
Portuguese: 
REATORES DE ENERGIA NUCLEAR 
Escrito por: I. Gabis, E. Nikolin
Dirigido por: G. Ershov 
Operador: A. Slutskiy
Editor: S. Selyanov 
Consultores: Doutor em Ciências Físicas e Matemáticas A. Gagarinsky
Doutor em Ciências Técnicas I. Sokolov 
Engenheiro de som: V. Matyushin
Diretor da equipe de filmagem: Т. Pestryakova 
Por ordem do Comitê Estadual de Utilização de Energia Atômica da URSS 
Lennauchfilm Studios 1986 
Há eventos que entram, não, explodem na vida humana triunfantemente e deixam uma marca brilhante para sempre. 
Tal evento, em outubro de 1957, foi o lançamento do primeiro satélite artificial da Terra no mundo, 

Polish: 
REAKTORY JĄDROWE
Scenariusz: I. Gabis, E. Nikolin
Reżyseria: G. Erszow
Operator: A. Słucki
Redaktor: S. Selianow
Konsultanci: 
Doktor nauk fizycznych i matematycznych A. Gagariński
Doktor nauk technicznych: I. Sokolov
Inżynier dźwięku: W. Matiuszyn
Kierownik zespołu: Т. Pestrijkowa
Z polecenia Państwowego Komitetu ds. Wykorzystania Energii Atomowej ZSRR
Studio Lennauchfilm 1986
Są wydarzenia, które pojawiają się, nie, triumfalnie wkraczają w ludzkie życie i pozostawiają na zawsze świetlistą pamiątkę.
Takim wydarzeniem w październiku 1957 było wystrzelenie pierwszego na świecie sztucznego satelity Ziemi,

Serbian: 
NUKLEARNI REAKTORI
Scenario: I. Gabis, E. Nikolin
Režija: G. Ershov
Operator: A. Slutskiy
Urednik: S. Selyanov
Konsultanti: 
Doktor fizičkih i matematičkih nauka A. Gagarinsky
Doktor tehničkih nauka I. Sokolov
Inženjer zvuka: V. Matyushin
Organizator filmske ekipe: Т. Pestryakova
Naredbom državnog odbora za korišćenje atomske energija SSSR-a
Lennauchfilm Studios 1986
Postoje događaji koji se utiskuju u ljudski život na tako trijumfalan način da za njim zauvek ostaje jarki trag.
Takav događaj se odigrao u oktobru 1957. godine, kada je lansiran prvi veštački Zemljin satelit.
 
0:00:57.500,0:01:01.500
To je označilo početak svemirskog doba.

English: 
NUCLEAR POWER REACTORS
Written by: I. Gabis, E. Nikolin
Directed by: G. Ershov
Operator: A. Slutskiy
Editor: S. Selyanov
Consultants: 
Doctor of Physical and Mathematical Sciences A. Gagarinsky
Doctor of Technical Sciences I. Sokolov
Sound Engineer: V. Matyushin
The director of the film crew: Т. Pestryakova
By order of the State Committee for the Utilization of Atomic Energy of the USSR
Lennauchfilm Studios 1986
There are events that enter, no, burst into human life triumphantly, and leave a bright mark forever.
Such an event in October 1957 was the launch of the world's first artificial Earth satellite,

Polish: 
zwiastujące początek ery kosmicznej.
Takim wydarzenie w kwietniu 1961 był pierwszy na świecie lot kosmiczny naszego Juriego Gagarina.
Lot człowieka, ziemianina w kosmos.
Są też wydarzenia, o których informuje tylko skromna notka prasowa
i tylko specjaliści są świadomi ich znaczenia.
Bez wątpienia takim wydarzeniem było uruchomienie pierwszej na świecie elektrowni jądrowej
zbudowanej w naszym kraju.

Serbian: 
Takav se događaj odigrao i u aprilu 1961. godine, kada je Yuri Gagarin izveo prvi svemirski let.
Let u kome je učestvovao čovek, zemljanin u svemiru.
A postoje i događaji koji da se jadva i pomenu u unutar novinskih stubaca,
 
0:01:42.980,0:01:47.920
a tek je nekolicina stručnjaka svesna njihove važnosti.
 
0:01:48.600,0:01:53.460
Bez ikakve sumnje, takav događaj je bilo puštanje u pogon prve nuklearne elektrane,
napravljene u našoj zemlji.

Portuguese: 
que anunciava o início da era espacial. 
Tal evento, em abril de 1961, foi o primeiro no voo espacial mundial de nosso Yuri Gagarin. 
O vôo de um homem, um terráqueo no espaço. 
E há eventos que apenas uma modesta nota de jornal fala sobre 
e apenas especialistas estão cientes de sua importância. 
Sem dúvida, esse evento foi o lançamento da primeira usina nuclear do mundo 
construída em nosso país. 

English: 
which heralded the beginning of the space age.
Such an event in April 1961 was the first in the world space flight of our Yuri Gagarin.
The flight of a man, an earthling into space.
And there are events that only a modest newspaper note reports about
and only specialists are aware of their importance.
Without a doubt such an event was the launch of the world's first nuclear power plant
built in our country.

Polish: 
Tamtego dnia 27 czerwca 1954
Elektrownia jądrowa w Obnińsku rozpoczęła wytwarzanie energii elektrycznej
i tym samym położyła podwaliny pod erę energii jądrowej
wykorzystywanej do celów pokojowych.
Wybitny radziecki naukowiec Igor Wasiljewicz Kurczatow,
Anatolij Pietrowicz Aleksandrow
Nikołaj Antonowicz Dolleżal, oraz wielu innych stało u źródeł krajowej energetyki jądrowej.
Dlaczego, mógłby zapytać sceptyk,
dlaczego potrzebujemy elektrowni jądrowych, jeśli mamy wystarczająco dużo węgla, ropy i gazu?
Żeby odpowiedzieć na to pytanie zajrzyjmy do reaktora jądrowego.
W procesie reakcji łańcuchowej jądra uranu 235 rozpadają się na kawałki
a wytworzona w tym procesie energia zamienia się w ciepło.

Serbian: 
Na današnji dan, 27. juna 1954,
nuklearna elektrana Obninsk je počela da generiše električnu energiju,
 
0:02:05.740,0:02:10.440
postavivši tako temelje za novo doba: doba nuklearne energije
 
0:02:10.600,0:02:12.560
za miznodopksu namenu.
Istaknuti sovjetski naučnici Igor Vasilyevich Kurchatov,
Anatoly Petrovich Alexandrov,
Nikolai Antonovich Dollezhal, i mnogi, mnogi drugi stajali su na samom početku upotrebe nuklearne energije u domaćinstvima. 
Zašto, zapitao bi se skeptik,
zašto su nam potrebne nuklearne centrale kada imamo dosta uglja, ulja i gasa?
 
0:02:37.520,0:02:43.340
Kako bi smo odgovorili na to pitanje, pogledajmo u nuklearni reaktor.
U procesu lančane reakcije, nukleus Uranium-a 235 se cepa na komade,
pa se njegova kinetička enerhija pretvara u toplotu.

English: 
On this day, June 27 1954,
Obninsk Nuclear Power Plant started generating electricity
and thereby laid the foundation for the age of use of nuclear energy
for peaceful purposes.
The remarkable Soviet scientist Igor Vasilyevich Kurchatov,
Anatoly Petrovich Alexandrov,
Nikolai Antonovich Dollezhal, and many, many others stood at the origins of domestic nuclear energy.
Why, a skeptic might ask,
why do we need nuclear power stations if we have enough coal, oil, gas?
Let's take a look into a nuclear reactor to answer this question.
In the process of a chain reaction, nuclei of Uranium 235 are split into pieces
and their kinetic energy is converted into heat.

Portuguese: 
Neste dia, 27 de junho de 1954, 
A Usina Nuclear de Obninsk começou a gerar eletricidade 
e, assim, lançou as bases para a era do uso da energia nuclear 
para fins pacíficos. 
O notável cientista soviético Igor Vasilyevich Kurchatov, 
Anatoly Petrovich Alexandrov, 
Nikolai Antonovich Dollezhal, e muitos, muitos outros estavam nas origens da energia nuclear doméstica. 
Ora, um cético pode perguntar: 
por que precisamos de usinas nucleares se temos carvão, petróleo e gás suficientes? 
 Vamos dar uma olhada em um reator nuclear para responder a essa pergunta. 
No processo de uma reação em cadeia, os núcleos de urânio 235 são divididos em pedaços 
e sua energia cinética é convertida em calor. 

Polish: 
Jeden kilogram uranu-235 uwalnia podczas reakcji rozszczepienia tyle ciepła,
ile spalenie dwóch i pół tysiąca ton najlepszej jakości węgla.
Dlatego przede wszystkim opłaca się stosować paliwo jądrowe tam, gdzie nie ma lokalnych paliw kopalnych
Dlatego na podstawie doświadczeń z Obnińska zbudowano elektrociepłownię jądrową w Bilibińsku na Czukotce.
Przez wiele lat zaopatrywała mieszkańców północy w prąd i ogrzewanie
a koszt wytworzonej energii okazał się o połowę niższy niż z importowanego paliwa.
Import paliw.
W europejskiej części kraju, w której skoncentrowane jest 80% sektora przemysłowego
zasoby węgla w pobliżu Donbasu są bliskie wyczerpania,
zasoby energii wodnej są prawie wyczerpane,
a znane rezerwy paliw kopalnych
leżą w odległości 3000-3500 kilometrów na wschód i południe.

English: 
One kilogram of uranium-235 releases as much heat during the fission reaction
as produced by burning and two and a half thousand tons of the best quality coal.
Therefore first of all it is profitable to use nuclear fuel where there are no local fossil fuels available.
That's why, based on Obninsk's experience, the Bilibinsk nuclear power station in Chukotka was built.
For many years it has been providing the northerners with electricity and heat
and the cost of the produced energy turned out to be half that of imported fuel.
Fuel imports.
In the European part of the country where 80% of the industrial sector is concentrated
coal reserves near Donbass are close to being exhausted,
hydropower resources are almost exhausted
and the known reserves of fossil fuels
are between 3000 and 3500 kilometers to the East and South.

Serbian: 
Jedan kilogram uraniuma-235 otpušta toplote pri fisiji
koliko bi čininilo sagorevanje dve i po hiljade tona najkvalitetnijeg uglja. 
Pre svega, argument za je profitabilnost,kao i upotrebe na mestima gde nema drugih fosilnih goriva.
Zbog toga je, na osnovu iskustva Obninska, izgrađena nuklearna elektrana Bilibinsk u Čukotki.
Dugi niz godina opskrbljuju sjevernjake strujom i toplinom
a trošak proizvedene energije pokazao se upola manjim od uvezenog goriva.
Uvoz goriva.
U evropskom delu zemlje gde je koncentrisano 80% industrijskog sektora
rezerve uglja u blizini Donbasa skoro su iscrpene,
hidroenergetski resursi su gotovo iscrpeni,
a poznate rezerve fosilnih goriva
se nalaze između 3000 i 3500 kilometara na istoku i jugu.

Portuguese: 
Um quilograma de urânio-235 libera tanto calor durante a reação de fissão 
produzido pela queima e duas mil e meia toneladas de carvão da melhor qualidade. 
Portanto, antes de tudo, é rentável usar combustível nuclear onde não há combustíveis fósseis locais disponíveis. 
Por isso, com base na experiência de Obninsk, foi construída a usina nuclear de Bilibinsk, em Chukotka. 
Por muitos anos, fornece eletricidade e calor aos nortistas 
e o custo da energia produzida acabou sendo metade do custo do combustível importado. 
Importação de combustíveis. 
Na parte européia do país, onde 80% do setor industrial está concentrado 
reservas de carvão perto de Donbass estão quase esgotadas, 
recursos hídricos estão quase esgotados 
e as reservas conhecidas de combustíveis fósseis 
estão entre 3000 e 3500 quilômetros a leste e sul. 

Portuguese: 
É por isso que a questão da necessidade econômica de usar combustível nuclear foi levantada. 
A propósito, esta é a segunda resposta à pergunta por que precisamos das usinas nucleares. 
Há também uma terceira resposta. 
O fato é que alguns tipos de usinas nucleares com reatores rápidos de nêutrons 
possibilitam a produção simultânea de energia elétrica 
e produzem novo combustível nuclear. 
O fundador da indústria russa de energia nuclear, Igor Vasilyevich Kurchatov, tem a dizer: 
Ao contrário dos combustíveis convencionais, como carvão e petróleo, o combustível nuclear usado em reatores nucleares 
nos permite produzir novos elementos como plutônio e outros, que não existem na natureza 
e também podem ser usados como combustíveis nucleares. 
É como queimar carvão no forno e extrair ainda mais carvão junto com cinzas. 

Polish: 
Dlatego podniesiono kwestię ekonomicznej konieczności stosowania paliwa jądrowego.
Nawiasem mówiąc, jest to druga odpowiedź na pytanie, dlaczego potrzebujemy elektrowni jądrowych.
Jest też trzecia odpowiedź.
Faktem jest, że niektóre typy elektrowni z reaktorami na prędkich neutronach.
umożliwiają jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej
i produkowanie nowego paliwa jądrowego.
Oto co powiedział założyciel rosyjskiej energetyki jądrowej Igor Wasiljewicz Kurczatow:
W przeciwieństwie do konwencjonalnych paliw, takich jak węgiel i ropa, paliwo jądrowe stosowane w reaktorach jądrowych
pozwala nam wytwarzać nowe pierwiastki, takie jak pluton i inne, które nie istnieją w naturze
i które również mogą być stosowane jako paliwo jądrowe.
To tak, jakby spalić w piecu węgiel, a wraz z popiołem wyciągnąć jeszcze więcej węgla.

English: 
This is why the question of the economic necessity of using nuclear fuel has been raised.
By the way, this is the second answer to the question why we need the nuclear power plants.
There is also a third answer.
The fact is that some types of nuclear power plants with fast neutron reactors
make it possible to simultaneously produce electrical energy
and produce new nuclear fuel.
This is what the founder of the Russian nuclear power industry, Igor Vasilyevich Kurchatov, has to say:
Unlike conventional fuels such as coal and oil, nuclear fuel used in nuclear reactors
allows us to produce new elements such as plutonium and others, which don't exist in nature
and can also be used as nuclear fuel.
It is like burning coal in the furnace and raking out even more coal together with ashes.

Serbian: 
Iz tih razloga je postavljeno pitanje ekonomske potrebe za upotrebom nuklearnog goriva.
Uzgred, ovo je tek drugi odgovor na pitanje zašto su nam uopšte potrebne nuklearne elektrane.
Postoji i treći odgovor.
Činjenica je da neke vrste nuklearnih elektrana sa reaktorima za brze neutrone
omogućavaju simultanu proizvodnju električne energije 
i proizvodnju novog goriva.
Igor Vasilyevich Kurchatov, osnivač ruske nuklearne industrije, kaže:
Za razliku od klasičnih goriva poput uglja i nafte, nuklearno gorivo koje se koristi u nuklearnim reaktorima
omogućava nam da proizvedemo nove elemente kao što su plutonijum i drugi, koji ne postoje u prirodi
a koji se mogu koristiti kao nuklearno gorivo.
To je kao da sagorevamo ugalj u peći, a iz pepela ispiramo još više uglja.

English: 
Nuclear power stations can provide humankind with energy for centuries
therefore we really need them.
The operating experimental nuclear reactors have revealed their significant advantages
in comparison with thermal power plants.
The cost of fuel in thermal stations is 85–90% of the cost of electricity
while in nuclear it is about 40 percent.
That is why in the late 60s, two types of nuclear reactors were created
optimal for the conditions of our country.
This is a RBMK-1000, which means a high-power channel-type reactor
with electric power output of 1000MW.

Serbian: 
Nuklearne elektrane mogu vekovima davati čovečanstvu energiju
i zbog toga su nam zaista neophodne.
Iskustvo sa eksperimentalnim nuklearnim reaktorima je otkrilo njihove značajne prednosti
u poređenju sa termalnom elektranama.
Cena goriva u termalnim elektranama iznosi 85 do 90 % od ukupne vrednosti električne energije,
dok je u nuklearnim elektranama taj procenat oko 40 %.
To je bio razlog zašto su krajem 60-ih stvorene dve vrste nuklearnih reaktora
optimalne za uslove naše zemlje.
Ovo je RBMK-1000, reaktor velike snage i kanalskog tipa 
sa električnom snagom od 1000MV.

Portuguese: 
Usinas nucleares podem fornecer energia à humanidade por séculos 
portanto, realmente precisamos delas. 
Os reatores nucleares experimentais operacionais revelaram suas vantagens significativas 
em comparação com usinas termelétricas. 
O custo do combustível nas estações térmicas é de 85 a 90% do custo da eletricidade 
enquanto no nuclear é de cerca de 40%. 
Por isso, no final dos anos 60, foram criados dois tipos de reatores nucleares 
ideal para as condições do nosso país. 
Este é um RBMK-1000, o que significa um reator do tipo canal de alta potência 
com potência elétrica de 1000MW. 

Polish: 
Elektrownie jądrowe mogą dostarczyć ludzkości energii na całe stulecia
dlatego są nam potrzebne.
Eksperymentalne reaktory jądrowe wykazały ich znaczące zalety
w porównaniu z konwencjonalnymi elektrowniami cieplnymi.
Koszt paliwa w elektrowniach cieplnych wynosi 85–90% kosztu energii elektrycznej
podczas gdy w jądrowych jest to około 40 procent.
Dlatego pod koniec lat 60 powstały dwa typy reaktorów jądrowych
zoptymalizowane do warunków panujących w naszym kraju.
Oto RBMK-1000, co oznacza reaktor kanałowy dużej mocy
o mocy elektrycznej 1000 megawatów.

English: 
The first one was installed at the Leningrad Nuclear Power Plant named after Lenin.
The core of the RBMK-1000 reactor - a cylinder with a diameter of 11.8 and a height of 7 meters
is lined with a graphite masonry of reflect neurons.
Fuel elements - TVELs, are placed in technological channels, which are surrounded with water as the coolant.
For control and emergency protection, neutron absorbing rods are introduced.
Side and end reflectors bounce back up to 50% of neutrons escaping the core.
This makes it possible not only to reduce the critical mass of nuclear fuel,
but also to create uniform energy release over the entire volume.

Polish: 
Pierwszy został zainstalowany w elektrowni jądrowej w Leningradzie imienia Lenina.
Rdzeń reaktora RBMK-1000 - cylinder o średnicy 11,8 i wysokości 7 metrów
otoczony jest grafitowym reflektorem neutronów.
Elementy paliwowe są umieszczone w kanałach paliwowych, które są zanurzone w wodzie jako chłodziwie.
Do kontroli reaktora i ochrony w przypadkach awaryjnych, wprowadza się pręty pochłaniające neutrony.
Reflektory boczne i tylni odbijają do 50% neutronów opuszczających rdzeń.
Umożliwia to nie tylko zmniejszenie masy krytycznej paliwa jądrowego,
ale także uzyskanie jednolitego uwalniania energii w całej objętości.

Portuguese: 
O primeiro foi instalado na usina nuclear de Leningrado, em homenagem a Lenin. 
O núcleo do reator RBMK-1000 - um cilindro com um diâmetro de 11,8 e uma altura de 7 metros 
está alinhado com uma alvenaria de grafite de nêutrons refletidos. 
Os elementos combustíveis - TVELs são colocados em canais tecnológicos, cercados de água como refrigerador. 
Para controle e proteção de emergência, barras de absorção de nêutrons são introduzidas. 
Os refletores laterais e finais retornam até 50% dos nêutrons que escapam do núcleo. 
Isso possibilita não apenas reduzir a massa crítica de combustível nuclear, 
mas também para criar uma liberação uniforme de energia em todo o volume. 

Serbian: 
Prva je instalirana u Lenjingradskoj nuklearnoj elektrani.
Jezgro RBMK-1000 reaktora je cilindar prečnika od 11.8 i visine 7 metara.
Jezgro je obloženo grafitnom zidom reflektujućih neurona.
Elementi goriva - TVEL-ovi, smešteni su u tehnološke kanale, koji su okruženi vodom kao rashladnom tečnošću.
Za kontrolu i zaštitu, uvode se šipke koje apsorbuju neutron.
Bočni i krajnji reflektori vraćaju do 50% neutrona koji izlaze iz jezgra.
To omogućava ne samo smanjenje kritične mase nuklearnog goriva,
već stvara uslove za jednolično oslobađanje energije čitavom zapreminom.

Serbian: 
Mešavina pare na temperaturi 284 ° C
ulazi u bubnjaste separatore koji razdvajaju paru od vode.
Para pod pritiskom se usmerava na turbine.
Iskustvo je pokazalo da takvi reaktori nisu ograničeni na 1000MV.
Kada se poveća protok vode, toplota se obara,
a snaga kanala se može povećati i do jedan i po puta.
Upravo je to postignuto u reaktoru RBMK-1500
bez većih promena na konstrukciji i u istoj zapremini reaktora.
Mogućnost punjenja goriva bez zaustavljanja reaktora je važna prednost.
Posebna mašina sa sistemom navođenja dovodi se do pravog kanala sa tačnošću do milimetra,

Portuguese: 
A mistura de vapor a uma temperatura de 284'C 
entra nos separadores de tambor, que separam o vapor da água. 
O vapor pressurizado é direcionado para as turbinas. 
A experiência operacional mostrou que esses reatores não estão limitados a 1000MW. 
Quando aumentamos a turbulência do fluxo de água, a retirada de calor também aumenta 
e a potência dos canais pode ser aumentada uma vez e meia. 
Exatamente isso foi alcançado no reator RBMK-1500 
sem grandes alterações na construção e no mesmo volume do reator. 
A possibilidade de abastecer combustível sem parar o reator é uma vantagem importante. 
Uma máquina especial com sistema de orientação é levada para o canal certo com uma precisão de até um milímetro 

English: 
The steam mixture at a temperature of 284'C
enters the drum separators, which separate the steam from water.
The pressurised steam is directed to the turbines.
Operational experience has shown that such reactors are not limited to 1000MW.
When we increase the water flow turbulence, heat withdrawal also increases
and power of the channels can be increased by one and a half times.
Exactly this was achieved in RBMK-1500 reactor
without major changes to the construction and in the same reactor volume.
The possibility to load fuel without stopping the reactor is an important advantage.
A special machine with a guidance system is brought to the right channel with an accuracy of up to a millimeter

Polish: 
Mieszanina pary o temperaturze 284'C
przemieszcza się do separatorów bębnowych, które oddzielają parę od wody.
Para wodna pod wysokim ciśnieniem kierowana jest do turbin.
Praktyka wykazała, że takie reaktory nie są ograniczone do 1000 megawatów.
Gdy zwiększy się przepływ wody, wzrośnie też ilość odbieranego ciepła
i energia z kanałów paliwowych może być zwiększona półtora raza.
Dokładnie taki efekt osiągnięto w RBMK-1500
bez znaczących zmian w konstrukcji oraz w tej samej objętości reaktora.
Ważną zaletą jest możliwość załadowania paliwa bez zatrzymywania reaktora.
Specjalna maszyna z systemem naprowadzania umieszczana jest nad właściwym kanałem z dokładnością do milimetra

Polish: 
a następnie bez interwencji człowieka wykonuje niezbędne operacje.
Paliwo jest załadowywane na odległość przy poprzez zdalne sterowanie.
Drugi typ to reaktor energetyczny wodno-wodny, w skrócie WWER-1000.
Jeden z takich reaktorów jest zainstalowany w elektrowni jądrowej w Nowoworonieżu
nazwanej na cześć 50 rocznicy założenia ZSRR.
Ich wprowadzenie do krajowej energetyki rozpoczęło się pod koniec lat 70.
WWER-1000 to reaktor, w którym woda, zwykła woda,
służy zarówno jako moderator neutronów, jak i czynnik chłodzący.
Nietrudno zauważyć brak grafitowej osłony,
co czyni taki reaktor bardziej kompaktowym.

English: 
and then, without human intervention, performs the necessary operations.
Fuel is loaded from a distance using this remote control.
The second type is a water-water power reactor, abbreviated to VVER-1000.
One of such reactors is installed at the Novovoronezh Nuclear Power Plant
named after the 50th anniversary of the USSR.
Their introduction into the domestic power industry began at the end of the 70s.
VVER-1000 is a reactor where water, regular water,
serves both as a neutron moderator and a coolant.
It is not difficult to notice that absence of graphite masonry
making such reactor more compact.

Serbian: 
i tada, bez ljudske intervencije, izvedi potrebne operacije.
Gorivo se puni sa daljine pomoću ovog daljinskog upravljača.
Drugi tip je energetski reaktor voda-voda, skraćeno: VVER-1000.
Jedan od takvih reaktora postavljen je u nuklearnoj elektrani Novovoronjež.
Ime je dobio po 50. godišnjici SSSR-a.
Njihovo uvođenje u domaću elektroenergetsku industriju je počelo krajem 70-ih.
VVER-1000 je reaktor u kome voda, obična voda,
služi kao moderator neutrona, i kao rashladno sredstvo.
Nije teško primetiti da odsustvo grafitnog zida
čini takav reaktor kompaktnijim.

Portuguese: 
e então, sem intervenção humana, executa as operações necessárias. 
O combustível é abastecido à distância usando este controle remoto. 
O segundo tipo é um reator de potência água-água, abreviado para VVER-1000. 
Um desses reatores é instalado na usina nuclear de Novovoronezh 
nomeado após o 50º aniversário da URSS. 
Sua introdução na indústria de energia doméstica começou no final dos anos 70. 
O VVER-1000 é um reator em que água, água comum, 
serve tanto como moderador de nêutrons quanto como refrigerador. 
Não é difícil notar que a ausência de alvenaria de grafite 
tornando esse reator mais compacto. 

English: 
The reactor itself is located in a steel vessel with diameter of 4,5 and height of 11 meters.
And this is very important! Such reactors can be transported by rail.
All types of reactors are of the highest quality
and their nuclear and radiation safety is a paramount.
All nuclear reactors are enclosed in reliable biological shields made of special types of steel and concrete.
Reactors are equipped with highly reliable control, monitoring and protection systems
that can bring them to a subcritical state within seconds.
And, if necessary, the rapid cooling system is activated.

Portuguese: 
O reator em si está localizado em uma embarcação de aço com diâmetro de 4,5 e altura de 11 metros. 
E isso é muito importante! Esses reatores podem ser transportados por via férrea. 
Todos os tipos de reatores são da mais alta qualidade 
e sua segurança nuclear contra radiação é primordial. 
Todos os reatores nucleares são protegidos por blindagens biológicas confiáveis, feitas de tipos especiais de aço e concreto. 
Os reatores estão equipados com sistemas de controle, monitoramento e proteção altamente confiáveis 
que pode levá-los a um estado subcrítico em segundos. 
E, se necessário, o sistema de resfriamento rápido é ativado. 

Polish: 
Sam reaktor znajduje się w stalowym zbiorniku o średnicy 4,5 i wysokości 11 metrów.
Bardzo istotnym jest fakt, że takie reaktory można transportować koleją.
Wszystkie typy reaktorów są najwyższej jakości
a ich bezpieczeństwo jądrowe i radiacyjne jest sprawą najwyższej wagi.
Wszystkie reaktory jądrowe są zamknięte w niezawodnych osłonach biologicznych wykonanych ze specjalnych rodzajów stali i betonu.
Reaktory są wyposażone w wysoce niezawodne systemy sterowania, monitorowania i ochrony,
które są w stanie doprowadzić je do stanu podkrytycznego w ciągu kilku sekund
W razie potrzeby aktywowany jest system szybkiego chłodzenia.

Serbian: 
Sam reaktor je smešten u čeličnoj posudi prečnika 4,5 i visine 11 metara.
A ovo je veoma važno! Takvi se reaktori mogu prevoziti železnicom.
Sve vrste reaktora su najvišeg kvaliteta,
a njihova nuklearna i radijaciona bezbednost je najvažnija.
Svi nuklearni reaktori su zatvoreni u pouzdanim biološkim štitovima napravljenim od specijalnih vrsta čelika i betona.
Reaktori su opremljeni visoko pouzdanim sistemima za kontrolu, praćenje i zaštitu
koji ih mogu dovesti u subkritično stanje u roku od samo nekoliko sekundi.
A po potrebi se aktivira i sistem za brzo hlađenje.

Polish: 
Systemy bezpieczeństwa radzieckich elektrowni jądrowych w pełni spełniają wymagania międzynarodowe.
A doświadczenie operacyjne, które obejmuje w sumie ponad trzy tysiące lat pracy reaktorów,
wzmacnia pewność, że bezpieczeństwo jest prawidłowo zapewnione.
Ile paliwa jądrowego pochłonie eksploatacja elektrowni jądrowych
nawet jeśli weźmiemy pod uwagę, że jego wymagana masa jest nieporównywalnie niższa niż paliwa kopalne?
To dobra moment, aby porozmawiać o reaktorze na prędkich neutronach.
W tym reaktorze spalanie uranu zamienia go w nowe paliwo jądrowe.

English: 
The safety systems of Soviet nuclear power plants fully meet international requirements.
And the real world experience of operation, which includes more than three thousand reactor-years,
strengthens the confidence that safety is provided correctly.
However, how much nuclear fuel will it take to operate nuclear power plants
even if we consider that its required mass is incomparably lower than fossil fuels?
This is a good time to talk about a fast neutron reactor.
In this reactor burning uranium turns it into new nuclear fuel.

Serbian: 
Bezbednosni sistemi sovjetskih nuklearnih elektrana u potpunosti ispunjavaju međunarodne zahteve.
I iskustvo rada širom sveta, iskustvo koje obuhvata više od tri hiljade reaktorskih godina,
jača poverenje da je sigurnost obezbeđena.
Međutim, koliko će nuklearnog goriva trebati za rad nuklearnih elektrana
čak i ako uzmemo u obzir da je njena potrebna masa neuporedivo manja od fosilnih goriva?
This is a good time to talk about a fast neutron reactor.
Ovo je pravo vreme da razgovaramo o reaktoru brzih neutrona.

Portuguese: 
Os sistemas de segurança das usinas nucleares soviéticas atendem plenamente aos requisitos internacionais. 
E a experiência de operação no mundo real, que inclui mais de três mil reatores-ano, 
reforça a confiança de que a segurança é fornecida corretamente. 
No entanto, quanto combustível será necessário para operar usinas nucleares 
mesmo se considerarmos que sua massa necessária é incomparavelmente menor que os combustíveis fósseis? 
Este é um bom momento para falar sobre um reator rápido de nêutrons. 
Nesse reator, a queima de urânio o transforma em novo combustível nuclear. 

Serbian: 
Pošto se reakcija reprodukcije goriva događa samo na brzim neutronima,
ovde nije potreban moderator, ali potrebno je intenzivno uklanjanje toplote.
Iz tih razloga u reaktoru BN-600 tečni natrijum služi kao rashladno sredstvo, umesto vode,
koja usporava neutrone.
Jezgro, pumpe, srednji izmenjivači toplote i biološki štit
se nalaze u reaktorskoj posudi.
Prvi krug prenosi toplotu u središni, odnosno drugi natrijumski krug.
I tek u trećem krugu, u generatoru pare, prenosi toplotu do vode.
Sovjetski Savez je bio i ostao pionir u istraživanju upotrebe atomske energije u novim poljima.
Nakon pokretanja prve nuklearne elektrane,
sagrađen je prvi svetski ledolomac na nuklearni pogon, nazvan Lenin.

English: 
Since the reaction of fuel reproduction occurs only at fast neutrons,
a moderator is not needed here, but intensive heat removal is needed.
That is why in BN-600 reactor liquid sodium serves as a coolant and not water,
which slows down neutrons.
The core, pumps, intermediate heat exchangers and biological shield
are located in the reactor vessel.
The first circuit transmits heat to the intermediate second sodium circuit.
And only in the third circuit, in the steam generator, to water.
The Soviet Union has been and remains a pioneer in the use of atomic energy in new areas.
After the launch of the first nuclear power plant,
the world's first nuclear-powered icebreaker Lenin

Polish: 
Ponieważ reakcja produkcji nowego paliwa zachodzi tylko na prędkich neutronach
moderator nie jest tutaj potrzebny, ale konieczne jest intensywne odprowadzanie ciepła.
Dlatego w reaktorze BN-600 nie woda, a ciekły sód służy jako czynnik chłodzący,
który dodatkowo spowalnia neutrony.
Jądro reaktora, pompy, pośrednie wymienniki ciepła oraz osłona biologiczna,
znajdują się w zbiorniku ciśnieniowym.
Pierwszy obieg transportuje ciepło do pośredniego drugiego obiegu sodowego
i dopiero w trzecim obiegu, w generatorze pary, do wody.
Związek Radziecki był i pozostaje pionierem w wykorzystaniu energii atomowej na nowych obszarach.
Po uruchomieniu pierwszej elektrowni jądrowej
powstał pierwszy na świecie lodołamacz napędzany energią jądrową Lenin

Portuguese: 
Como a reação de reprodução de combustível ocorre apenas em nêutrons rápidos, 
aqui não é necessário um moderador, mas é necessária uma remoção intensiva do calor. 
É por isso que no reator BN-600 o sódio líquido serve como resfriador e não como água, 
o que desacelera os nêutrons. 
O núcleo, bombas, trocadores de calor intermediários e blindagem biológica 
estão localizados no vaso do reator. 
O primeiro circuito transmite calor para o segundo circuito intermediário de sódio. 
E apenas no terceiro circuito, no gerador de vapor, para a água. 
A União Soviética tem sido e continua sendo pioneira no uso de energia atômica em novas áreas. 
Após o lançamento da primeira usina nuclear, 
o primeiro quebra-gelo nuclear do mundo, Lenin 

Serbian: 
Nakon njega nastaje čitava porodica ledolomaca na nuklearni pogon.
Program CPSU postavlja zadatak ubrzanog razvoja nuklearne energije.
Na kraju dvanaestog petogodišnjeg plana,
njegov udeo u proizvodnji električne energije iznosiće preko dvadeset procenata!
Ali, pri proizvodnji električne energije,
nuklearna postrojenja troše samo 30% energije nuklearnih reaktora,
i ostatak toplote se ispušta.
Prvi koraci ka potpunijoj upotrebi nuklearne energije u savremenijim postrojenjima već su preduzeti.
Od 1973. godine, zajedno sa strujom,
postrojenje nuklearne termoelektrane Bilibino proizvodi toplotu.

Polish: 
dając początek całej rodzinie lodołamaczy atomowych.
Program KPZR wyznacza cel przyspieszonego rozwoju energii jądrowej.
Do końca dwunastej pięciolatki.
jej udział w produkcji energii elektrycznej wyniesie ponad dwadzieścia procent!
Podczas produkcji elektryczności
elektrownie jądrowe zużywają tylko 30% energii reaktorów,
reszta ciepła jest marnowana.
Podjęto już pierwsze kroki w celu pełniejszego wykorzystania energii jądrowej w tych obiektach.
Od 1973 roku wraz z elektrycznością
Bilibińska elektrociepłownia jądrowa produkuje ciepło.

English: 
the founder of the family of nuclear icebreakers, was built.
The CPSU program sets the task of accelerated development of nuclear energy.
By the end of the twelfth five-year plan,
its contribution to electricity production will be over twenty percent!
But, when generating electricity,
nuclear plants use only 30% of the energy of nuclear reactors,
the rest of the heat is discharged.
The first steps to make more complete use of the nuclear energy in expensive facilities have already been taken.
Since 1973, along with electricity,
the Bilibino Nuclear Heat and Power Plant Plant has been producing heat.

Portuguese: 
o fundador da família de quebra-gelo nuclear, foi construído. 
O programa CPSU define a tarefa de desenvolvimento acelerado de energia nuclear. 
No final do décimo segundo plano quinquenal, 
sua contribuição para a produção de eletricidade será superior a vinte por cento! 
Mas, ao gerar eletricidade, 
as usinas nucleares usam apenas 30% da energia dos reatores nucleares, 
o restante do calor é descarregado. 
Os primeiros passos para fazer um uso mais completo da energia nuclear em instalações caras já foram dados. 
Desde 1973, junto com a eletricidade, 
a usina nuclear de Bilibino produz calor. 

Serbian: 
Toplota nuklearnih elektrana Belojarsk, Kursk, Lenjingrad i Ignalina
koristi se za zagrevanje domaćinstava i u proizvodnji.
Životni ciklus nuklearnih elektrana uključuje snabdevanje toplotom.
Druga vrsta reaktora, AST-500, je instalirana na takvim postrojenjima.
To je reaktor od 500 megavata sa prirodnom cirkulacijom rashladne tečnosti, odnosno vode.
U gradu Ševčenko, nuklearna elektrana, zajedno sa proizvodnjom električne energije,
desalinira kaspijsku vodu za industrijske i kućne potrebe.

Polish: 
Ciepło z Biełojarskiej, Kurskiej, Leningradzkiej i Ignalińskiej elektrowni jądrowych
jest wykorzystywane w gospodarstwach domowych i przemyśle.
Cykl pracy elektrowni jądrowych obejmuje generowanie ciepła.
W tego typu elektrowniach instalowany jest inny typ reaktora, AST-500.
Jest to reaktor wodny ciśnieniowy o mocy 500 megawatów z naturalnym obiegiem chłodziwa.
Elektrownia jądrowa Szewczenko wraz z produkcją energii elektrycznej
odsala wodę z morza Kaspijskiego na potrzeby przemysłu i gospodarstw domowych.

Portuguese: 
O calor das usinas nucleares de Beloyarsk, Kursk, Leningrad e Ignalina 
é usado em residências e fabricação. 
O ciclo de vida das usinas nucleares inclui suprimento de calor. 
Outro tipo de reator, o AST-500, é instalado nessas plantas. 
Este é um reator de abastecimento de água de 500 megawatts com circulação natural de refrigerador. 
Na cidade de Shevchenko, a usina nuclear, juntamente com a produção de eletricidade, 
dessaliniza a água do Mar Cáspio para necessidades industriais e domésticas. 

English: 
The heat of Beloyarsk, Kursk, Leningrad and Ignalina nuclear power plants
is used in households and manufacturing.
Nuclear plants lifecycle includes heat supply.
Another type of reactor, AST-500, is installed at such plants.
This is a 500 megawatt water-supply reactor with natural coolant circulation.
In the city of Shevchenko, the nuclear power plant, along with the production of electricity,
desalinates Caspian water for industrial and domestic needs.

English: 
The heat from nuclear reactors can be used in metallurgy, chemical industry, as well as in oil refining.
Nuclear power can also contribute to food production programmes.
Hot water obtained from nuclear power plants not only heats greenhouses.
It can be used to extract potassium chloride and manufacturing mineral fertilizers.

Serbian: 
Toplota iz nuklearnih reaktora se može koristiti u metalurgiji, hemijskoj industriji, kao i za rafiniranje nafte.
Nuklearna energija takođe može doprineti programima proizvodnje hrane.
Topla voda dobijena iz nuklearnih elektrana ne zagreva samo staklenike,
Već se može koristiti za ekstrakciju kalijum hlorida i proizvodnju mineralnih đubriva.

Polish: 
Ciepło z reaktorów jądrowych można wykorzystać w hutnictwie, przemyśle chemicznym, a także w rafinacji ropy naftowej.
Energia jądrowa może również przyczyniać się do programów produkcji żywności
Gorąca woda pozyskiwana z elektrowni jądrowych nie tylko ogrzewa szklarnie.
Może być stosowana do wytwarzania chlorku potasu i produkcji nawozów mineralnych.

Portuguese: 
O calor dos reatores nucleares pode ser usado na metalurgia, na indústria química e no refino de petróleo. 
A energia nuclear também pode contribuir para programas de produção de alimentos. 
A água quente obtida de usinas nucleares não apenas aquece estufas. 
Pode ser usado para extrair cloreto de potássio e fabricar fertilizantes minerais. 

English: 
Nuclear reactor heat can be used in various energy-intensive industries.
The development of nuclear energy has brought to life a new industry.

Portuguese: 
O calor do reator nuclear pode ser usado em várias indústrias intensivas em energia. 
O desenvolvimento da energia nuclear deu vida a uma nova indústria. 

Polish: 
Ciepło reaktora jądrowego może być wykorzystywane w różnych energochłonnych gałęziach przemysłu
Rozwój energetyki dał życie nowej przemysłowi.

Serbian: 
Toplina nuklearnog reaktora može se koristiti u različitim industrijama velike energetske potrošnje.
Razvoj nuklearne energije oživeo je novu industriju.

Polish: 
W tym nowoczesnym przedsiębiorstwie, spółdzielni produkcyjnej Atommasz imienia Breżniewa
zbiorniki ciśnieniowe reaktorów energetycznych
są wytwarzane z materiałów o wysokiej wytrzymałości.
Energia jądrowa, w porównaniu z energią z paliw kopalnych,
jest znacznie bezpieczniejsza z punktu widzenia środowiska,
ponieważ nie zanieczyszcza środowiska produktami spalania.
Dane dotyczące działania reaktora oraz stanu powietrza, wody i gleby
są stale wyświetlane na centralnym panelu sterowania.
Elektrownia jądrowa Loviisa, zbudowana w Finlandii we współpracy ze Związkiem Radzieckim
jest uważana przez zagranicznych ekspertów za jedną z najczystszych elektrowni na świecie.

English: 
At this modern enterprise, the Brezhnev Atommash Production Association,
the casings of water-supply power reactors
are made from high-strength materials.
Nuclear energy, in comparison with the energy from fossil fuels,
is much safer from the environmental perspective,
since it doesn't pollute the environment with the products of combustion.
Data about the reactor operation and the state of air, water and soil
are constantly displayed on the central control panel.
The Loviisa Nuclear Power Plant, built in Finland in cooperation with the the Soviet Union
is considered by foreign experts to be among the cleanest stations in the world.

Serbian: 
U ovom modernom preduzeću, Proizvođačke asocijacije Brežnjeva Atommaša,
kućišta reaktora za napajanje vodom
su izrađena od materijala visoke izdržljivosti.
Nuklearna energija, u poređenju sa energijom iz fosilnih goriva,
mnogo je sigurnija sa stanovišta životne sredine,
jer ne zagađuje životnu sredinu nusproduktima sagorevanja.
Podaci o radu reaktora i stanju vazduha, vode i tla
stalno se prikazuju na centralnoj kontrolnoj tabli.
Nuklearna elektrana Loviisa, izgrađena u Finskoj u saradnji sa Sovjetskim Savezom,
od strane stranih stručnjaka se smatra jednom od najčistijih stanica na svetu.

Portuguese: 
Nesta empresa moderna, a Brezhnev Atommash Production Association, 
as carcaças dos reatores de alimentação por água 
são feitos de materiais de alta resistência. 
A energia nuclear, em comparação com a energia dos combustíveis fósseis, 
é muito mais seguro do ponto de vista ambiental, 
uma vez que não polui o meio ambiente com os produtos da combustão. 
Dados sobre a operação do reator e o estado do ar, água e solo 
são constantemente exibidos no painel de controle central. 
A usina nuclear Loviisa, construída na Finlândia em cooperação com a União Soviética 
é considerada por especialistas estrangeiros entre as estações mais limpas do mundo. 

English: 
Nuclear power plants constructed with the participation of the Soviet Union
are now working in Bulgaria, Hungary, German Democratic Republic, Czechoslovakia
and are being built in other brotherly countries.
Construction of the second block of the Ignalina Nuclear Power Plant
with the 1500 megawatt reactor is being completed,
new reactors are coming into operation at Balakovskaya, Zaporizhzhya, and other nuclear power plants.

Portuguese: 
Usinas nucleares construídas com a participação da União Soviética 
agora estão trabalhando na Bulgária, Hungria, República Democrática Alemã, Tchecoslováquia 
e estão sendo construídas em outros países irmãos. 
Construção do segundo bloco da Usina Nuclear de Ignalina 
com o reator de 1500 megawatts está sendo concluído, 
novos reatores estão entrando em operação em Balakovskaya, Zaporizhzhya e outras usinas nucleares. 

Serbian: 
Nuklearne elektrane izgrađene u saradnji sa Sovjetskim Savezom
sada rade u Bugarskoj, Mađarskoj, Nemačkoj demokratskoj republici, Čehoslovačkoj
i grade se u drugim bratskim zemljama.
Izgradnja drugog bloka nuklearne elektrane Ignalina
sa reaktorom od 1500 megavata se dovršava,
novi reaktori se puštaju u pogon u Balakovskoj, Zaporožju i drugim nuklearnim elektranama.

Polish: 
Elektrownie jądrowe powstałe przy udziale Związku Radzieckiego
pracują dziś w Bułgarii, na Węgrzech, w Niemieckiej Republice Demokratycznej i Czechosłowacji
i są budowane w innych krajach braterskich.
Powstaje drugi blok Ignalińskiej elektrowni jądrowej
z reaktorem o mocy 1500 megawatów,
uruchamiane są nowe reaktory w Bałakowsku, Zaporożu i innych elektrowniach jądrowych.

English: 
The Communist Party and the Soviet government
pay close attention to nuclear power development.
By the year 2000, electricity production at nuclear power plants
will increase 5-7 times, compared with the end of the eleventh five-year period.
The successful development of nuclear energy
is one of the fundamental issues of further improvement of the efficiency

Portuguese: 
O Partido Comunista e o governo soviético 
prestam muita atenção ao desenvolvimento da energia nuclear. 
Até o ano 2000, a produção de eletricidade em usinas nucleares 
aumentará 5-7 vezes, em comparação com o final do décimo primeiro período de cinco anos. 
O desenvolvimento bem-sucedido da energia nuclear 
é uma das questões fundamentais para melhorar ainda mais a eficiência 

Serbian: 
Komunistička partija i sovjetska vlada
podrobno obraćaju pažnju na razvoj u polju nuklearne energije.
Do 2000. godine, proizvodnja električne energije u nuklearnim elektranama
povećaće se 5 do 7 puta u poređenju sa krajem jedanaeste petoletke (period od pet godina).
Uspešan razvoj nuklearne energije
predstavlja jedno od osnovnih pitanja daljeg poboljšanja efikasnosti

Polish: 
Partia Komunistyczna i rząd radziecki
przykładają szczególną uwagę do rozwoj energetyki jądrowej.
Do 2000 roku produkcja energii elektrycznej w elektrowniach jądrowych
wzrośnie 5-7 razy w porównaniu z końcem jedenastej pięciolatki.
Udany rozwój energetyki jądrowej
jest jednym z podstawowych zagadnień dalszej poprawy wydajności

English: 
of our national economy.
The possession of nuclear energy for the benefit of man
fills us with optimism and confidence that our home, the Earth
will not be left without heat and light.

Serbian: 
naše nacionalne ekonomije.
Posedovanje nuklearne energije za dobrobit čoveka
ispunjava nas optimizmom i pouzdanjem da naš dom, planeta Zemlja
neće ostati bez toplote i svetlosti.

Portuguese: 
da nossa economia nacional. 
A posse de energia nuclear em benefício do homem 
nos enche de otimismo e confiança de que nossa casa, a Terra 
não ficará sem calor e luz.

Polish: 
naszej narodowej gospodarki.
Wykorzystywanie energii jądrowej z korzyścią dla ludzkości
napełnia nas optymizmem i pewnością, że nasz dom, Ziemia
nie pozostanie bez ciepła i światła.
