
Polish: 
-Dobry wieczór.
Witajcie wszyscy.
Nazywam się Russell Shaw.
Pełnię funkcję dyrektora Georgetown Day School
tu, w stolicy naszego narodu i, co być może ważniejsze,
jestem mężem Rabbi Shira Stutman tutaj, w Sixth & I.
Dzisiejsza rozmowa będzie streamowana
na facebook.com/sixthandi.
Jeśli ktoś pomimo chęci nie dotarł tu dziś,
możecie do nich napisać i poinformować.
Mam zaszczyt zaprosić na scenę Yuvala Noaha Harariego,
izraelskiego historyka i profesora na Uniwersytecie Hebrajskim
w Jerozolimie.
Jest autorem międzynarodowych bestsellerów:
"Sapiens. Od zwierząt do bogów"

English: 
- Good evening.
Welcome, everybody.
My name is Russell Shaw.
I serve as head of school
at Georgetown Day School
here in our nation's capital
and far more importantly,
I serve as husband to Rabbi
Shira Stutman here at Sixth & I.
So tonight's conversation
is gonna be live streamed
on Facebook at facebook.com/sixthandi.
If somebody who wanted to
be here but wasn't able to,
you can text them now
and tell them to tune in.
It is my privilege to
introduce Yuval Noah Harari,
an Israeli historian and a
professor at Hebrew University
in Jerusalem.
He's the author of the
international bestseller,
Sapiens: A Brief History of Humankind

Polish: 
i "Homo Deus. Krótka historia jutra".
Dokładnie 2 dni temu wydano jego nową książkę:
"21 lekcji na XXI wiek".
Dzieła Harariego przypominają mi o bardzo popularnej
w latach 90-tych książce "Zoom".
Książka zaczynała się od zdjęcia koguta,
ale w ramach jak obiektyw oddalał się, orientowałeś się, że kogut
jest w stodole. Dalsze oddalenie
i rozumiałeś, że stodoła jest na farmie.
Ponowne oddalenie i po ponownie
orientowałeś się, że to tylko zabawkowa farma,
którą bawi się dziecko. Na następnym zdjęciu
widziałeś, że dziecko bawiące się farmą
jest na okładce magazynu.
Możemy coś widzieć, ale oddalając się
możemy uzyskać znacznie większą perspektywę.
Dzieła Harariego robią właśnie to.
Pomagają nam zobaczyć większą perspektywę,

English: 
and Homo Deus: A Brief
History of Tomorrow.
His most recent book which
was released just two days ago
is 21 Lessons for the 21st Century.
Harari's writing reminds me of a book
that was very hot in the '90s called Zoom.
The book starts out with
an image of a rooster
and then it zooms out and
you realize that the rooster
is actually in a barn and
it zooms out from there
and you understand that
the barn is on a farm
and then it zooms out again
and you understand that
the farm is a toy farm
and a child is playing with
it and then in the next image,
you understand that the
child playing on the farm
or with the farm is an image
on the cover of a magazine.
We see something up
close but by zooming out,
we can see a much bigger picture.
Harari's writing does that.
It helps us see a much bigger picture

English: 
that can provide a fuller understanding
both of where we've come from
and also where we're going.
It's a broader perspective
that is necessary at this
moment in our history
and for which we are all
and as a case in point,
of the top eight bestsellers
listed in Sunday's New York Times,
five are about the Trump
presidency, both for and against,
two were memoirs and one was Sapiens
which was published in 2014.
At Georgetown Day School each year,
I give the senior class a
different book at graduation.
The class of 2018 got Sapiens.
I'll share some of what
I said to our seniors
at their graduation.
In Sapiens, Harari takes
on the ambitious task
of telling the story of 2 1/2
million years of human history
in 400 pages.

Polish: 
która może dać nam lepsze zrozumienie
zarówno tego skąd pochodzimy i dokąd zmierzamy.
To szersza perspektywa,
której tak potrzebujemy w tym momencie
i której wszyscy pragniemy i którą doceniła
lista 8 największych bestsellerów
New York Times'a,
pięć z których odnosi się do prezydentury Trumpa, prezentując różne poglądy,
dwa z nich to wspomnienia, a jedną jest Sapiens,
opublikowany w 2014 roku.
W Szkole Dziennej Georgetown co roku
daję absolwentom inną książkę.
Rocznik 2018 dostał Sapiens.
Podzielę się z wami czymś, co powiedziałem absolwentom
na ceremonii zakończenia.
W Sapiens, Harari podejmuje się ambitnego zadania
opowiedzenia 2.5 miliona lat ludzkiej historii
na 400 stronach.

English: 
He does a remarkable job
talking about three big
shifts in human history,
the cognitive, agricultural
and scientific revolutions.
The engine of the Scientific
Revolution, surprisingly,
was accepting that there were
things that we didn't know,
that we didn't have the answers,
that there was so much for us to learn.
Prior to the Scientific Revolution,
humans assumed that we did know
that all the answers to all the questions
existed within ancient
texts and traditions.
The Scientific Revolution
wasn't about answers,
it was about questions.
Accepting that we didn't know
was the beginning of a fuller
understanding of this world
in which we live.
500 years later, there are so many things
that we still don't know.
Answers to some of the
biggest questions of our time
like those outlined in 21
lessons for the 21st century.
Yet, we're living in a
moment where more energy

Polish: 
Świetnie opowiada
o 3 największych przełomach w ludzkiej historii:
rewolucjach kognitywnej, agrarnej i naukowej.
Silnikiem rewolucji naukowej, zaskakująco,
było zaakceptowanie, że nie wiemy różnych rzeczy,
że nie mamy odpowiedzi na wszystko,
że wciąż możemy się wiele nauczyć.
Przed rewolucją naukową
ludzie zakładali, że wiedzą wszystko
i odpowiedzi na wszystkie pytania
istnieją w starożytnych tekstach i tradycjach.
Rewolucja naukowa nie opierała się na odpowiedziach,
ale na pytaniach.
Zaakceptowaniu, że nie wiemy
było początkiem głębszego zrozumienia świata,
w którym żyjemy.
Po 500 latach wciąż jest wiele rzeczy,
których nie wiemy.
Odpowiedzi na niektóre wielkie pytania naszych czasów,
jak te wyróżnione w "21 lekcjach na XXI wiek".
Jednak wciąż żyjemy w momencie, w którym więcej energii

Polish: 
poświęcamy na szukanie ludzi, którzy się z nami zgadzają,
którzy uważają, że to co mówimy jest prawdą,
niż poświęcamy w słuchanie
i poznawanie innych ludzi z inną prawdą.
Jeśli przekonamy świat i innych ludzi,
że my mamy odpowiedzi,
znacząco ograniczamy nasze możliwości
poznawania i rozwiązywania
uprzednio nierozwiązywalnych problemów.
Powiedziałem to naszym absolwentom,
którzy właśnie zaczynają studia.
Otwartość na nowe idee i perspektywy
będzie kluczowa do odpowiadania na wyzwania XXI wieku,
o których Harari opowiada w swojej nowej książce,
którą, w ostatniej recenzji, Bill Gates nazwał fascynującą,
pociągającą i ważną debatą globalną
o tym, jak odnosić się do problemów XXI wieku.
Od terroryzmu, przez AI do fake newsów,
Harari używa soczewek szerokiej perspektywy,
które pomagają nam odkrywać dynamicznie zmieniającą się i nieznaną przyszłość.

English: 
is invested in finding
people who agree with us,
who agree with what we know to be true
than is invested in listening
and coming to know others
with a different truth.
If we engage the world and other people
certain that we have the answers,
we are powerfully limiting our ability
to discover, to make leaps,
to solve previously insoluble problems.
So that's some of what I told our seniors
who as we speak are starting college
and openness to new ideas
and ways of seeing the world
will be prerequisites to
addressing the 21 challenges
that Harari teased up in his new book
which in a recent review,
Bill Gates called fascinating,
compelling and a crucial
global conversation
about how to take on the
problems of the 21st century.
From terrorism to artificial
intelligence to fake news,
Harari uses his wide-angle lens
help explore our rapidly
changing an unknowable future

English: 
and we are fortunate
to have him as a guide.
Tonight, Harari will be in conversation
with Jonathan Capehart,
an opinion writer for The Washington Post.
Jonathan, who's writing focuses
on the intersection of
social and cultural issues
in politics is a member
of the Washington Post
editorial board, the host
of the Cape Up podcast
and a contributor to MSNBC.
During his time at the
New York Daily News,
he was awarded a Pulitzer Prize
for a 16 month long editorial campaign
to save the famed Apollo
Theater in Harlem.
Please join me in welcoming Yuval Harari
and Jonathan Capehart to Sixth & I.
(attendees applauding)
- So, is this the reception you get
every time around the world?
Packed houses, applause.

Polish: 
Mamy szczęście, że jest naszym przewodnikiem.
Dziś, Harari odbędzie rozmowę
z Jonathanem Capehartem,
opiniotwórcą The Washington Post.
Jonathan, którego dzieła skupiają się
na interakcjach kwestii społecznych i kulturowych
w polityce, jest członkiem redakcji
Washington Post, twórcy podcastu Cape Up
i benefaktora MSNBC.
Gdy pracował w New York Daily News,
dostał Nagrodę Pulitzera
za 16-miesięczną kampanię redakcyjną
ocalenia słynnego Teatru Apollo w Harlem.
Proszę, przyłączcie się do powitania Yuvala Harariego
i Jonathana Capeharta w Sixth & I.
(oklaski)
-Zawsze cię tak witają,
gdziekolwiek jesteś na świecie?
Pełna widownia, oklaski...

English: 
- Sometimes, yeah.
Sometimes were--
- Well, Yuval, thank you
very much for being here
for your latest book.
I read all of it and people who
have seen me do this before,
I've underlined, I've taken notes,
I've got page numbers so be ready.
I think that the perfect way
to start off this conversation
is to read a paragraph.
Admittedly, it's in the
introduction, page XVI or 16th.
And this is, I think, it'd be
a great way to kick this off.
You write, so where are we heading?
This question is particularly poignant
because liberalism is losing credibility
exactly when the twin revolutions
in information technology
and biotechnology
confront us with the biggest challenges
our species has ever encountered.
The merger of infotech and biotech
might soon push billions of
humans out of the job market

Polish: 
-Czasami.
Czasami...
-Cóż, Yuvalu, dziękuję że jesteś tu
ze swoją najnowszą książką.
Przeczytałem ją w całości,
robiłem podkreślenia i notatki.
Mam przygotowanych kilka stron.
Myślę, że świetnym sposobem na rozpoczęcie tej rozmowy
byłoby przeczytać akapit.
Przyznaję, jest na samym wstępie, strona XVI, albo szesnasta.
Myślę, że to świetny sposób, żeby rozpocząć.
Piszesz "Dokąd zmierzamy?
To szczególnie ważne pytanie,
ponieważ liberalizm traci zaufanie
akurat wtedy, gdy bliźniacze rewolucje
informatyki i biotechnologii
tworzą przed nami największe wyzwania
w ludzkiej historii.
Połączenie informatyki i biotechnologii
mogą wkrótce wyprzeć wiele ludzi z rynku pracy

English: 
and undermine both liberty and equality.
Big data algorithms might
create digital dictatorships
in which all power is concentrated
in the hands of a tiny elite
while most people suffer
not from exploitation but
from something far worse,
irrelevance.
That happy paragraph is basically
a good way, a perfect
introduction into the book.
Talk more about this merger
of information technology
and biotechnology and why, at once,
is it extremely exciting
but also extremely scary.
- What a good place to
start is with the question,
do I know myself?
Do I really understand myself?
And many people would
say yes and in that case,

Polish: 
i podważyć wolność i równość.
Algorytmy big data mogą stworzyć cyfrowe dyktatury,
w których cała władza skoncentrowana jest
w rękach małej elity, podczas gdy większość ludzi cierpi
nie od wyzysku, ale od czegoś znacznie gorszego,
bezużyteczności."
Ten wesoły paragraf
jest świetnym wstępem do twojej książki.
Mówi o łączeniu informatyki
i biotechnologii i dlaczego
jest to ekstremalnie ekscytujące, ale również przerażające.
-Dobrze byłoby zacząć od pytania,
czy znam siebie?
Czy dobrze znam siebie?
Wiele ludzi uważa, że tak, w związku z czym

English: 
they have nothing to
fear but because the AI
will not make much of
a difference to them.
It can't know that know them
better than they know themselves
but these people are probably mistaken.
Very few people actually
understand themselves.
Very few people can really
say yes, I know myself.
I understand my mind.
I understand my desires, my thoughts
where they are coming from.
I think that too many people
suffer from a lack of curiosity
about themselves
and the AI revolution or really the merger
of biotech and infotech
is at the same time both
exhilarating and frightening
because we are about to create,
we are creating an external
system which is hacking us,
which is getting to know us far better
than we know ourselves which
on the one hand is exhilarating
because you can start
understanding yourself,

Polish: 
nie muszą obawiać się niczego, ponieważ AI
nie zrobi im takiej wielkie różnicy.
Nie może znać ich lepiej
niż oni znają samych siebie.
Jednak ci ludzie prawdopodobnie się mylą.
Bardzo niewielu ludzi naprawdę zna siebie.
Bardzo niewielu ludzi może naprawdę powiedzieć "Tak, znam siebie,
rozumiem mój umysł,
rozumiem moje pragnienia i myśli
i skąd pochodzą."
Myślę, że zbyt mało ludzi jest ciekawych
samych siebie.
Rewolucja AI, a raczej połączenie
biotechnologii i informatyki
jest jednocześnie podniecająca i przerażająca,
ponieważ będziemy już niedługo stworzymy
zewnętrzny system, który będzie w stanie nas hackować,
który pozna nas lepiej
niż my znamy samych siebie, co z jednej strony jest podniecające,
ponieważ może to prowadzić do lepszego zrozumienia siebie,

English: 
you can start understanding your brain,
your body, your mind, your life choices,
your desires, your thoughts
in ways which were
previously unimaginable,
but at the same time,
this kind of knowledge
will be accessible not just to you
but to some external systems.
And depending on the
political choices we make,
this kind of understanding
might be accessible
not to you at all, only
to the external systems
and to think what it
means to live in a world
when somebody else, an external system,
understands my innermost
desires and fears and hopes
much better than I understand them,
this is a very frightening scenario.
- And we're already living in it.
In reading the book, we are feeding data
to these big companies
and into these algorithms.
As I was reading, I kept thinking about

Polish: 
możemy lepiej poznać nasze umysły,
nasze ciała, nasze mózgi, nasze wybory życiowe,
nasze pragnienia, nasze myśli
w sposób wcześniej niewyobrażalny,
ale jednocześnie ta wiedza będzie
dostępna nie tylko tobie,
ale różnym zewnętrznym systemom.
Zależnie od wyborów politycznych, które podejmiemy,
ta wiedza może być w ogóle
niedostępna nam, a jedynie zewnętrznym systemom.
Myśl, jak wyglądałby świat,
gdy ktoś inny, jakiś zewnętrzny system,
rozumie moje najgłębsze pragnienia, lęki i nadzieje
znacznie lepiej niż ja sam,
jest bardzo przerażającym scenariuszem.
-Już w nim żyjemy.
Czytając książki dostarczamy dane
tym wielkim korporacjom, które używają algorytmów.
Gdy czytałem, wciąż myślałem o momencie

Polish: 
gdy wejdę w Google Play, otworzę radio
i wszystkie te piosenki,
wybiorę piosenkę, którą szczególnie kocham,
rozpocznę odtwarzania i wówczas rozpoczną się wszystkie inne piosenki.
Poczuję że "Oh, wspaniale.
O, pamiętam tę piosenkę, kocham tę piosenkę."
W ten sposób algorytm uczy się mnie,
coraz lepiej mnie rozumie.
Wszystkie moje wybory są pochłaniane przez tę rzecz.
-Jednak to tylko początek,
to tylko wierzchołek góry lodowej, ponieważ obecnie
te algorytmy wciąż są ekstremalnie prymitywne.
Dopiero raczkują, ponieważ nie sięgają
pod twoją skórę.
Wciąż są oparte na twoich zewnętrznych wyborach,
na wciskaniu przycisków, wskazywaniu na rzeczy
i ruchach twojej karty kredytowej,
analizowaniu polubień na ekranie.

English: 
how I go to Google Play
and I will hit start radio
and then all of these songs,
I pick a particular
song that I really love,
start radio and then all
these other songs come on
and then I'm like oh yeah, that's great.
Oh, I remember that song, I love that song
and that's this algorithm
that's learning me,
that's understanding me.
All of my choices are being
sucked up by this thing.
- But this is just, you
know, this is the beginning,
just the tip of the
iceberg because at present,
these algorithms are
still extremely primitive,
they're in their infancy
especially because they don't go
beneath your skin.
They are still based on the
choices you make outside,
on you pushing buttons
and pointing at things
and swiping your credit card
and then doing likes
and dislikes on a screen

Polish: 
Zbierają mnóstwo informacji, ale wciąż to tylko fasada.
Prawdziwa zmiana nadzejdzie
gdy sięgną poniżej twojej skóry.
Gdy ten sam algorytm, używając sensorów biometrycznych,
które już powoli zaczynamy dostrzegać,
na coraz większej liczbie nadgarstków i palców,
ostatecznie wejdą wewnątrz naszego ciała,
gdy ten sam algorytm, który wybiera dla ciebie muzykę,
będzie monitorował w czasie rzyczywistym,
ciśnienie krwi, rytm serca
i aktywność umysłową podczas każdej piosenki.
Te dane nie znikną.
Będą gromadzone.
I już niedługo, ten algorytm zrozumie
twoje najgłębsze emocje lepiej niż ktokolwiek
i znacznie lepiej niż ty sam.
Być może dobrze, że zaczęliśmy mówić o sztuce,

English: 
and it gathers a lot of data
from that but it's all surface.
The really big change will come
when it goes underneath the skin.
When the same algorithm, with
the use of biometric sensors
of that of the type which
are already beginning to see
on more and more wrists and fingers
and will eventually be inside our bodies,
when the same algorithm
that chooses music for you
can, in real time, monitor what happens
to your blood pressure, to your heartbeat,
to your brain activity as
you listen to each song
and all the data is
not going to disappear.
It's being accumulated.
And within quite a short time,
this algorithm can understand
your deepest emotions much
better than any other person
and much better than yourself.
And it's good maybe to
start by talking about art

Polish: 
a nie o gospodarce czy polityce.
Obecnie rozumiemy sztukę,
inaczej niż kiedyś,
ale przynajmniej na współczesnym zachodzie
zazwyczaj rozumiemy sztukę przez pryzmat emocji.
Jako rozumienie ludzkich emocji.
Może szczęścia, może smutku, może złości, może strachu,
jednak sztuka opiera się na ludzkim umyśle i ludzkich emocjach.
Więc w rzeczywistości artyści grają na tych samych instrumentach,
czy to muzycy, czy malarze,
czy producenci telewizyjni,
wszyscy grają na
ludzkim systemie biochemicznym,
ludzkim systemie emocjonalnym.
Jeśli ktoś potrafi to zhackować,
będzie najlepszym artystą na świecie.
Będzie wiedział jak naciskać

English: 
and not economics or politics.
A very common understanding
of art in the modern age,
it was different in previous ages
but at least in the
modern age in the West,
it's commonly believed that art
is all about human emotions.
It's about inspiring human emotions.
Maybe joy, maybe sadness,
maybe anger, maybe fear
but art is about the human
mind and human emotions.
So really all artists play
on the same instruments,
whether it's musicians
or whether it's painters
or whether it's TV producers,
the instrument everybody's playing on
is the human biochemical system,
is the human emotional system.
And if somebody can hack that,
they will be the greatest
artist in the world.
They know how to press,
they will know or might know

English: 
how to press our emotional
buttons better than any pianist
or any TV producer or any painter
and that's that an exhilarating thought
and an extremely frightening
thought at the same time.
- Well, as you write in the
book that this algorithm
will know how to push our buttons
better than our mothers do.
Which I had to chuckle at that.
But the other thing you
write in terms of art,
it's not so much that
the computer or the robot
or the algorithm has to
be the next Tchaikovsky
or the next genius.
That algorithm just has to
be as good as Britney Spears.
- Yes, for starters, yes.
There is a lot of,
whenever people talk about AI,
very often, they make
the mistake of overrating
what AI can do today and what AI could do
in 20 years or 50 years
but what balances it

Polish: 
nasze emocjonalne guziki lepiej niż jakikolwiek pianista,
producent telewizyjny czy malarz.
To ciekawa i ekstremalnie przerażająca
myśl jednocześnie.
-Piszesz w książce, że ten algorytm
będzie widział jak przyciskać nasze guziki emocjonalne
lepiej niż nasze matki.
Zaśmiałem się w tamtym momencie.
Jednak piszesz również o sztuce,
że algorytm komputerowy
nie będzie musiał być nowym Czajkowskim
albo następnym geniuszem.
Wystarczy, że będzie tak dobry jak Britney Spears.
-Na początku tak.
Gdy ludzie
mówią o AI
bardzo często przeceniają
co AI jest w stanie zrobić dziś i co AI
będzie w stanie zrobić za 20 czy 50 lat,

English: 
is that they also overrate
what humans can do.
People say well, yes, Google is good
but it will never be perfect,
it will make mistakes.
Yeah, right but humans make
mistakes all the time also.
If we move from art, let's
say to questions like
what to study in university
or whom to date or whom to marry?
And we'll try to look a couple
of decades to the future
and maybe an algorithm, we
will turn to an algorithm
to decide for us what
to study at university
or whom to marry.
And when you talk about
these people will say yes,
but the algorithm will make mistakes.
There will be things it cannot predict,
there will be things it
doesn't know about us,
there'll be all kinds of mistakes.
That's definitely true
but for authority to shift
to the algorithms, it
doesn't have to be perfect.
It just have to be better
on average than humans

Polish: 
jednak równoważą to przecenianiem ludzkich możliwości.
Ludzie mówią: "Tak, Google jest dobry,
jednak nigdy nie będzie perfekcyjny, będzie popełniał błędy."
To prawda, ale ludzie również ciągle popełniają błędy.
Jeśli przejdziemy od sztuki do, powiedzmy, pytań
co studiować na uniwerstytecie,
z kim iść na randkę i za kogo wyjść...
Jeśli spojrzymy na kilka dekad do przodu,
być może oddamy te decyzje algorytmom.
One będą decydować, co będziemy studiować na uniwersytecie
i za kogo wyjdziemy.
Niektórzy będą twierdzić, że algorytm
będzie popełniał błędy.
Będą rzeczy, których nie będzie w stanie przewidzieć
i będą rzeczy, których nie będzie o nas wiedział.
Popełni również wiele błędów.
To może być prawda, jednak żebyśmy oddali
władzę algorytmom, nie muszą one być perfekcyjne.
Wystarczy, że będą lepsze od przeciętnego człowieka.

English: 
and humans make, sometimes,
terrible mistakes.
And the most important decisions in life.
So, this is the real bar.
In art, it means it doesn't
have to be Tchaikovsky.
It can start by being Justin
Bieber or Britney Spears.
- You have two stories,
talk about algorithms and AI
that were particularly fascinating.
One involves Google Maps.
And this idea of people
handing over to AI
and the algorithm's decisions
and how we've gone from
being able to drive
and look at maps and
follow directions to just
saying hey, Google, take me to 69
and then within a matter of time,

Polish: 
Ludzie czasem popełniają okropne błędy,
gdy przychodzi do najważniejszych decyzji w ich życiu.
To jest prawdziwa poprzeczka.
W sztuce nie musi być Czajkowskim.
Może zacząć od bycia jak Justin Bieber albo Britney Spears.
-Przedstawiłeś dwie historie,
mówiąc o algorytmach i AI,
które szczególnie mnie zafascynowały.
Jedna odnosi się do Google Maps
i pomysłu, że ludzie
oddawający AI
i algorytmom decyzje
przeszli od umiejętności nawigowania
tylko za pomocą map i podążania za wskazówkami do
jedynie powiedzenia Google'owi, żeby zabrał ich w określone miejsce.
Z biegiem czasu

Polish: 
zapomnieliśmy jak robić to bez użycia algorytmu,
bez proszenia Google'a o pomoc.
To problem, prawda?
-Niekoniecznie problem.
Ponownie, Google często znacznie lepiej
nawiguje po mieście,
potrafi unikać korków i tak dalej,
więc tak, dobrym pomysłem
jest podążać za rekomendacjami Google'a.
Przerażające zaczyna to być wówczas, gdy uświadamiasz sobie,
że ten sam mechanizm,
który sprawił, że Google jest lepszy od naszej własnej orientacji przestrzennej,
może już niedługo
sprawić, że będzie lepszy w podejmowaniu decyzji
jak co studiować, z kim się ożenić i na kogo głosować
w wyborach.
To podnosi bardzo głębokie
filozoficzne i duchowe pytanie o życie ludzkie:
jaki jest cel życia?
Spoglądając na większość historii,

English: 
we've forgotten how to do
anything without this algorithm
or without asking Google for help.
That's a problem, isn't it?
- It's not necessarily a problem.
Again, it often does a better job.
And when it comes to navigating the city
and getting away from
traffic jams and so forth,
so yeah, it's a good idea
to follow the recommendations of Google.
It becomes frightening when you realize
that the same basic
dynamics and mechanisms
that makes Google Maps better
than our own spatial instincts
might in the not-too-distant future
make it better also in deciding things
like what to study or whom
to marry or whom to vote for
in the elections.
And this raises some very deep
philosophical and spiritual
questions about human life,
what is human life all about?
If you look at most of history,

English: 
then both art and religion told people
that life is like a journey
in which you have to
make important decisions.
Life is a drama of decision-making.
Whether it's in religion,
you have to make these important decisions
and if you get the answer wrong,
you go to hell for the rest of eternity
and also in art, like
almost every big or small
novel or movie or theater play,
whether with Shakespeare or Jane Austen
or the latest Hollywood blockbuster,
it's often just a drama
of decision-making.
You have to choose, do I
kill King Claudius or not?
Do I betray my husband or not?
Do I marry X or do I marry Y?
And how does life look like
when in every such situation,
you just take out the device.

Polish: 
zarówno sztuka jak i religia mówiły ludziom,
że życie to ścieżka,
w której podejmujesz ważne decyzje.
Życie to teatr decyzji.
Czy to w religii,
musiałeś podejmować ważne decyzje,
a jeśli podjąłeś złe,
szedłeś na wieczność do piekła,
czy to w sztuce, gdzie praktycznie każda wielka i mała
powieść, film, sztuka,
czy to Shakespeare czy Jane Austen,
czy najnowszy blockbuster Hollywood,
zazwyczaj opierał się na podejmowaniu decyzji.
Bohater musiał wybrać czy zabije Króla Klaudiesza,
czy zdradzi swojego małżonka,
czy wyjdzie za tego czy za tamtego...
Jak będzie wyglądało życie, gdy w każdej takiej sytuacji
po prostu wyciągniesz urządzenie,

Polish: 
albo nawet niekoniecznie.
Hamlet zapyta: "Ok Siri, co powinienem zrobić?
Alexa, co polecasz?"
Może to znacznie ułatwić nam życie,
jednak jak będzie wyglądało życie, gdy to nie my
będziemy podejmować wszystkie wielkie i małe decyzje?
Być może staniemy się ostatecznymi konsumentami
i wszystko będzie aranżowane dla naszego komfortu,
Jednak jaki będzie wówczas cel życia?
-Druga historia odnosi się do AlphaZero
i opowiada jak szybko
komputery, AI i algorytmy
są w stanie nauczyć się rzeczy,
które im każemy.
Mógłbyś szybko opowiedzieć tę historię?

English: 
You don't even have to take out the device
and you have Hamlet saying
okay Siri, what should I do?
Okay, Alexa what do you recommend?
And how we could have a
much more convenient life
but what kind of life is it
when all these big decisions
and even small decisions
are not made by us?
So we become these kinds of
ultimate consumers, perhaps,
and everything is arranged to our comfort
but what exactly is the
meaning of that kind of life?
- The second story involves AlphaZero
and this gets to just how quickly
computers, AI, algorithms are,
the machines are way more
advanced than, I think,
the lay person gives them credit for.
Quickly tell the story of AlphaZero.

Polish: 
-Jasne, nikogo nie zaskakuje, że komputery
potrafią pokonać ludzi w szachach.
20 lat temu, jeśli mnie pamięć nie myli,
Deep Blue pokonał Kasparova.
Jednak ostatnia sensacja odnosi się do gry
między dwoma programami komputerowymi.
Nowy program, w zasadzie jeszcze raczkujący,
pokonał poprzedniego komputerowego mistrza szachów.
Niesamowitą rzeczą w tym raczkującym programie jest,
że oprócz najbardziej podstawowych zasad gdy w szachy,
nikt go niczego nie nauczył.
Deep Blue i inne programy szachowe
uczyły się od ludzkich inżynierów
wielu rzeczy.
Uczyły się całej wiedzy
setek lat ludzkiej gry w szachy,
Jednak inżynierowie nie nauczyli AlphaZero niczego.
Po prostu grało.

English: 
- Well, it's very old news that computers
can defeat humans in chess.
It's been 20 years, I think,
since Deep Blue defeated Kasparov.
But the latest sensation
is involves a game
between two computer programs.
A new program just out there,
just a baby, a tiny baby
managed to defeat the
previous computer chess master
and the amazing thing
about the baby program
is that except for the basic
rules of the game of chess,
nobody taught it anything.
With Deep Blue and other chess
computer chess prodigies,
you had human engineers
teaching the computers,
the software, a lot of things besides,
I mean all the accumulated wisdom
of hundreds of years of human
chess players went into it.
With AlphaZero, nothing went into it.
It just played against itself

Polish: 
I w przeciągu niesamowicie krótkiego czasu, jedynie czterech godzin,
stało się lepsze od poprzedniego czempiona komputerowego,
który był znacznie, znacznie lepszy niż jakikolwiek ludzki gracz.
Więc...
-Stockfish, drużyna Stockfish.
-Tak.
-Program.
-To był poprzedni mistrz.
-Tak, i wydarzyło się to 7 grudnia 2017.
Więc mniej niż rok temu.
W 4 godziny komputer był w stanie nauczyć się grać w szachu
i pokonać mistrza świata.
Jeśli dobrze rozumiem, jeśli dobrze mam zapisane,
wygrał wszystkie...
Wygrał większość meczów, i zremisował resztę.
-Tak, rozegrali jakieś 100 gier.
Z komputerami idzie to bardzo szybko.
Myślę, że wygrał jakieś 25 czy 28,
a resztę zremisował.
Nie przegrał ani jednego.

English: 
and within an amazing short
time of just four hours,
it became better than the
previous computer world champion
which was much, much better
than any human being.
So--
- Stockfish, the Stockfish team.
- Yeah.
- Program.
- This was the previous champion.
- Right, this happened
on December 7th, 2017.
So this was just almost
less than a year ago.
Four hours, this computer was
able to teach itself chess
and then beat the reigning champion.
And if I have it right, if
I can read my notes here,
it won all of,
it won most of the matches
and then had a draw.
- Yeah, they played
like a hundred matches.
It's very quick with computers
and I think it won something
like 25 or 28 or something
and had draws in all the rest of them.
Didn't lose a single one.

Polish: 
Szachy nie są jak prawdziwy świat.
Są znacznie prostsze, jednak i tak w wielu dziedzinach
komputery wyprzedzą ludzi
i nawet nie będą potrzebowały uczenia się od ludzi
prostych umiejętności i sztuczek.
Mogą nauczyć się coraz więcej rzeczy.
-Wiele miejsca poświęcasz, w swojej książce...
Podzieliłem twoją książkę na 3 segmenty.
Wszystko to, o czym mówimy, AI, roboty,
algorytmy, sztuczna inteligencja należy do pierwszej.
Druga opiera się na tym kim jesteśmy.
Jeśli wylądujemy w sytuacji, gdzie komputery
i algorytmy będą wiedzieć o nas więcej
niż my sami, przez większość czasu
po prostu będziemy oddawać decyzje algorytmom,
kim wówczas się staniemy?

English: 
And, you know, chess
is not like the world.
It's much, much simpler but
in more and more fields,
computers are gonna outperform humans
and will not even need
humans to teach them
the basic skills and the basic tricks.
They can teach themselves
more and more things.
- So you spend a lot of time in the book.
I've divided your book
into three sections.
All of this that we're
talking about, AI, robots,
algorithms, artificial intelligence.
And then the second
part is like who are we?
And so if we have a
situation where computers
and algorithms are
gonna know more about us
than we do and we end up
spending a whole lot of time
just handing off decisions
to this algorithm,
then answer the question,
who are we in that case?

English: 
- We don't really know.
And again, this becomes very dangerous
when somebody else knows.
But who are we both on
the individual level
and on the collective level,
it's one of the most basic philosophical
and spiritual questions
that confronted humankind
for thousands of years.
But like many other
philosophical questions,
they now become urgent questions,
very practical questions.
Now, for thousands of years,
the basic answer was given
in the format of a story.
When people ask who am I?
What is the meaning of life?
In almost all cases, they
expect the answer to be a story.
They expect to hear a
story about the universe
which gives them as a group
or me as an individual
some role to play and this is who I am.

Polish: 
-Naprawdę nie wiemy.
Ponownie, to bardzo niebezpieczne,
gdy ktoś inny wie.
Jednak kim jesteśmy na poziomie
indywidualnym i kolektywnym
jest jednym z podstawowych pytań
filozoficznych i duchowych, które nurtują ludzkość
od tysięcy lat.
Jednak, podobnie jak wiele innych filozoficznych pytań,
staje się ono bardzo pilne i praktyczne.
Przez tysiące lat,
podstawowa odpowiedź była nam przedstawiana jako historia.
Gdy ludzie pytają kim jestem,
jaki jest sens życia,
zazwyczaj oczekują odpowiedzi w formie historii.
Oczekują historii o wszechświecie,
który dał naszej grupie lub mnie indywidualnie
jakąś rolę do odegrania, tym jestem.

English: 
This is how I understand who I am.
To the best of our knowledge,
all these stories were fictions
invented by human beings.
Not a single one of them
was true but it didn't,
I mean, it's not that it
didn't matter very much,
it mattered a lot but to be effective,
a story doesn't need to be true,
it just needs to convince people.
And some of the most
and it's not that the more true story is,
the more convincing it is.
There is often a very little connection
between the level of
truthfulness of a story
and its level of effectiveness
of how convincing it is.
In fact you can say that truth and power
can go together only so far.
At one point or another,
they will have to split
to go in different directions.

Polish: 
Tak rozumiem kim jestem.
Wedle naszej najlepszej wiedzy
wszystkie te historie były fikcjami wymyślonymi przez ludzi.
Żadna nie była prawdziwa, ale nie...
Nie twierdzę, że nie miały znaczenia.
Miały ogromne znaczenie w swojej efektywności,
ale historia nie musiała być prawdziwa.
Wystarczy, że przekonywała ludzi.
I większość najbardziej...
Nie ma zależności, że im bardziej prawdziwa historia,
tym bardziej przekonywująca jest.
Zazwyczaj nie ma wielkiego związku
między poziomem prawdy w historii
i poziomem jej efektywności.
W zasadzie można by powiedzieć, że prawda i władza
mogą iść razem tylko w ograniczonym stopniu.
W pewnym momencie będą musiały się rozdzielić
i iść w różnych kierunkach.

English: 
If you really want to know the truth,
at some point, you will
have to give up power
and if you really want to gain power,
at some point, you will
have to give up truth
because it's it's almost impossible
to unite large number of people
without telling them some fictional story
and it's impossible, at least
so far, to have a lot of power
unless you manage to unite
a lot of people around you.
- Can you expand on that and talk more
about what you write about and that is
the difference between
tribalism and nationalism.
- Yeah, well you will hear
a lot of times this day
that nationalism is part of human nature.
It's in our genes, it's in our DNA,
therefore, it's natural, it's eternal,
we'll never be able to go beyond it
and then so forth and so on.
And this is complete nonsense.
Nationalism is one of
the least natural things
for Homo sapiens.

Polish: 
Jeśli naprawdę chcesz znać prawdę,
w pewnym momencie musisz oddać władzę.
A jeśli naprawdę chcesz władzy,
w pewnym momencie będziesz musiał poświęcić prawdę,
ponieważ prawie niemożliwe jest
zjednoczenie dużej grupy ludzi
bez opowiedzenia im jakiejś fikcyjnej historii
i niemożliwe, przynajmniej dotychczas było, posiadanie wielkiej władzy,
o ile nie zjednoczyłeś wokół siebie wielu ludzi.
-Czy możesz trochę więcej o tym powiedzieć
i o, tak jak napisałeś,
różnicy między trybalizmem a nacjonalizmem?
-Tak, wiele ludzi mówi dzisiaj,
że nacjonalizm jest elementem ludzkiej natury.
Że jest w naszych genach, w naszym DNA,
zatem jest naturalny i zewnętrzny.
Nigdy nie będziemy w stanie go ominąć
i tak dalej i tak dalej.
To kompletny nonsens.
Nacjonalizm jest jedną z najmniej naturalnych rzeczy
dla homo sapiens.

Polish: 
Homo sapiens, podobnie jak inne gatunki homo,
są zdecydowanie zwierzętami społecznymi.
Jesteśmy społeczni i lojalni wobec grupy.
To zdecydowanie jest w naszej naturze, genach i DNA.
Jednak przez setki tysięcy lat,
homo sapiens i inne hominidy
żyły w bardo małych grupach.
Główną cechą tych grup
była ich zażyłość.
Każdy znał każdego.
To właśnie przychodzi ludziom naturalnie.
Być lojalnym wobec małej grupki, może kilkudziesięciu osobników,
których dobrze znasz.
Twoja rodzina, może twój rodzinny biznes,
może twoja kompania w armii,
może twój klub piłkarski... Coś takiego.
To przychodzi nam bardzo naturalnie.
Jednak nacjonalizm wcale taki nie jest.

English: 
Homo sapiens, like other human species,
we are definitely a social animal
and sociability and loyalty to a group
is definitely in our nature,
in our genes, in our DNA
but for hundreds of thousands of years,
Homo sapiens and its
other hominid ancestors,
they lived in very small groups.
The chief characteristic of these groups
was that they were intimate communities
in which everybody knew everybody else
and this is what comes
naturally to human beings.
To be loyal to a small group
of a couple of dozen people
who you actually know.
Your family, maybe your family business,
maybe an infantry company in the army,
maybe a small football
club, something like that.
This comes very natural to us
but nationalism is nothing like it.

Polish: 
Istotą nacjonalizmu jest możliwość
zmotywowania milionów zupełnie obcych sobie ludzi,
którzy nigdy się nie spotkają
i nic o sobie wzajemnie nie wiedzą,
do poczucia bycia częścią tej samej grupy,
poczucia, że wszyscy ci obcy ludzie
są jakoś moimi braćmi, siostrami,
przyjaciółmi i tak dalej i troski o nich,
do poziomu bycia gotowym poświęcenia swojego życia za nich.
Nie twierdzę, że jest w tym coś złego.
Nacjonalizm zrobił wiele dobrego dla ludzkości.
Wiele złego, ale również wiele dobrego.
Nie mielibyśmy wielkich społeczeństw
gdyby nie umiejętność wyjścia poza małe plemię,
jednak zdecydowanie nie jest dla nas naturalne,
przejawianie takiej lojalności wobec milionów nieznajomych.
Rozwinęło się to dopiero przez ostatnie kilka tysięcy lat,

English: 
The essence of nationalism is the ability
to make millions of complete
strangers who never met each
other and will never meet each other
and don't know anything about
each other as individuals,
nevertheless feel part of the same group,
feel that all these other strangers,
they are somehow my brothers and sisters
and friends and so forth
and care about them deeply
and even be willing to
sacrifice my life for them.
I'm not saying there is
necessarily anything wrong with it.
Nationalism has done a
lot of good to humankind,
a lot of bad also but also a lot of good.
You couldn't have functioning
large scale societies
without being able to go
beyond the small tribe
but it's definitely not natural for humans
to have these kinds of loyalties
to millions of strangers.
This developed only in the
last few thousand years

English: 
which is yesterday morning
in evolutionary terms.
And the key question to remind ourselves
is do I know these people?
Like I come from a relatively
small country, Israel.
We have about eight million citizens.
I don't know 99.99% of them.
I don't know these people.
If you think about the
place like United States,
you have what, like 300 million citizens?
- You think we're about 350 by now.
- 350.
You don't know these people.
What do you care about them?
But you do, at least many people do.
And this is kind of the
miracle of nationalism.
And as I said, nationalism
is not necessarily bad,
it's the foundation for
most of the effective
societies today on Earth, it
makes you care enough to taxes
that somebody else you never met
will have health care and education.
It, of course, has a downside

Polish: 
które w perspektywie ewolucji jest mgnieniem oka.
Kluczowym pytaniem, o którym musimy pamiętać
jest: czy znam tych ludzi?
Pochodzę ze względnie małego kraju, Izraela.
Mamy około 8 milionów obywateli.
Nie znam 99.99% z nich.
Nie znam tych ludzi.
A co jeśli pomyślimy o kraju takim jak USA,
gdzie mamy jakieś 300 milionów obywateli?
-Myślę, że już nawet 350.
-350.
Nie znasz tych ludzi.
Co cię oni obchodzą?
Jednak cię obchodzą, przynajmniej niektórych.
To właśnie jest cud nacjonalizmu.
Ponownie, nacjonalizm niekoniecznie jest zły,
jest podstawą dla znacznie bardziej efektywnych
społeczeństw na ziemi, jeśli sprawa że płacisz podatki,
które idą na opiekę zdrowotną i edukację
kogoś ci zupełnie obcego.
Oczywiście, ma to wadę,

Polish: 
że troszczysz się tylko o wybrany segment ludzkości,
a w niektórych sytuacjach,
jesteś gotowy zabijać i eksterminować innych ludzi,
których również nie znasz, tylko dlatego
że nie należą do grupy obcych,
z którymi się identyfikujesz.
Jednak powiedziałbym, że w miarę jak patrzymy w przyszłość,
musimy rozwijać coraz silniejszą współpracę międzynarodową,
żeby zmierzyć się z wielkimi problemami XXI wieku.
Powiedział, że skoro udało nam się skłonić ludzi,
skłonić homo sapiens do bycia lojalnym
zamiast setce ludzi,
setce milionów nieznajomych...
To długa droga, którą udało nam się przebyć.
Teraz musimy przejść drogę od bycia lojalnym
wobec setki milionów nieznajomych do ośmiu miliardów nieznajomych.
W perspektywie, może nie być aż tak trudno.

English: 
that you care only about
this segment of humanity
and in some situations,
you're willing to kill and
exterminate other people
you don't know equally just because
they don't belong to
the group of strangers
that you feel loyal to.
But I would say that as
we look to the future
and the need to develop
stronger global cooperation
to confront the big problems
of the 21st century,
I would say that if we
manage to get people,
to get Homo sapiens from being loyal
to a hundred people you know
to being loyal to a
hundred million strangers,
that's a very, very long road
to cover and we covered it.
Now, the distance from being loyal
to a hundred million strangers
to eight billion strangers,
that's a very short road in comparison.

English: 
- Alberto Ibarguen is a mentor
of mine, longtime friend
and he's also the president
of the Knight Foundation
and he's a fan of yours
and he's all about the First Amendment
and he is the first person
who turned me on to the fact
that we need to be
thinking about these issues
about social media and algorithms
and what it means for the First Amendment
so I shot Alberto an email asking him,
I'm sure you know Yuval Harari.
Do you have any questions
that I could ask him?
And what you were just talking
about hits on a question
that he had me, wants me to ask you.
He says in an era of worldwide media
of instant reach in virtual communities
that defy geography or
real space intimacy,
are we not growing up to
live our lives in cyberspace?
Do we not consider our online relationship
as real as the physical ones?
Do we not find satisfaction
support and convenience

Polish: 
-Alberto Ibarguen jest moim mentorem, przyjacielem,
prezydentem Fundacji Rycerskiej
i twoim fanem.
Strasznie fascynuje go Pierwsza Poprawkia
i jest pierwszą osobą, która zwróciła moją uwagę na fakt,
że musimy myśleć o tych kwestiach,
o mediach społecznościowych i algorytmach
i co one znaczą w perspektywie Pierwszej Poprawki.
Więc wysłałem Alberto maila:
"Na pewno znasz Yuvala Harariego.
O co mógłbym go zapytać?"
Właśnie poruszyłeś kwestię,
o którą chciał, żebym cię spytał.
Powiedział, że żyjemy w epoce mediów ogólnoświatowych
i momentalnego dostępu do społeczności witualnych,
które nie podlegają zażyłości geograficznej.
Czy dorastamy do życia w cyberprzestrzeni?
Czy zaczynamy postrzegać nasze relacje online
jak relacje fizyczne?
Czy nie uznajemy satysfakcji, wsparcia i wygody

Polish: 
świata online za fakt?
Jeśli odpowiesz, że chociaż trochę tak...
-Trochę tak.
-Trochę tak, świetnie.
-Nawet bardziej niż trochę.
-Ok, to świetnie,
ponieważ tego dotyczy pytanie
i myślę, że to dobre pytanie. Zapytał on:
dlaczego sądzisz, że nacjonalizm
nie jest logicznym przedłużeniem trybalizmu?
-Właśnie powiedziałem, że trybalizm,
przynajmniej w oryginalnym znaczeniu, w sensie ewolucyjnym,
opiera się na naturalnej skłonności ludzi
do bycia lojalnym wobec swoich znajomych,
podczas gdy narody są wspólnotami
ludzi nieznajomych.
Wyobrażasz sobie,
że są twoimi braćmi i siostrami.
Jednak wiesz, znam imię dwóch moich sióstr.
A nie znam imion reszty z 8 milionów moich braci i sióstr,
którzy tworzą naród Izraela.
-Ok.

English: 
online as in fact?
If your answer is even a tiny bit yes.
- It's a tiny bit yes.
- Tiny bit yes, okay, great.
- Even more than tiny.
- Okay, good because this is great
because this is the question
and I think it has to be, he said,
then why do you not think that nationalism
is the logical extension of tribalism?
- Just because of what
I said, that tribalism,
at least in the original sense,
in the evolutionary sense,
the defining characteristic
of the natural unit for humans
is people you actually know,
where is the defining
characteristic of nations
is people you don't know.
You imagine you know them.
They are all my brothers and sisters.
But you know, I can name my two sisters.
I can't name the other eight
million brothers and sisters
that I have in the Israeli nation.
- Okay.

English: 
Talk about religion.
You you spend an entire chapter--
- It's a synagogue after all, yeah.
- Yes, of course, we have to talk religion
but you spend a lot of time in your book,
you have an entire chapter on religion
and you hammer away at Judaism,
also Christianity, but
Judaism because as you write,
that's what you know and the
this thing you can criticize
because that's what you know.
I'm gonna find this.
- I'll just say about--
- 'Cause you say things in
order to make us understand
that we shouldn't be so self-centered.
- I hammer Judaism just
because this is like my tribe,
my group, so it's more polite
to criticize your own people
than to go about the Japanese
or the Brazilians or whatever

Polish: 
Pomówmy o religii.
Spędziłeś cały rozdział...
-W końcu jesteśmy w synagodze...
-Tak, oczywiście, więc pomówmy o religii.
Poświęciłeś sporo miejsca w swoich książkach,
masz cały rozdział o religii,
obalając judaizm,
chrześcijaństwo, ale przede wszystkim judaizm, ponieważ, jak powiedziałeś,
to znasz dobrze
i możesz skrytykować.
Zaraz to znajdę.
-Powiem tylko...
-Ponieważ mówisz, rzeczy żeby pomóc nam zrozumieć,
że nie powinniśmy być tak skupieni na sobie.
-Obalam judaizm, ponieważ jest jak moje plemię,
moja grupa, więc, jest to grzeczniejsze niż krytykować
Japończyków, Brazylijczyków czy kogokolwiek.

English: 
but this is a characteristic
of all human groups.
Everybody think they are
the center of the world.
Everybody think that history
revolves around them,
that without them, the whole of humankind
will be living in some dark
ignorance and chaos and whatever
and you go to the Chinese
or you go to the Russians
or you go to the Jews
or you go to the Greeks
or the Egyptians, will all
tell you the same story.
It's all about us.
And it's ridiculous when
you hear it from the others
but it's so convincing
when you hear it, like,
well, these Indians, what do they know?
But, we, yes, we are
the center of the world
and I just gave an example
in one book of how,
and maybe this is also
relevant to the United States
because you often hear about
this Judeo-Christian tradition.
And you need to remember a few things

Polish: 
Jednak taka jest charakterystyka ludzkich grup.
Każdy myśli, że jest centrum świata.
Każdy myśli, że historia toczy się wokół niego,
że bez nich cała ludzkość
żyłaby w jakiejś ciemnej ignorancji, chaosie czy cokolwiek.
Jeśli pójdziesz do Chińczyków, Rosjan,
Żydów, Greków
czy Egipcjan, każdy opowie ci tę samą historię.
"Wszystko sprowadza się do nas."
To absurdalne, gdy słyszysz to od kogoś innego,
ale bardzo przekonujące gdy słyszysz:
"Co ci Hindusi mogą wiedzieć?
Ale my tak, my jesteśmy centrum świata".
Podałem w jednej książce przykład jak,
może widać to też w USA,
ponieważ wiele mówi się o tej tradycji judeo-chrześcijańskiej.
Musimy pamiętać kilka rzeczy

English: 
about the Judeo-Christian tradition.
First of all, it didn't invent morality.
Lots of people go around
with this ridiculous idea
that all of morality comes from the Bible
and the Ten Commandments
and thank God, it doesn't
because we would look in a very bad shape
if this was the source of
all morality in the world.
The Bible was written
between 2,000 years ago
and 3,000 years ago.
Humans had moral codes and moral behavior
thousands and thousands
of years before that.
Other apes, other social
animals have morality.
The Chinese and the Indians and
the Aborigines in Australia,
they had ethical codes
and ethical behavior
far superior in many respects
to the Judeo-Christian religion
without knowing anything
about Jesus or about Moses.
What does characterize much of
the Judeo-Christian tradition

Polish: 
o tradycji judeo-chrześcijańskiej.
Po pierwsze, nie wymyśliła ona moralności.
Wiele ludzi ma to absurdalne przekonanie,
że cała moralność pochodzi z Biblii
i Dziesięciu Przykazań. Dzięki Bogu, że nie pochodzi,
ponieważ świat byłby w bardzo kiepskim stanie
gdyby to było jedyne źródło moralności na świecie.
Biblia została napisana gdzieś między 2000
a 3000 lat temu.
Ludzie mieli kody moralne i moralne zachowania
tysiące lat przedtem.
Inne małpy, inne zwierzęta społeczne miały moralność.
Chińczycy, Hindusi i Aborygeni w Australii
mieli swoje kody moralne i etyczne zachowania
znacznie lepsze, w niektórych aspektach,
niż religia judeo-chrześcijańska nie wiedząc nic
o Jezusie albo Mojżeszu.
Główną charakterystyką większości tradycji judeo-chrześcijańskiej,

English: 
and here, specifically,
it's more the Christians
who bear the cross, they
are the most intolerant,
they have been the most intolerant
tradition probably in human history.
If you compare say the Roman Empire
before it became Christian
and the Roman Empire
after it became Christian, two
completely different world.
The Roman Empire before
it became Christian
was a bit like California today.
Like a supermarket of so
many gurus and traditions
and try this and try that
and then Christianity
comes and the party's over.
Everything else is forbidden except,
and then they start killing
and you have all these,
you go to a church,
you have all, in in
many churches at least,
you have all these images
on the wall of martyrs.
You have these wicked Roman soldiers
torturing Christian martyrs
in all kinds of imaginative ways.

Polish: 
zwłaszcza tutaj, zwłaszcza chrześcijan,
którzy noszą krzyż jest to, że są najbardziej nietolerancyjni.
Byli prawdopodobnie najbardziej nietolerancyjną
tradycją w ludzkiej historii.
Jeśli porównać,na przykład, Cesarstwo Rzymskie
przed chrześcijaństwem
i po chrześcijaństwie, to zupełnie dwa różne światy.
Cesarstwo Rzymskie, zanim stało się chrześcijańskie
było trochę jak dzisiejsza Kalifornia.
Supermarket tylko guru i tradycji,
że można spróbować każdej po trochu.
Jednak przychodzi chrześcijaństwo i zabawa skończona.
Wszystko inne jest zabronione.
Potem zaczynają zabijać,
chodzisz do kościołów
i masz, przynajmniej tam,
wszystkie te obrazy męczenników na ścianach.
Widzisz złych żołnierzy rzymskich
torturujących chrześcijańskim męczenników
na wszelkie możliwe sposoby.

Polish: 
W zasadzie, przez 300 lat prześladowań,
pogańscy Rzymianie zabili znacznie mniej chrześcijan
niż sami chrześcijanie
w którejkolwiek ze swoich wojen religijnych
między głosicielami religii pokoju.
Tylko dlatego, że nie rozumieli
właściwej interpretacji Bożej miłości,
palili ludzi.
Jest mnóstwo...
Myślę, że w każdej tradycji
i każdej kulturze jest coś niepochlebnego,
więc nie należy mieć poczucia,
że świat jest nam coś winien,
bo bez nas każdy żyłby
w ciemności i ignorancji.
-Pomyliłem się,
wszystko o czym właśnie powiedziałeś
nie było w rozdziale o religii,

English: 
Actually, in 300 years of persecutions,
the pagan Romans killed
far fewer Christians
than the number of Christians
killed by other Christians
in any one of numerous religious wars
between the adherents
of the religion of love.
So, just because they
just didn't understand
the right interpretation for God's love,
we must burn these people.
So, there is a lot,
I think there is a lot for the
followers of every tradition
and every culture to be humble about
and not to go about with this
feeling that all the world
owes us this big debt
because without us,
everybody would be living
in darkness and ignorance.
- And in fact, I misspoke,
everything that you just said
was not in the religion chapter,

English: 
it's in the humility chapter.
There's something else on this,
on religion and the idea
about stories.
When you were talking about
everybody tells stories.
The nation tells stories,
religions tell stories
that actually, you have
something in here about,
it's basically, like
the original fake news.
Talk more about that.
- Yes, well it's a bit impolite
but even religious people
will usually agree that all religions
except one are fake news.
Which one?
Ours, of course.
I mean you go to a Jew, he will say,
yes, Judaism is the
truth but Christianity,
all these news that
Jesus is the Son of God
and Jesus was raised from
the dead, this is fake news.
And then you go to the Christians,
they all say no, no,
no, this is the truth.

Polish: 
ale rozdziale o pokorze.
Jest jeszcze coś
w religii i w idei
historii.
Kiedy mówisz, że każdy opowiada historie.
Naród opowiada historie, religia opowiada historie,
twierdzisz, że są to
pierwsze fake newsy.
Powiedz coś więcej.
-Może to trochę niegrzeczne, ale nawet ludzie religijni
zazwyczaj zgadzają się, że wszystkie religie,
oprócz jednej, są fake newsami.
Której?
Naszej oczywiście.
Gdy pójdziesz do żyda, powie ci,
tak, judaizm to prawda, ale to całe chrześcijaństwo
z Jezusem jako synem Boga
i zmartwychwstaniem to zwykłe fake news.
Później idziesz do Chrześcijan,
którzy mówią: "nie, nie, nie, to prawda.

English: 
But the Muslims, they are
selling you fake news.
All this story that Muhammad
met the Archangel Gabriel
and the Quran is the word of
God, this is all fake news.
And then you go to the Muslims,
they will say the same
thing about the Hindus
and so forth and so on.
Fake news is definitely
nothing new about it.
If people think that fake news
is a result of Facebook
or Twitter or whatever,
I'm a medievalist but originally,
before I wrote about
cyborgs and AI and all that,
I was a specialist in the Middle Ages.
So, let's go back to the Middle Ages.
You go back to a small
town a thousand years ago
in England or Germany or whatever
and there is no Facebook,
there is no Twitter,
there is no social media
but you have the town's gossip
and he comes to you and he tells you,
you know this old woman who lives alone
by the edge of the forest?
I just saw her flying on a
broomstick and within an hour,

Polish: 
Ale muzułmanie sprzedają ci fake newsy.
Cała ta historia, że Mahomet spotkał Archanioła Gabriela
i że Koran to słowo Boga, to zwykłe fake newsy."
Idziesz do muzułmana,
który mówi ci to samo o hindusach
i tak dalej i tak dalej.
Fake newsy zdecydowanie nie są nowe.
Jeśli ludzie myślą, że fake news
są skutkiem Facebooka, Twittera czy czegokolwiek...
Jesteś specjalistą od średniowiecza, ale oryginalnie,
zanim zacząłem pisać o cyborgach i AI,
specjalizowałem się w średniowieczu.
Więc wróćmy na chwilę do średniowiecza.
Wróćmy do małej mieściny sprzed tysiąca lat
w Anglii, Niemczech czy gdziekolwiek. Nie ma Facebooka,
Twittera, mediów społecznościowych,
ale jest miejski plotkarz,
który przychodzi do ciebie i mówi:
"znasz tę starą, samotną kobietę, która mieszka
na skraju lasu?
Właśnie widziałem jak lata na miotle.

English: 
you would have a raging mob
with pitchforks and torches
ready to burn this old woman to death.
And some other day, he will come and say,
I just heard from somebody very reliable
that the local Jewish community
has kidnapped and sacrified
a small Christian boy
in order to baked matzos for Passover.
And again, really a very short period,
you would have all these
people ready to kill
every Jew in town and you don't
need social media for that.
- And that story you just
told, that's a real story
that happened what, 1066?
- That happened so many times.
- Touche.
But what I mean is, you
specifically wrote about this--
- Oh, yeah, yeah.
- The little Christian boy
who was found dead in a
well and the rumor went out
that it was a Jew who did it

Polish: 
I w przeciągu godziny zbiera się wściekły tłum z widłami i pochodzniami
gotowy spalić tę starą kobietę.
Któregoś dnia ten plotkarz wyjdzie i powie,
że właśnie słyszał od kogoś wiarygodnego,
że lokalna wspólnota żydów
porwała i poświęciła małego chrześcijańskiego chłopca,
żeby upiec mace na Paschę.
Ponownie, w bardzo krótkim czasie,
wszyscy ludzie chcą zabić
każdego żyda w mieście. Nie potrzeba było social media.
-To prawdziwa historia, która
wydarzyła się, kiedy? W 1066?
-Wydarzyła się tak wiele razy.
-Touche.
Jednak napisałeś dokładnie o tym...
-O tak tak,.
-O małym chrześcijańskim chłopcu,
który został znaleziony martwy i poszła plotka,
że zrobili to Żydzi.

Polish: 
Tysiące ludzi wyszło zewsząd,
żeby zabić tysiące lub setki Żydów
z konkretnego miasta
w Anglii w 1066.
-Nazwali to chyba potem mordem rytualnym
i zaczęło to
jeden z pogromów w Anglii pod koniec XII wieku
i na początku XIII, jednak była to tak dobra historia,
że rozprzestrzeniła się wszędzie i zaczęła
pojawiać się we Francji, Niemczech i, później,
w Rosji a nawet na Bliskim Wschodzie.
-Jeśli dobrze odczytuję zegar,
zostało nam jakieś 5 minut przed sesją pytań.
Więc chciałbym to przygotować.
Mikrofon jest tam i tak.
Na pewno wam to powiedziano zanim wyszliśmy,
ale chciałbym poprosić, żebyście ustawili się do jednego z tych mikrofonów,
a ja będę zmieniał,
więc możecie zadać Yuvalowi Harariemu pytanie.
Ostatnią, trzecią częścią książki jest kim jestem.

English: 
and thousands of people
came from everywhere
to kill thousands or hundreds of Jews
that were in this particular town,
in England in like 1066.
- I think later, it seemed
it's called the blood libel
and it began one of the,
some of the first were in
England in the late 12th
and early 13th century but
then it was such a good story
that it spread around
and you have such stories
popping up in France and
Germany and later on,
in Russia and even the Middle East.
- We are, if I'm reading the clock right
maybe five minutes before we go to Q&A.
I just would have tease that for you
so we have a mic here and a mic here.
I'm sure they told you
this before we came out
but I just wanna say it now
to line up at either mike
and I'll alternate between you two
so you can ask Yuval Harari a question.
The last part of the book,
the third it is the who am I?

English: 
And you have a line in the book about
if you ask someone who am
I, you're gonna get a story
and basically, you
shouldn't trust that person.
Talk more about that.
- Well our mind is a machine
for generating stories.
And we have been hearing these
stories throughout our lives.
It's like a constant
commentator in the head
that for some reason, we trust.
And the biggest story it tells us
is our story, the story of our life.
And even when it has very little to do
with the actual reality of our
life, we tend to believe it.
And one of the most shocking
experience you can do
is to just drop everything else you do
and just spend some time with
the commentator in your head

Polish: 
Masz fragment w tej książce, że
gdy spytasz kogoś kim jest, opowie ci historię
i w zasadzie nie powinieneś tej osobie ufać.
Czy możesz powiedzieć więcej na ten temat?
-Cóż, nasze umysły są maszyną do generowania historii.
Słyszeliśmy te historie przez całe życie.
To jak stały komentator w naszej głowie,
któremu ufamy z jakiegoś powodu.
Największą historią, którą nam opowiada
jest nasza historia, historia naszego życia.
Nawet gdy ma ona niewiele do czynienia
z rzeczywistością naszego życia, chcemy w nią wierzyć.
Jednym z najbardziej szokujących doświadczeń, jakie możesz przeżyć
jest rzucić wszystko co robisz
i spędzić trochę czasu z tym komentatorem w swojej głowie,

Polish: 
poznać go lepiej
i gwarantuję, to szokujące doświadczenie.
-Medytujesz 2 godziny dzienne, jak przeczytałem,
mogę przysiąc, że w twojej książce,
że masz za zadanie zupełnie odpuścić,
nie słuchać nawet tego głosu w twojej głowie
i tylko..
Jak to robisz? Próbowałem tego
i nie udało mi się.
-Świetnie, to znaczy, że naprawdę medytowałeś.
-Nie, nie byłem w stanie przestać mówić
do tej małej osoby w mojej głowie.
Jak to zrobić?
Pozwól mi zacząć od nowa.
Ponieważ mówisz, żeby całkowicie oczyścić swój umysł...
-Nie, zdecydowanie nie.
-Nie?
-Po prostu obserwuj co się dzieje.
Umysł chce coś robić.
Nie powstrzymuj go,

English: 
and gets to know each him, her better
and I guarantee, it will
be a shocking experience.
- Well, you meditate two
hours a day, I've read
and I could've sworn I read in your book
that you're supposed to
just completely let go,
not even listen to the person in your head
and just,
how do you, I was trying to do that
and I was not successful.
- Very good, it means
you really meditated.
- No, I mean I wasn't able to stop talking
to the little person in my head.
How do you?
Let me start again.
Because you say, to
completely empty your mind--
- No, no, definitely not.
- No, don't?
- Just observe what happens.
I mean the mind does its own thing.
You don't try to shut it up,

English: 
you don't try to struggle against it.
For once, all the time,
throughout our life,
we always try to do something.
Even when we go inside ourselves,
we almost always do it to do something.
We don't like the way we
are, we try to change it.
We think we need to
improve ourself in somehow
so we need to work on ourselves.
And this is now like second nature to us
but the idea is don't try to do anything,
just observe whatever happens.
If what happens is that the
commentator in your mind
becomes crazy and start
talking non-stop the whole day,
that's what you have to observe.
And it's one of the most
difficult things to do in life
and this is why we tend to run away
to the smartphone, to the
television, to the computer,
to a book, to something.
The most difficult thing
is just don't do anything,

Polish: 
nie próbuj się z nim siłować.
Cały czas, przez całe życie
zawsze próbujemy coś zrobić.
Nawet gdy wchodzimy wgłąb siebie,
prawie zawsze robimy coś.
Nie lubimy tego jacy jesteśmy i próbujemy to zmienić.
Myślimy, że musimy się jakoś ulepszyć,
popracować nad sobą.
To jakby nasza druga natura.
Jednak ideą jest, żeby nie robić niczego,
po prostu obserwować cokolwiek się stanie.
Jeśli ten komentator w umyśle
oszaleje i zacznie non-stop gadać przez cały dzień,
powinieneś to obserwować.
To jedna z najtrudniejszych rzeczy w życiu.
Dlatego często uciekamy
do smartfonów, do telewizji, do komputera,
książki, czegoś.
Najtrudniej w życiu jest nie robić nic,

English: 
just stay there and observe what happens.
And a lot of people have this fantasy
that I will go to some ashram or some cave
and I will find time
like a week or two weeks
and just be with myself
and I'll start observing
my inner reality and I will discover
what an amazing person
I am and I will discover
all these inner strengths and
all these unfulfilled dreams
that I now need to go and usually,
it's a completely different experience.
- Well then, what was
the experience for you
when you went on,
I think it was a was it a month long,
you write about it in the book.
- Yeah, my first meditation
which was 10 days long
when I was doing my PhD in Oxford,
I went and tried meditation
and I was absolutely shocked
that, I was 24 at the time,
it's the first time I
really actually tried
to observe myself seriously.
I mean not to listen to the,

Polish: 
po prostu być i obserwować co się dzieje.
Wiele ludzi ma tę fantazję,
że schodzę do ashram albo jakiejś jaskiny,
znajdę jakiś tydzień albo 2
i zacznę być ze sobą i obserwować
moją wewnętrzną rzeczywistość i odkryję
jak wspaniałą osobą, odkruję
wszystkie wewnętrzne siły i niespełnione marzenia,
że muszę tam zejść i zazwyczaj
jest to zupełnie inne doświadczenia.
-Jakie było to doświadczenie dla ciebie,
gdy medytowałeś
przez jakiś miesiąc?
Pisałeś o tym w książce.
-Tak, moja pierwsza dziesięciodniowa medytacja
była gdy robiłem doktorat na Oxfordzie.
Poszedłem i spróbowałem medytacji i byłem absolutnie zaszokowany,
że... Miałem wtedy 24 lata
i po raz pierwszy naprawdę próbowałem
obserwować się na serio.
Nie słuchać

Polish: 
jak ludzie próbują obserwować siebie.
Często po prostu słuchają komentatora
opowiadającego historię w głowie. Nie o to chodzi.
Odpuść wszystko, po prostu obserwuj się co się dzieje.
Pierwsze zadanie jakie dostałem od nauczyciela, S. N. Goenka,
było nie robić nic, po prostu siedzieć
i obserwować każdy wdech
i wydech.
To najprostsza rzecz na świecie.
Nie musisz kontrolować oddechu,
nie musisz oddychać silnie słabo czy coś.
Po prostu zamykasz oczy,
skupiasz się na oddechu
i wiesz kiedy wchodzi
"O tak, teraz wdycham",
kiedy wychodzi "Ok, teraz wydycham".
To brzmi bardzo prosto.
Ale nie mogłem tego robić dłużej niż jakieś 5 czy 10 sekund
bez uciekania w jakieś historie, jakieś fantazje,
wspomnienia i zmartwienia. Zaszokowało mnie,
że pierwszej nocy, gdy tego spróbowałem,
nie wiedziałem prawie nic o moim umyśle.

English: 
when people try to observe themselves,
they often just listen to the commentator,
to the storyteller in
the head and not that.
Just let go for everything,
just observe what happens.
I mean the first exercise the
teacher, S.N. Goenka gave,
was don't do anything, just sit there
and know when the breath is coming in
and when your breath is
going out of the nostrils.
This is like the simplest
thing in the world.
You don't have to control the breath,
you don't have to breathe
strongly or weakly or anything,
just you close your eyes,
bring your all your
attention to the breath
and just know when it comes in,
oh yeah, and now, it comes in.
When it goes out, okay, now it goes out.
That's it, sounds very easy.
I couldn't do it for more than
five seconds or 10 seconds
without running away to some
stories, some fantasies,
some memory, some worrying
and what shocked me,
in the first night I began this is that
I know almost nothing about my mind.

Polish: 
Nie miałem zupełnie kontroli nad tym co się dzieje.
I tak, słuchałem tego komentatora w umyśle
całe życie, ale był on jak ekran,
który ukrywał całą moją wewnętrzną rzeczywistość.
Próba zajrzenia za ten ekran
jest być może najtrudniejszą i najważniejszą rzeczą,
jaką człowiek może zrobić w swoim życiu.
-Udało ci się?
-Trochę, od czasu do czasu.
-Więc jest to coś, co, nawet po tych 10 dniach,
a nawet teraz, po tych 2 godzinach codziennej medytacji
próbujesz osiągnąć?
-W pewnym sensie tak.
Nie jestem w stanie
osiągnąć perfekcji,
ale poznaję się po kawałku.

English: 
I have absolutely no control
over what's going on there
and yes, I've been listening
to the storyteller in my mind
all my life but it's like a screen
that hides the entire
inner reality behind it.
And trying to look beyond that screen
is maybe the most difficult
and also most important thing
that I think a human being can do in life.
- And have you succeeded in
seeing beyond the screen?
- A little bit from time to time.
- So this is something that
even after those 10 days
and even right now, you are in
your two hours of meditation,
you are still trying to
get beyond the screen?
- In a way, yes.
I mean it's not,
don't become perfect but really, you do
get to know yourself a bit better.

Polish: 
Nie jest to trudne,
a znacznie lepiej poznajesz czym lub kim jesteś.
W większości przypadków orientujesz się,
że to znacznie bardziej skomplikowana rzeczywistość
niż zazwyczaj sobie wyobrażamy.
Podstawową skłonnością jest identyfikowanie się
z jakąkolwiek myślą czy pragnieniem, które wskoczy do mojego umysłu.
Myśl wskakuje i myślisz, że to ty.
To ty wybrałeś tę myśl.
Ale gdy uświadomisz sobie, że nie,
nie wybrałeś tej myśli,
następne pytanie brzmi: skąd ona się wzięła?
To, w pewnym sensie, sprowadza nas do początku
naszej rozmowy, do AI i algorytmów,
które próbują nas lepiej poznać,
że jeśli będziesz identyfikował się z tymi myślami i pragnieniami,
które wyskakują w twoim umyśle,
nie wiesz praktycznie nic o sobie
i jesteś najłatwiejszą osobą na świecie
do zmanipulowania.

English: 
It's not a thought stop or
the story stop but you have
a much better understanding of
what or who you actually are
and in most cases, you realize
it's a far far more complicated reality
than we tend to imagine.
That the basic tendency
is just to identify
with whatever thought or desire
just pops up in the mind.
Like a thought pops up and
you feel, hey, this is me.
I chose to have this thought now
and when you realize, no,
I didn't choose to have this thought,
then the next question is
where did it come from?
And this, in a way, brings
us back to the beginning
of our conversation to
AI into the algorithms
that try to get us to know us better
that if you just identify
with the thoughts and desires
that pop out in your mind,
then you know almost
nothing about yourself
and you're basically the
easiest person in the world
to manipulate.

English: 
And it is now more important
than ever in history
to make the effort to get
to know ourselves better
because of the competition.
When Buddha went around
recommending to people
or when Socrates and Jesus went around
recommending to people
know yourself a bit better
2,000 years ago, 2,500 years
ago, if people didn't listen,
they were still a black box
to the rest of humanity.
They couldn't be deciphered.
There wasn't the technology,
they didn't have competition.
But now there is very serious competition.
There are lots of
corporations and governments
that are, at this moment,
busy trying to hack us
and the only way to stay in the game
is to get to know ourselves better.

Polish: 
Teraz znacznie ważniejszy niż kiedykolwiek w historii jest
wysiłek zrozumienia samego siebie
ze względu na konkurencję.
Gdy Budda chodził i mówił ludziom
albo gdy Sokrates i Jezus chodzili
i mówili ludziom, żeby poznali siebie lepiej
2000 czy 2500 lat temu, jeśli ludzie ich nie słuchali,
wciąż byli zagadką dla reszty ludzkości.
Nie można było ich odgadnąć.
Nie było technologii, nie było konkurencji.
Jednak teraz mamy bardzo poważną konkurencję.
Jest mnóstwo korporacji i rządów,
które w tym momencie próbują nas zhackować
i jedynym sposobem, żeby zostać w grze
jest poznać siebie lepiej.

Polish: 
W momencie, gdy znają ciebie lepiej niż ty sam,
mogą grać na całym twoim systemie emocjonalnym,
systemie biochemicznym, a ty nawet się nie zorientujesz,
ponieważ będziesz się utożsamiać
z czymkolwiek oni wrzucą ci do umysłu
gdy wcisną określony guzik.
-To sprowadza nas do wielkiej rzeczy,
którą napisałeś w swojej książce,
która, moim zdaniem zmieni patrzenie wielu na świat,
że jesteśmy produktem.
To nie oni robią reklamy dla nas,
a my kupujemy rzeczy.
Nie, dane które oddajemy
za te wszystkie rzeczy... To nas się sprzedaje
innym korporacjom w tym nowym, szalonym świecie,
w którym się znajdziemy.
Jest już spora kolejka.
Dziękuję bardzo za waszą cierpliwość
i zacznę tutaj.
-Dziękuję bardzo.
Bardzo mądrze.
Mówiłeś, że przejście

English: 
The moment they know you
better than you know yourself,
then they can play on you
on your emotional system,
on your biochemical system
and you will never know
because you will just identify
with whatever noise they produce
when they press this
button or that button.
- And that gets to the one big thing
that you write in the book
that I think will blow
a lot of people's minds
is we are the product.
It's not that they're advertising to us
and we're gonna go buy things.
Like no, no, no, the
data that we're giving
for all of these things, we are
the ones that are being sold
to other corporations
in this crazy new world
that we are going to be in.
There are lots of people lined up.
Thank you very much for your patience
and I am going to start here.
- [Attendee] Thank you so much.
Really eloquent.
You spoke about how taking us

Polish: 
z perspektywy 100 milionów do 8 miliardów
jest proste z perspektywy tego, skąd startowaliśmy.
-W porównaniu, tak.
-W porównaniu.
W tym momencie wygląda na to,
że wcale do tego nie zmierzamy,
a wręcz przeciwnie, dzielimy się.
Postęp, który wykonaliśmy w XX wieku
cofa się przed naszymi oczami.
Czy masz jakiś pogląd, myśl albo pomysł
jak możemy zatrzymać tę fragmentację?
Dziękuję.
-Nie.
-Bardzo często mówi nie.
Dziękuję, rozdział drugi, rozdział trzeci.
-Nie wiem...
To jedno z najtrudniejszych pytań na świecie.
Myślę, że powinniśmy.
Wiem, że byłoby to dla nas dobre,
ale wiem również, że ludzie bardzo często
nie robią tego, co dla nich dobre.
Więc powiedziałbym,

English: 
from a hundred million to eight billion
is simple compared to
where we started from.
- Compared, yes.
- [Attendee] Compared.
At the moment, it looks like we're
not like we're coming together
but much more like we're fragmenting.
That progress made in the 20th century
is regularly being undone before our eyes.
So do you have a view or a
thought or a prescription
on what it takes to bring
that fragmentation to a close?
Thank you.
- [Yuval] No.
- He spends a lot of time saying no.
Thank you, chapter two, chapter three.
- I don't know, you know,
it's one of the most difficult
questions in the world.
I know that we should.
I know that it would be good for us
but I also know that people very often
don't do what's good for them.
So I would say that

Polish: 
że trzema największymi problemami, z jakimi ludzkość się teraz mierzy są
wojna jądrowa, zmiany klimatyczne
i nowe technologie.
Nawet jeśli w jakiś sposób zapobiegniemy wojnie jądrowej
i zmianom klimatycznym, AI i biotechnologia
wciąż całkowicie zdestabilizują rynek pracy,
system polityczny i nasze własne ciała i umysły.
Jedynym sposobem, żeby poradzić sobie z tym wyzwaniem
jest poprzez globalną współpracę,
ponieważ nie mamy rozwiązań narodowych
na zmiany klimatyczne i nie możemy uregulować
czegoś takiego jak AI na poziomie narodowym.
Jeśli zabronisz niebezpiecznych wynalazków w USA,
Chińczycy i Rosjanie wciąż będą to robić,
wkrótce Amerykanie również odczują pokusę
złamania własnego zakazu, ponieważ nie będą chcieli zostać w tyle.
Potrzebujemy zatem globalnej współpracy.
To jednąaz rzeczy, które próbuję
ludziom o tym powiedzieć.

English: 
the three biggest problem
humanity now faces
are nuclear war, climate change
and technological disruption.
Even if we somehow managed
to prevent nuclear war
and climate change, AI and biotechnology
are was still going to completely
disrupt the job market,
the political system and
our own bodies and minds
and the only way to
deal with this challenge
is through global cooperation
because you cannot have
a national solution
to climate change and you cannot regulate
something like artificial
intelligence on a national basis.
If you ban some dangerous
development in the United States
but the Chinese or the
Russians are doing it,
then very soon, the Americans
will be tempted to break
their own ban because they
wouldn't like to stay behind.
So we need this global cooperation.
And one thing, at least that I try to do
is to tell people about it.

English: 
That look, nationalism was
all good and well perhaps
in the 19th and 20th century
but it's just not good enough
to deal with the problems
of the 21st century.
You cannot deal with them
on the national basis.
Whether it will be enough to
convince people, I don't know.
- Question here.
- [Attendee] Thank you very much.
I've read Sapiens, I loved it.
I tried reading Homo Deus
and then I misplaced it
but you have a really great way
of really expanding our
minds and blowing our minds
so thank you for coming here and speaking
and my question was actually
about that process of writing.
What was it like for your first book
to be such a massive
success and be so popular
and what led you to write
your subsequent books
and are you now a writer?
Is that what you're going
to be doing with your time?
- Well, about the success
of the first book,
it was a very hard work not just of me
but for the entire team
just like it takes a village

Polish: 
Patrzcie, nacjonalizm był dobry może
w XIX czy XX wieku, ale nie wystarcza już
żeby poradzić sobie z problemami XXI wieku.
Nie możemy sobie z nim poradzić na poziomie narodowym.
Czy to wystarczy, żeby przekonać ludzi? Nie wiem.
-Pytanie tutaj.
-Dziękuję bardzo.
Przeczytałam Sapiens i pokochałem ją.
Próbowałam przeczytać Homo Deus, ale gdzieś ją zgubiłam.
Ale masz naprawdę świetną umiejętność
rozszerzania i zmieniania naszej perspektywy.
Dziękuję, że tu przybyłeś i mówiłeś.
Moje pytanie w zasadzie odnosi się do samego procesu pisania.
Jakie to uczucie, gdy twoja pierwsza książka
stała się tak ogromnym sukcesem i zyskała taką popularność
i co skłoniło cię do napisania kolejnych książek
i zostania pisarzem?
Czy to masz zamiar robić w życiu?
-Cóż, sukces pierwszej książki
był efektem nie tylko mojej ciężkiej pracy,
ale całego zespołu. Podobnie jak potrzeba całej wioski,

Polish: 
żeby wychować dziecko, potrzeba całej wioski lub zespołu,
żeby wydać popularną książkę.
Wiem tylko jak pisać, ale stąd jeszcze długa droga
do rozpromowania książki,
ponieważ jest tyle dobrych książek,
o których nikt nie słyszał.
Bardzo pomógł mi mój mąż,
który jest geniuszem PRu moich książek,
bardzo pomogli mi moi wydawcy i cały zespół.
Myślę, że to coś, co każdy
kto pracuje nad książką powinien sobie uświadomić,
że tak, bez dobrej książki to nie wyjdzie,
ale dobra książka nie wystarczy.
Nie planowałem pisać pierwszej książki
ani drugiej ani trzeciej,
one tak jakby same się napisały.
Czasem lekko
obawiam się definiowania siebie

English: 
to raise a child, it
takes a village or a team
to make a book successful.
I know only how to write
but that's a long way
from actually having a successful book
because there are so many
very good books out there
that nobody heard about.
So, I also had a lot
of help for my husband
who is they like that the PR
genius behind all the books
and also from our publishers
and for my entire team
and this is something I think that anybody
who is working on a
book should also realize
that yes, without a
good book it won't work
but just having a good
book is also not enough.
And I didn't have any plans
on writing the first book
or the second or the third,
they just kind of wrote themselves.
I'm a bit
almost can say afraid of defining myself

Polish: 
jako pisarz albo autor,
ponieważ nie chcę brać na siebie odpowiedzialności
napisania kolejnej książki.
Tak jakby, ok, teraz jestem autorem, to moja praca,
o czym napiszę następną książkę?
Jeśli mam jeszcze coś do powiedzenia,
napiszę, i miejmy nadzieję, albo nie,
ludzie to przeczytają, ale nie chcę mieć
na sobie tej presji,
Że minęły 2 czy 5 lat czy ile tam
od ostatniej książki, kiedy następna?
-Pytanie tutaj.
Dziękuję, pytanie tutaj.
-Są dwa bardzo zakorzenione
modele naszej przyszłości.
Jeden naprawdę przerażający, o którym mówisz
ze wszystkimi
zbędnymi i niechcianymi ludźmi
i małą rządzącą elitą
i drugi, promowany przez futurystów
lat 60-tych i 70-tychm

English: 
as a writer or an author
because I don't want the responsibility
of writing another book.
Like, okay, I'm now an
author, this is my job,
what's the next book going to be about?
And I don't know, if
I have nothing to say,
then I'll write it down
and hopefully or not,
people will read it but I
don't want to be in a position
that I have this pressure,
well, it's been two years
or five years or whatever
since the last book, when
is the next book coming out?
- [Jonathan] Question here.
Thank you, question here.
- [Attendee] There are
two very well established
models for our future.
One is the really scary one
that you are talking about
with all the
unnecessary and unneeded people
and small ring ruling us
and the other was
promoted by the futurists
of the '60s and '70s

English: 
where there was a
specifically human skill,
explorers' skill and
explorers' spirit involved
in exploring and settling the universe
and as a first step of
that maybe cleaning up
our own planet first.
- [Jonathan] Your question?
- [Attendee] So the question
is do you see any scenarios
between these two or other
possibility and what was--
- There are many, many scenarios.
I don't think anybody knows
how the world would look like
in 2050 because it's not deterministic,
it haven't been decided.
I definitely don't see my
my job is making prophecies.
I think if for sure how the
future is going to be like,
there is no point telling people about it.
They can't do anything about it.

Polish: 
gdzie wciąż używaliśmy naszych
umiejętności eksploracji i woli eksploracji,
żeby odkrywać i zasiedlać wszechświat.
Może powinniśmy zacząć od sprzątania
naszej planety.
-Jak brzmi pytanie?
-Pytanie brzmi, czy dostrzegasz jakieś scenariusze
pomiędzy tymi dwoma i jaka była...
-Jest naprawdę wiele scenariuszy.
Nie sądzę, żeby ktokolwiek wiedział jak świat będzie wyglądał
w 2050, ponieważ nie jesteśmy zdeterminowani,
jeszcze nie podjęliśmy decyzji.
Z całą pewnością nie sądzę, że moim zadaniem jest przepowiadanie przyszłości.
Jeśli byłby pewny przyszłości,
nie miałoby sensu opowiadanie tego ludziom,
ponieważ nie można by było nic z tym zrobić.

English: 
It's not going to change,
it's going to be like that.
So, I think that the important thing
is to expand our horizons
and realize there are many
different futures out there
and we need to make the right choices,
the wise choices to
avoid the worst scenarios
and yes, I tend to focus
on the worst-case scenarios
in order to encourage
people to avoid them.
- Thank you for your question.
You're next.
Into the, thank you.
- Yes, my question is
in a world or universe
full of failed stories--
- Could you speak into the mike
so everyone can hear you?
Thank you.
- Yes, in a world
full of failed stories and
I think the need for stories
is also basically man's need
for meaning or explanation
in why we're here in this universe.
I'm curious as to how you personally
find meaning in this
world full of fake news,

Polish: 
To się nie zmieni, tak będzie.
Więc najważniejszą rzeczą
jest poszerzanie naszych horyzontów
i uświadomienie sobie, że jest wiele możliwych przyszłości
i musimy dokonać dobrych wyborów,
mądrych wyborów, żeby uniknąć najgorszych scenariuszy.
Dlatego zazwyczaj skupiam się na najgorszych scenariuszach,
żeby zachęcić ludzi do unikania ich.
-Dziękuję za pytanie.
Teraz ty.
Dziękuję.
-Tak, moje pytanie brzmi:
w świecie pełnym fałszywych historii...
-Czy mógłbyś mówić do mikrofonu,
żeby każdy mógł usłyszeć?
Dziękuję.
-Tak, w świecie
pełnym fałszywych historii, a myślę, że historie
są podstawową potrzebą człowieka znaczenia lub wyjaśnienia
dlaczego jesteśmy na tym świecie.
Zastanawiam się jak osobiście
znajdujesz sens w świecie pełnym fake newsów,

Polish: 
fałszywych historii, jeśli znajdujesz znaczenie to dlaczego w akurat takich rzeczach,
a jeśli nie, również dlaczego?
-Postaram się w miarę możliwości
pozostać na ziemi.
Myślę, że jedną z najtrudniejszych,
ale i najważniejszych rzeczy dla ludzi
jest poznanie różnicy
między tymi fikcyjnymi historiami, które często są konieczne
dla funkcjonowania społeczeństwa.
Nawet pieniądze są tylko historią, którą wymyśliliśmy.
Nie mają obiektywnej wartości, nie mają obiektywnej rzeczywistości.
Działają tylko wtedy gdy ludzie wierzą
w wielkie historie, które ludzie tacy jak
prezes banku centralnego nam opowiadają.
Potrzebujemy tych historii,
ale musimy również umieć odróżnić
historię wymyśloną przez ludzi
od rzeczywistości. Powiedziałbym,

English: 
fake stories and if you do find
meaning, why in these things
and if you don't, also why?
- Well, I try as much as possible
to stay in touch with reality.
I think one of the most difficult
but most important thing for humans
is to know to tell the difference
between these fictional stories
which are often necessary,
we need them to have
a functioning society.
Even something like money
is just a story we invented.
It has no objective value,
no objective reality,
it works only as long
as enough people believe
in the great stories that people
like the chairperson of
the Federal Reserve tell us
and so, we need these stories
but we also need the ability
to tell the difference
between what is the
story invented by humans
and what is reality and I would say

English: 
that the best test I know
is the test of suffering.
Suffering, if you need to
know whether an entity is real
or whether it's fiction,
ask whether it can suffer.
A nation cannot suffer.
Even if a nation loses the
war, it doesn't suffer,
it has no mind, it has no nervous system,
it has no consciousness,
it doesn't feel pain
or sad or anything, it's a metaphor
when people say the nation is suffer.
Haven't the Jewish people suffered enough?
No, they haven't suffered at all.
The individuals suffer but
a people cannot suffer.
You don't have a people mind
or a people consciousness.
And similarly, animals suffer.
A cow can suffer for more
than the whole of the United
States because a cow has a mind
but United States doesn't have a mind
and this is not a political commentary.

Polish: 
że najłatwiejszym testem jest test cierpienia.
Jeśli musisz wiedzieć czy jakaś istota jest prawdziwa
czy fikcyjna, zastanów się czy cierpi.
Naród nie może cierpieć.
Nawet jeśli przegra wojnę, nie może cierpieć.
Nie ma umysłu ani systemu nerwowego,
nie ma świadomości, nie odczuwa bólu,
smutku ani niczego, gdy ludzie mówią,
że naród cierpi, to metafora.
Czy żydzi nie wycierpieli wystarczająco wiele?
Nie, w ogóle nie cierpieli.
Jednostki cierpiały, ale kolektyw nie może cierpieć.
Nie ma ludzkiego umysłu ani świadomości.
Podobnie, zwierzęta cierpią.
Krowa może cierpieć bardziej
niż całe USA, ponieważ krowa ma umysł,
ale USA nie ma mózgu
i nie jest to komentarz polityczny.

Polish: 
To zwykła...
-Jestem z tobą.
-Fakt naukowy.
-Wciąż jestem z tobą.
-Czy to nie jest jak ludobójstwo,
gdy ludzie cierpią?
-Wielu ludzi cierpi.
Aby cierpieć, musisz mieć umysł
i świadomość.
Musisz móc odczuwać ból lub smutek
i jest to coś, co kolektyw...
W sensie, mogę cierpieć gdy mój naród przegra wojnę,
zarówno z powodu fizycznych konsekwencji
jaki mojej tożsamości narodowej.
Nawet gdy przegra mecz piłki nożnej, mogę cierpieć.
Gdy oglądam grę na telewizorze
i moja drużyna przegrywa, cierpię.
Mam nieprzyjemne
odczucia w żołądku
i klatce pierwsiowej.
Tak się dzieje.
Jednak naród nie ma żołądka ani klatki piersiowej.
Nic nie czuje.

English: 
It's just a simple--
- [Jonathan] I'm with you.
- Scientific fact.
- I'm still with you.
- [Attendee] Isn't that
like a genocide though,
that have people suffer?
- So you have many individuals who suffer.
Suffering, you need to have a mind,
you need to have consciousness,
you need the ability to feel
pain or to feel sad to suffer
and this is something that
collectives, that nature,
I mean I can certainly suffer
when my nation loses a war
both because of the physical consequences
and because I identify with my nation.
Even when it loses at a
football game, I can suffer.
Like I watch the game
like on the television
and they lose the game and I suffer,
the suffering, you know,
I feel unpleasant
sensations in my stomach.
I feel unpleasant sensations in my chest.
This is what happens.
Now, a nation doesn't
have stomach or chest.
It doesn't feel anything.

Polish: 
Powinniśmy to zapamiętać
i spróbować zrozumieć świat.
-Naprawdę to robi w swojej książce.
Przeczytajcie książkę.
Następne pytanie tutaj.
-Cześć, mam dwa krótkie pytania,
na które możesz krótko odpowiedzieć.
Pierwsze, czy sądzisz że jest jakaś nadzieja dla algorytmów,
że będą siebie konrolować?
-Tak.
-Są nowe rozwiązania
technologiczne na to,
gdzie mogę kontrolować mój algorytm i
i cała idea blockchainu i demokratyzacji kontroli.
Co o nich sądzisz?
Czy to możliwe?
-Tak, z całą pewnością.
Technologia może zostać użyta na różne sposoby.
Obecnie większość tej nowej technologii AI
jest używana do monitorowania ludzi, monitorowania jednostek
w służbie korporacji, rządów i tak dalej,
ale możemy to odwrócić.
AI może służyć mi, nie korporacjom
czy rządowi.

English: 
So this is something which is
very good for us to remember
as we try to make sense of the world.
- [Jonathan] He really
goes into it the book.
Read the book.
Next question here.
- [Attendee] Hi, I have
two short questions
so you can answer them quickly.
First, do you think there's
any hope for algorithms
that you control yourself?
- Yeah.
- There are new
technological developments for that
where I'll control my
own algorithm and also,
this idea of blockchain
democratize control.
What do you think of those?
Is that possible?
- So, yes, definitely.
Technology can be used
in many different ways.
At present, much of this new AI technology
is used to monitor people,
to monitor individuals
in the service of corporations
and government and so forth
but it can be the reverse.
The AI can serve me
and not the corporation
or the government.

English: 
To take a simple example, there
are all these organizations
trying to hack my brain
in order to sell me things
that they want.
Just as I have an
anti-virus from a computer,
we could develop an
anti-virus for the brain.
The AI which serves you gets
to know your own weaknesses
by following you and monitoring you.
And if it knows that you
have a particular weakness,
you fear a particular,
a group of people, so you are susceptible
to this kind of fake news
then the AI goes into action
whenever this kind of story
pops before you.
It knows that you have,
you really like watching funny cat videos
for hours and hours so when
this first funny cat video
tries to come up in YouTube,
the AI comes to your rescue
and prevents it from coming up
and you have this small screen saying
somebody just try to hack your brain

Polish: 
Weźmy prosty przykład: jest wiele organizacji,
które próbują zhackować mój mózg i sprzedać
swoje produkty.
Podobnie jak mam antywirusa na moim komputerze,
możemy rozwijać antywirusa dla mózgu.
AI, który ci służy poznaje twoje słabości,
poprzez podążanie za tobą i monitorowanie ciebie.
Jeśli zna jakąś twoją słabość,
że boisz się
jakiejś grupy ludzi, że jesteś podatny
na jakiś rodzaj fake newsa,
to AI włączy się, gdy tego typu historia
pojawi się przed tobą.
Wie, że lubisz
oglądać filmiki ze śmiesznymi kotkami
godzinami, więc gdy pierwszy filmik ze śmiesznym kotem
spróbuje pokazać się na YouTubie, AI wkroczy na ratunek
i uchroni cię przed nadchodzącym.
Pojawi ci się mały ekranik mówiącu:
"Ktoś właśnie chce cię zhackować",

English: 
like a report.
So, we can definitely have
it the other way around.
- [Attendee] To much
brighter future, I think.
And then quickly, your
book, the second one
talks about the government,
at best, is a custodian.
Sorry, governments, at
best, are a custodian.
They can't really keep up
with all this information
and in parallel, there's
all this AI and singularity.
So I know you don't want
to forecast the future
but how do you see this coming together?
For our government, is dysfunctional
but meanwhile AI is powerful,
the tech companies are powerful.
What's your best guess
of how that will evolve?
- Right, thank you.
- I don't know.
I mean it depends--
- [Attendee] If you
guys have a best guess.
- In different part of the world.
- [Attendee] I mean, your a historian.
- In different parts of the world,
we have a very different
development at present
in terms of the relative power
of governments versus corporations

Polish: 
jak raport.
Mogą być też inne sposoby.
-Myślę, że to znacznie lepsza przyszłość.
Druga twoja książka
mówi o rządzie, że w najlepszym wypadku jest stróżem.
Przepraszam, że w najlepszym wypadku rządy są stróżami.
Nie mogą nadążyć za tymi wszystkimi informacjami
a jednocześnie mamy te wszystkie AI i osobliwości.
Wiem, że nie chcesz przewidywać przyszłości,
ale czy można to połączyć?
Nasze rządy są dysfunkcyjne
podczas gdy AI jest potężne,
firmy technologiczne są potężne.
Jak sądzisz, jak to się potoczy?
-Tak, dziękuję.
-Nie wiem.
To zależy...
-Jeśli mielibyście zgadywać.
-W innej części świata.
-Jako historyk.
-W różnych częściach świata
mamy bardzo różny rozwój wydarzeń
w kwestii relatywnej potęgi
rządów i korporacji.

English: 
and in the end, it doesn't matter.
Whoever controls these algorithms
will be the real government.
It doesn't matter if you
call it a corporation
or we call it the government
by any other name,
the real question who
controls all the data
in all these powerful algorithms.
- [Jonathan] Thank you for your questions.
You're next.
- [Attendee] Thank you
so much for a great talk.
I wanted to connect two
separate strands of talk
that you discussed today.
One was the trade off
between truth and power
as you called it.
As you seek one, you have
to sacrifice the other.
And the other, your
question about who are we
will become extremely
important in the future.
So, isn't that a source of
power trying to seek the truth
about who you are

Polish: 
Koniec końców, nie ma to znaczenia.
Ktokolwiek kontroluje te algorytmy
będzie prawdziwym rządem.
Nie ma znaczenia czy nazwiesz to korporacją,
rządem czy jakkolwiek.
Prawdziwe pytanie brzmi, kto kontroluje dane
w tych wszystkich potężnych algorytmach.
-Dziękuję za pytanie.
Teraz ty.
-Dziękuję bardzo za wspaniałą mowę.
Chciałbym połączyć dwa różne tematy,
o których dzisiaj mówiłeś.
Jedną była konkurencja między prawdą a potęgą,
jak to nazwałeś.
Poszukując jednej, musisz poświęcić drugą.
Drugie pytanie, twoje pytanie o to kim jesteśmy,
będzie ekstremalnie w przyszłości.
Czy nie jest to jakiś sposób zdobywania władzy poprzez prawdę
kim jesteśmy

English: 
and isn't history full of
characters like Jesus
or Buddha or the like?
- Yeah.
When people seek the
truth about who they are,
this opens an opportunity
for somebody to gain power over them
by telling them a very convincing story
which claims to explain who they are.
And if they believe the story,
then that person or that
movement or that party
now has a lot of power over them.
And this usually involves
deviating from the truth.
If you really tell people
the truth about themselves,
they are unlikely to follow you.
- [Moderator] We have time
for two more questions.
- [Jonathan] Okay.
- [Moderator] Okay.
- One and two.
- [Attendee] Quickly then.
Okay, I wanna talk to you
about artistic inspiration.
- [Jonathan] Quickly.
- [Attendee] Quickly, so quickly.

Polish: 
i czy czy historia nie jest pełna
postaci takich jak Jezus, Budda i podobni?
-Tak.
Gdy ludzie szukają prawdy na temat tego kim są,
otwiera to okazje,
żeby ktoś objął władzę nad nimi
poprzez mówienie im bardzo przekonującej historii,
która rzekomo ma wyjaśnić kim są.
Jeśli wierzą w tę historię,
wówczas ta osoba, ten ruch albo ta partia
ma nad nimi wiele kontroli.
Zazwyczaj wiąże się to z odchodzeniem od prawdy.
Jeśli naprawdę powiesz ludziom prawdę o nich,
prawdopodobnie za tobą nie pójdą.
-Mamy czas na jeszcze dwa pytania.
-Ok.
-Ok.
-Jedno i drugie.
-Zatem szybko.
Chciałbym porozmawiać o tej inspiracji artystycznej.
-Szybko.
-Szybko, bardzo szybko.

Polish: 
Algorytmy i komputery są w stanie jedynie przetwarzać
i łączyć znane nam informacje w liniowym wszechświecie,
w liniowej perspektywie, podczas gdy,
przynajmniej ja, wierzę i odczuwam
artystyczną inspirację
gdy człowiek schodzi im z drogi,
w przeciwieństwie do maszyn, ponieważ maszyny
nie potrafią zejść ze swojej drogi,
a ludzie potrafią zejść ze swojej drogi
i posłuchać swoich muz,
w czymś co może być alternatywnym wszechświatem
albo doświadczeniem sferycznym.
Stamtąd, w mojej opinii,
pochodzi prawdziwa sztuka i prawdziwa muzyka.
-Do pytania.
-Ok, więc...
-Chwila chwila, czy czujesz...
-Pytanie.
-Czy czujesz, że
inspiracja, ludzka inspiracja może wyginąć?
-Cóż.
-Oh, to świetne pytanie.
-Jedno pytanie brzmi ile sztuki
to faktycznie inspiracja
a ile sztuki to tylko przetwarzanie.

English: 
Algorithms and computers can only recycle
and combine known information
in a linear universe,
in a linear perspective whereas,
at least, I believe or I feel
that artistic inspiration,
when a human gets out of their way,
unlike a machine because machines
cannot get out of their way
but a human gets out of their way
and listens to the muse
for what may be an alternate universe
or a spherical experience.
That's where, in my opinion anyway,
real art and a real music comes from.
- To the question.
- Okay, so--
- [Attendee] Wait, hold on, do you feel--
- Question.
- Do you feel that
inspiration, human inspiration
is in danger of extinction?
- [Yuval] Well.
- [Jonathan] Oh, that's a great question.
- One big question is how much of art
is really inspiration
and how much of art already
is human are just recycling?

Polish: 
Nie jestem pewny odpowiedzi,
ale duża część to tylko przetwarzanie
i każde ludzkie dzieło sztuki, prawie każde
jest oparte na jakimś rodzaju recykingu.
Pierwszym przykładem, który przychodzi mi na myśl...
Bardzo lubię Harry'ego Pottera, więc ok.
Ale byłem bardzo zawiedziony końcówką Harry'ego Pottera,
ponieważ czułem, że hej, już to gdzieś czytałem.
Na końcu Harry Potter ginie
a potem zmartwychwstaje.
Gdzieś już to czytałem.
To recykling.
Bardzo trudno wymyślić
coś kompletnie oryginalnego. Gdy mowa
o AI i sztuce i pojawiają się takie pytaniam
nie tylko o tworzenie,
ale również o sposób w jaki doświadczamy sztuki.
Że, ok, jeśli znam teraz algorytm,

English: 
And I'm not sure about the
answer to this question
but a large percentage is recycling
and every human work of
art, almost every work
is based on some kind of
recycling to give, I don't know,
the first example that comes to my mind,
I really like Harry Potter so it's fine
but I was very disappointed
at the end of Harry Potter
because I felt hey,
I've read it somewhere,
at the end of Harry Potter, he dies
and then he comes back to life
and I read it somewhere before.
So, this is recycling.
It's very, very difficult to come up
with something completely
original and there is a lot,
whenever you talk about AI and
art, you get these questions
and not just about creation
but also about the way
that we consume art.
That okay, if I now I
know have an algorithm

English: 
that chooses my music for me,
then I will be kind of
imprisoned inside an echo chamber
of my previous choices
and I will never be able to
break out of it and so forth
but this is not true.
Actually, it's much easier to break out
of the algorithmic prison
than of the prison of your own brain
because the only thing
you need to get up to do
to get out of the algorithmic prison
is just tell the algorithm, surprise me
which is it can do it much
better than your old brain.
You can say to the algorithm
that chooses your music,
I want 5% serendipity.
And you are guaranteed
to get 5% serendipity
in the choice of music.
- [Attendee] But no inspiration.
- [Jonathan] And the final
question to you, sir.
- [Attendee] Sorry, it
was a two-pronged question
but I'm gonna cut out the first one.
- Yeah, thank you.

Polish: 
który wybiera dla mnie muzykę,
zostanę zamknięty w komnacie
moich poprzednich wyborów,
z której nigdy się nie wyrwę i tak dalej.
Ale to nieprawda.
W zasadzie, znacznie łatwiej wyrwać się
z algorytmicznego więzienia
niż z więzienia własnego umysłu,
ponieważ jedyną rzeczą, którą musisz zrobić,
żeby wyrwać się z algorytmicznego więzienia
jest powiedzieć algorytmowi "zaskocz mnie".
On potrafi to zrobić znacznie lepiej niż twój stary mózg.
Musisz powiedzieć algorytmowi wybierającemu muzykę:
"Chcę 5% przypadkowości."
i masz zagwarantowane 5% przypadkowości
w wyborze muzyki.
-Ale nie masz inspiracji.
-I ostatnie pytanie do pana.
-Przepraszam, miałem dwa powiązane pytania,
ale streszczę się do jednego.
-Dziękuję.

Polish: 
Krótkie.
-Ok.
Mówiłeś o państwach narodowych,
które nie są same w sobie dobrym modelem współpracy,
zwłaszcza w perspektywie zmian, z którymi się mierzymy
i z którymi będziemy się mierzyć w kwestii zmian klimatycznych,
AI i tego typu.
Aż do kilku lat temu,
mieliśmy Unię Europejską,
którą uważaliśmy za świetny model, prawda?
Kraje, które toczyły ze sobą wojny przez ostatnie 300 lat
łączą się i decydują pracować.
Przez jakiś czas funkcjonowało to bardzo dobrze,
zwłaszcza na scenie politycznej,
wiele ludzi myślało, że będzie to dobry krok
w stronę ponadnarodowych organizacji,
które połączą narody w globalnej kooperacji.
Pomimo, że musimy trochę
zawiesić na razie te marzenia,
i nie twierdzę, że powinniśmy się tym przejmować,
ale jak widzisz drogę przed nami?
Czy sądzisz, że zatrzymamy się na tej ścieżce,
którą staramy iść

English: 
Short, short.
- [Attendee] Okay.
So, you talked about the nation states
being not a great model
for cooperation per se
especially in the face
of the disruptions we are
and will new face in
terms of climate change
and AI and stuff.
Until at least a few years ago,
there was an idea that European Union,
a model like that is an
incredible model, right?
Countries are tracking at war
for each other for 300 years
coming together to decide to work
and it functioned very well
for a period, at least.
And especially in political science,
a lot of people thought that
would be the step forward,
super national organizations
who could come together and
work on cooperating like that
and although the dream has taken
a bit of a stumble right now
and I'm not saying you should
be prescriptive about this
but what do you speculate
is the way forward?
Do you think this path will remain
where we keep trying to go

Polish: 
w stronę ponadnarodowych federacji
czy też może
powstanie coś zupełnie innego?
-Ponownie, nie wiem.
Mogę tylko powiedzieć i mogę to powtarzać dosyć często,
że żeby poradzić sobie z naszymi głównymi problemami
potrzebujemy większej globalnej współpracy.
Nie wiem czy ostatecznie to osiągniemy.
Ludzie mają skłonność
do robienia rzeczy sprzecznych ze swoim interesem.
Więc w tym znaczeniu, tylko dlatego, że to dobra rzecz,
nie gwarantuje to powodzienia.
Powiem, że gdy mówimy o globalnej współpracy,
powinno być bardzo jasne, że nie mówimy
o rządzie światowym.
Nie mówimy o pojedynczym imperium,
które rządzi nad wszystkimi.
Nie mówimy o porzuceniu
wszystkich kultur, wszystkich języków i lokalnych kuchni

English: 
into the super national federation style
if you are the world
or will there be something
completely different?
- Again, I don't know.
What I can say and I repeat it quite often
is that to deal with our main problems,
we need greater global cooperation.
I don't know whether we'll
actually do it or not.
Humans have this tendency
to do things against their interest.
So in that sense, just because
it's the right thing to do
doesn't guarantee that it will be done.
I will say that when we talk
about global cooperation,
it should be very obvious
we are not talking
about the global government.
We are not talking about a single empire
that rules everybody.
We are not talking about abolishing
all cultures, all languages,
all local cuisines

English: 
and everybody becoming just
this homogeneous great group.
No, the idea can be summarized
in the mode of harmony
without uniformity.
Real harmony doesn't mean
that everybody are the same.
Let's go back to art,
to have an orchestra,
it's not like you have
just all identical tools,
musical tools playing
exactly the same note.
If you want to make soup,
you need a few different ingredients.
So real harmony is not about
uniformity and it's not,
and global cooperation
does not mean abolishing
all national and cultural differences.
It means basically adding
another layer of loyalty
and of identity.
Humans, in any case, almost everybody
have a several layers of
identity and of loyalty.

Polish: 
i staniu się jedną, homogeniczną grupą.
Nie, ta idea może być podsumowana w systemie harmonii
bez jednolitości.
Prawdziwa harmonia nie oznacza, że każdy jest taki sam.
Weźmy przykład orkiestry.
W orkiestrze nie występują identyczne
instrumenty muzyczne, grające tak samo.
Jeśli chcesz ugotować zupę,
potrzebujesz różnych składników.
Więc prawdziwa harmonia nie opiera się na jednolitości,
a globalna współpraca nie oznacza odrzucenia
wszystkich różnic narodowych i kulturowych.
Oznacza tylko dodanie kolejnej warstwy lojalności
i tożsamości.
Ludzie, w każdym razie, prawie każdy
ma różne warstwy tożsamości i lojalności.

Polish: 
Muszą być lojalni wobec rodziny, wobec firmy,
wobec wspólnoty, wobec wioski i wobec kraju.
I możemy dodawać kolejne elementy do tej listy.
Możemy również dodać ludzkość i planetę.
Oczywiście, gdy masz różne tożsamości,
różne lojalności, czasem ze sobą kolidują
i wówczas ciężko jest zorientować się co robić.
Czasami przedkładasz interes rodziny
ponad interes firmy.
Czasem poświęcasz
interes rodziny dla przetrwania firmy.
To trudne, ale wiesz, życie jet trudne.
Trzeba się przyzwyczaić.
-Dziękuję za wasze pytania.
Chciałbym sam zakończyć pytaniem.
I tak w tej ponad godzinnej rozmowie
ujrzeliśmy ledwo czubek góry lodowej
tego o czym pisałeś, o czym mówiłeś

English: 
I can be loyal to my
family, to my business,
to my community, to my
village and to my country
at the same time, we can
add more items to the list.
We can also add humanity
and the planet to this list.
Of course, when you
have several identities,
several loyalties, they sometimes collide
and then it's difficult
to know what to do.
Sometimes, you prefer the
interests of your family
over the interest of the business.
Sometimes, you have to sacrifice
the interest of the family
for the business to survive.
It's difficult but you
know, life is difficult.
Deal with it.
- And thank you for your questions.
I want to end with a question of my own
and that is in this now more
than hour-long conversation,
it's safe to say we have
barely scratched the surface
of what you write about,
what you discussed,

Polish: 
i jakie pytania etycznie podniosłeś
w kwestii autonomicznych samochodów i algorytmów
w to związanych.
Pytanie filozoficzne, moralne.
Gdy ludzie z widowni przeczytają twoją książkę,
z jaką jedną myślą
powinni skończyć?
Tylko jedną.
Jest ich wiele, ale tylko jedną.
-Lepszymi priorytetami
w kwestii tego co dzieje się na świecie.
Jakie są naprawdę ważne pytania, na jakich powinniśmy się skupić.
To nie jest książka z odpowiedziami.
To nie jest książka z rozwiązaniami. Sam nie znam
odpowiedzi na wiele pytań, które dzisiaj tu padły.
Jednak naprawdę ważną rzeczą
jest skupić się na ważnych pytaniach.
Żyjemy w świecie, w którym cenzura
nie blokuje nam informacji,

English: 
the ethical questions that you raise
in terms of self-driving
cars and the algorithms
involved in that.
The philosophical questions,
the moral questions.
When the folks in this room
finish reading your book,
what's the one thing
you ultimately want them
to come away with from your book?
Just one.
There's several but just one.
- A clearer priority
about what's happening now in the world.
What are the really important
questions we need to focus on.
It's not a book of answers,
it's not a book of solutions
and also many of the questions
that you asked me today, I don't know
but the really important thing is to focus
on the important questions.
We now live in a world
in which censorship works
not by blocking information

Polish: 
ale zalewa nas ogromną ilością informacji,
w większości nieistotnych i największym problemem jest
jak skupić się i jak zbudować dobre priorytety,
w rzeczach z którymi schodzimy.
Więc mam nadzieję, że po przeczytaniu książki
ludzie będą mieli jaśniejsze pojęcie
jakie są najważniejsze kwestie,
które musimy poruszyć teraz i których nie możemy odłożyć.
-Yuvalu Noah Harari, dziękuję ci bardzo
za przybycie.
-Dziękuję.
(oklaski)

English: 
but by flooding us with
enormous amounts of information,
much of it irrelevant
and the biggest problem
is how to stay focused and
how to build a good priorities
in the things that we tackle.
So I hope that after reading the book,
people will have a clearer idea
of what are the most important discussions
we should be having now
and what can be left aside.
- [Jonathan] Yuval Noah
Harari, thank you very much
for coming.
- Thank you.
(attendees applauding)
