta không nhận ra vì không chịu nhìn kỹ đó thôi. Nói xong, cô lôi trong tủ sách nhỏ của lớp lấy ra ba con heo đất. Loại ống heo nung sơn màu cam, trên lưng có một vòng tròn vàng biểu tượng cho đồng tiền và có chữ Tài vẽ theo kiểu chữ Tàu triện đỏ. Có một khe nhỏ bên trên để bỏ đồng bạc lọt vào. Để ba ống heo thành hàng ngang trên bàn, cô bảo chúng tôi tự do lên trên quan sát và mỗi đứa phải ghi ra ba điểm khác nhau.

Ba con heo bằng đất, sản xuất theo kiểu đại trà, con nào

giống hệt con nấy, làm chi có điểm khác nhau. Cả lớp thay nhau rờ rẫm, sờ mó, lật sấp, lật ngửa, cũng không thấy có một điểm nào khác nhau nói chi tới ba điểm. Cuối cùng, có đứa trật tay, một con heo rớt bể tan tành. Chúng tôi xanh mặt. Hết giờ. Cô Mai không rầy, cô bảo về nhà quan sát 10 hạt lúa hay 10 hạt gạo, và tìm ra được ba điểm khác nhau. Ngày mai vào lớp, cô kiểm.

Đêm đó, tôi nằm dán mắt vào một hàng thóc, chứ không phải chỉ 10 hạt, và nhặt ra ba hạt thóc khác nhau đem nộp cho cô. Cô Mai không nhìn ba hạt thóc nhưng khen. Con Thu cũng nộp ba hạt thóc, cô lại không khen. Nó tuyên bố, đừng nói chi ba điểm, muốn 10 điểm khác nhau nó vẫn tìm được. Tôi hỏi, bằng cách nào? Nó nói, chính nó làm ra những điểm khác nhau, nó có thể nướng cho màu khác nhau hoặc tách vỏ thóc nhiều, ít. À há, cách này thì hai giọt nước cũng có thể khác nhau đây. Bọn học trò tấm tắc khen Thu thông minh, nhưng tôi nghi, "tìm ra" và "làm ra" những điểm khác nhau cũng lại là hai việc khác nhau.

Buổi học hôm ấy, cô Mai lại dàn hai con heo đất còn lại trên bàn, và đó là đề luận. Nhưng tôi không viết về hai con heo đất còn nguyên vẹn, mà viết về con bị bể. Hai con còn nguyên là hình ảnh của con đã mất. Cô Mai nói, bài của tôi là bài duy nhất cô đọc không thấy chán, tất cả bài khác đều giống nhau. Cô phạt, mỗi ngày chúng tôi có một đề luận về nhà. Đề con chó, con mèo được lập đi lập lại nhiều nhất, và con chó ngày mai không được giống con chó hôm nay. Hình phạt kéo dài cho tới khi nào 45 bài luận là 45 bài khác nhau.

"Nhà tôi có nuôi một con chó. Con chó này từ đâu đến, tôi quên mất. Chị tôi đặt nó tên là Nô. Nô là cách phát âm tiếng Anh của chữ no (nghĩa là không). Nô là con chó khôn ngoan như những chú chó trong phim. Nó như hiểu được tiếng người, bảo đứng thì giơ hai chân trước, bảo ngồi thì bệt đít xuống. Nó luôn luôn quấn quýt với chúng tôi, có thể chơi những trò rượt bắt, trốn tìm,.... Mỗi sáng, nó chạy theo tiễn tôi đi học tới tận cổng trường. Trưa về, học trò mới túa ra đường đã thấy con Nô đứng đợi. Có nó theo, đoạn đường hình như ngắn hơn. Và tôi cũng an toàn vì không ai dám trêu vào. Những ngày mưa gió, con Nô không theo được, nó kêu ăng ẳng nhìn theo bóng tôi đội áo mưa lốp ngốp bước đi. Tôi thương tiếng ăng ẳng đầy tiếc nuối của nó. Tôi coi, đây là một thứ tiểu biệt ly chỉ kéo dài trong 4 tiếng đồng hồ. Thế mà cũng lâm ly ra vẻ. Mà hình như đôi khi tôi quên con Nô chỉ là một chú chó. Chúng tôi đã trở thành đôi bạn thiết tự lúc nào rồi. Có những lúc buồn nhất, cô độc nhất, tôi ôm con Nô vuốt ve cái lưng mượt như nhung của nó, nó ngước mắt nhìn tôi. Tôi cũng nhìn nó. Trong ánh mắt nâu trong suốt hay chớp chớp ấy đầy ắp vẻ mang ơn và hạnh phúc. Nó làm tôi bỗng chốc cảm động, quên hết nỗi buồn phiền.

...Thế mà, ba năm trước, người ta đã giết con Nô. Đó là một đêm không trăng, con Nô vẫn nằm ở ngoài sân giữ nhà. Có ai đó, mẹ tôi bảo là kẻ trộm, đã quẳng cho con Nô một thứ gì đó có tẩm độc. Con chó ngoạm trúng và chết. Mẹ tôi đem xác con Nô chôn ở cuối vườn sau. Mặt trời mỗi chiều cũng lặn về hướng đó. Mấy ngày liền chúng tôi nằm liệt giường như bị ốm, không đứa nào thiết ăn. Đến nỗi mẹ phải vực chúng tôi dậy, mắng cho một trận. Mẹ thề, từ nay không nuôi chó nữa.

Nhưng chỉ ít lâu sau, nhà tôi lại nuôi chó. Nó là một con chó khá lớn, đẹp dáng với bộ lông trắng dài lang nâu. Nó là giống chó ngoại, quý lắm. Tôi nhìn cả nhà xúm xít, vuốt ve, cưng con Ki Ki mà bất nhẫn. Mọi người đã quên con Nô rồi sao? Ôi, tội nghiệp Nô của tôi, một mình nằm lạnh lẽo ở ngoài kia.

Không biết bao nhiêu lần con Ki Ki đến cạ mình làm quen với tôi. Có nhiều lúc tôi cũng định đưa tay để vuốt ve nó. Nhưng mà thời may tôi đã rụt tay về. Xin lỗi Ki Ki. Tôi tự nhủ, rồi nó sẽ được nhiều người thương. Còn con Nô, cuối cùng chỉ còn một mình tôi nhớ nó."

Nộp bài xong, tôi mới thảng thốt kêu, "Thôi chết, lan man viết tôi quên nhiều điểm chính: hình dáng con Nô, đặc tính

trung thành của một con chó,.."

Mấy ngày sau, cả lớp cười tôi một mẻ. Chúng nó trêu, "A ha, thiệt cảm động về lòng trung thành với một con chó... chết."

Hết tả thú, cô bắt tả người. Đề luận về người gần gũi nhất của chúng tôi là mẹ. Tả mẹ của em. Cô bảo, mẹ là người sinh thành, gần gũi với các em nhất, mẹ thế nào cứ tả thế ấy. Cô tin, 45 bà mẹ không có bà mẹ nào giống nhau. Có thể, hình phạt sẽ chấm dứt sau bài này. Cô Mai vui vẻ nói.

Tả mẹ ư? Không thể được. Mẹ tôi chỉ đẹp, đài các trong những tấm hình xa xưa, khi mẹ chưa lấy chồng. Bây giờ, mẹ tôi xấu lắm, dáng dấp nhà quê, tay chân nứt nẻ, mắt khô hoảnh và lúc nào cũng thiếu ngủ. Tả mẹ như thế, đau lòng lắm. Mà mẹ biết, chắc cũng sẽ buồn. Đâu có bà mẹ nào muốn lưu trong lòng con hình ảnh như thế. Hay tả má Chín, cũng không được, mẹ càng buồn. Cuối cùng thì tôi tả chung chung, một bà mẹ điển hình thường thấy trong những bài tập đọc. Một bà mẹ đại khái, yêu hết tất cả mọi người.

Qua ngày hôm sau, cô Mai nổi trận lôi đình. Bốn mươi lăm bà mẹ đều khác nhau, nhưng có ba mươi bảy bà đẹp như tiên giáng trần. Đại khái ai cũng có làn da trắng mịn, đôi mắt bồ câu, chân mày lá liễu, sóng mũi dọc dừa, môi trái tim, tướng đi dịu dàng, ăn nói khoan thai, lụa là gấm vóc như ba mươi bảy người đàn bà đang sống trong tháp ngà.

Cô lấy ra 8 bài riêng biệt để một bên, rồi rút một bài trong số còn lại ra đọc.

"Làn da mẹ trắng hồng và mịn như phấn. Mẹ có chân mày dài, cặp mắt to, mũi dọc dừa, chiếc cằm nhọn. Lúc mẹ cười, đôi môi nở như hai cánh hồng, khoe hai hàm răng trắng ngời đều đặn, và điểm hai bên má hai cái đồng tiền lúm sâu trông mới duyên dáng làm sao. Nhưng tôi yêu nhất là mái tóc bumbê che nửa mặt mà nhìn bên nào cũng thấy đáng yêu."

Cô Mai buông tờ giấy xuống, con Lý đứng lên. Cả lớp cười tủm tỉm. Tôi biết ngay nó tả Phương Hoài Tâm.

Cô Mai rút ra một bài khác, cô đọc, "Da mẹ trắng hồng như trứng gà bóc. Gương mặt trái xoan, mũi cao, môi trái tim đỏ mộng như nho. Mắt mẹ mở to, mơ mộng, và hai hàng mi cong vút như những bóng dừa hoang dại."

"Mẹ em đeo lông mi giả à?" Cô Mai hỏi Trần thị Tho. Con Tho cúi mặt. Có tiếng cười khúc khích.

Chúng tôi nghi, nó tả Thẩm Thúy Hằng. Hình nghệ sĩ, tài tử người ta lồng trong những bịch me cam thảo treo đầy trước những hàng quà vặt. Chúng tôi thường mua những hình ca sĩ đẹp để vừa ngậm me vừa ngắm.

"Ba mươi bảy bài tả ca sĩ, minh tinh điện ảnh, 8 bài tả những bà mẹ chung chung, tại sao không ai tả mẹ thật của mình?" Cô cau mày, "Mẹ sinh ra các em, khó nhọc nuôi con lớn, mà những đứa con ở đây xấu hổ không dám viết về mẹ của mình ư?" Rồi cô mắng cho một mách, "Các em là những đứa con bất hiếu."

Mắng thì mắng, cô vẫn cho chúng tôi cơ hội thực hiện chữ hiếu với lời đe. Ai không tả mẹ thật, cô sẽ mời mẹ đến. Điều này thì kinh hơn bị đòn nhiều.

Thấy môn văn chúng tôi kém, cô giới thiệu một số sách dạy cách viết văn như Luận Văn I, Luận Văn II, của nhiều tác giả. Quyển I, thiên về tả người, súc vật. Quyển II, gồm những bài mẫu về phong cảnh, nghị luận. Tôi mua quyển II, bởi ai cũng mua quyển I, sau này tụi nó sẽ tìm tôi để đổi.

Tôi mượn bạn để đọc bài mẫu về mẹ. Thì ra, bài tả mẹ trong sách chỉ tả ngoại hình sơ sơ, chủ yếu nói về những điều mẹ làm và tình thương yêu của con với mẹ. Biết được điều này giống như tôi đã nhấc được một tảng đá trong lòng. Nhưng, tại sao sau này mẹ tôi lại xấu vậy? Tôi lục những bức hình trắng đen của mẹ từ hồi xa xưa, mẹ mặc áo dài, ngồi xe ngựa, cầm dù,.... Mẹ hồi con gái, đài cát và trang nhã, thế mà,... Tôi nhìn mẹ bấy giờ đã biến thành một người khác, mẹ bới tóc, mặc áo vải, đi guốc thô, tay chân nứt nẻ, ngày ngày dọn hàng ra chợ. Sau năm Mậu Thân, gánh nặng đời sống của chị em tôi làm mẹ oằn vai. Ban ngày bán hàng, ban đêm mấy chị lớn phụ mẹ thêu hàng gia công. Tôi chợt nhớ những ngày mưa dầm, bán buôn ế ẩm, mẹ ngồi trong bếp khóc một mình. Những giọt nước mắt ấy bây giờ hóa thành muối xát kim châm trong lòng tôi. Vậy mà bấy lâu nay tôi vô tình không nghĩ tới. Đêm ấy, tôi vừa viết, vừa khóc. Và nguyện, bắt đầu từ ngày mai, học bài xong, tôi sẽ phụ xỏ kim, cắt chỉ và làm những việc vặt trong nhà.

Cả lớp chúng tôi thời đó coi quyển 159 bài Luận Mẫu của Minh Văn Xuân Tước như một thứ bí kíp. Khi cô Mai ra đề tả chú bé bán báo, chúng nó mừng ra mặt. Bởi bài luận mẫu trong sách của một nhà văn tả chú bé bán báo rất hay, ai cũng thích.

"Tâm là một chú bé bán báo. Mỗi chiều, khi nắng tắt ngang đầu phố đã nghe tiếng rao lanh lảnh, "Báo đây, báo đây." Bàn chân nó thoăn thoắt rảo khắp phố phường,..."

Tôi đoán, non nửa lớp sẽ cóp bài văn mẫu, nửa còn lại sẽ viết na ná, thay đổi một vài chi tiết. Dĩ nhiên, tụi nó sẽ thay tên Tâm bằng tên Tài, tên Tèo, tên Tám gì đó. Tôi nghĩ, cóp hay nhại văn mẫu thế nào cũng bị chửi, tôi phải viết khác đi, nhưng viết như thế nào tôi chưa nghĩ ra.

Xóm tôi không có thằng bé bán báo. Muốn mua báo, người ta phải ra tận chợ Cầu Ván. Đầu chợ có một sạp báo, với đủ loại nhật báo, tạp chí, và tiểu thuyết diễm tình, truyện giật gân và cả sách cấm. Tuyệt không có một thằng bé bán báo nào cả. Tả thằng bé thì tôi tả được. Thằng bé bán báo nào chả nghèo, vì vậy tôi chỉ cần tả thằng bé nghèo. Còn bán báo dạo, tôi không biết, người ta bán những đâu? Tôi tưởng tượng, tôi đi bán báo. Mỗi sáng lãnh cả đống báo, ôm nặng lắm, nên phải có túi để vác sau lưng. Bán báo phải rao, mà không phải rao "Báo đây. Báo đây." như trong sách được, rao thế ai mua. Tôi phải rao khác, rao những tin nóng hổi, tin giật gân, truyện tình nóng bỏng đăng nhiều kỳ trên báo như "Yêu, Chu Tử" hay "Chu Tử, Yêu đây.", "Vòng Tay Học Trò", hoặc "Lệnh Xé Xác", đây. Rao như thế mới gọi là rao. Một tờ báo có thể rao hai, ba kiểu, chả ai cấm. Thấy đàn ông phải rao khác, đàn bà rao khác. Đàn ông thích tin thời sự, đàn bà thích những truyện tình, những tin động trời.

Một điều không thể quên là những thằng bé bán báo đều phải chạy. Báo phải bán hết nội trong ngày. Qua hôm sau, không ai mua những tờ báo cũ. Nghề bán báo là nghề chạy đua với kim đồng hồ. Mà phải chạy đúng nơi, đúng chỗ nữa kia. Thí dụ, tiệm cà phê, bến xe, chợ búa,... Và những ngày mưa, ngày lũ, giông gió, bão bùng, hình ảnh thằng bé ôm xấp báo trở về nhà với những bước chân thất thểu. Nhập vai thằng bé, hóa thân trong cuộc sống nó có chút xíu mà tôi đã thấy khổ. Bấy giờ tôi mới biết quý gia đình, mái ấm này đã che chở và cho tôi biết bao hạnh phúc, thế mà nhiều khi tôi đã vô tình. Tôi chợt thương hết thảy những đứa trẻ bất hạnh ở ngoài kia đang còn lặn lội trong cuộc mưu sinh.

Bài chú bé bán báo phát ra, hai mươi bài cóp nguyên xi bài văn mẫu. Cô Mai nổi cáu, mắng xối xả, "Đồ ngu. Ngu ơi là ngu. Có cóp bài cũng phải đổi tên chứ. Hai mươi bài, hai mươi chú bé tên Tâm. Kể cả một dấu chấm dấu phết cũng không thay đổi."

Cóp bài như vậy thì quá đáng. Là thầy giáo, lẽ nào những bài văn mẫu cô không đọc qua. Cóp hay nhại cô biết ngay. Bị chửi là đáng, than trách nỗi gì?

"Các em có đầu mà không có óc." Cô Mai vẫn tiếp tục. Giọng Cô mỗi lúc một khàn đi. "Một bài văn hay như vậy, chính tôi cũng không viết được, huống gì các em."

Cả lớp im phăng phắc, sắc mặt mọi người chợt nghiêm trọng khi giọng cô Mai nức nở.

"Tôi không muốn đọc những bài văn mẫu, hay những áng văn hay. Tôi chỉ muốn các em viết ra những sự suy nghĩ của chính mình. Hai ba dòng cũng được, nhưng phải là của chính các em chứ không phải đi chép của người khác. Yêu cầu như vậy đâu có phải là một sự đòi hỏi cao quá sức các em?"

Cô Mai đi vòng ra sau tấm bảng xanh, đứng sau đó một hồi lâu để giấu những giòng nước mắt. Nước mắt của cô giống như những giọt acid làm tan chảy trái tim những đứa bé lười nhác, ngu muội như chúng tôi.

Khi cô ra trước lớp, đôi mắt còn đỏ hoe. Cô bảo, tất cả những ai cóp hay nhại bài mẫu phải về nhà viết lại và nộp ngay ngày hôm sau.

Sau bài chú bé bán báo, cô Mai ra đề kể lại câu chuyện cổ tích mà em thích nhất. Tôi đoán chúng nó sẽ lại kể truyện Tấm Cám, truyện Trầu Cau, truyện An Tiêm, Bánh Dầy Bánh Chưng, Trọng Thủy Mỵ Châu,... Tôi không kể về những chuyện này. Bởi vì, từ sau những giọt nước mắt của cô, tôi đã thay đổi. Khi viết, tôi cần phải nghĩ tới người đọc, cần viết cho họ về một điều mới, kể cho họ một câu chuyện mới, mang họ đến một chân trời mới, hay đưa ra một cách nhìn mới. Muốn vậy, tôi phải đọc nhiều hơn, suy nghĩ nhiều hơn, tập viết nhiều hơn. Để may ra, trong mươi bài có một bài được người đọc chấp nhận. 

# thằng josh

Rai Chiman là kẻ giết người.

Hơn thế nữa, người ông giết là đứa con dâu và thằng cháu nội còn nằm trong bụng mẹ.

Ngày xử Rai, tôi đến tòa thật sớm, nhưng cộng đồng da đen còn đến sớm hơn. Họ tụ tập trước tòa từ tối hôm qua. Sáng nay, trên tay nhiều người vẫn còn cầm ngọn nến đã tắt. Một đám đông bao vây, hô hào, giương biểu ngữ, đòi xử tử Rai. Những người đi đường ngang qua giơ tay lên vẫy vẫy, biểu lộ sự đồng tình. Ai cũng muốn Rai đền tội.

Rai Chiman không đích thân giết người. Kẻ cầm súng bắn là Don Samuel, một người da đen. Trước tòa hắn khai, hắn không biết nạn nhân là ai. Sau khi Nicole chết, hắn mới biết nội tình qua báo chí. Rai thuê hắn giết con dâu vì Nicole là người da đen, người cùng màu da với hắn. Hắn thú tội. Hắn hối hận. Và oán hận Rai, kẻ mướn hắn giết người, đã biến hắn thành kẻ kỳ thị màu da chính hắn. Cả cộng đồng da đen làm sao tha thứ cho một người phản bội màu da của chính mình? Trước vành móng ngựa, Don Samuel lộ vẻ đau khổ đến cùng cực. Đôi mắt của cô gái trẻ đầy ngạc nhiên và kinh hoàng như vẫn còn mở to trong tâm trí hắn. Buổi sáng hôm đó hắn rình cô gái ở bãi đậu xe. Đoành. Đoành. Súng nổ. Ngón tay của hắn lúc đó vụt khỏi tầm kiểm soát. Hắn nói trong tiếng nấc, hắn ước nếu được lui về trong thời khắc trông thấy cô gái, hắn sẽ hạ súng xuống. Hắn có thể đánh đổi bất cứ điều gì kể cả mạng sống để cô gái có cái bụng bầu vẫn còn đi đứng đâu đó trên thế gian này.

Cả tòa mủi lòng. Tức thì, tất cả mũi dùi đồng loạt chĩa sang Rai Chiman.

Rai Chiman là một người Ấn. Ông là chủ một motel và

vài tiệm thực phẩm nhỏ ở Atlanta. Rai Chiman còn là một thành viên trong ban quản trị cộng đồng. Một khuôn mặt lớn, một tấm gương thành công về mọi mặt của cộng đồng di dân Ấn. Vị thế này nhân lớn gấp mười lần hơn nếu ông về Ấn. Thế mà con trai ông, Ricky Rai, một kỹ sư trẻ, đẹp trai, đầy triển vọng lại đi yêu Nicole, một đứa con gái da đen. Điều đó là cơn ác mộng của Rai trong suốt thời gian dài. Người con gái da đen này đã tạt một vệt mực trong toàn bộ công trình mà cả đời ông xây dựng. Hơn thế nữa, nó lôi thằng con ông xuống bùn đen. Làm thế nào ông nhìn họ hàng, về quê hương được nữa. Phong tục Ấn, xã hội Ấn, chủng tộc, tôn giáo, dòng họ sẽ khinh bỉ và loại trừ ngay những kẻ không cùng đẳng cấp. Cưới một đứa con gái da đen, chấp nhận một người con dâu như vậy, thà chết còn sướng hơn. Ông như ngồi trên lửa từ khi thằng con dẫn con bạn gái về nhà. Ông thuyết phục, giảng dạy, giận dỗi, nổi cáu, đe dọa rồi xuống nước năn nỉ, thiếu điều muốn sụp lạy nó mà nó vẫn khư khư. Mọi biện pháp ai bày ông đều đem ra sử dụng. Cúp tiền trợ cấp, thu hồi xe, tạo khó khăn để nó quay về nhà. Nhưng thằng con vẫn bỏ nhà đi. Nhiều đêm, ông cặm cụi ngồi sau quầy ngắm hình "đứa con dâu". Phải nhìn nhận, nó xinh đẹp. Đôi mắt mở to, lay láy một cái nhìn sáng ngời. Một thứ ánh sáng đen, rất kỳ lạ. Ông mải miết nhìn nó hàng giờ. Ánh sáng lan trên da dẻ nó một màu đen nhệch nhạt. Ông đã từng ước thay da cho con nhỏ này. Nếu nó da trắng, là Tàu, là Nhật, hay Thái thì sao? Ông thề, ông sẽ cắt nửa gia sản tặng cho kẻ nào làm cho con trai ông đổi ý. Ông không hề có ý định giết người. Nhưng ma xui, quỷ khiến "con dâu" ông có bầu. Chẳng bao lâu nó sẽ sanh ra một thằng nhỏ. Một thằng bé đen thùi lùi, tóc xoăn tít và mông cao ngồng. Lớn lên, mặt mũi thô to, môi thười lười. Hàm trăng trắng nhởn tương phản với cái màu da đen nhẻm. Hình ảnh một thằng cháu nội "phá gia chi tử" (mà mọi tội lỗi phạm pháp của người da đen trên ti vi, báo chí ông đều gán cho nó) đang nhảy múa trong lòng ông. Hậu duệ của ông đấy. Kẻ thừa tự. Dòng máu di truyền từ ông đến đời thằng cháu nội từ đỏ biến thành đen. Và nếu đen rồi thì dù ông trời cũng không làm nó đỏ lại được. Có họa sĩ nào trên đời pha màu đen thành đỏ? Chỉ có ông. Ông là người duy nhất có khả năng và nhiệm vụ ngưng ngay sự pha trộn này. Dòng họ ông không thể biến thành một dòng họ đen. Người Ấn da đen mang họ Rai. Không thể được.

Ra trước tòa, Rai Chiman nói, ông thành thật xin lỗi gia đình nạn nhân và cộng đồng da đen. Nhưng ông khẳng định, ông không hề kỳ thị. Hằng năm ông vẫn quyên góp, ủng hộ cho cộng đồng da đen vùng Jackson. Điều này có chứng cớ hẳn hoi. Vài người hàng xóm da đen được mời lên làm chứng. Không ai tin Rai kỳ thị đến nỗi giết người. Bình thường ông tử tế, vui vẻ, và rất sẵn lòng giúp đỡ người da đen. Ông giơ cánh tay chỉ vào màu của chính mình để chứng minh, da người Ấn cũng đâu có trắng.

"Vậy thì tại sao ông không chấp nhận con dâu da đen?" Tòa hỏi.

Rai ú ớ. Trong phút chốc, ông ta suy sụp hẳn.

Tòa nghị án. Bồi thẩm đoàn một phần ba là người Ấn. Cộng đồng da đen tỏ vẻ bất mãn. Đây là một lợi thế cho Rai. Nhưng chưa chắc. Cộng đồng Ấn không muốn dư luận vơ đũa cả nắm. Người Ấn không thể vì Rai mà bị mang tiếng kỳ thị chủng tộc. Gần cả triệu người đang sống trên đất nước này. Có lẽ, họ sẽ lên án Rai thật nặng để chứng minh, Rai phạm tội chỉ là trường hợp cá thể.

"Chiman Rai, 68, was convicted and sentenced to life in prison for arranging the murder of his daughter-in-law." Tòa phán.

Bản án chung thân nhanh chóng được truyền ra. Một vài người lao nhao phản đối. Nhưng Rai đã 68, ở tuổi đó chung thân chỉ là một bản án tử hình được xử chậm.

Trong một tác phẩm, nhà văn Stephen King đã viết, "Đoạn đường từ phòng tử tội đến khi ngồi trên ghế điện, người ta gọi là "green mile". Đó là chặng đường cuối của một đời người. Green Mile là tên của cuốn sách viết về những người tử tù. Cuộc sống của họ được đếm từng ngày, từng giờ, từng phút rồi từng bước. Người ta chán nản, người ta tuyệt vọng, tinh thần sụp đổ, người ta nổi điên,... Có người cóc cần, cũng có người chấp nhận một cách bình thản. Green Mile, tiếng Việt có nghĩa là Dặm Xanh hay Chặng Đường Xanh. Chặng đường này tôi không đi. Bởi vì, trong kế hoạch tôi chỉ đi tới đầu Dặm Xanh là dứt.

Tôi không phải là một người can đảm. Thú thật, tôi chính là kẻ tham sống sợ chết.Tôi yêu màu xanh cây cỏ, yêu từng bước đi lọ mọ của những con sâu, con kiến quanh nhà. Tôi yêu cuộc sống. Tôi yêu cuộc đời. Tôi yêu tôi, một. Tôi yêu con, mười. Mười lần nhân lên cái tình tôi yêu chính bản thân mình. Chính vì vậy mà sau nhiều đêm suy nghĩ, tôi quyết định giết Josh.

Giả sử những người đang thụ án giết người trong lao tù nếu được trả về cái thời khắc trước khi phạm tội, họ sẽ nghĩ gì. Đa số hành động trong lúc thiếu suy nghĩ, khi ở tù người ta mới thấy không có gì quý hơn sinh mạng của mình. Nhiều người ở trong tình trạng bất khả kháng, đôi khi người ta không có quyền chọn lựa. Nhưng hầu hết ai cũng nhận mình ngu. Người khôn ngoan không giết người. Mà tại sao phải giết người? Tại sao tôi lại phải giết Josh? Mà Josh là ai?

Josh là một thằng da đen.

Khi tôi biết thì nó và con gái tôi đã trở thành một cặp "Romeo và Juliet" ở trường.

Tôi khẳng định một trăm phần trăm, tôi không phải là người kỳ thị chủng tộc. Tôi không ưa đảng KKK1, tôi lên án nạn phân biệt chủng tộc, tôi bênh vực và luôn hào sảng với những người da đen thất cơ lỡ vận. Nhưng cũng giống như Rai Chiman, những điều đó không có nghĩa là tôi sẵn sàng chấp nhận màu da đen trong huyết quản.

Bạn không thế ư?

Trước khi lên tiếng, bạn hãy thử đặt mình trong trường hợp tôi hay Rai Chiman cái đã.

Josh đã quật ngã tôi ngay phút đầu tiên. Lúc nào nó cũng giống như một bóng ma chập chờn đe dọa trong tâm trí tôi. Tôi là một Rai Chiman thứ hai.Tôi đau như Rai từng đau. Rồi làm những chuyện mà Rai từng làm.

Tôi giải thích.

Tôi năn nỉ.

Tôi khóc lóc.

Tôi giận dỗi. Cả hai, ba tháng tôi lầm lì nhốt mình, không nói chuyện.

Tôi nổi điên.

Tôi hăm dọa.

Một người quen, cảnh sát Mỹ đã về hưu bảo, "Cách nay ba mươi năm, mày có thể xách súng ria chung quanh nhà nó, nhưng bây giờ thì không." Ông ta cười hề hề, "Đừng nhé. Tù đấy."

Tôi tìm cách lôi kéo "đồng minh". Mới vô đề, con gái út đã nhăn mặt.

"Mẹ kỳ thị."

"Mẹ, ở trường dạy không được kỳ thị. Đó là luật." Thằng con trai ra điều hiểu biết.

"Trời đất ơi!" Tôi kêu thầm, "Người ta dạy, hai cộng với hai là bốn." Trong nhất thời, tôi làm sao cho chúng nó hiểu. Có những điều con người ta phải tự học lấy bằng chính kinh nghiệm hay cần phải có thời gian để suy nghiệm. Tôi mơ hồ nhận ra trong vụ này, tôi là người lẻ loi.

Đêm hôm qua tôi nằm mơ thấy Josh. Mà đêm hôm trước, đêm hôm kia nữa, nữa. Tôi vẫn nằm mơ thấy Josh. Và mỗi buổi sáng thức dậy, người đầu tiên tôi nghĩ tới- là Josh. Sáng trưa chiều tối, hình ảnh nó bám vào tâm trí, ám ảnh tôi không rời. Nếu trong một lúc bất ngờ nào đó, ngước lên thấy Josh, chắc là tôi sẽ không ngạc nhiên. Vì nó chỉ đứng đâu đó trong tâm trí, hoặc trong ngõ ngách nào gần đó bước ra. Cái dáng nó lêu khêu, hai tay khẳng khiu, lúc nào cũng đút vào túi quần. Thường, nó hay đứng tựa lưng đâu đó, màu da hòa lẫn góc tối của vách nhà, của góc phố,... Hình như tôi chưa bao giờ trông rõ hình dáng nó với mọi đường nét. A! Tôi sực nhớ, chính vì đôi mắt. Đôi mắt mở lớn, tròng trắng nổi bật, hàng mi rậm cong, tia nhìn mạnh và ấm. Đó là một đôi mắt có điện.

Theo lời mọi người, Josh không phải là một thằng tệ. Hình như phải chấm nó xuất sắc mới phải. Đó là điều tôi không mong mỏi. Ước chi, nó là thằng ngu ngốc, lừa đảo, ba gai, lưu manh,... thì dễ cho tôi biết mấy. Nhắc đến Josh, thằng con trai tôi kêu,

"Josh thông minh dễ sợ. Anh ta đoạt 3 giải Toán cấp tiểu bang trong 3 năm liền đó mẹ."

"Vậy à?" Tôi ơ hờ, hỏi.

"Josh tốt lắm, sinh nhật nào cũng gửi quà cho con."Con bé út "bơm" thêm.

"À, há." Bất công chưa? Quà cáp tôi mua cho nó lâu nay có thể chất đống thành núi vậy mà bây giờ không bằng một món đồ vớ vẩn của thằng Josh.

"Mẹ không hiểu Josh." Con gái tôi trách. "Josh là người hiếu học, đứng đắn, có chí hướng và đầy trách nhiệm."

"Người hiếu học? Tất cả đại học trên thế giới cộng lại cũng không đủ chỗ ngồi cho những người hiếu học." Tôi phản bác. "Còn người đứng đắn, có chí hướng và trách nhiệm- cũng không hiếm. Thế giới đang đi lên, có phải không? Cuộc sống nhân loại vẫn tốt đẹp hơn đâu phải chỉ nhờ vào một vài người có chí hướng và trách nhiệm."

"Mẹ, mẹ không nói chuyện với Josh, không chịu hiểu Josh. Tại sao mẹ không "thấy" Josh chứ?" Con gái tôi tức tối, kêu.

"Tôi không thấy Josh ư?" Tôi kêu thầm. "Phải giải thích như thế nào đây?"

Công tâm mà nói, Josh là một thằng con trai tốt. Nhưng dù

có tốt hay tài giỏi gì đi nữa thì cũng không chấp nhận được. Tôi vẫn thích anh chàng Denzell Washington đấy chứ. Denz, tài tử da đen, phong cách chững chạc, mạnh mẽ. Anh chàng diễn vai giàu, nghèo, chính diện hay phản diện tôi đều thích. Bởi Denz có cái sức thuyết phục của một con người trung thực. Denz làm tôi thán phục. Hay Will Smith, người ta phải rơi nước mắt khi Will đóng vai một người cha da đen homeless dẫn đứa con đi lang thang trên những chuyến xe bus chỉ cốt tìm chỗ ngủ nhờ.2 Denzell Washington, Will Smith là những người da đen tài ba, nổi tiếng và giàu có. Thì đã sao? Nếu không kể thêm Obama. Điều duy nhất tôi ưa Obama là hình ảnh ông đích thân đi phát những tờ truyền đơn vận động tranh cử nghị sĩ tiểu bang. Thời ấy, nhiều người quay lưng, có người xua ông, nhưng ông vẫn kiên nhẫn trước những ánh mắt lãnh cảm trên đường phố. Tôi bỏ phiếu cho Obama không phải tin tưởng những kế hoạch của ông mà vì nước Mỹ cần có một tổng thống da đen. Xóa bỏ mặc cảm bị kỳ thị hay tạo niềm tin và hy vọng cho mấy chục triệu người da đen còn quan trọng hơn việc chấm dứt chiến tranh, phục hồi kinh tế. Obama hay Jonh McCain, khi ngồi trên cổ xe cơ chế của nước Mỹ rồi cũng sẽ chạy trên cùng một quỹ đạo. Khác nhau chăng, tốc độ sẽ nhanh hay chậm hơn một chút.

Tôi từng tưởng tượng, có thể Josh là hình ảnh những người da đen tài giỏi thuở hàn vi. Rồi thì sao? Bởi, tôi không những "thấy" nó mà còn "thấy" cả con của nó nữa kia. Trong những cơn ác mộng, thường xuất hiện một thằng bé đen nhẻm, tóc xoăn tít, đi lẫm đẫm và giơ tay về phía tôi bập bẹ gọi, rồi té nhào. Tôi đỡ thằng bé dậy, xoa đầu nó. Trăm lần như một, đúng cái lúc đụng vào tóc nó là tôi giật mình dậy. Tôi không thể nào quên được cái cảm giác trên đầu mấy ngón tay. Một cảm giác ghê ghê, tê tê... khi đụng vào tóc thằng bé. Mái tóc cứng ngắc, rối nùi như một nắm bùi nhùi. Da nó rắn giống như được nắn bằng đồng. Một thằng bé như vậy, làm sao tôi nâng niu? Làm sao tôi bảo vệ nó khi chưa ra đời thì đã có ngay một số phận rẻ rúng trong xã hội?

Tôi xác định, tôi không ghét Josh. Tôi chỉ không chấp nhận màu đen trong huyết quản. Người Việt lai Nhật, lai Tàu, lai Hàn dù sao cũng còn là giống da vàng. Nhưng lai đen thì không nhận ra Việt nữa. Cái màu đen kỳ dị, cứ pha lẫn với màu nào thì nuốt chửng ngay màu đó.

"Mẹ là dân redneck3." Con gái tôi giận dỗi.

Josh trở thành một lằn ranh giữa mấy mẹ con.

Từ đó, chúng tôi tránh, không đả động về màu da.

Tôi có kỳ thị không? Tôi tự phân tích, mổ xẻ mình cả ngàn lần. Một ngày nào đó, tương lai không xa, giòng giống Việt cũng có những người da đen gốc Phi, gốc Mỹ, người Việt mình có chấp nhận không? Chúng ta có kỳ thị không?

Người ta nói, những dân tộc suy yếu thường viết sử bằng những truyện cổ tích. Trong cổ tích, người ta dùng những điều hoang đường để giải thích nguyên nhân, sử dụng các phép mầu để giải quyết những bế tắc. Mấy lúc gần đây tôi thường mơ có một thứ bùa phép nào đó để thay da cho Josh. Hay chạy ngược thời gian trở về thời Josh chưa gặp con bé, chưa học chung trường,... Cái thời chưa có Josh.

Nếu không có Josh, cuộc đời con tôi nhất định không rẽ vào khúc quanh tăm tối. Cái bước ngoặt này sẽ đẩy nó trôi mất tăm ra khỏi nguồn cội.

Tôi là người duy nhất phải cứu nó. Dù phải trả bằng bất cứ giá nào.

Ôi, nếu trên đời không có Josh,...

Hồi nhỏ, mỗi lần xem phim thần thoại, tôi mơ ước có được chiếc đũa thần. Điều mầu nhiệm của chiếc đũa chỉ vào ai là người đó biến mất. Tôi thường thắc mắc, sau khi biến mất thì người ta đi đâu. Bây giờ, tôi cũng muốn Josh biến mất.

Thần hôn quỷ ám cho những ai có ý định giết người. Tôi tin, thủ phạm cũng đau khổ như nạn nhân, nhất là khi giết những người không đáng chết. Rằng đó là hành động bất đắc dĩ, một chuyện chẳng đừng. Sự trừng phạt đối với quỷ Satan không phải là địa ngục hay cái chết mà chính là sự kinh tởm bản thân, sự xa lánh của đồng loại, đời đời không được đứng dưới ánh sáng mặt trời.

Cái cảm giác phạm tội thật kinh khủng. Nó như lưỡi gươm Damocles đang treo lơ lửng trên đầu. Nhìn ai, tôi cũng thấy như họ thấu được tận gan ruột.

Tôi không muốn giết người.

Tôi chỉ muốn Josh biến mất.

Nhưng biến đi đâu?

Một vụ mất tích. Một nghi án giống như tai nạn.

Xảy ra ở Mỹ ư? Không thể được. Làm sao qua mặt được cảnh sát, FBI, CSI, SSA,... và hằng hà các cơ quan an ninh khác?

Ở Việt Nam? Có thể lắm. Một cái chết giống như một tai nạn.Thí dụ khi băng qua đường, lúc đang lái xe, ngay cả đang đứng chơi trên vỉa hè cũng có thể bị xe tông,... Với tình trạng giao thông tồi tệ, người ta không thể nghi ngờ một tai nạn thường ngày như cơm bữa. Nhưng Josh không biết chạy mô-tô. Thấy xe cộ loạn xạ trên đướng phố, có thể nó cũng không chịu băng qua đường. Thằng này tính tình cẩn thận, cứ trông cách ăn mặc đi đứng của nó thì biết.

Tôi nghĩ đến những tai nạn khác như lội sông, tắm suối, leo núi,... Gần đây, những loại này xảy ra khá nhiều, du khách ngoại quốc chết, công an địa phương thường dấu nhẹm, lờ đi hoặc chỉ điều tra chiếu lệ. Nhưng làm cách nào để tai nạn xảy ra? Josh là một thằng da đen, tay chân nhanh nhẹn, chạy nhảy thuần thục như những tay cầu thủ chuyên nghiệp. Bản năng sinh tồn mạnh mẽ của giống da đen di truyền trong máu của nó. Người da den sống sót ở những miền hoang vu không có nước, cỏ không mọc, chim không bay,... Tổ tiên họ sống giữa bầy thú dữ, chạy đua với sư tử, hổ báo,... Cho dù có cả chục tai nạn xảy ra, chưa chắc gì hại được nó.

Chỉ còn một cách cuối là ám sát. Tôi không thuê sát thủ. Đa số những rắc rối bị đổ bể đều từ những tên giết mướn.

Tôi thông báo, mùa Hè cả nhà sẽ về Việt Nam. Có thể rủ Josh cùng đi. Bọn nhỏ reo hò tở mở.

Theo kế hoạch, chúng tôi sẽ đi từ Nam ra Bắc. Trạm dừng chân trên những vùng cao nguyên hoang vắng ở những tỉnh địa đầu, Lào Cai, Lai Châu, Lạng Sơn,.... Chúng tôi sẽ ở lại Sa Pa, đỉnh Mẫu Sơn, thăm những nấc ruộng bậc thang màu xanh mơn mởn... Tôi sẽ nghiên cứu thật kỹ địa hình. Tổ chức một buổi du ngoạn, thể thao, leo núi,... để tạo tình huống. Từ sườn núi bên này bắn qua sườn đồi bên kia. Súng phải là loại dễ tháo rời và lắp ráp nhanh. Ống nhắm và những bộ phận phụ thuộc sẽ được gắn vào những thiết bị hoặc vật dụng khác để dễ di chuyển. Súng, ở Việt Nam người ta gọi là "hàng nóng", mua bán kiểu "trọn gói", đầy dẫy ở các chợ trời rải rác dọc theo biên giới phía Bắc, ở Lào, hay Campuchia. Giá tương đối rẻ, bao gồm luôn khâu vận chuyển. "Hàng nóng" đi kèm theo những thứ hàng lậu thuế nhập khẩu trên lưng những người dân cửu vạn. Đường dây cửu vạn bây giờ cũng "hiện đại hóa". Họ mang cellphone, rada dò sóng hoặc máy định vị di chuyển trong rừng để tránh những đơn vị bộ đội tuần tra. Hàng hóa nhập khẩu bằng con đường này cũng tương đương với khối lượng nhập khẩu chính thức. Điều nghiên kế hoạch này tôi phát giác ra, những vụ chận bắt chuyển vận vũ khí ở Tân Sơn Nhất đều là những màn trình diễn. Muốn đánh bóng tên tuổi đảng phái hay muốn lập thành tích trong nghành, ai biết được. Những tổ chức đó chắc chắn đó không phải là những tổ chức có thực lực. Nhưng tôi không muốn nói nhiều về điều này. Dù chuẩn bị hoàn hảo tới mấy cũng vô ích nếu không có Josh đi cùng.

Một ngày cuối tuần, như thường lệ, tôi làm chả giò. Món này thằng Josh ưa lắm. Phải làm thân với nó, tạo niềm tin và lấy cớ rủ rê thật tự nhiên. Tôi vừa dọn bàn, vừa gọi điện thoại. Con gái tôi không bắt máy. Gọi Josh, nó cũng không trả lời. Tôi gọi lần thứ hai, thứ ba, và để tin nhắn. Đến chiều, cũng không ai gọi lại. Chúng nó đi đâu? Tôi bắt đầu lo lắng. Những chiếc

chả giò nguội ngắt, cong queo.

Đến chập tối, tôi không chờ nữa. Lấy xe, chạy đến nhà Josh. Căn nhà vắng tanh, đèn đuốc tối om. Tôi nghĩ, chúng nó đi chơi, hay ngồi tình tứ ở một chỗ nào đó, hoặc đang hôn nhau. Nghĩ tới đó, tôi khóc ngon lành. Đau như xé ngực.

Lái xe loanh hoanh một hồi, rồi tôi về. Mãi đến 9 giờ tối, con gái tôi gọi lại.

"Mẹ ơi, Josh tự tử." Giọng nó nức nở kêu.

"Cái gì?" Tôi kinh ngạc đến nỗi đứng không muốn vững. "Trời ơi!"

"Bây giờ nó sao rồi?" Trong tích tắc, tim tôi như ngưng đập. Một nỗi mừng nhè nhẹ thoát ra.

"Josh OK rồi. Bác sĩ đã bơm ruột. Bây giờ Josh đang ngủ."

"Vậy thì tốt rồi." Tôi nén tiếng thở dài.

"Con đang ở đâu vậy?"

Khi tôi đến bệnh viện thì cha mẹ Josh vừa về. Tôi nhìn thấy bóng họ nhập nhòa ở cuối hành lang. Con gái tôi vẫn còn ở đó. Mới buổi sáng xinh tươi tung tăng ra khỏi nhà, thế mà bây giờ... Trông người nó suy sụp hẳn, mắt mũi sưng húp, mặt tái xanh. Nó ngồi cạnh giường bệnh, không muốn rời. Thằng Josh vẫn thiêm thiếp. Tôi hỏi.

"Tại sao nó tự tử?"

"Josh mới vừa nhận học bổng ở Georgetown University, nhưng cha mẹ nó lại muốn nó đi làm. Cha Josh mới thất nghiệp." Con gái tôi nói, "Josh bảo, nếu bắt nó bỏ học, trở thành một đứa long nhong trên đường phố thì để nó chết, sướng hơn."

"Rồi cha mẹ nó nói sao?"

"Josh là hy vọng duy nhất của cha mẹ nó. Mẹ Josh nói, nếu nó chết, bả cũng không muốn sống nữa."

Điều này, tôi tin. Hồi nãy, trông dáng đi của họ thì biết. Tôi hoàn toàn hiểu nỗi đau khổ của một người mẹ trong tình huống này.

Tôi ở lại trông Josh cho con gái về nghỉ ngơi, tắm rửa, rồi trở lại.

Một mình tôi với thằng con trai này. Nó đang ngủ. Nét mặt bình thản như sẵn sàng chịu đựng hết mọi áp lực, khó khăn từ sau cái chết hụt.

Nếu nó chết, lần này hay... lần khác. Trời đất ơi! Không có nghĩa tôi giết một mình nó, mà còn có cha nó, mẹ nó, em nó,... và có thể cả con gái tôi nữa. Tính mạng của một người không phải chỉ của riêng người đó, mà là của mọi người.

"Của mọi người." Buồn chân, tôi đi qua, đi lại trong phòng, đầu óc lẩm bẩm chỉ mấy chữ này. Trên chiếc bàn nhỏ, một vài vật dụng chắc là của Josh được gom để đó. Tôi tò mò lại xem. Một chiếc chìa khóa. Vài tờ giấy bạc nhăn nhúm. Một cục kẹo cũ mèm. Một mẩu giấy gấp nếp. Tôi mở ra đọc. Thì ra, đó là một bài thơ.

"Khi tôi sinh ra, tôi màu đen.

Khi tôi lớn lên, tôi màu đen.

Khi tôi đi dưới nắng, tôi màu đen.

Khi tôi sợ, tôi màu đen.

Khi tôi bệnh, tôi màu đen.

Và khi tôi chết, tôi vẫn màu đen.

Còn bạn, này người da trắng.

Khi đi dưới nắng,bạn màu đỏ.

Khi bạn lạnh, bạn màu xanh.

Khi bạn sợ, bạn màu vàng.

Khi bạn bệnh, bạn màu xanh lá.

Và khi chết đi bạn thành màu xám.

Thế mà bạn gọi tôi là da màu ư???4"

Người da đen từ đâu tới? Ai sinh ra họ? Ai mang họ tới thế giới này để chịu sự đày đọa bởi màu da? Những lời thơ làm tôi rơi nước mắt. Nhìn thằng Josh đang ngủ ngon như đứa trẻ, thân thể nổi bật trên dra nệm trắng. Tôi cứ nhìn thế thôi. Và thở dài.

Quá nửa khuya, con gái tôi mới trở lại. Thằng Josh cũng bất

chợt tỉnh dậy. Thấy tôi, nó ngạc nhiên kinh khủng.

"Ms. Nguyen?"

Tôi bóp nhẹ tay nó, vỗ về. Không hiểu hết, nhưng nó ra vẻ cảm động và mừng rỡ lắm.

"I'm alright. You can go home." Nó ái ngại khi thấy tôi ở đây cả đêm.

Trên đường về nhà, con gái tôi nói.

"Mẹ, chúng con không trách mẹ." Tôi nhìn nó, ngạc nhiên.

"Con biết, không phải một mình mẹ kỳ thị, cả nước Việt Nam mình đều không thích người da đen."

"Sao con biết?" Tôi vẫn chưa hết ngạc nhiên.

"Chúng con tự tìm hiểu lấy."

Có thể. Đi đâu tôi cũng thấy thằng Josh lận trong túi quần một cuốn tự điển English-Việt Nam nhỏ xíu của Lê Bá Kông. Cái cuốn này hồi xưa tôi mua khi mới qua Mỹ, vậy mà bây giờ nó lượm ở đâu ra? Con tôi nói, "Josh cũng đang học tiếng Việt đó mẹ. Tụi con muốn học phong tục Việt Nam. Nhưng con không đủ chữ để dạy cho Josh." Nghe tiếng con than thở, một thứ cảm xúc tự nhiên dâng lên làm mắt tôi ứ lệ.

Chiều hôm sau, Josh xuất viện. Tôi gửi cho nó một bó hồng vàng và một bài thơ Việt Nam. Bài thơ Đen

"Một người da đen một khúc hát đen

Bầu trời đen sâu không cùng

Những giòng nước mắt

Xé nát thân thể bằng tiếng kèn đồng

Bằng giọng của máu của tủy của hồn bắt đầu ngày tháng

Giữa rừng không lời rừng mãi trống không

Ném mình ném đám đông vào trần truồng tủi cực hờn xác thịt

Tan vỡ hôm hôm qua hôm nay kể gì ngày mai

Tội rằng không quên chẳng thể được quên

Vì Blues không xanh vì điệu Blues đen

Trên màu da nức nở

Trong hộp đêm

Bắt đầu chảy máu thầm kín khóc cổ họng mình

Ngón tay cấu lấy ống kèn như một bùa thiêng

Chọn ngoài thể xác ngoài thương yêu ngoài dữ tợn

Chọn thế giới va chạm những loài kim réo gọi

Thời gian mềm

Không gặp thời gian

Không gian quay thành những vòng kỷ niệm

Rồi một buổi nào Blues hiện về xanh.5"

"Bài thơ này của Việt Nam à? Tác giả là ai vậy mẹ?"

"Đây là bài thơ viết cho người da đen của Thanh Tâm Tuyền." Tôi nói, "Không phải người Việt nào cũng không thích người da đen đâu. Vẫn có nhiều người có trái tim rộng mở... Nhưng người mình sợ dị biệt, sợ khác người, sợ áp lực dư luận,... Có thể một ngày nào đó tâm lý số đông chấp nhận thì màu da không còn là vấn đề nữa."

Điệu Blues qua thanh âm, qua hơi thở của người da đen đã trở thành huyền thoại. Họ trở thành những phù thủy của âm thanh. Người da đen chơi Blues. Blues và đen. Đen và Blues. Hai thứ đã trở thành một thứ đặc trưng của nhau. Nên câu thơ "Vì Blues không xanh vì điệu Blues đen" hàm ý mọi người bây giờ chỉ nhìn thấy Blues là màu đen thôi.

Ánh mắt con gái tôi buồn hiu.

Tôi an ủi nó. Nhưng mà, "Rồi một buổi nào Blues hiện về xanh." Tôi nói, "Câu thơ nói lên ước vọng của con người. Sẽ có một ngày người ta không còn phân biệt màu da. Mọi người rồi sẽ thấy Blues là xanh. Mà là Xanh thật huyền ảo kia."

"Một ngày nào đó hả mẹ?"

"Ừ, một ngày nào đó..."

Jan. 2011

1.KKK Đảng KKK hay 3K là tên đảng Ku Klux Klan là tên một đảng kín ở Hoa Kỳ được thành lập sau cuộc nội chiến 1865. Đảng chủ trương thuyết da trắng thượng đẳng, bài người da đen, Do Thái, Công giáo, chống chủ nghĩa Cộng Sản, chống đồng tình luyến ái. Đảng KKK hoạt động mang tính bạo lực như giết người, đốt nhà thờ...

2.Phim Pursuit of Happyness do Will Smith thủ vai chính.

3.Redneck: dân cổ đỏ. Ý chỉ những người cao bồi cỡi ngựa thường quàng chiếc khăn chéo màu đỏ ở cổ, dân nhà quê miền Nam thời lập quốc, thường kỳ thị người da đen, người nam Mỹ và những di dân khác.

4.Bài thơ Đen Và Trắng đoạt giải bài thơ hay nhất năm 2005 của một em bé Châu Phi

5.Bài thơ Đen của Thanh Tâm Tuyền (trong thi tập"Liên, đêm mặt trời tìm thấy" năm 1964.

#  xem phim "tiếng chim hót trong bụi mận gai"

Rồi thể nào cũng có một lúc nào đó trong cuộc đời, con người ta không có lần tự hỏi – "Con người từ đâu tới?", "Chúng ta sống để làm gì?" Có thể cho tới ngày nhân loại bị tận diệt có lẽ con người cũng không thể trả lời được.

Sống để làm gì? Ai mà biết! Nhưng con người ta vẫn cứ sống đã. Sống. Và yêu lấy cuộc sống.

Có lần tôi đọc ở đâu đó, "Cuộc sống của con người có hai nỗi khổ: một- là sống mà không có một tham vọng nào, hai- là đã đạt được nó."

Ông Erich Fromm, một nhà tâm lý xã hội học người Đức, cho rằng, "Tham vọng là cái máy nghiến nát tất cả các sức lực, thời gian của con người."

Thế thì phải sống như thế nào? Vô tri như cây cỏ. Hay cuộc sống chỉ có ý nghĩa khi con người phải dùng hết cuộc đời để đuổi theo một mục đích nào đó.

Và hình như chưa có một tác phẩm nào nhấn mạnh đến tham vọng của con người như cuốn Tiếng Chim Hót Trong Bụi Mận Gai của nhà văn Colleen McCullough.

Câu truyện dựa trên một truyền thuyết nói về một loài chim tên là Thorn Birds. Loài chim được sinh ra, lớn lên chỉ để hót. Âm điệu của nó ngọt ngào du dương làm mê hoặc muôn loài. Nhưng để tiếng hót được cao vút và ngân xa như vậy loài chim phải hứng chịu một sự đau đớn chí mạng. Nó phải tìm ra một bụi mận gai và chọn cái cành gai dài, nhọn nhất mà đâm mình vào. Tiếng kêu đau đớn lìa đời lúc đó sẽ trở thành tiếng hót tuyệt vời nhất trong cuộc đời của nó. Chấp nhận cái chết chỉ để hót lên một khúc ca? Phải chăng còn có một điều gì đó cao cả, đáng quý hơn giá trị của cuộc sống? Trong tác phẩm Tiếng Chim Hót Trong Bụi Mận Gai, hình ảnh loài chim này sống dậy qua những nhân vật sống động trong truyện: cha Ralph, Meggie, Frank, bà Fiona,...

Năm 1983, tác phẩm được chuyển thành bộ phim truyền hình với tên đề The Thorn Birds. May mắn, tôi xem phim trước khi đọc truyện. So với nguyên tác tiểu thuyết, truyện phim được biên kịch ngắn gọn, dễ hiểu và lôi cuốn hơn.

Bối cảnh xảy ra ở xứ Drogheda, miền New South Wales, Úc vào cuối năm 1920. Câu chuyện bắt đầu từ một ngày Giáng Sinh. Hình ảnh đầu tiên là cảnh Cha Ralph lái chiếc xe kiểu xe Jeep cổ lổ xỉ của những năm đầu thế kỷ. Xe băng băng qua những cánh đồng cỏ ngập vàng màu cỏ cháy. Những cành cây không lá nổi bật dưới trời xanh. Những đàn cừu trôi mình trong nắng. Những con kangaroo lẩn mình xa xa dưới buổi chiều tàn. Nắng nóng, khói xe, bụi đường bám đọng lên tấm áo chùng làm vị linh mục Ralph de Bricassart từ xứ Ái Nhĩ Lan biệt phái về đây nhuốm vẻ phong trần.

Cha Ralph - vị linh mục trẻ, một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, lịch lãm, thân thiện và tế nhị với tất cả mọi người. Hình ảnh một vị linh mục mẫu mực, dấn thân, băng đồng lội suối đến làm thánh lễ cho những giáo dân xa xôi là những hình ảnh ấm cúng, tuyệt vời. Cha không phải đem ánh sáng và tình yêu Thiên Chúa đến, mà còn đỡ tay cho họ trong mọi công việc đồng áng, chung vai gánh vác những khó khăn hay tai họa thường ngày. Đến nỗi người ta không thể tưởng tượng một ngày nào giáo xứ Drogheda lại không có Cha. Cha đến như một thứ ánh sáng tâm linh. Nhưng mà, ở trong tim bà Mary Carson, (vị nữ chủ nhân của trang trại lớn nhất vùng Drogheda) nó ở lại như một thứ ánh nắng lưu cữu trên cánh đồng mênh mông mùi cỏ cháy.

Không biết tự bao giờ, bà Carson nhận ra Cha Ralph chính là người đàn ông lý tưởng mà cuộc đời bà mơ ước. Trở ngại lớn nhất chính là thời gian. Bấy giờ gặp nhau thì quá trễ. Bà có thừa thông minh, tiền bạc, quyền thế. Nhưng tất cả không thể mua được tuổi trẻ. Một trái tim sôi nổi, tha thiết không xoay ngược được chiều giòng máu chảy. Tình yêu dù nồng nàn đến đâu cũng không thể làm tươi thắm lại màu da. Bà oán Chúa đã bắt một tâm hồn trẻ trung còn căng đầy nhựa sống phải trú ngụ trong một cơ thể già nua. Ước mơ nếm trải một thứ tình yêu thật sự trên đời suy ra cũng đâu phải là một điều đáng trách. Bà yêu Cha, hay quyến rũ Cha, chấp nhận vai trò xấu xa của Satan trong kinh thánh. "Khi Satan quyến rũ Chúa là vì yêu Chúa hay hận Chúa?"

Tình yêu của Mary Carson là một sự thách đố nghiệt ngã trước số phận. Không ai có thể xoay ngược thời gian. Vậy có cách nào thay đổi được cách nhìn của Cha Ralph? Điều đó lại dường như bất khả đối với một người đã yêu và dâng hiến cuộc đời mình cho Thiên Chúa. Nhưng Mary Carson là một người đàn bà thông minh, sắc sảo. Bà hiểu rõ Cha Ralph như nhìn thấy chính mình. Cho dù Cha yêu Chúa, bà cũng vẫn có cơ hội. Bởi vì yêu Chúa hay yêu một người đàn bà, thậm chí là yêu một điều gì đó thì có gì khác? Cái đích có thể thay đổi nhưng hấp lực của tình yêu bao giờ cũng giống nhau. Ai nắm được tham vọng của người khác thì sẽ điều khiển được họ. Mà có một vị linh mục nào trên đời không muốn khoác chiếc áo Hồng Y?

Sau khi vẽ ra hình ảnh Đức Hồng Y Ralph de Bricassart của xứ New South Wales sẽ đăng quang một ngày không xa lắm là những hình ảnh có thật, bà Carson gợi trong lòng Cha Ralph một tham vọng- Cha sẽ là người thừa kế tài sản của bà để phục vụ Chúa. Đó là tấm vé đi vào tòa thánh Vatican an toàn nhất. Muốn thế, Cha phải cải thiện quan hệ với bà. Mối giao tình đó sẽ bền chặt không cách chi mà chặt đứt được.

Nhưng liệu đó có phải là con đường duy nhất để phục vụ Chúa tốt nhất? Bà Carson cũng không phải là kẻ dễ chịu. Những kẻ cưỡi ngựa giỏi đều là những người cầm roi thạo. Bà không bao giờ để Cha Ralph thong dong với niềm hy vọng vừa gieo. Mary Carson còn có một người em ruột tên là Paddy Cleary. Bà đón cả gia đình họ về để phụ giúp cai quản nông trại. Trong ngoài đều rõ, người thân duy nhất trên đời của bà Mary Carson này sẽ là người thừa kế hợp pháp nhất.

Gia đình Paddy là một gia đình nông dân cần mẫn. Ông Paddy, một người đàn ông thật thà như đếm. Bà Fiona, xuất thân trong một dòng họ cao quý nhưng vì lỡ có con riêng mà phải chấp nhận lấy chồng dân dã. Frank, con riêng của bà Fiona, nóng tính nhưng rất yêu mẹ. Bob, Jack, Stuart những đứa con trai thạo việc đồng áng, ngoan ngoãn. Mọi sự sắp xếp của Mary Carson được coi là hoàn hảo nếu không có một sự bất ngờ ngoài dự tính. Nó làm cho kế hoạch của bà như chiếc xe lửa chạy trật đường ray. Đó là sự xuất hiện của Meggie. Meggie là một đứa con gái độc nhất của gia đình người em họ. Cô bé có gương mặt ngây thơ và sáng như trăng. Đôi mắt của nó cứ như hai vì sao nhỏ, mà nhìn vào người ta có thể thấy ra một thế giới khác. Nó có sức lôi cuốn, khát khao và thôi thúc.

Nếu có ai tin vào số mệnh, ắt hẳn người ta sẽ tin vào một thứ linh cảm được báo trước. Cái giây phút đầu tiên mà Cha Ralph nhìn Meggie và Meggie ngước nhìn Cha. Cả hai đều có một cảm nhận. Cuộc đời họ sẽ có những buộc ràng không sao tháo gỡ được. Đó là ngã rẽ của định mệnh? Hay người ta phải gọi nó là gì? Nhưng từ giờ phút đó Cha Ralph đã quên béng mất những niềm hy vọng vừa mới lóe.

Khi Cha Ralph đưa cả gia đình Paddy về nhà. Lần đầu tiên nhìn thấy đứa cháu gái, xinh xắn, thông minh, bà Carson bỗng dưng e dè. Bà mơ hồ cảm thấy có điều gì bất ổn. Thật vô lý khi nghĩ nó là một thứ tình địch tí hon. Nhưng mà, thật đáng ghét khi nó gọi bà bằng bác. Trước mắt nó, bà tự nhiên cảm thấy da dẻ bỗng héo hon, môi khô và ánh mắt phút chốc chùng đi mấy

nếp.

Sự thân mật tự nhiên của Cha Ralph với con bé Meggie làm bà đâm khó chịu. Mà lạ chưa, ở Cha Ralph hình như tự dưng đâm ra có một khoảng cách. Cái mầm hy vọng bà gieo vào lòng Cha có lẽ sẽ trở thành cái mầm lúa lép. Hình như nó chẳng thể mọc. Hay là chính Cha cũng quên khuấy đi rồi.

Mọi linh cảm mơ hồ của bà Mary Carson chẳng mấy chốc đã trở thành sự thật. Con bé Meggie đã nghiễm nhiên thành tâm điểm không thể thiếu trong phần đời trần tục của Cha. Tình bạn của nó và Cha Ralph là một thứ tình bạn vong niên, đầy trong sáng. Có điều gì vui sướng hơn khi Cha cõng nó trên vai, dạo khắp cánh đồng. Hay những lúc cùng nó bám trên lưng ngựa để đuổi bắt chiều tà. Kể cả những việc nhỏ nhặt như đi vắt sữa, cho gà ăn, tháo nước mương nó và Cha đều chia sẻ với nhau những điều thầm kín nhất. Với Meggie, Cha Ralph cao cả như một vị thần. Cha hiểu hết mọi việc trên đời và luôn luôn bảo vệ cho mình. Với Cha, tâm hồn Meggie là những ngọn gió luôn luôn mới. Cái nắng hôm nay không phải là cái nắng hôm qua. Gần nó, Cha thấy bao nhiêu điều mới mẻ. Nó lấp đầy sự cô đơn, trống vắng trong lòng Cha.

Điều thiếu sót lớn nhất là Cha không thể dạy nó yêu Chúa như Cha. Hình như trong các câu truyện trong kinh thánh, những người đàn bà yêu Chúa đều phải nhìn vượt qua cái bóng người đàn ông ở gần mình. Từ hồi còn nhỏ Meggie đã yêu Chúa qua Cha. Đã nhiều lần Meggie từng rón rén bước vô nhà chứa lông cừu để rình bắt gặp Chúa. Trong trí óc nhỏ nhoi Meggie luôn tưởng tượng Chúa ngự trị khắp thế gian, Chúa hiện hữu như là Cha hiện hữu.

Rồi thời gian cứ như những cơn gió vô tình lướt qua trên những cánh đồng ở Drogheda. Bà Mary Carson ngày càng già đi. Cô bé Meggie mấy năm sau đã trở thành một thiếu nữ. Cha Ralph vẫn là một vị linh mục đầy phong độ. Nhưng tình bạn vong niên thời thơ ấu của Meggie giờ đây đã biến thành tình yêu. Không có người đàn ông nào trong mắt Meggie vượt qua được cái bóng của Cha. Nhưng đối với Cha Ralph, tình yêu Thiên Chúa ví như ánh mặt trời, còn Meggie chỉ là một đốm lửa nhỏ. Mặt trời đem lại sự sống, nhưng tình yêu là những tia lửa phát sáng tự thân. Nó mang đến sự ấm áp trong đời sống cho nhân loại. Không có tình yêu, con người sẽ lụi tàn vô tri như cây cỏ.

Sự nghiệt ngã chính là sự chọn lựa.

Bà Mary Carson là hình ảnh con chim tới chết vẫn chưa cất lên tiếng hót.

Cha Ralph, Meggie đau khổ vật vã cả đời trong sự lựa chọn.

Trong tác phẩm, tham vọng tình yêu của con người rải rác nằm trong nhiều dạng loại. Anh chàng Luke O'Neil (người chồng bất đắc dĩ của Meggie), tiền bạc chính là mục tiêu tối thượng của đời người. Bà Fiona sanh năm, sáu lần, nhưng chỉ coi Frank là đứa con duy nhất. Vậy mà bà đã hy sinh, không đến gặp con cho đến ngày Frank nhắm mắt. Những người phục vụ Chúa như Đức Giáo Chủ Vitorio đã dành trọn cuộc đời cô độc trong những thánh đường lặng lẽ để rồi chết như những người tứ cố vô thân, không có con cái, không có truyền nhân. Cái chết của họ phải chăng mới thật sự là một dấu chấm hết?

Meggie, người phụ nữ đau khổ cả cuộc đời vì tình yêu. Yêu Cha, Meggie ghen với Chúa. Yêu chồng, nhưng Luke O'Neil yêu tiền hơn yêu vợ. Và David, đứa con trai yêu dấu nhất của Meggie cũng rời mẹ để chạy theo lý tưởng riêng của mình. Có phải chăng, tình yêu biến người phụ nữ thành vật lót đường cho tham vọng của nam giới? Không. Không hẳn thế. Meggie mới chính là người có tham vọng lớn nhất, là nhân vật chính tiêu biểu nhất. Yêu Cha, Meggie mang ước vọng có một ngày nào đó tình yêu của cô đủ sức khiến Cha Ralph từ bỏ Chúa. Lấy O'Neil, Meggie hy vọng vì yêu mình O'Neil sẽ bỏ dở giấc mơ làm giàu. Yêu con, Meggie đã phải rứt ruột để con

ra đi.

Vì yêu, suốt cuộc đời Meggie đã phải tận lực đuổi theo cái bóng của hạnh phúc. Cha Ralph luôn luôn vật vã trong mặc cảm phạm tội. Luke O'Neil thì mất niềm tin vào mồ hôi và công sức của chính mình.(Còn tin được không khi có những người như Meggie không đắn đo mà quẳng cho anh ta một đống tiền khi bỏ đi- những đồng tiền mà anh ta đã phải làm việc bán mạng mới có). Còn David, đứa con của Meggie cho tới chết vẫn chưa biết nguồn gốc của mình.

Tình yêu là gì?

Nó là một món quà của Thượng Đế hay chỉ là một sự thử thách?

Trong một câu truyện cổ nổi tiếng của Hy Lạp, anh chàng Hippolytus vì không đoái hoài đến tình yêu của nữ thần Aphrodite mà phải chấp nhận hình phạt bằng cái chết. Vì sự vô cảm trước tình yêu hay vì con người không được quyền đặt mình đứng trên mãnh lực của nó?

Tại sao khi yêu hay được yêu, con người đều phải cười và phải khóc?

Bi kịch nằm trong sự lựa chọn.

Nhưng mà tại sao phải chọn lựa?

Có phải con người hết sức ngu ngốc khi tự đặt quanh mình quá nhiều rào cản?

Qua câu truyện, người ta tin, nếu được sống lại, nhân loại sẽ toàn đi trên những con đường thẳng.

Nhưng mà, Thượng Đế thông minh, Ngài đâu cho ai có cơ hội xóa bàn làm lại.

Có phải không?

Cho tôi lại ngày nào

Trăng lên bằng ngọn cau

...................................

Cho tôi lại chiều Hè, tôi đi giữa đường quê

Hai bên là hương lúa, xa xa là ngọn tre

Thấp thoáng vài con nghé

Tiếng nước dưới chân đê

Tôi mê trời mây tiá, không nghe mẹ gọi về

Cho tôi lại nhà trường, bao nhiêu là người thương

Cho tôi lại một mùa, mưa rơi buồn ngoại ô

Đêm đêm đèn trong ngõ soi sáng mảnh tim khô

Cho tôi lại còn nhiều cho tôi lại tình yêu

Cho đi lại từ đầu chưa đi vội về sau

Xin đi từ thơ ấu, đi vui và bên nhau

Trong tim thì sôi máu, khóe mắt có trăng sao

.............................................................

Cho đi lại từ đầu, chưa đi vội về sau

Cho đi lại từ đầu, chưa đi vội về sau (*)

Tháng 12/2010

(*) Nhạc phẩm Kỷ Niệm của Phạm Duy

Phim Tiếng Chim Hót Trong Bụi Mận Gai do đài truyền hình Úc sản xuất năm 1983.

# the way out of basra

Lê Hoàng Ân dịch

LÊ HOÀNG ÂN

Trước 1975: Đại Uý QLVNCH.

Giảng viên Anh Ngữ tại trường Sinh Ngữ Quân Đội

Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa.

Đơn vị cuối cùng: Phủ Tổng Thống, Chức vụ: Sĩ Quan Liên Lạc Văn Phòng Phủ Tổng Thống.

Sau 1975: tù Cộng Sản 6 năm 3 tháng 12 ngày.

Sang Mỹ ngày 06 tháng 07 năm 1992.

Hiện tại làm việc tại công ty Freescale.

Gia cảnh: vợ, 2 con trai, 6 cháu nội.

(Note from the translator: This is the true story of a Vietnamese-American soldier... He was killed in action in Iraq, but his American dream came true. I had the privilege to read his story, and I was so touched by his narration that I decided to ask the author, writer Nguyen Thi Thao An, for permission to translate this story into English so that not only my American friends but also the whole world could feel the way I did when I first read it. I hope that my humble translation touches your heart as well. God bless you all. Thank you. Le Hoang An)

(From the Author Nguyen Thi Thao An: Dear reader Le Hoang An: First, I thank you for having read my story. It is a privilege for a writer to receive the appreciation from the readers. Once the story is published, it becomes the property of all of the readers, and now, if someone wants to translate that into English, then it is more than the writer can wish for. Because this is based on a true story, please translate it is as close to the original text as is possible. Please send me a copy before it is published. Thank you so much and I wish you the best of luck. Sincerely, Nguyen Thi Thao An )

Bên Trái: Di ảnh của Hạ sĩ TQLC Lê Ngọc Bình.

Bên phải: Tang lễ của Lê Ngọc Bình tại Arlington National Cemetary, VA, USA.

THE WAY OUT OF BASRA

To: Sgt. Le Ngoc Binh & family

When I first set foot on American soil, I couldn't help but notice that the first feeling upon arrival was the same for all who arrived. It created a very deep and everlasting impression in my mind. But my disorientation at that moment only lasted for a short time, and I soon recovered. The strange feeling began as the airplane left Viet Nam. When the United Airlines plane lifted off the ground, I realized that I would never set foot on this soil again. I rose and floated on forever. Suddenly, I felt like my body did not exist anymore, I felt like a spirit wandering, leaving the universe behind.

My mother said: "When you set foot on American soil, you will have reached paradise." My father said: "Stay there by all means, don't you ever come back to this hell." I understood. My parents were suffering, and I also suffered for leaving my family behind to go overseas for my education.

"Stay there by all means". Those words haunted me and stayed in my mind. But could I stay here? How could I stay in the United States, become a citizen, and then bring the whole family over? That was my ultimate goal, and the dream of my entire family, but it would not be easy. The quickest way was to marry a U.S. citizen. At the dorm, in class, going shopping, working part time, or when going anywhere, I always set my eyes on the girls. I observed and categorized the target: this girl was still too Vietnamese, probably only had a green card; that girl was too Americanized, probably born here, or already a citizen. I didn't care about their age or look. In my mind there was only the hope of a fast romance, ending in a swearing in ceremony at the I.N.S. But in reality, I never dared to open my mouth to make acquaintances. I stood there with humble feelings. In fact, in front of them, I felt like a transparent man made of glass. I felt that they saw right through me, to my unlawful heart, with my bad intentions as clear as the ink-spots on a body. The other overseas students told me to be careful, and warned me that if I messed with them I would be stabbed or shot to death. They said that if I wanted to stay, I had to have a fake marriage. A fake marriage would cost me a lot of money. My parents had to pawn our house, our biggest belonging, to pay for my going overseas, so how could I ask for more help from them?

One guy told me to join the army. Serve in the army for a while and then you could have your citizenship, even ha scholarship to study at the university; it was like killing two birds with one stone. The war in Iraq had just begun, and the need for soldiers was high, so I decided right away, I was going to join the army to achieve my destiny. My decision filled my friends with surprise. They said: "Joining the army now is like jumping into Hell". I smiled, rubbing my crew cut head. No, I just wanted to make a big leap. According to legend, there was a kind of carp which every three years would make a big leap up river with the hope of becoming a dragon. From a Vietnamese to an American was like being born again, I must make that big leap just like the carp.

I didn't tell anyone about the time I spent in basic training. How does a civilian become a soldier? It is done in basic training. They teach a soldier to stand firm in all situations, even when being captured by the enemy, or tortured. A soldier is taught to accept all corporal punishments. I sent home a picture of the graduation ceremony. I wore the uniform, holding my gun with different positions. My mother cried. She had spent several years working hard to feed my father in the communist concentration camps. As for my father, he had been just a regular soldier, but when T54 tanks were entering the presidential Independence Palace, Father and his comrades-in-arms were holding a defensive position on the West side of Saigon. He was captured at the 25th hour of the war, which is why he was incarcerated for so long. In his letter to me, he wrote: "I respect your decision. Remember, once you are a soldier, your whole life is as a soldier. A soldier does not use the army as a means... When you have a purpose, you have to conquer it by all means".

From that day on, Father never mentioned the past. His letters contained all the details and the characteristics of the different weapons, and he told me how to protect myself from different dangers. Without saying it, I understood that my father wanted to give me all of his inner strength, all of his confidence, without holding back even the smallest detail. I once thought that all the weapons used in Viet Nam were now kept in museums. The war in Iraq took place in the deserts, in the mountains, in the cities, at the markets, along the roads. The most dangerous thing was the "road side bomb". It was only a self made bomb, very simple, hidden among rocks or the trash along the roads. In a place where the enemy was not only a person, but also rocks, garbage, plants, then everything was very dangerous. But I did not tell my father about that.

One year after my graduation, my unit was deployed to Iraq. Before that, we had been fully trained for the new war - practicing drills in the deserts near Black Rock (Nevada) and climbing the high peaks in the magnificent mountains of Arizona. During winter, we performed military operations on the White Mountains in Canada; in the summer we went to Texas to walk through the deserts of the Far West, bearing the heat and thirst for a week to try to survive and escape. The commander of our unit said that we must endure the "freezer" and the "oven" so that when we went to Iraq, the fighters of Al-Qaeda would be surprised and impressed.

The war in Iraq started on March 20th, 2003, and on May 1st, while visiting the battleship USS Abraham Lincoln, President Bush declared that the war was over. The dictatorial government was overthrown, giving way to a democratic state. All of the political parties were invited to join the government through elections. On December 12th of the same year, Saddam Hussein was captured; his hopes of restoring his reign ended. However, the guns continued to blast everywhere in Iraq. From cities to the countryside, from mountains to the deserts, from churches to markets, there were resistance groups all over. The smaller groups were only a few people, the bigger ones a few hundred. They looked like simple peasants, but they were fighters when they carried a gun. Not only did the Iraqis fight the Americans, they fought even harder among themselves. The resistance forces would shoot at the markets, the churches, the schools, even at weddings and funerals.

When I arrived at Mosul, the strongest fortress of the Baath party and the Sunni sect that supported Saddam, the war was still raging fiercely. Michael Tea, my new squad leader, said: "It will be a long time before the war ends. Even when the American troops withdraw, the war will still go on."

"Why will it still go on?" I asked, puzzled.

"You think the Iraqis fight only the Americans? They fight against each other more than against the Americans". Seeing my surprised look, he said: "They are all Iraqis of Arab origin, and they are all Muslims. But the Sunni fight the Shi'a, and both of them fight the Kurds in the north. The Kurds fight the government, regardless of which sect leads it. The Turkmen fight against the Iraqi government, against the Sunni, against the Shi'a, and against the Kurds. The Assyrian Christians fight against all of the other sects."

"My goodness! That gives me a headache".

"I'm going to go crazy", the other guys in my unit exclaimed, holding their heads.

I calmly asked: "Among different groups, who are the most numerous?"

"The Shi'a are the most numerous, making up about 60% of the population. The Sunni, about 20% of the population, comes second. The third group, the Kurds, also make up about 20%. The remaining groups are about 3%."

"It's so easy. We just need to stabilize the bigger groups, then the smaller ones will have to subdue. Iraq will have peace".

Michael Tea laughed loudly. "Even the children know that.

But how to have them all sit together is another problem. Only

God knows how".

"But why do they fight one another?" Ted asked.

Michael explained to us,

"The original cause began with founder Muhammad. Born in 571, he began to teach the Qur'an and created the Islam in 610, at age forty one. In 632, he got sick and began to think about a successor. At that time, his disciples were divided into two groups. One group believed in hereditary succession, but because the founder had no son they felt that his son-in-law, Ali Abu Talid should succeed him. The other group believed that Muhammad was simply a servant of God, and that his great follower, Abu Bakr, deserved to take his place. The dispute led to everyone waiting for the founder to give his final decision, but both groups grew impatient, there was a fight during which someone killed the founder. From then until today, nobody worried about who killed the founder. Muslims have been busy fighting for power. Even today, there has been no winner".

"But, more than a thousand years have gone by, Ali and Abu are not here anymore, so whoever the leader might be, he would read the Qur'an, so there is no reason for dispute", I said.

"The Muslim religion has 1.3 billion believers around the world and its regulations are very strict. The religious leader has more power than the president, or the king of a country. Even Ali and Abu did not expect this; otherwise they would have killed each other rather than forming two groups which have brought about disastrous consequences lasting until today." Michael Tea added. "If you don't dispute, you lose easily".

I had joined the army only so that I would get my citizenship and eventually bring my whole family to America. When I thought of the family reunion, I felt I would have gained a lot and not lost anything. I continued to ask: "So the pro Saddam Sunni's belong to what group?"

"They are the disciples of the great follower Abu Bakr, the

minority group. Ali, Muhammad's son-in-law, had the majority

group, the pro Iranian Shi'a..."

"Holy sh..! How can Saddam use the minority to win over the majority?" I exclaimed.

"By using the 'iron hand'." Michael Tea answered with a straight face. "Just cause, justice or else, will be overthrown. During 25 years, Saddam killed over a hundred thousand persons".

"Good God!" The entire squad exclaimed.

That night, I restlessly thought of Saddam. Iraq is a very ancient land, with two rivers, the Euphrates and the Tigris running through it. It had been declared the "Cradle of Civilization" because scientists had found evidence there of the first civilizations on the planet. Because people lived on the soil built from the alluvium of the two rivers, they called it the Mesopotamian civilization. In the eras of stone, of bronze, of iron, each was used for weapons. The artistic masterpieces of architecture such as the Hanging Gardens of Babylon would become one of the Seven Wonders of the World. Although their culture was highly developed, the ancient Iraqis were weak; they were not very good fighters. Through thousands of years, Iraq was always invaded and mastered by other peoples. Iraq never had its independence or its own boundaries. After the First World War the Ottoman Empire, which controlled the Middle East, was defeated by the British, French and Americans. It was the British who drew the boundaries for Iraq. But Saddam and his Baath party won independence for Iraq from the British. So Saddam was a hero, not a criminal. When I thought of that, I could not wait, I had to ask Michael. He laughed loudly.

"Yeah, Yeah, Saddam was the hero, but only the hero to 20% of the population." He yelled: "My, go to bed. When you live here, you had better shut your mouth. Say something stupid and the 60% of the population will kill you."

But I could not go to sleep. If Saddam was a Shi'a, perhaps the situation would change. If Saddam was not a dictator, the situation would change. If Saddam did not invade Kuwait, did not dream of becoming Genghis Khan and unifying the Arab world, the situation would change. And if I did not lose my sleep, the situation would change.

At dawn, my unit received orders to go to Haji Ibrahim. It is in a mountainous region in Iraq with the highest elevation, over 11,000 feet, near the Iranian border. The commanders of the unit said that the organizations of the Sunni were regrouping there in order to kick the Kurds out of the region and own it. If we let them do that, it would be difficult to control. It might also be used as a route for bringing in clandestine weapons from Iran for the terrorists. Our mission was to protect the Kurds and to stop the movement of weapons into the country from Iran.

The sun was not up yet, but three squadrons of UH-60 Black Hawks flew in line to drop us at the foot of the mountain. As soon as we landed, we ran and rolled. We had to keep moving to make ourselves a difficult target. Perhaps some enemy snipers were hidden somewhere. The operation began from the two lowest valleys and spread out to the surrounding area. Iraq's mountains have thin forests or areas of knee high grass, while other areas had only rocks. The battalion commander ordered everybody to spread out to find the caves before going up the mountain, and to be careful with ditches and mine fields.

My squad spread out horizontally, holding our weapons at the ready while advancing slowly. That kind of horizontal spread, according to my father, could be very dangerous, because the enemy could just fire one burst of bullets and the entire squad would be history. I became scared. Michael Tea did not have the experience; in theory the squad should move forward in one line to be safe. I told Michael this through the earphone. He shouted: "Look through the scope, observe those black points." The black points usually were the entrances to caves, hidden behind some canvas or plywood. I fixed my eyes through the scope and adjusted it. I had to beg several times before being issued this 50MM scope that could enlarge objects from 3 to 9 times very clearly. I fixed the scope on my M4A4 with its two triggers, because beneath the gun there was the M203 grenade launcher which had more destructive power and range than the M79 used in Viet Nam. The battalion commander said that the operation would last two days and that our military gear should be light and tidy so that we could climb the mountain, with support from the air force when necessary. But my father had written that we could not foresee the progress of a war, and that an operation could last longer. Besides, the tactical vest had many pockets, and I put a lot of things in them; 4 magazines with 1,800 bullets, 10 M203 rounds, the sharp Ka-Bar knife, the Infra-red glasses for night vision, one water canteen, two instant MRE food packs. I also carried an anti-gas mask, because the Kurds had been attacked and killed en masse by Saddam's troops with Sarin gas.

When I climbed onto the chopper wearing all my equipment, the entire squad looked at me as if I was a monster. "Hey, you think you can destroy a whole battalion with that?" Ted put his finger in the pockets of my vest to see if there were any empty ones left. "Oh! My hero!" Robert said as he mischievously held out his hands as if in appreciation. "Now that we have you, I guess we won't have anything to do."

I became angry, pushing their hands away. I yelled: "Leave me alone." But when I looked back at myself, I looked like a beggar with eight pockets. I brought too many useless things. Next time, I would be more experienced. Then I felt a big hand groping in my backpack.

"My god, he even brought a blanket." Ed laughed soundly. "You plan to live on this mountain?"

"Shut up." I shouted angrily. When we touched the ground, I told myself that I would give him a strong kick. But looking back at him, his hand was three times bigger than mine.

Our squad leader, Michael Tea, yelled. "Shut up". His eyes looked at each of us, burning with anger. We felt so hot inside.

Suddenly there were bursts of M4 "pan..pan..pan.." The fight was on. There was a shout behind me. We all got down on the ground. About 30 seconds later Michael, at the first position, gave a signal with his head and we all split into two so that two guys carrying the M249 stepped up, one in front and one behind. We crawled forward, approaching the entrance of a cave. Surely there would be people; I saw the canvas move, I was sure that they were not civilians. Perhaps the Baath had been there before us.

"Marhaba", the squad leader shouted three of four times in the megaphone, but no one answered.

Through the scope, I saw the canvas moving as if someone was standing right behind it. I put my finger on the trigger, getting ready. Whoever showed up, I would shoot. "It's better to shoot first than be shot at", I told myself. "It's preferable to shoot in error that to be shot to death." I did not want to die, especially here. I did not care if Mr. Bush wanted to build democracy or expand freedom or whatever he said. I didn't even care if the Iraqis died in their oil wells. I just wanted to stay alive and go back home. To fulfill the dream that one of these days my parents and siblings could put their feet on the Promised Land of America.

"Hello? Hello? Is anybody there?" Michael shouted with all his strength.

Suddenly the canvas lifted and a branch was seen with a piece of white cloth on top. Surrender. We all felt better, we would not have to open fire. But to maintain our vigilance, Michael, who knew what the adversary could do, continued to shout to them in Arabic. They started to come out, one by one, cautiously. Ah! I recognized them, they were Kurds. They had different clothing than the Iraqis; men wore loose trousers like the Turks, a shirt, with a turban on the head, with hair, beards or mustaches well trimmed. All together there were twenty seven of them, including four kids that were around 12 or 13 years old. In the Kurdish tribes, whoever could carry a gun did, whether young or old, man or woman. Luckily the Kurds were here, and that meant safety. While my squad contacted our commanders, I walked around to observe.

From what I saw in this cave, I thought that the security problem or the stopping of the transfer of weapons through the borders would be a very difficult matter. The entrance to the cave was small, but the deeper we went in, the bigger it became. The main cave could hold several thousand persons. In the middle of the cave there was a small lake with crystal clear water. The Kurds said that in spring when snow on the mountains melted the water would come down to the lake, enough for their use all year round. In the back of the cave, there was another exit through which people could easily escape. That back door was not natural but had been dug by them through many years. I walked around to see how they lived. Perhaps this cave was only a temporary shelter for the guerrillas because the utensils and the furniture had no trace of a woman's hands. The cooking materials and the tools in that place all seemed to date back to the time of Adam and Eve. They all seemed so ancient that it frightened me.

Perhaps the Kurds had been in Iraq since the creation of the world. They were not Arabs, they were not Muslims. The difference in culture, in traditions, in language, in clothing, all made them a thorn in the side of the Arabs. Through the millennia they were pursued and killed by racists, emperors and kings. But, with their enduring fighting strength and their instincts for survival, they had fled continuously from generation to generation. When they were chased as enemies in Iraq, they fled to Turkey; when Turkey chased them, they fled to Syria; after Syria began to chase them, they went into Iran. When they were chased and beaten by the Iranians, they came back to Iraq. They led the life of a nomad, and they ran around the borders of those four countries. The history of the Kurds was the history of a fleeing people. Until today, they had not yet had a place to stop.

I learned that after World War I the British signed a treaty giving them a country, the Kurdish nation, with the capital in Mosul. In exchange, the Kurds signed a pact allowing the British to exploit the big oil fields in the North of the Kurdish territory. The pact had been signed, and the British exploited the oil fields. But still today, the Kurd nation exists only on paper. It wasn't that the British did not keep their word. The problem was that the Kurds had missed the unique opportunity to build their nation. This was also the time that the British built the nation of Iraq, too. Because the Kurds lived far apart from one another, they had been divided for as long as anyone remembered. When they started to build their nation, the Kurds living in Turkey liked the policies from Turkey, the Kurds living in Iran copied the model from Iran, the Kurds in Syria enjoyed following the regime from Syria, and the Kurds from Iraq did not like the ideas of the other groups. Several years later, when Iraq declared its independence, the new border included the territory belonging to the Kurds. And from that moment on, the Kurds continued to flee.

I felt sad when I listened to that story. I hoped that all the Vietnamese refugees living in the United States, England, Australia, France, will avoid following the same path as the Kurds.

The squad gathered to receive new orders. We came back inside the cave and gathered into one big circle, half Kurd, half American. The battalion had just dropped a soldier/interpreter by parachute. He told all of us that the Americans would protect the Kurds, temporarily drawing an independent boundary for them. From the city of Tikrit north there would be a No Fly Zone, except for the American, British and United Nations planes. The Americans would furnish weapons and train the Kurdish groups. In exchange, the Kurds would find and control the routes of infiltration of illegal weapons across the border. The weapons and the training would be provided later by someone else. Our new mission was to leave this area and to patrol on the other side of the mountain.

Ted swore, Robert swore, Ed swore, and I swore... in my mind.

"Why don't they let us stay and train them?" Bob grumbled.

"That's an order. Period!" The squad leader stated.

We walked around the mountains. There was mountain after mountain. The rocks were violet, flat, the slope was gradual. My backpack started to feel heavy, weighing on my shoulders. It was only 17:00 hours, or 5:00 PM, and yet the sky started to get dark. The wind blew hard enough to cut our faces. We stopped next to a deep stream, with some bushes as high as our heads covering a cave. I felt exhausted. Leaning against a tree, I panted. The others with lighter packs also sweated a lot. When Michael came running, he made a sign to me as to push me forward.

"Go, go, and enter the cave to check it out first". He swore loudly. "Without checking, and standing there, do all of you want to get killed?" This man could become a general someday! He did not seem to care about his men. We sweated, and he thought that it was only water.

We ran inside the cave, checking. I was exhausted to death. From dawn until now we had only run and run, and I had not eaten a single piece of food. Furthermore, my eyes wanted to close. Even if I encountered the enemy, I would sleep first, and then fight later. Luckily, the cave was shallow, and there was nobody in it. Michael said that only when we were sure that we were safe, could we have rest and food.

Ted joked: "Why didn't he say when that when we captured Bin Laden, then we could eat".

"Clear", said Bob, coming from the other flank of the mountain.

"Clear", Tom's voice boomed from another side or some where else.

"Clear, clear", two or three voices from others shouted aloud. The squad leader called the Operation Center and then assigned different duties. We would stay here. One, two, three, Michael pointed out to me, Ed and Ted, "You three, position 1." Then he waved to the rest to go to position 2. But he had just walked a few steps when he turned back and said, pointing toward the bottom of the mountain.

"Tonight, you split up to guard this end of the mountain. If you discover anything, sound the alarm, but don't do anything by yourself." He turned to me: "As for you, tonight you cannot write poems, and you can not go to sleep".

I did not have to time to react, when he shut my mouth with: "That's an order".

"Yes, Sir", I yelled, angry enough to spit blood.

Ted and Ed said: "We'll eat first, from morning till now I felt like I was starving to death" They ate; I put my head against the backpack and slept. Sometimes, sleeping was much better than eating.

I slept for about three hours, until Ted woke me up. The sky was as dark as black ink. I had the impression that I was thrown into a hole in the universe. As soon as they reached the ground, Ed and Ted slept soundly right away. I rubbed my eyes, they were deeply irritated. I took a sip of water, and yet I was not fully awake. Now Heaven was not the town of Babylon, not the Hanging Gardens, not the paradise on Earth, or in Heaven itself, but it was under a soft and smooth blanket. I wished I could slide myself under it and sleep for one hundred years.

Michael's voice sounded on the speaker. I answered and then I pulled a poncho and one bottle of Alert out of my backpack. This medication would keep me awake for 48 hours for sure. I put the poncho evenly over my two friends. The night on the high mountain would be very cold with the thickening fog.

I positioned myself in a corner in the dark. After a while, my eyes got used to the darkness, and it seemed to me that the night was not as dark as I first thought. The sky was clear and high, with thousands of sparkling stars, the crescent moon starting to go up in the east. The crescent moon was sharply curved, its image hanging indifferently. Its vibrant color made the night more fairylike. I never understood why in all the Arab stories, they talked about the sky and the crescent moon. Now, I looked at the moon and the moon at me. But no, the moon looked at nature. I looked at nature as well. The night was so calm. I listened to the wind caressing the flank of the mountain, the grass whispering, all along with the regular beating of my own heart.

Three hours passed. I sat in a motionless position. I looked at the canyon below. There was not a single soul down there. Who could understand the difficulties of a wolf in search of prey? It must be very patient. I looked at the canyon as if staring at infinity. It was two in the morning. This would be Ed's turn to watch. But I was fully alert, so I let him sleep a little longer. Then the moon started to go down in the west. The Iraqi night was marvelous, but I still missed the far away moon in my native country.

"Oh blue sky, since when is the moon

I stop drinking wine tonight to just ask the question

When man reached up to the moon, he couldn't

But when he went away, the moon looked back at him."

(Excerpt from a poem by Ly Bach)

Was it the moon from Viet Nam that had followed me here? And the stars? Where was Venus? Where was the morning star? I looked at the sky, then at a "hot" spot in the canyon. The stars twinkled, twinkled. It was unbelievable. I rubbed my eyes several times. In fact, there seemed to be a star in the tall grass. What was that? I seized my gun, opened the scope to adjust the vision. It was not the stars. It was the light from a flashlight waving back and forth. I looked through the goggles. The flashlight was turned off. Hearing the rattling, Ed and Ted woke up and sat up. They crawled toward me, whispering: "What's up?"

Not waiting for my answer, they seized their rifles, and looked through the scopes. "Oh, man".

I called to report the situation. Michael gave me orders to follow the target and not to shoot. I made the report to the Operations Center. We three confirmed our positions and followed the enemy through our scopes. Perhaps it was a group of enemy carrying weapons to supply to the terrorists. They might have a tunnel or a secret cave going through this canyon. If there was an entrance, there should be an exit. I did not know whether the guards on the front side of the mountain discovered that. I did not know the amount of the weapons or the number of persons linked to that line. What group were they from?

Ten minutes later, my entire squad gathered together. Because the cave went deep inside the mountain, we could not destroy everyone in it if we attacked from the outside. The other units had surrounded the mountain, front and back. The Operations Center would reinforce a squadron of AH-64 Apaches to attack both cave openings. If the resistance was great, the Center would call the F airplanes carrying the Bunker Buster bombs to assist later.

While waiting, we moved to coordinated positions. My eyes did not lose the target. Down there, people walked in single file, silently front to back. Others appeared, pushing big and long containers. We were anxious. These might be the SA-7B or SA-14 ground to air-missiles, which are easy to move. The group was composed of about 20 men. They started to enter the cave. Oh my God! Perhaps they would disappear inside the cave or would try to resist, and that would make it more difficult. We needed to attack now. Many guns were pointed toward them.

After a while, the sounds of aircraft were heard above our heads. Many strong spot-lights illuminated the area. There were voices through the loud-speaker asking the enemy to surrender. The enemy ran here and there. There were people who ran into the cave, others pointed and shot their guns toward the aircraft. The Apaches made their rounds. We shot at the enemy. The noise was continuous. From the aircraft we saw AGM-114 Hellfire rockets going into the cave. Pam, Pam. Big explosions lifted the ground, the soil vibrated, the fire glowed and rounds of smoke lifted into the air. I shot like crazy towards the bushes near the entrance to the cave. I could not let them shoot at the aircraft while they flew so low.

When the battle ended, I went down the mountain to have a look. The enemy corpses laid everywhere. I did not know which ones I had shot at. Those people had regular faces, but now they were only corpses. If the one I shot at had lived, I might have invited him to have a cup of coffee with me some day on a Baghdad street. Tired of looking, I entered the cave, but I was stopped. They were sending the weapons specialists in first. There might have been mines or explosive devices planted there. My unit received orders to return to base, but the operation continued. After that, the army had to lock down the Iranian and Syrian borders to stop the infiltration of weapons

into Iraq.

Starting in the spring of 2004, Al-Qaeda, along with Musab-al-Zarqawi, the Mahdi militia of the Shi'a sect, and the group following cleric Al-Sadr organized attacks everywhere. Among them, Musab-al-Zarqawi was the most dangerous terrorist. He used the method of execution from the old times, using the Sinbab sword to cut the heads off all of the foreign hostages so that the United States would withdraw the troops without conditions. The hostages were scared in the face of death. But the ones who were not captured yet, or who were not beheaded, were not afraid. The Muslim world everywhere protested. Al-Zarqawi tarnished the worldwide image of the Islam. Other Muslims were not as savage as Zarqawi was. They had to oppose the U.S. in a different way. The armed forces of the Sunni organized a strong counter-attack at Fallujah at the beginning of March 2004, killing four security guards supplying food for the Blackwater organization. They tied the four bodies to a truck and dragged them along the streets of Baghdad. Their purpose was also to make the U.S. leave the country. But they failed. People saw that the Sunni were savage, and that they must be destroyed. The bloodiest battle with the Sunni's was the battle that lasted 46 days and nights at Fallujah. The U.S. compared it to the battle of Hue during the Tet offensive in Viet Nam in 1968. The U.S. lost 93 soldiers in the Fallujah battle; the enemy left behind 1350 bodies of all races such as the Chechnyan, Iranian, Syrian, and Arab. After November 2004, the situation seemed to calm down.

The Iraqis fought Americans differently: the Vietnamese way. During the Viet Nam war, the Americans did not "lose" on the military front, but they "lost" on the psychological front. Psywar was widely used. The anti-war movement, using stories similar to the My Lai massacre story in Viet Nam, exploited negative stories. Anti-American organizations and human rights organizations continued to denounce human rights violations. The most famous person condemned was Lynndie England and Charles Graner of the Abu-Ghraib prison. Their worst and most outrageous picture showed them in front of six nude prisoners piled on top each other to form a pyramid. The world was angry. the American public was angry. American soldiers were angry. The American government was angry, but I was not angry. I thought to myself, "Is this pair of lovers crazy or what?" Didn't they know that by doing so they violated human rights, they violated the military regulations? They risked prison. They knew, and yet they did that. And who was the third person who took the pictures. A third person. That was a violation of human rights with premeditation. How much money did Lynndie and Charles get? Contrary to the My Lai case, the American court martial made a big deal out of it. They tried intently and declared that they would bring all the human rights violations to justice.

By the end of 2005, we had received orders to move south. During the elections, fifteen thousand soldiers were used to protect the ballot boxes. All of the organizations, religious sects, racial sects, pro or anti-American groups, were invited to participate. Everything would be decided by the people's vote. Mr. Bush hoped that with that method, everybody would be represented in the government, and the whole of the population would decide on their leaders. We thought that Mr. Bush was wrong. No sects would accept collaboration with the others, each sect would want to have the monopoly of administration, and they would want to destroy the opposition. They would try to use the iron hand like Saddam had. They fought the Americans because the Americans did not let that happen.

After the vote, the Iraqis opened new battle fronts. They killed one another with all of their hearts. The Sunni fired at the Shi'a markets, killing 65 people. The Shi'a launched a bomb into a Sunni wedding, killing 124 people. A Sectarian group (nobody knew where they came from) threw a bomb into the church Al-Askari of the Shi'a in Samarra, killing 165 people. The Sunni launched a car containing a bomb into Sadr killing 215 people. The number of people being killed grew every day grew like the lottery each week. And that was only a prelude to a real civil war.

At the beginning of 2007, Mr. Bush ordered more troops and more expenses for the war in Iraq. He did not care that there were anti-war demonstrations everywhere. The situation in Iraq could not be stabilized, but we could not withdraw our troops. It was like being between the devil and the deep blue sea. If the American troops withdrew, there would be a civil war for sure. It would be worse than during the Saddam regime and the war to topple him. The Iraqis would kill the Iraqis. And all the blame would be put on the American shoulders.

The idea of stabilizing Iraq was like daydreaming. The hatred between the ethnic groups, about religions was the hereditary feud that would last until the end of the world. The allied forces started to withdraw. The British started reducing their forces at the Basra base.

My battalion received orders to move from Samarra to Basra. When we went passed Baghdad, we had the chance to visit the capital, and its scenic beauty for 48 hours. Many did not go, they preferred to stay with the unit, and they only went out when on duty. Baghdad was the center of terrorism, destruction, kidnapping, "road side bombings" and "suicide bombers". Because Baghdad had was so important, it had high visibility, and had a lot of action around it. But because it was a chance in a million, my squad decided to go out. They wanted to visit the city of "One thousand and one nights".

We wore civilian clothes with small arms hidden under the shirt and, armed with GPS, we went outside. Baghdad was very large, full of people, with the river Tigris dividing the city into two parts. The capital was full of houses and palaces, with some of the most complex and beautiful architecture, next to ordinary houses for the regular population. The roads were badly built. The young people wore European clothes, while the older generation wore the traditional clothes. Men wore the thawbs (long robes covering down to the ankles), with the kuflyah (a hat) on the head or the gutra (head-scarf) with the egals (a band of material around the head). Women wore the abaya (long black robe hiding the whole body), with a big head-scarf.

Suddenly, Ted said: "I will give $100.00 to the first person who can spot an Iraqi girl wearing high heels".

The whole group laughed aloud. It was a nice prize. But how could we find one. We looked at the girls' feet. It was very surprising. Going around for a while, we met over one hundred girls, but none wore high heels. Women are made beautiful thanks to their high heels. High heels made women walk graciously and look fragile. Now I started to understand why the Iraqi girls did not appear tender and soft. It was due to their strong way of walking, somewhat like the men. They also wore big robes covering everything, from head to toe, looking like moving crows, not attractive at all. We walked around the city and noticed a unique tree, the date palms. We wandered all around, it would be easy to get lost on the Iraqi streets, the houses and trees were the same everywhere. War, terrorism, road side bombs made everything appear lonesome and sad. Iraq had very few restaurants or coffee shops compared to other countries. Contact with the population here was tense. People were afraid, full of suspicion and thoughts of revenge. We were also afraid of running into suicide-bombers.

We decided to return to the center of the city to visit Saddam's palace. We had heard that Saddam had had enough of women wearing those long robes, so inside the palace there were pictures of Marilyn Monroe lifting her robe. But Saddam had 23 palaces, and he slept in a different one every night, so we wondered which palace had the pictures of nude Hollywood actresses?

"Do you think Saddam used any palace for meditation?" one of us asked.

Everyone laughed really hard.

We walked back to the Tigris River and went across the bridge. At the end of the bridge that year, when entering Baghdad, the Third division had to remain for several days waiting for orders. People waited for an agreement by the National Guards Fedeyeen, a group that was true to Saddam, to put down their weapons and avoid useless bloodshed. At that moment, there were rumors among the Iraqis that the Americans had no more ammunition. A group of armed men built blockhouses right on the streets, using AK-47 against the M1Abrams tanks. During the war, people sometimes died because of such nonsense rumors.

The 48 hours in Baghdad went by fast, and then my unit quickly moved towards Basra. 55 miles south of Baghdad was the old city of Babylon. The convoy moved slowly through that area. Old Babylon was large, around 10 square kilometers, where about 3000 years ago they built palaces high up to the sky. In 1258, when Genghis Khan led the Mongols to occupy half of Europe, he then invaded Iraq. History told that wherever the Mongols went, what they could not take would be destroyed. The books of prayers and regular books that they could not read were burned, including books about architecture, medicine, astronomy. Fire had destroyed Babylon, and the books burned for three months before the fire went out. The whole population inside the city was killed. The Mongols had destroyed a whole ancient civilization that was one of the splendid jewels among mankind. Now, debris were everywhere, the ruins looked so pitiful, and we all felt sorry.

"By the rivers of Babylon we sat and wept  
when we remembered Zion.

There on the poplars  
we hung our harps,

For there our captors asked us for songs,  
our tormentors demanded songs of joy;  
they said, "Sing us one of the songs of Zion!"

How can we sing the songs of the LORD  
while in a foreign land?.....

(Psalm 137)

The Iraqis should have hated the Mongols for what they had done. But instead, they hated the Westerners. I thought that it had begun with a certain case of misunderstanding. In 1927, after the British discovered oil in Kirkuk and drilled for the first time, a terrible accident happened. Oil gushed out and shot powerfully upward like lava from a volcano. It reached fifteen meters high; the spill flooded the ground and caught fire. With one match the whole city could have burned to the ground. After nine days, the British succeeded in putting the fire out. Although it was an accident, the Iraqis were doubtful, saying that it was a threat. Never drill for oil on one's own accord. The technique of drilling for oil was kept very secret, it was national secret.

The convoy followed the highway to go directly to Basra. We drove over many rivers, lakes and marshes. This was the richest plain of Iraq, but the soil was not rich. Grass grew sparsely, there were bushes near the bogs, and there were large date-palm tree fields like the coconut trees in Ben Tre (Viet Nam). Such a stunted area and yet it was labeled the Cradle of Civilization? The first ancestor of mankind, Abraham, left traces of his birth here. A poor territory, the peasants traveled in poor boats, and lived in tents because they could not build a house.

It was June, and we passed into summer. It was 120F, and Iraq became the biggest barbecue. The heat hurt our skins. We went across a deserted area and the wind started to blow harder. Word from headquarters informed us that a storm would begin in about one hour. The desert storm came on unexpectedly, and went away just as fast. We stopped and waited for it to end. The tents, canvases, and ponchos were used to their maximum. We covered our weapons, ammunitions, and shielded the barrels of our guns. Everyone wore masks, and went inside the cars to seek protection. About an hour later, the storm arrived, screaming. The wind blew so hard that it seemed like the tearing of materials from above. A tide of yellowish color rolled in, tossing everything upward, through the desert. We bent our heads low, the soil and stones fell onto us like a shower. When the storm finally ended, we stood up, shaking out the sand, and looked far away. The Earth looked like she had changed completely, a new colorful piece of sand spreading out endlessly.

About 46 miles from Basra, we stopped for a rest. The soldiers jumped out of the vehicles in haste, running towards the village. This was Al-Qurnah, thought to be the Garden of Eden of Adam and Eve, the first couple on the Earth. Everything was like the Bible had written. In the Garden of Eden there were plenty of fruit trees and beautiful flowers, but there was one forbidden-to-eat tree called the Tree Of Life. Whoever ate that forbidden fruit would be kicked out of the Garden of Eden, and would have to earn his/her own living by cultivation, become old and die. However, Eve looked at the Forbidden Fruit and wondered. Satan seduced her, saying that God forbade people to eat the Forbidden Fruit because whoever ate it would become as intelligent as God, and would be able to do whatever things God wanted to do. Eve then bit one piece and she kept another fruit for Adam. After eating, when they came in front of God, for the first time Adam felt ashamed because he saw himself nude. God knew that they had violated the forbidden rule, so God kicked them out of the Garden of Eden. Now I wanted to rush to visit the Tree of Life. One way or another, I would have a bite too. I begged God to kick me out of the Garden of Eden, or more precisely to kick me out of Iraq, far away from this war. I did not want to die yet, especially in a country that had no link whatsoever with myself. But when I entered the village, I saw a group of people standing near the supposed Tree of Life to have their photographs taken. It was just a very old trunk, without leaves, showing its branches up against the blue sky.

In July 2007, 441 British soldiers attached to the Danish group left Basra. It seemed that their group was the ninth one to leave that camp. The choppers airlifted them out when they left. I looked up at the sky and watched until there was no more trace of the choppers. I wished that one of those days I too would fly out of Basra.

We had our base near the British camp. It was located in the outskirts of Basra to protect the city, to protect the oil wells and pipeline systems, and to protect the important natural gas resources of Iraq. Other than the capital, Basra was the largest city in Iraq, with a population of one million five hundred thousand. Basra had other centers of chemical production, as well as other industries. As far as the oil industry, Iraq furnished 20% of the energy to the whole world. During the war with Iran in 1980, mistaking Iran's will, Iraq attacked suddenly and invaded several villages in Iran, killing hundreds of soldiers. The Iranians immediately gathered their troops and counter-attacked, hitting straight towards Basra, killing thousands of Iraqi soldiers, and destroying the oil pipeline systems of the city. However, Saddam still declared victory. To cover all of the expenses for the war and its damages, Saddam decided to raise the price of oil four to five times. The world had to pay for the errors made by Iraq. However, Kuwait, a country near Basra, continued to keep the price of oil low. Saddam condemned Kuwait for devaluating the oil price. Furthermore, some of the underground oil fields extended into the Iraqi soil. In 1990, Iraq gathered its troops to invade Kuwait. The whole world was outraged. In response, the U.S. and the allied forces attacked Iraq. Before withdrawing his troops, Saddam ordered his army to dump millions of barrels of oil into the Persian Gulf and to set fire to 700 oil wells in Kuwait. At the beginning of 2003, in order to hold Basra by fighting to the death, Saddam ordered the army to put mines around the 400 oil wells in the city. But the Americans bought oil with dollars; they never threw away money, even if that money belonged to someone else. The Americans surrounded the oil wells, trapping the Iraqi soldiers. The Iraqi soldiers could not drink the oil to fight, so they surrendered one group after another.

The war continued wearily. To force the Americans to withdraw their troops, the Arab block used all of its means to raise the price of oil. The world started to enter an energy crisis. Oil prices went up. The new government in Iraq agreed to sign a pact to exploit oil with the Americans, the British and the Chinese.

The thought of stopping the war was the common dream of everybody. Furthermore, it was the biggest hope of all the soldiers; sometimes the idea of the end of the war became more joyful than the thought of victory in battle.

On September 10th, the Iraq Field Commander for the Allies, General David Petraeus declared: Next summer we will withdraw 30,000 troops. Mr. Bush also promised to give permission to 5,700 soldiers to go home for Christmas. Oh my God! We jumped for joy. The joy of sitting on Aladdin's magic carpet, the freedom to fly here and there.

"This time, when we return home, I'm going back to school", Ted said. He had joined the service in order to have a full scholarship.

"I would run for city council." Michael Tea said. Like father, like son, his father was a Congressman.

"I would get married and have ten children", Edward declared openly.

We all teased him: "Hey, you want the army to declare bankruptcy because of your children?"

"And you?" They turned to ask me.

"My biggest dream is to become a citizen and to sponsor my entire family to come to America". I said, feeling awkward.

The whole group said, patting my shoulder. "That's not a big deal. You will be able to do it." They encouraged me.

The next day, Friday, my squad received orders to stand by. Our squad leader told us that, according to the report from Headquarters, the intensity of terrorism had diminished slightly, but the number of civilian attacks and fatalities were still high, 265 persons in Baghdad, 450 in Kirkuk... They predicted that a civil war would break out everywhere. I did not care about the civil war. They could kill one another. If this Saddam died, another Saddam would take his place. As for me, I would leave this place one way or another.

The four of us were standing guard, two on the blockhouse, and two in front of the gate. Rifle on the right shoulder, eyes looking far away, we walked in front of the garrison. Of all of the roles I had as a soldier, I hated the patrol and guard duty the most. It was a boring duty. Plus, in the movies, the guards were the ones who died first. Two hours went by. I felt so thirsty. The more I drank, the more the water evaporated in my stomach. I looked at Ted. His face was dry, his lips parched, his skin turned red. I imagined, I just needed to turn on the lighter and he would burn to death like a human torch. Looking at him, I understood the feelings of the Americans who fought in Viet Nam. Why did I drip sweat and blood in this battle field? For the ideas of Freedom and Democracy? Two thirds of the World did not have democracy, not just Iraq. Many countries from the Third World had such a dictatorial leader. Was it because of the oil?

The anti-war movement in the U.S. accused the government of taking the lives of the soldiers to protect the profits of the oil companies. But in order to sign a treaty to exploit oil, or to lower the oil price, there were other methods, not necessarily creating a war. The expenses of the first war in the Gulf were 61 billion dollars, after six weeks, and the oil trade did not increase that fast. The second war in the Gulf after five years cost 577 billion dollars. The world said that the U.S. fought with the spirit of a rich boy. But during the war in Viet Nam, the U.S. was miserly to the extreme. The U.S. spent 111 billion for a 20 year war, around 5.5 billion per year. And toward the end, the American Congress refused a mere 300 million dollars of aid to help its ally.

It was high noon. The sun was just above our heads. I stood by the gate, holding my M4A4 tightly. That was the most modern weapon, and there was only one piece missing, the IRIS night vision scope, distributed to the Special Forces. As for my father and his comrades-in-arms, they were issued only the M1 Garant or Carbine, with single shots to fight against the strong AK-47, the most modern Russian weapon. They used the M41 tanks, the APC M113 to fight against the enemy's T.54 tanks. We could compare that with giving a soldier a dull knife to fight in a deadly war. Only after the Tet Offensive in 1968, was South Viet Nam given the limited aid of modern weapons such as the M.16 and M.48 tanks. But, it was too late.

People considered the war in Viet Nam as a place to consume all the weapons left over from the Second World War, to save the weapons-making companies from bankruptcy. The war in Iraq was the place to test new weapons. And the soldiers of the South died at the hands of the allies more than from the enemy.

Oh! Viet Nam! Oh! Dear Father! All the prisoners after the war were deported into the jungles or the mountains to cut bamboo trees, to fell big trees, and to lose their lives deep inside far away, unknown jungles or mountains.

My tears fell, my heart broke.

"I am so thirsty." Ted said in a rough voice. "Where is the water?"

He grasped the bottle of spring water that Ed threw to him. He gave me one.

No. I was not thirsty. The water was already with me. My tears fell like the rain. And I tasted them salty drop by salty drop on my lips like someone else tasted wine.

Far away, a truck appeared. Ted grabbed the binoculars, and looked. He said that it was the truck delivering dairie products. He went back behind the gate with the mine detecting device. I also looked through the binoculars. The truck continued toward us at high speed. I recognized the driver as Abu, whose whole name I forgot. He had the habit of delivering dairies every Monday and Thursday. But today was Friday. On Fridays, all the Muslims rested; nobody worked that day. I looked intently through the binoculars. "Oh my God!" I yelled. It came closer to the gate, and yet it continued at full speed.

"It's a bomb truck!" I shouted myself hoarse.

It was too late. I ran to the front, raising my gun to take aim. In the camp, everybody was eating lunch. More than 400 soldiers were sitting inside the base. If I shot at the truck, it would be dangerous. I might be wounded or killed. If I shot Abu, the truck would continue to advance. I stopped thinking; my mind was made up. I pulled the trigger for the grenade launcher beneath the M4. One M203 round shot out like a rocket, hitting the trunk of the truck. I saw a line of smoke follow the round, and it stayed in the air, showing the path. One huge explosion shook the ground. The blockhouse vibrated. Sand and stone flew everywhere.

And it was strange. I found myself very light, floating and flying higher and higher. I looked down. Oh! There laid my body, very still. Pieces of metal were all over my body. The bomb truck was in small pieces. Abu's body was smashed. When my unit ran out, the ambulance siren sounded. They lifted me up. The whole squad shouted.

"While there is life, there is still hope!" Michael hit the ambulance with his hands.

"Please save him." They all screamed, running behind the ambulance.

"Save whom?" I shouted, but they did not hear me. "I am here."

Now, the world was split. I started to drift into my sleep. Somewhere around me, I could hear the song I loved:

"... I give you back my weapons and my ammunitions. Oh yes. I have fulfilled my duty toward my nation.

I am coming back to my village, to my village to find my lost youth, my younger years...." (Extract from a Vietnamese song: Farewell to arms)

At long last, I had found my way out of Basra.

(Note from the author: The funeral of Sgt. Le Ngoc Binh was solemnly organized at Arlington cemetery and was attended by many representatives from different military units, from local organizations, from the media and the Deputy Secretary of Defense. To show their gratitude toward Sgt Le Ngoc Binh, the Department of Defense fulfilled his dream, and sponsored his entire family to come to the United States of America to attend his funeral. I write this story with all my respects and emotions when I see the good example and the spirit of sacrifice of the Vietnamese soldier fighting under the American flag)

# Tác giả:

nguyễn thị thảo an

Nguyên quán Sài Gòn

Năm 1980: dạy học

Năm 1982: Vượt biên & Định cư tại Atlanta,

tiểu bang Georgia, USA

Viết cho các báo: Văn, Văn Học, Hợp Lưu, Chủ Đề, Văn Học Liên Mạng, Văn Tuyển, Phố Văn, Trẻ Magazines,...

Và trang mạng Da Màu, Gió-O, VOA, RFI.

Tác phẩm:

Tuyển tập 14 Tác Giả (Văn Tuyển xuất bản năm 2000)

Tuyển tập Bức Phù Điêu Khắc Cạn (Văn Mới năm 2001)

Tập truyện Nguyễn Thị Thảo An (Văn Mới 2011)

E mail: thaoan2009@gmail.com

