Ik werk in een ziekenhuis,
op de psychiatrie,
waar ik afdelingshoofd ben.
Ik realiseerde mij dat heel veel
mensen er niet meer waren.
Dat was een beetje het begin.
Toen ben ik naar huis gegaan
en toen...
Het kostte mij een paar dagen
om te beseffen:
ik moet thuiswerken,
ik hoef daar niet meer te zijn.
Blijkbaar was die gewoonte zo sterk
dat het mij intellectuele energie
kostte, een inspanning
om te begrijpen
dat ik moet thuisblijven.
Aan de ene kant denk ik:
wauw, wat een rust.
Ik heb het gevoel
dat mijn leven tot stilstand komt.
En aan andere kant een beetje gemis
van sociaal contact.
Ik sta voor een enorme leegte.
En die leegte,
daar ben ik niet bang voor.
Dat geeft mij een zekere rust,
een zeker genoegen.
Dat is voor mij heel positief
als ik over die quarantaine nadenk.
Ik denk niet dat die pandemie
zomaar zal verdwijnen.
Ik heb een beetje het vermoeden
dat dat virus lang onder ons zal blijven
en dat het exuberante geglobaliseerde
leven
waar we de afgelopen tien à vijftien
jaar volop aan meededen...
Als ik zin heb,
dan vlieg ik vrijdag naar Ibiza,
ga ik op een party staan.
Dan ga ik zaterdag naar Milaan
handtassen kopen
en zondag naar een party
in Amsterdam
en neem ik wat xtc, 's avonds cocaïne
om erdoor te komen en ga ik werken.
Dat soort van levensstijl,
ik vraag me af of dat niet sowieso
tot het verleden behoort.
Je zag bij aids ook dat...
Dat is een andere vergelijking,
maar het is ook een infectie
die specifiek heel actief was
in een bepaalde doelgroep.
Dat heeft een enorme impact gehad
op de hele levensstijl
en de homoscene is
helemaal veranderd daardoor.
En ook het seksuele gedrag
van heel veel jonge mensen.
Het zou best kunnen dat dit virus,
als het langer bij ons blijft
en als iedereen ooit besmet raakt,
zal dat nog jaren duren,
meer impact zal hebben
in onze sociale omgang
en dat we bepaalde waarden
en normen zullen herzien.
Ik hoop daarop, want ik ben al langer
gefascineerd door hoe de mens werkt.
Als psychiater zie ik de mens altijd
op zijn slechtst, moet ik zeggen,
de lijdende mens
die het niet meer kan.
Het viel me op
dat in de afgelopen vijftien jaar
er een enorme toename is
aan psychische klachten
in het Westen, in Amerika,
maar ook in Europa,
en dat die klachten bijna niet
verklaard kunnen worden
door heel objectieve paramaters.
Armoede is afgenomen,
veiligheid is toegenomen,
de standaard van leven
is toegenomen.
Dat is paradoxaal
in onze levenswijze.
Iedereen krijgt het veel beter
en toch zie je dat veel mensen
mentaal ongezonder worden.
En in dat opzicht vind ik die crisis
heel positief
omdat ik het vermoeden heb
dat dat iets zal corrigeren,
dat we een andere levensstijl
zullen aannemen
en misschien wel
mentaal gezonder zullen worden.
Misschien moeten we iets inleveren
aan standaard van leven,
aan mogelijkheden, autonomie,
vrijheid, globalisering.
Maar veel mensen hadden volgens mij
al een beetje het gevoel
dat wij extreem makkelijk
aan het leven waren
en de aarde aan het uitputten waren.
Als je die verhalen leest,
bijna elk land zit op 1 juli
van een bepaald jaar
al met uitputting van de reserves.
Dus alles wat daarna komt,
is iets wat je niet meer kan corrigeren.
De signalen met betrekking
tot klimaat, economie, reserves, olie...
Alles wijst erop
dat we moeten matigen.
Maar mensen veranderen niet
zo makkelijk van gedrag.
Nu komt het virus en zegt het:
als jullie niet veranderen,
dan zorg ik ervoor dat ik dat verander.
Zo zie ik dit virus nu ook,
als een soort van correctie
van een exuberante levensstijl.
Ik geloof zeker dat de
gedragsverandering niet beperkt blijft
tot deze crisis.
Als wij nog langer op deze manier
moeten leven,
dus minder sociaal contact,
handen wassen,
1,5 meter van elkaar blijven,
dan zal dat ergens
genormaliseerd worden opgenomen
in ons dagelijkse bestaan
en voorzie ik wel dat we
een andere levensstijl zullen creëren.
Ik denk echt dat dat een enorme
impact zal hebben,
dat er veel minder
gevlogen zal worden.
Dus ik vind het op zich ook wel
fascinerend om te zien
dat in het pre-coronatijdperk
iedereen virtueel contact heeft
met elkaar via Facebook of Instagram.
Als je echt contact hebt,
de helft van de tijd
zit die persoon op zijn telefoon.
Dus we waren niet echt bezig
met sociaal contact.
We deden het wel, maar het was
heel instrumenteel en zelfs virtueel.
Nu dat allemaal niet meer mag,
vinden we dat precies
heel belangrijk geworden,
vinden we het belangrijk
om onze ouders te knuffelen
en op bezoek te gaan.
Ik zie overal filmpjes
van mensen die nu heel sympathiek
iedereen bezoeken.
Die zeldzaamheid
van dat fysieke sociale contact
zal mensen wel iets leren
over het belang ervan.
Daar komt dus een herwaardering
van.
Ik denk dat we ons ook realiseren
dat we kwetsbaar zijn als mens
door dat virus.
Dat zijn we lang vergeten.
Een hele generatie is opgegroeid
na WO II.
We hebben in het Westen, in Europa
eigenlijk niet echt een drama
meegemaakt.
Er zijn her en der wel
terroristische aanslagen
maar hoewel ze heel wreed zijn,
zijn die beperkt gebleven
tot een kleine groep van mensen.
Maar er zijn nooit grote bedreigingen
geweest.
En voor de eerste keer wordt iedereen
nu mogelijk bedreigd.
Dat geeft een nieuw gevoel
van kwetsbaarheid.
Dat leidt tot een herwaardering
van het feit dat we nog gezond
kunnen leven.
Ik ben iemand
die graag Nietzsche leest.
Een van de uitspraken waar Nietzsche
beroemd en berucht om is,
is de uitspraak:
alles wat je niet doodt,
maakt je sterker.
Wat hij daarmee wil zeggen,
is dat tegenslagen in het leven,
dingen die moeilijk gaan...
En zo zijn er nu in ons leven heel veel.
Je kan ziek worden, je kan sterven,
geliefden verliezen.
Alle problemen in het leven,
als je erin slaagt
om je daar goed toe te verhouden,
als je weet hoe je je tegenover
je lijden moet verhouden,
hoe je daarmee kan omgaan
en je slaagt erin om verder te leven,
dan maakt dat jou als persoon
veel krachtiger.
Ik vind het zeer herkenbaar
uit mijn eigen leven,
maar ook uit mijn werk
met veel psychiatrische patiënten.
Er is een metafoor
die ik wel interessant vind
en die ik soms aanhaal.
Dat is een test die de NASA deed.
De NASA heeft een tijdje een aantal
mensen in een soort bubbel geplaatst
om te kijken hoelang ze kunnen
overleven op Mars
als ze in quarantaine zouden leven.
Ze hadden allerlei soorten groenten
en fruit en planten meegenomen.
Onder andere een boom. Echt een
grote boom die ze geplant hadden.
Die boom werd verzorgd
met alle mogelijke middelen.
Er was water, voeding...
Die groeide heel goed,
maar er was één groot probleem.
Door het feit dat er geen wind was,
kon die geen weerstand ontwikkelen.
Die boom is ten onder gegaan,
niet omdat die onvoldoende eten
en voeding en water en zon kreeg,
maar gewoon omdat er geen wind
was waardoor die sterk kon worden.
Dat is een ander soort metafoor
die hetzelfde zegt
als wat Nietzsche zegt.
Als je het leven benadert
vanuit de invalshoek
dat alles wat je niet bevalt, lastig is,
ingewikkeld is,
een mogelijkheid is om te verbeteren,
dan heb je zo'n positieve
grondattitude
dat het heel ingewikkeld wordt
om nog negatief te zijn.
Mislukken is niet falen.
Het is een manier
om juist beter te worden.
Dat is een soort van omslag
in ons denken.
Natuurlijk, niet iedereen zegt
van nature: ik omarm het mislukken.
Maar als je je realiseert dat er
een andere manier van kijken is,
en als je in je eigen leven ervaren hebt
dat dat zo is,
wat ik gelukkig heb gehad,
dan is dat op zich niet moeilijk.
Dan zie je wel in
dat dat een levensattitude is
die niet zo lastig te verwerven is
en die dikwijls ook uitkomt.
Nieuwe niet zo, maar ik word wel
bevestigd in een aantal dingen.
Wat mij altijd zo boeit,
is dat wij ons voorhouden
dat mensen rationele, autonome
subjecten, personen zijn.
Het valt me dan altijd op
hoe onredelijk mensen zijn,
hoe onnozel wij eigenlijk zijn
in ons gedrag.
Bijvoorbeeld, de quarantaine start,
mensen beginnen te hamsteren.
De meeste mensen zijn
zo fantasieloos
dat ze beginnen
met wc-papier te kopen
omdat er blijkbaar niets anders
in hun ideeën opkomt.
In Amerika bijvoorbeeld daalt
de verkoop van het bier Corona
omdat dat dezelfde naam heeft
als het virus.
Dan denk ik:
hoe werken mensen eigenlijk? Hoe...
Dat heeft niets met elkaar te maken,
maar toch is het zo
dat wij allerlei associaties maken,
gedrag vertonen
dat compleet onredelijk is
en alleen maar bedoeld is
om ons te kunnen verhouden
tot dat waartoe wij ons moeilijk
kunnen verhouden,
het oncontroleerbare, het onzekere.
Er zijn natuurlijk mensen
die overlijden.
Dat is gewoon erg.
Het gaat niet om het aantal doden,
dat is natuurlijk wel jammerlijk.
Het tweede is dat die ziekte blijkbaar
ook bij mensen die genezen...
Dat vind ik toch wel opzienbarend.
...blijvende klachten
met zich meebrengt.
Je krijgt blijvende longschade,
zo lijkt het toch,
zeker bij mensen
die langdurig beademd zijn,
ook al genees je.
Wat mij het meeste droefenis schenkt,
als je kijkt...
Als Europeaan vind ik het zo jammer
dat er weer een kans ligt om dat
gemeenschappelijk aan te pakken
en dat al die landen
op hun eigen manier
die crisis proberen te bezweren.
Dan snap ik soms wel
dat mensen denken:
waar dient Europa voor?
We stoppen daar veel geld in,
we hebben een Europese identiteit.
Was dit nu eens niet
een unieke gelegenheid
om de hele crisis
gezamenlijk aan te pakken?
Als je leest dat mondkapjes
niet over de grenzen
geëxporteerd mogen worden
naar andere landen in Europa,
dan vind ik dat
een heel droevige constatatie.
Wat mij in positieve zin verrast...
Als je kijkt op individueel niveau
naar de mensen in Europa,
dan vind ik dat die allemaal
redelijk positief zijn,
zich ook proberen te gedragen
naar de normen en regels,
een inspanning leveren
open zijn, transparant.
Dus ik ben aangenaam verrast door
de individuele attitude van mensen.
Ik denk dat het mooi zou zijn
als we met de bevolking
een impact kunnen hebben
op die nationale politiek.
Het is mij opgevallen
dat in Nederland
de maatschappelijke druk
ertoe geleid heeft
dat de overheid besloten heeft
om wat stringenter om te gaan
met de quarantaine.
Het is de bevolking geweest die
beslist heeft om het anders te doen.
Maar het laat wel zien
dat die bevolking een impact kan
hebben op het politieke bestel.
Ik denk dat deze crisis aantoont
dat de mensen die hier het beste
uit komen als politieke leiders
niet de zogenaamde traditionele
leiders zijn die we nu kennen.
Zo'n Boris Johnson,
die een heel ander imago heeft
van de clown, de populist,
doet het niet goed in zo'n crisis.
Je ziet dat andere populisten
van andere partijen
niet echt van de grond komen.
Ze proberen daar politiek wel
een slaatje uit te slaan,
maar dat is toch ingewikkeld.
De meeste mensen
die op een integere, open wijze
proberen dit aan te pakken
met veel empathie,
scoren het beste en het hoogste.
Ik denk dat die crisis ook een soort
van politieke correctie aanbrengt.
Ik hoop dat dat zijn weerslag
zal vinden in ons stemgedrag.
Het ligt uiteindelijk aan onszelf.
Dat is ook zo typisch menselijk.
Wij weten allemaal cognitief
dat het niet verder kan,
maar we leven in 'n soort gemakzucht
en niemand is in staat
om dat te veranderen
en we kopiëren elkaars gedrag.
Dus mensen hebben
een externe factor nodig,
iets wat hen transcendeert,
iets wat hen overstijgt,
om die gedragsverandering
te bewerkstelligen.
Vroeger was dat religie of een oorlog
of een inval.
Iedere generatie had ooit wel zoiets.
Dat is al lang verdwenen. We leven
in de langste periode van vrede.
En dan komt er een infectie langs.
Die heeft die taak overgenomen.
Toevallig, twee weken geleden,
voor de quarantaine inging,
zag ik een boekje staan,
een soort van jubileumeditie
van Godfried Bomans.
Ik geniet altijd van Godfried Bomans.
Ik was altijd fan van hem vroeger.
Maar nu nog meer.
Ik vind die stijl plezierig.
Dus ik ben Godfried Bomans
aan het lezen.
En tussendoor lees ik ook wel, omdat
ik een boek aan het schrijven ben,
aan het afmaken ben.
Dat dwingt me om af en toe
ook technische dingen te lezen.
Dan zou ik natuurlijk zeggen: 'De
vrolijke wetenschap' van Nietzsche.
Dat is een makkelijk boekje,
niet te dik,
met af en toe een paar quotes
en aforismen.
Daar staan interessante gedachten in.
Het leuke aan Nietzsche is dat je nooit
een lange tekst hoeft te lezen.
Vroeger, toen ik filosofie studeerde,
was ik altijd boos op mezelf
omdat ik dacht: ik slaag er nooit in
om een boek te lezen.
En toen las ik in de biografie van
Nietzsche dat hij dat ook nooit deed.
Zijn leesstijl was...
Hij las iets, en als hij op een woord
of een zin kwam
waar hij van dacht: interessant,
dan sloeg hij het boek dicht
en dan dacht hij daarover na.
Ik vind die manier van lezen
heel fascinerend.
We lezen nu ook boeken
alsof het producten zijn
die je leeg moet lepelen.
Maar je zou anders moeten lezen.
Gewoon beginnen
en zodra er een woord of gedachte is
waar je van denkt: dat is fascinerend,
dan stop je, je legt het boek weg
en je denkt er een dag over na.
We hebben nu tijd, dus ik zou pleiten
voor een andere leesstijl,
een trage leesstijl
waarbij je meer leest om te denken
dan denkt om te lezen.
Ik heb enorm genoten
van de documentaire over Vietnam.
Dat vond ik een fantastische
documentaire over de Vietnamoorlog,
waarin men het standpunt voor het
voetlicht brengt van de Amerikanen,
maar ook van de Vietnamezen.
Er zijn veel dingen
waar je je aan kan verrijken.
Een ander belangrijk ding is bewegen,
een beetje in de tuin werken.
Het is ook heel belangrijk
om af en toe naar buiten te komen
en je lichaam een beetje te gebruiken.
Dat komt gewoon goed, want
die Nederlanders regelen dat goed.
Ik heb er vertrouwen in, als er iets
gebeurt, dat het goed komt.
Misschien in andere landen iets
minder, maar hier voel ik dat zeker.
Wat me ook kracht geeft,
is vriendschap.
We proberen af en toe
met mensen samen te zitten.
Daar is het genot en de waarde
des te groter van
omdat je iets meer tijd spendeert
voor je computerscherm,
op een virtuele manier
met mensen omgaat.
Het menselijke contact is
heel belangrijk en heel interessant.
